Халық Ағарту Комиссариаты қоры құжаттарының Қазақстанның мәдени даму тарихындағы деректік маңызы

Кіріспе.

1. Халық Ағарту Комиссариаты қорының пайда болуын сынау.
1.1 Халық Ағарту Комиссариатының тарихы.
1.2 Халық Ағарту Комиссариаты қорындағы құжаттардың құрамы мен сипаты.

2. Халық Ағарту Комиссариаты қоры құжаттарының Қазақстанның мәдени даму тарихындағы деректік маңызы.
2.1 Халық Ағарту Комиссариаты құжаттары беттеріндегі Қазақстандағы XX ғасырдың 20.30 жылдарындағы ағарту мәселесі.
2.2 Халық Ағарту Комиссариаты құжаттары беттеріндегі мәдениет пен ғылым орталықтарының қалыптасу кезеңдері.

Қорытынды.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі.
        
        ЖОСПАР:
Кіріспе. ... ... ... ... ... ... ... сынау. (10-27)
1.1 Халық Ағарту Комиссариатының тарихы. (10-19)
1.2 Халық Ағарту Комиссариаты қорындағы құжаттардың құрамы мен ... ... ... ... қоры ... ... ... даму
тарихындағы деректік маңызы. (28-52)
2.1 Халық Ағарту Комиссариаты құжаттары беттеріндегі Қазақстандағы XX
ғасырдың 20-30 жылдарындағы ағарту ... ... ... ... Комиссариаты құжаттары беттеріндегі мәдениет пен ғылым
орталықтарының қалыптасу кезеңдері. (45-52)
Қорытынды. (53-55)
Пайдаланған әдебиеттер тізімі. (56-60)
Кіріспе.
Бітіру ... ... ... ... ... ... ұлттық сана-сезімді калыптастыруға кіріскен тұста және Қазақстан
Республикасының бүкіл дүниежүзілік тарихи ... ... орны ... кезде оның өткен тарихын жан-жақты оқып-үйрену мен ... ... оған ... мән ... ... мұндай қажеттілік
Қазақстан тарихының кейбір күрделі кезеңдерін мұқият ... ... ... ... қарау да заңды құбылысқа айналды. Себебі,
Кеңестік әміршіл-әкімшіл жүйе жағдайында ... ... ... ... ... ... мен фактілерді көп жағдайда біржақты көрсетіп,
ақиқатты ... ... ... ... ... ... болып, орнығуына жол ашылды. Ал ... ... ... ... ... жаңа тарихи таным
бағытында шынайы, төл деректер негізінде қайта зерттеп, зерделеу ... ... ... мен мәдениет мәселесінің еліміз тарихындағы
ролі бағалануы тиіс. ... ... ... жүйесі туралы
қалыптасқан көзкарастарды қайта қарау тарихшылар алдындағы үлкен міңдст.
Мәселені шынайы, ... ... ... төл ... пайдаланып,
деректанулық талдау негізінде жүзеге асады. Кеңес билігі орнаған ... ... ... ... баса назар аударылды. Бұл жағдай
қоғамдық өмір мен мәдениеттің тоғысқан орны – ... ... ... ... орталыққа айналдырды. Қазақстандағы XX ... ... ... тарихын Халық Ағарту Комиссариаты қорының құжаттарын
деректанулық талдаудан өткізу арқылы зерттеу әлі де ... ... ... жұмысында зерттеліп отырылған тақырып, бүгінгі таңда Отан
тарихында өзекті мәселенің бірі ... ... ... ... ... обьектісіне айналғаны тарихнамаға қосылған
еңбектерден белгілі. ... ... ... ... ... өзектілігін ашу үшін мұрағат қойнауындағы деректерге жүгінеді.
Деректанулық ... ... ... ... деректанудың өзекті мәселесі –
деректегі барлық сақталған ақпаратты ала білу ... ... ... ... ... ... пайдалана білу тәсілдерін жасау, ал
сол тәсілдерінің ең бастыларының бірі – деректанулық сын. Деректік құжаттар
зерттеу мәсеелесінің ... ... ... құндылығын арттырады. Тарихтың
жемі болып табылатын ... ... ... ... ... ... өйткені ол белгілі-бір оқиғаның ... ... ... ... ... ... сол оқиға не қоғамдық құбылысөз бойында
мәлімет сақтайды. Екінші жағынан, кез-келген дерек субьективті, себебі оны
белгілі бір ... ... ... ... ... тобын құрайтын
мұрағаттық құжаттарға, Соның ішінде Халықт Ағарту Комиссариаты қорының
құжаттарына, Қазақстандағы XXғасырдың 20-30 ... ... ... ... ... обьективті баға беру үшін, дәл осындай
талдаудан өткізу қажет. ... ... ... ... жиналған Халық Ағарту Комиссариаты қорының құжаттарын жүйелеп,
оларды деректік талдаудан өткізу қажеттілігі зерттеліп отырған ... ... ... ... ... ... Ағарту Комиссариаты қоры
кұжаттарының зерттелуі 1920-30 ... ... Оның ... ... ... ең көп топтаскан басты мекемелердің бірі еді. 1920
жылдардан-ақ, ... ... ... ... ... ... еткен зиялылардың зерттеу объектісіне айналды.
Халық Ағарту Комиссары А.Байтүрсыновтың ағарту ... ... ... орны белгілі казақ зиялыларының мақалаларыңда ашылды /1/. Сонымен
катар, алаштық ... ... ... 20-30 ... ... ... ... алғашқылардың бірі болып көтерген
Т.Рыскүлов еді ... ... ... ... ... ... ... есептерін баспасөз бетінде жариялап отырды. Ағарту ісінін дәл ... ... ... ... мекеме құжаттарының ашық жариялануы көрсетіп
берді. Кейбір басылымдар ... ... ... ... ... ... ... мен оның статистикалык
материалдарын анықтай алды ... ... ... ... ... және ... пайдалануы кеңестік тарихнамада 30-шы жылдардан бастау
алады. ... ... ... ... ... «Проблема кадров в
Казахстане» атты еңбегінде әртүрлі салада даярланып жаткан маман ... ... оқу ... ... ... көрсетті /4/. Партиялық
және кеңестік қызметкерлер де ... ... ... жалпыға
бірдей білім беру мәселесін карап отырды /5/. Сонымен ... ... ... мен ... ... ... саласының тарихының
зерттелуіне өз ... ... ... ... ... Ағарту
Комиссариатының материалдарын кең түрде пайдаланды /6/.
Казақ зиялыларының мерзімді басылымдардағы макалаларын пайдалану ... ... ... ... ашып ... Ол ... ... К.Тоқтыбаев пен Ф.И.Голощекиннің газет бетіндегі материалдарын
қарай ... ... ... ... ... ... ұлы ... деп
есептелінген кеңес мектебін сынап өтті /7/. Халық Ағарту Комиссариатының
кызметкері Д.Авксентьевский өз ... ... ... Унивсрситетінің
ашылуын нақты құжаттармен баяндап өтеді /10/.Айтылып отырған кездегі ... ... ... ... ... қызметі бір-бірімен байланысты,
үлкен тарихнамалық процесті құрайды.
1950-1960 ж.ж. 1920-30 жылдардағы мәдени ... ... ... ... ... ... пайда бола бастады.
Алайда, бұл еңбектерді біржақты түрде ... ... ... олар
мәдени құрылыстың кемшіліктерін де нақты бейнелеп ... ... ... – Қазақстанда 1920-1930 жылдарда кең түрде жүргізілген
мәдени құрылыс саясатын, сауатсыздықты жою ... ... ... ... жстістіктерін кең талдау. Ғ.С. Сапарғалиев ... ... ... ... ... ... отырып,
кеңестік ағарту саясатына ... /8/. ... ... ... ... ... біз А. И. Сембаевты айта аламыз. А. ... ... ... ... ... ... ... мектеп ісі ... ... ... ... ... АКСР-і оқу ісін кең түрде ... өтті ... ... ... ... ... ... еңбектер арнаған Р.Б.Сүлейменов болды. Тарихшылардың
ішінде бірінші болып, ол бүкіл ... ... ... ... кең ... ... Ағарту Комиссариаты қорының материалдарын
ішінара ... ... ... мен ... ... оқу ... ... мәдени төңкеріс саясатын
ашуда үлкен рөл ... /10/. Р.Б. ... ... ... ... ... ... Ағарту Комиссары болған Т. ... ... мен ... еңбегін ашық көрсетті /11/. Кеңестік тарихнамада ... ... ... ... ... - ... ... Қ. Жаманбаев.
Ол өзінің зерттеу ... ... ... ... ... ... зиялыларының жоғары оку орнын ашудағы қызметтерін
кеңестік заман түрғысынан кең баяндады /12/.
1970-80 жылдарда да ... ... ... тарихынан көптегсн
зерттеулер жазылды. Олар кеңестік рухта жазылған еңбектер болғандыкган,
көбінесе мәдени-ағарту саласыңдағы жетістіктер баса ... X. ... ... М. Абдулкәрімовапардың диссертациялық жүмыстары мәдени-
ағарту жүмысының дамуына арналды. Еңбектерде белгілі бір ... ... ... ... алынып, Казақстанның ағарту
саласының ... ... 1932 ... ... ... ... мәдениет
саласындағы кызметі ашылып көрсетілді /13/.
Қазіргі Казақстан тарихнамасында мәдени-ағарту мәселесі де зертгеушілер
еңбектеріндс орын алды. ... 1920-30 ... ... ... ... ... жою бағытында жүргізген саясаты Халық Ағарту
Комиссариатының қорын пайдалану арқылы ... ... ... ... ашылды /14/. Халық Ағарту ... ... ... ... Ш. ... ... ... өзекті
мәселесіне айнадды. Автордың диссертациялык еңбегі Комиссариаттың кызметін
Халық Ағарту Комиссариаты қорын пайдалану ... ... ... ... ... қазақ зиялылары О. Жандосов пен С.
Сәдуақасовтың қоғамдық-саяси және Халық ... ... ... Г. ... /16/, Р.Елмырзаеваның /17/ диссертациялық
жұмыстарында кең түрде ашылды. Мәдени-ағарту саласының мәселелеріне тікелей
араласып отырған қазақ зиялы ... ... ... Ә. Бөкейхановтың
қызметі А.Мамраеваның еңбегіне арқау болған. Автор көптеген деректерді
ғылыми айналымға ендірді /18/. ... 1920-30 ... ... ... ... М. ... /19/, Т. ... /20/ қосқан
үлесі зор.
Бітіру жұмысында Халық Ағарту Комиссариаты ... ... ... А. ... ... еңбегіне ерекше мән
берілді /21/. Автор қор құжаттарына терең деректанулық ... ... ... сақталу фомасы, деректерді сынау сияқты мәселелерге
тоқталып өтті. Ол қор құжаттарына ... ... ... ... мәдени-ағарту процестерге тоқталғанымен, оны толық ашпады
деуге болады. Себебі жұмыстың негізгі бағдары – қор ... ... ... ... ашу. Архив қорларына деректанулық талдау жасауда
Г.А. Сексенбаева, С.А. ... ... ... ... мән
берілді /22/.
Бітіру жұмысын жұмысты орындау барысында деректанудың теориялық-
методикалық ... ... Қ.А ... /23/, және де ... пен М.А. ... /24/ ... жазған еңбектері, И.Д.
Ковльченконың еңбетері /25/ ... ... Іс ... ... ... ... ... ашып береді. Еңбектерде жазба
деректердің спецификалық түрі іс жүргізу ... ... ... ... назар аударылып көрсетілді /26/.Қазақстандық
зерттеушілер ішінде іс жүргізу ... ... ... түрі ... ... ... жазған М.А. Қадіртаеваны айтуға болады
/27/.
Бітіру жұмысының мақсаты мен міндеттері. Жұмыстың мақсаты - Қазақ ... ... ... ... ... ... 1920-30 ... тарихын обьективті түрде зерттеу үшін тарихи дерек ретінде
пайдалану. Осы мақсатқа ... ... ... міндеттер қойылды:
- қор кұжаттарының кұрылымына қарай отырып, ... ... 1920-36 ... аралығындағы мәдени-ағарту саласындағы
қызметіне ... ... ... кешенін бөліп алу және ... сол ... ... ... дерек көзі ретінде пайдалану;
- қор кұжаттарының негізінде ... АКСР ... ... ... ... оның XX ... 20-30 жылдардағы мәдениет
тарихындағы рөлін айкындау;
- қор кұжаттарын ... ... ... ... ... саласындағы саласындағы саясатын көрсету, істелінген шараларға
баға беру;
Бітіру жұмысының мерзімдік ауқымы. 1920-36 ... ... ... ... ... ... осы жылдар аралығында қызмет атқарды және
де оның қызметіне сәйкес Қазақстанда осы ... ... ... ағарту саласының негізі қаланды. Қазақ мәдениетінің дамуындағы
жаңа бір сатысы осы кезеңде болды.
Бітіру жұмысының ... ... ... ... ... ... Республикасының Орталық Мемлекеттік Архивінде № 81 ... ... қоры ... ... ... ... 1920-36 ... аралығындағы
қызметіне байланысты құжаттар жинақталған. Халық Ағарту Комиссариатына
байланысты ... тағы да мына ... ... болады: Қазак АКСР
Орталық Атқару Комитеті (№ 5 қ), Халық Комиссарлар Кеңесі (№ 30 қ).
Қазақстан Республикасының Орталық ... ... ... ... ... ... төмендегілей қорлар бар:
1). 1201 қ.р. – ҚАКСР ХКК-інің жанындағы ғалымдарға көмектесу жөніндегі
комиссия.(1932-1933 ж.ж.)
2). 927 қ.р. – ... ... ... жанындағы студенттердің
жағдайын жақсарту жөніндегі комисия. (1924-1925 ж.ж.)
3). 920 қ.р. – ХАК-ының кәсіби-техникалық білім беру Бас ... ... ... ж.ж.)
4). 203 қ.р. – ХАК-ының кәсіби-техникалық білім беру Бас ... ... ... ... 929 қ.р. – ... ... баспасы. (1921-1940 ж.ж.)
6). 1386 қ.р. – РСФСР-дің жалпы Мемлекеттік баспасының ... ... ... ... 1252 қ.р. – ... Орталық Атқару Комитеті Президиумы жанындағы
Ғылым Комитеті. (1933-1937 ж.ж.)
8). 740 қ.р. – ... ... ... ... ... жаңа ... ... Орталық Комитет. (1927-1937 ж.ж.)
9). 1308 қ.р. – Қазақстанның Орталық Мұражайы. (1927-1934 ... ... ... Атқару Комитетінің балалар комиссиясы.(1921-1938
ж.ж.)
Бітіру жұмысының методологиялық жәие ... ... ... ... ... ... ... колданылып жүрген обьективтілік,
тарихилық, жүйелілік жәнс даму принциптері алынды. Деректерді ... ... және ... ... басшылыққа алынып, мәселені
обьективті түрде ашуға тырыстық.
Бітіру жұмысының құрылымы. ... ... ... екі тараудан,
қорытындыдын және пайдаланған деректер тізімінен тұрады.
1. ... ... ... ... ... ... болуын сынау.
1.1 Халық Ағарту Комиссариатының тарихы.
Халық Ағарту Комиссариаты 1920 жылдың қазан ... ... ... ... ... 4-12 қазан аралығында өткен І Бүкілқазақтық
кеңестер сьезінің шешімімен құрылды ... ... ... ... ... жұмысы Кеңестік мәдени
саясатында басты орын алды. Осыған байланысты, Орталық Атқару комитеті
республикадағы ... ... және ... бөлімдерін құрылған
комиссариат ... ... үшін ... ... қабылдай бастады.
Сонымен Халық Ағарту комиссариаты «республикадағы барлық мәдени және саяси-
ағарту жұмысты анықтайтын және ... ... ... ... ... Ағарту Комиссариатының басты мақсаты төмендегідей болды:
1). Халық ағарту ісіндегі теоретикалық, жобалық және идеялық басшылық.
2). Халық арасында ... ... ... ... ... мен жасөспірімдер арасында әлеуметтік тәрбие ... ... пен ауыл ... ... ... дайындау
ісіндегі жалпы басшылық.
5). Әдеби-баспа ісіндегі басшылық /15, 32б/.
1920 жылдың қараша айында ҚАКСР Халық ... ... ... ағарту Комиссариатының Коллегиясы құрылады. Оған А. Байтұрсынов, Ж.
Аймауытов, И. ... т.б. ... ... ... ... Комиссариатын құру кезінде, осы кезеңнің басқа да
мемлекеттік құру кезіндегідей ... ... ... ... ... ... жетіспеуі және жұмысқа ыңғайлы
құрылымның болмауы. Бұл мәселені ... ... ... ... ... ... ... ескре отырып ҚАКСР Орталық Атқару
Комитеті мен ... ... ... ... Ағарту Комиссаритына әң жақсы
мамандарды тарту және ... ... ... киіммен және тамақпен
қамтамассыз ету ... ... ... ... ... ... жарияланады /31, 10б/. Білімді қазақтарды мобилизациялау
жоспарын жасау А. Байтұрсыновқа ... құру ... ... тек қана ... ... базаның болмауы, жергілікті
халықтың өзіндік ... ... және ... ... ... ... ... болады. Өлкенің әкімшілік-территориялық бытыраңқылығы және
Қазақстанның ішкі саяси жағдайы да бұл ... кері ... ... ... ... ... халық ағарту бөлімдерінің
жиылыстарын шақырумен, саутсыздықты ... ... ... ... ... ... Халық Ағарту Комиссариаты арасындағы қарым-қатынасты нығайту
мәсәләсімен айналысты. Осыған байланйсты 1921 жылы 25 ... ... ... ... ... ... резолюция қабылдады. Резолюцияда
республикадағы мәдени және саяси-ағарту жұмысының біріккен жоспарының ... ... ... ... және ... беру ... жүйесін
қалыптастыру ,халық арасында сауатсыздықты жою, мәдени күштенрді есепке алу
және жұмысқа ... ... ... /28, 30б/.
Мұрағаттағы 1921 жылғы қаңтар айының материалдарына жүгінсек, біз Халық
Ағарту ... ... ... ... ... ... ... көре аламыз /32/. Бұл ... ... ... және ... канцеляриядан, 4 сектордан,2
басты комитеттен тұрды. Комиссариаттың 4 секторы:
1). Әлеуметтік тәрбие секторы.
2). Ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... ... Саяси-ағарту жұмысы жөніндегі комитет.
2). Кәсіби-техникалық білім беру комитеті.
Комиссариаттың ... ... мен ... өз ... ... ... Комитеттер мен секторлар өз алдына бөлім ... ... 1921 жылы ... саны 20 ... мен 55 ... Осы ... ақпан-наурыз мәліметтеріне жүгінсек, Комиссариатта 85
адам жұмыс істеді.
Әлеуметтік тәрбие беру ... ... ... және ... ... ... Осы ... мекиеп бөлімінің басшылығында Б.А.
Сарсенов тұрды. Сарсеновтың қол астында 4 ... ... ... ... ... ... даярлау, мектеп пен ақпараттық-
инструкторлық. Бөлімде 7 қызметкер ... ... ... ... ... олардың саны 19-ға жетті /33/. ... ... А.К. ... басқарды. Қарамағында 4 бөлімше болды:
ақпараттық-инструкторлық, жалпы канцелярия, бухгалтерия және ... ... саны – ... ... басшысы, қарамағында 14 қызметкері бар, Ж. Аймауытов
болды.
Ұйымдастыру секторы 13 қызметкер, 4 ... мен 5 ... ... ... ... – А.П. ... ... 4 бөлім болды:
ғылыми, мұражай, мұрағат басқармасы және көркем комитеті. ... ... ... ... ... және ғылыми-кітіапханалық. Ғылыми сектор ғылыми
комиссияның негізінде құрылды /34/.
Халық Ағарту Комиссариатының басты ... бірі – ... ... ... бас ... Кәсіби-техникалық білім берудің бас
комитетінің құрылуы 1920 жылы ... ... ... мектеп бөлімшесенің
құрамына кірген кәсіби-техникалық білім беру секциясымен байланысты /35/.
Бұл секция басқару-ұйымдастыру мәселелерін ... ... және ... ... беру ... басқарды. 1920 жылы маусым айында
кәсіби-техникалық білім беру секциясы мектеп бөлімшесінен ... ... ... ... /35, ... білім беру мәселесіне жауап беретін келесі бір бөлімше – саяси-
ағарту бас комитеті. Комитет басшысының ... А. ... ... ... ... ... бұл комитеттің құрылымы Халық
Ағарту Комиссариатының басқа ... ... ең ... ... ... 6 ... 13 ... және 27 қызметкер кірді. Бірақ
комитеттің осындай құрылымы көп уақыт сақталмады. ... ... ... тұрды. Олар: жалпы, үгіт және насихат бөлімдері.
1921 жылғы аштық нәтижесінде, Халық Ағарту Комиссариаты өз ... ... ... ... ... ... күресуге бағытталды.
Комиссариат қарамағында аштыққа ұшырағандарға қөмек беру мақсатында арнайы
комиссия құрылды /36/. Бұл ... ... А. ... ... ... ... Ағарту Комиссариатының белгілі қайраткерлері белсене араласты.
Осы кезеңде, ... ... ... ... ... ... ... Ағарту Комиссариатының қаулысына сәйкес, ҚАКСР Халық Ағарту
Комиссариатының Құрылымы 1921 жылы ... ... ... Бұл
мәселе 1921 жылы 18 мамырда ҚАКСР Халық ... ... ... ... Жаңа ... сәйкес, комиссариа енді 4 басты
комитеттерден тұрды. Олар: әлеуметтік тәрбие; ... ... ... ... ... баспа. Сонымен қатар ... тағы 2 ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету мәселелерімен айналысса, Академиялық орталыққа
республикадағы ғылыми-методикалық мәселелер қарасты болды.
ҚАКСР Халық Ағарту Комиссариатының ... ... ... ... соған сәйкес құрылымын ұйымдастыру үшін ҚАКСР Халық Комиссарлар Кеңесі
1921 жылы тамыз айында комиссариатқа байланысты жаңа қаулы ... ... ... ... ... ... жүйесі РСФСР Халық
Ағарту Комиссариатының жүйесімен ұйымдастырылды. Енді, ... 2 ... 4 ... ... және бас ... ... болды.
Комиссариат құрылымы төмендегідей жүйемен құрылды:
1). Әлеуметтік тәрбие мен балаларға саяси білім беру бас ... ... оқу ... ... ... берудің бас
басқармасы.
3). Үлкендерге мектептен тыс білім ... ... ... ... тыс және саяси-ағарту жұмысының бас басқармасы.
4). Мемлекеттік баспаның бас басқармасы.
Бас әдеби комитет, осы комитетке арналған ... ... ... ... ... Комиссариатында басты комитет хұқығында тұрып, барлық әдебиет
және баспа мәселелерімен ... ... ... ҚАКСР Халық Комиссарлар Кеңесі
тағайындайтын коллегия құрылды. Колегия жұмысына ағарту саласына ... ... ... ... және ... ... шешу ... Коллегия комиссариат бөліімдерінің дамудың перспективаларын және
міндеттерін бекітті, олардың қызметінің ... ... ... және де ... қызметінің басқа кеңестік ... ... ... ... ... ... нәтижесінде, біз Халық Ағарту Комиссариатының ... ... ... ... ұйымдастырушылық сипатта ... /37/. ... ... ... ... ... көп
көңіл бөлінді. Мәселені, өз қызметін реттеу, күн ... ... ... дайындау қажеттілігі және комиссариаттаң
құрылымдық ... ... ... ... ақпараттарды
ұйымдастыру мәселелері көтерілді. Коллегия мәжілістері ... 1 ... ... ... есеп ... ... Бұл график бойынша,
бөлім басшылары әр айдың алғақы күндерінде жазба, ал қалған күндері ауызша
есеп ... ... ... жылы 25 ... ҚАКСР Халық Комиссарлар Кеңесі «ҚАКСР Халық Ағарту
Комиссариаты туралы» қаулы қабылдайды. Кәсіби-техникалық білім ... ... ... ... /15, 40б/. ... бойынша республикада кәсіби-
техникалық білімнің мынадай түрлері дамыды: ауылшаруашылық, индустриалдық,
педагогикалық, өнеркәсіптік-экономикалық /38/. 1923 ... ... ... ... ... 1921 ... тамыз-қыркүйек айларында қабылданған
құрылымдық жүйемен жұмыс істеді. Комиссариаттың басты органдары бұрынғыдай:
ұйымдастыру және ... ... ... ... орталық
қарамағына бас музей және бас архив ... ... /15, 42б/. 4 ... ... ... ... ... кәсіби-техникалық білім, саяси
ағарту және баспа ісі. Әдебиет пен баспаның бас ... ... ... ... /39/. Осы ... Халық ағарту Комиссары С. Сәдуақасов
болды. Өзінің «ҚАКСР-дегі ... ... ... ... мен ... атты ... « а) ... ауылшаруашылыққа және
мемлекеттік ... ... ... ... б) ... ... өз ... тигізетін ғылыми және мәдени ... ... ... /15, ... осы ... басты міндеттерінің бірі, саутсыздықпен
күресу еді. С. Сәдуақасов мынадай стаистикалық мәліметтерді келтіреді. 1922-
23 ... І ... 1639 ... 1923-24 жылдары – 1963, ... – 2751, 1925-26 ... – 3228, ал 1926-27 ... 3571 болды /40/.
1923 жылы қабылданған Халық ... ... ... ... /38, 84б/. ... құрылуымен Халық Ағарту Комиссариаттары
орталықтандырылмаған (республикалық) комиссариаттарға айналды. 1924 ... ... және ... ... ... Нәтижесінде,
қаржы шаруашылығы мәселелері, статистикалық-ақпараттық, ... ... ... құрылған әкімшілік-ұйымдастыру бөлімінде
шоғырланды. Академиялық орталықтың орнына ғңылыми және методикалық кеңес
құрылды. Басты комитеттердің барлығы ... ... ... ... комитеті, әлуметтік тәрбие мен кәсіби-техникалық білім беру бөлімінің
бөлімшесіне айналды /41/. Қарамағында 3 институт,19 ... ... ... ... Комиссариаты РСФСР Халық Ағарту Комиссариаты
бақылауында болды. ... ... ... ... бір ... Қазақ автономиясына бекітілген еді. Сонымен қатар, Қазақстаннан,
тәжірибе алмасу үшін, жылда, ағарту саласының мамандары ... ... ... ... ... ... ... шаруашылығы мен экономикадағы өзгерістер,
индустриализация мен ұжымдастыру жоспарларының іске асуы,халық ағарту мен
мәдениет ... жаңа ... ... алып келді. Саяси-
экономикалық жаңа құбылыстарды ескере отырып, ҚАКСР Орталық Атқару Комитеті
мен Халық ... ... 1927 жылы ... ... ... ... функциясы мен құрыдымын жетілдіру ... ... 1927 жылы 20 ... жаңа ... ... /42/. ... бойынша,
комиссариат кеңестерге бөлінді. Олар: ғылыми, ... ... ... ... ағарту. Бөлімдері: әкімшілік-ұйымдастыру,
әлеуметтік тәрбие мен саяси ағарту, кәсіби-техникалық білім беру, әдебиет
және баспа ... ... ... ... ... бас ... сауатсыздықты жою жөніндегі ... ... ... ... ескі ... енді саутсыздықты жою
және мұғаімдерді дайындау жұмыстарын бақылау мен мектептерді оқулықтармен
қамтамассыз ету ... ... ... және экономикалық өміріндегі өзгерістері
комиссариаттың жұмысы мен құрылымында да көрініс тапты. Халық ... өз ... ... ... сай ... ... 1929 жылы
шілдедегі «Халық Ағарту Комиссариаты ... жаңа ... ... ... 51б/. Қаулыда комиссариат қызмктінің басты бағыттары, ... ... ... ... еді. Енді ... ... ... бөлінді: әкімшілік-ұйымдастыру, оқу, саяси-ағарту, ғылыми және
ғылыми методикалық. Комиссариат жанында Қазақ баспасы, әдебиет пен баспа
жөнідегі ... және ... ... ... ... ... болды.
Әкімшілік-ұйымдатыру секторының қызметіне комиссариаттың әкімшілік,
хұқықтық, ұйымдасырушылық, ақпараттық-статистикалық,жоспарлық және қаржылық
міндеттерін шешу ... ... ... мен ... олардың
политехникалық білім алу мәселесі мектепке дейінгі және мектептік тәрбиемен
айналысатын мкетеп секторының ... ... ... және ғылыми-
методикалық сектор тархи және мәдени ескерткіштерді қорғаумен, мамандарды
даярлаумен қатар, әлеуметтік тәрбие, ... пен ... беру ... де ... ... ... бұл ... Халық Ағарту
комиссариатының ғылыми-зерттеулік пен әдеби және ... мен ... ... ... Саяси-ағарту секторы
Коммунистік партия ... ... мен ... ... ... ... ... халық санасына енгізу орталығы болып ... ... ... жоғарғы оқу орындар мен үлкендерге саяси тәрбие ... ... ... ... ... сектор кітапханалар, клубтар,
кино және театрлар қызметінің ... ... мен ... ... ... ... ... беру жүйесінің енгізілуіне байланысты,
ҚАКСР Халық Ағарту Комиссариаты ... ... ... ... ... Енді ... орнына басқармалар құрылады. Олар: бастауыш және
орта ... ... ... ... оқу орындар мен ғылыми-
зерттеулік мекемелер,кітапханалар мен ... ... ісі мен ... беру ... ... ... үшін,өкімет барлық жоғарғы оқу
оындар мен техникумдарды сәйкес комиссариаттар ... ... ... оқу ... толық басшылыққа ие болды. Мәселен, Жер Халық
Комиссариатына ... және ... ... ... ... Халық Комиссариатына медициналық институт өтті.
Қызметінің бастапқы ... ... ... ... көп ... және ... ие ... Кейінгі жылдары оның функциялары
тарыла басталып, енді тек ғылыми-методикалық бағытпен шектеліп, білім беру,
дәлірек айтқанда, мектеп ... ... ... болды. Ал мәдени
құрылыстағы жетістіктер бастапқы кездегі революциялық қарынмен, репрессия,
қатаң тәртіп, идеологизация ... ... ... ... ... ... 24 шілдедегі «ҚАКСР Халық Ағарту Комиссариаты ... ... ... ... Ағарту Комиссариатына бағынышты болған ҚАКСР Халық
Ағарту Комиссариаты республикадағы барлық мәдени, ғылыми, ... ... ... ағарту мекемелеруін қадағалады /44/. Бірақ халық
шаруашылығын қалпына келтіру жылдары, Халық Ағарту Комиссариаты ... мен ... ... ... пен ... ісі ... бұл салаларға
арнайы Одақтық орталықтар мен министрліктер құрылады. Комиссариат тек білім
саласымен ған ... ... ... ... Одағының конституциясы негізінде ҚАКСР Халық Ағарту
Комиссариаты енді Қазақ КСР Халық Ағарту Комиссариатына айналады /15, 59б/.
1.2 ... ... ... мен ... ... ... Комиссариатының Құжатары ҚАКСР Орталық Мемлекеттік
Мұрағатына РСФСР-дің Мұрағат Президиумы Коллегиясының 1927 жылы 29 ... ... ... мен ҚАКСР-дің орталық мұрағаты арасында мұрағаттық
қорларды бөлу туралы» ... ... 1927 жылы ... ... мұрағат бюросынан түседі /45/.
1954 жылы құжаттарды ғылыми-техникалық өткізіп, 3277 істен тұратын 3
опись құралады.
Описьтер хронологиялық принцип ... ... ... ... ... ... мазмұнын ашады. Қордың негізіг материалдары ... ... ... мен ... ... Кеңесінің ағарту мәселесіне
байланысты декреттері, мәжілістер хаттамалары, ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы оқу орындарының, ... ... және ... ... ... ... ... және
т.б.
Қазақстан Республикасының Орталық Мемлекеттік Мұрағатында Халық Ағарту
Комиссариатына жұмысына ... ... ... ... 1201 қ.р. – ... ХКК-інің жанындағы ғалымдарға көмектесу жөніндегі
комиссия.(1932-1933 ж.ж.)
2). 927 қ.р. – ... ... ... ... ... ... жөніндегі комисия. (1924-1925 ж.ж.)
3). 920 қ.р. – ХАК-ының кәсіби-техникалық білім беру Бас Комитетінің
Индустриялық техникумы. (1917-1922 ... 203 қ.р. – ... ... ... беру Бас ... институты. (1921-1923 ж.ж.)
5). 929 қ.р. – Қазақстанның Мемлекеттік баспасы. (1921-1940 ж.ж.)
6). 1386 қ.р. – ... ... ... ... ... ... ... ж.ж.)
7). 1252 қ.р. – ҚАКСР Орталық Атқару Комитеті Президиумы ... ... ... ... 740 қ.р. – ... Орталық Атқару Комитеті жанындағы жаңа Қазақ
алфавиті жөніндегі Орталық Комитет. (1927-1937 ... 1308 қ.р. – ... ... ... ... ж.ж.)
10). ҚАКСР Орталық Атқару Комитетінің балалар комиссиясы.(1921-1938
ж.ж.)
Тариха деректер өзінің саны мен көлемі жағынан аса ... ... ... Оның бәрін қамту аса қиын. ... ... ... ... жол табу , ... ... оларды тиімді және пайдалы
етіп қолдана білу қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... қасиеттері бар, бірақ бір-бірінен ... бөлу /23, ... ... аса көп ... ... ... ... істеуге мүмкіндік алу үшін ... ... әр ... ... негізгі принцип жазба деректердің пайда болуының формасы мен
мазмұнының және арналған ... ... ... сай зерттеуші Л.Н.
Пушкарев жазба деректерді 2 сыныпқа бөле отырып, оның ... ... ... ... Стаистикалық.
3). Актілік.
4). Іс-қағаздық.
Баяндаушы (повествовательные):
1). Жеке адамдық (хаттар, күнделіктер, естеліктер, заманхаттар).
2). Көркем (очерктер, романдар, ... және ... ... ... ... ... ... Ғылыми (тарихи, филиософиялық, ... ... ... сыныпталуға негізделе отырып, біз Халық Ағарту Комиссариаты қорының
құжаттарын іс-қағаздық құжаттар қатарына жатқыза аламыз. ... өз ... тағы да ... ... ... Ұйымдатырушылық.
2). Басқарушылық.
3). Есеп-мәліметтік.
4). Жеке құрамдағы құжаттар /46, 572б./.
Кеңес Өкіметі ... ... ... ... ... және ... құжаттар саны өте көп болды. Оларды Халық
Ағарту Комиссариаты қорының ... ... ... ... Бұл ... акададемик И.Д. Ковальченко ... ... ... ... ... басқару қызметін жүзеге асыру үшін
жасалады. Оған шешмдер, ... ... ... ... ... Бақарушы құжаттарда мекеменің, ұйымның қызметінің тек қана бастапқы
қалыбы емес, оның жүзеге асуындағы белгілі ... ... ... ... ... ... ... және коллектиті ұйымның мәжілістерінің стенографиясы құрайды.
Хаттамалар және стенографиялар – мәселенің талқылануының және ... ... /25, 51б/. ... ... шешім әрқашан қаралып отырған
мәселемен және обьектпен ... ... ... және ... ... ... шешімнің дұрыстығы,
нақтылығы көрінеді. Ақпаратты ... ... ... ... шындықтың және адамның ойлау қызметінің құбылысы) құжат болып
табылады /47, ... және ... ... ... ... барысын,
құрылымының мазмұнын көрсетеді. Комиссариат қорына кездескен ең көп
түрлері: ... ... ... ... және ... ... ... табылады.
ХАК қорындағы іс жүргізу материалдарының ... ... ... ... ... ... біз Халық Ағарту
комиссариатының оқу-ағарту мен мәдениет саласындағыатқарған жұмыстарының
бағыт-бағдарын, жетістіктері мен ... ... ... ... ... ... ... Комиссариатының коллегия
мәжілістерінің материалдары. ... ... ... бүкіл
әлеуметтік-экономикалық мәселелерін шешті. Қордағы хаттамалар 2 типті:
1). Мәжіліс хат түрінде.
2). Стенографияланған. ... ... ... ... ... отырған мәселені толық, кеңінен ашылуына қарап
және қаралып жатқан сұрақты нақты көрсетуіне байланысты деректану ғылымында
2 түрге бөледі. Олар «жабық» және ... деп ... /21, ... түрдегіге тек қана айтылған мәселе және қабылданған шешім көрсетілген
хаттамалар жатады. Мұндай хаттамаларда мәселе толық ... ... ... ... ... ... Егер хаттама «таратылмалы»
болса , онда тек қана мәселенің өзі мен ... ... ғана ... ... ... ... ... сөздер де кең түрде ашылып
көрінеді. Кей ... ... ... ... де ... беруі мүмкін. Алайда Халық Ағарту Комиссариатының қорында
хаттамалардың мұндай түрлері аз ... ... ... ... немесе сын түсінгі бар. Ол
тарихи деректанудың ретімен ... ... ... ... ... ... пайда болған жерін, авторын, пайда ... ... ... ... ... ... қатар деректегі
ақпараттың толықтығын, шынайылығын, ғылыми-танымдық маңызын айқындау немесе
«ішкі сын» /25, 102б/.
Құжаттың түпнұсқалығы мәселесін ашу үшін ... ... ... үлкен маңызға ие болады. Хаттаманың негізгі формуляры ... ... ... ... ... ... ... Күн тәртібінде қаралған мәселелерді көрсету көбінесе ... ... көп ... ... мәселелер
«тыңдалды» және «қабылданды» деп дәстүрлі түрде көрсетіледі. Күнін, ... ... ... ... біз ... ... аламыз. Хаттама мазмұнын
талдый отырып , Халық Ағарту Комиссариатының ... ... ... ... 20-30 ... оқу-ағарту
саласына, мәдени прцестерге қаншалықтыәсер еткенін байқауға болады.
Халық Ағарту Комиссариатының ... ... ... ... ... ... хаттамалар хронологиялық принцип ... ... ... бір ... жоқ. ... ... ... қайталанса, кейбіреулері толық емес
Хаттамалардың ең көп жиынтығы ол 1920-25 жылдар ... ... ... ... ... Ш. ... ... Халық
Ағарту Комиссариатының алғашқы кездегі сипаты ұйымдастырушылық-нұсқаулық
дәрежесінде анықталған /15, 15б/. Бұл, ... ... ... іс-
жүргізу тәжірибесінің дамымағандығын, шешілмген мәселелдердің көптігін
көрсетеді. Ал ... ... ... қаралатын мәселелер ауқымы
тарылып, нақттылына басталған. ... ... жүйе ... ... ... ... ... ұйымдарының
мәжілістерінді шешілген еді.
Халық Ағарту Комиссариаты құжаттарымен айналысқан ... ... ... ... жинақталуын 2 кезеңге бөлді /21,
37б./. Бірінші кезең, хаттамалардың бүкіл Комиссариат ... ... ... тұсы – 1920-25 ... Бұл кезде хаттамалар белгілі-бір
дәрежеде тарихи ақиқатты көрсетуге ... рөл ... яғни ... орын ... Осы ... барлық мәселелер Комиссариаттың өзінде
шешілді, кейбір жағдайларда ғана жоғарғы ... ... ... ... ... болса да тәуелсіз мекеме ... ... ... – 1925-36 жылдар, ... ... ... ... орнығып алған тұсы. Көптеген маңызды мәселелер жоғарғы
партия-кеңес ұйымдарында шешіле бастап, хаттамалар ... ... ... 20-30 ... ... практика орын алғанын
көрсетеді: Бірінші мәжілістің стенографиясы жазылып, кейін оың негізінде
хаттама ... тек ... ... ... фрагменттері
хаттамаларда берілген /46, 579-580б.б./. ... ... ... кең орын ... ... ... ... ескеріп, құжаттарға
обьективті тұрғыдан қарау керек. Хаттамалардың ... ... және де ... жазу ... ... көшіру барысында
құрастырушылардың субьективті ойларының әсер етуі ... ... ... ... ... ... ... құрастырушы сөйлеушілердің сөздерін
таңдап, тура күйінде емес, ... ... ... ... ... мүмкін
немесе сөздің қысқартып жазылуына байланысты сөйлеушілердің ойлары толық
айтылмауы мүмкін.
XX-ғасырдың 20-30 жылдарындағы Қазақстанның ... даму ... ... ... материалдардың рөлі зор. Олардың
көпшілігі ұйымдастырушы-басқару құжаттарының ... ... ... ... мен ... ... істің дәрежесін
бейнелейді. Жеке адамдық іс-қағаздық құжаттар ... ... ... ... ... ... ... автордың қолымен
жазылғандығы. Сондықтан да оларда белгілі бір форманың болмауы, ... ... ... ... бар. ... баянхаттар мен
баяндамалар автордың позициясын көрсеткенімен (субьективті ... ... бір ... жазылған. Сол себепті, бұл деректер – ерекше,
басқа құжаттарға ұқсамайды.
Халық Ағарту ... ... ... ... ... – 1921 жыл. 1920 жылы ... ... Комиссариаты құрылып, көптеген
уақыт оның ұйымдастырушылық жұмыстарымен ... 1921 жылы ... ... көріне бастады. Алғашқы баяндамаларда Комиссариатта
белгілі бір қызмет жүйесі ... ... ... ... ... ... ... Ережеге сәйкес, оның мәліметтеріне барлық ағарту
мекемелеріне идеялық-саяси және бағдарламалық-әдістемелік жетекшелік жасау,
балалардың әлеуметтік ... мен ... ... ... ... ... ... мен кеңес құрылысы үшін мамандар даярлау және т.
б. кірді /21, ... XX ... 20-30 ... ... ... дерегі
ретінде Халық Ағарту Комиссариатының қорында жинақталған ... ... ... рөл ... ... ... ... – мәдени-
ағарту жұмыстарын талқылау болды. Сьездерді ұйымдастырушылар мен онда ... ... ... ... ... ... ерекше түрін Коллегия
мәжілісінің, жиналыстардың, ... ... ... ... құрайды /46, 578б/. Халық Ағарту Комиссариаты қорының
сьезд, пленум материалдарын екіге бөлуге ... ... ... ... ... сьездердің мәдени-ағарту ісіне байланысты ... ... ... ... деректанулық талдау арқылы республикадағы
сол кезеңдегі мәдени-ағарту саласындағы бүкіл мәселерді қамтуға болады.
Кеңес ... ... ... ең көп ... жиынтығын сьезд
материалдары құрайды. Көптеген мәселелер жоғарғы ... ... ... ... конференциялардың басты-басты
шешімдеріменшешіліп отырды. Құжаттарға деректанулық сын ... ... жіне ... ... ... Деректерде мәдени-ағарту ісінің мәселелері кеңінен ашылып
көрсетілген. Осы саладағы қазақ ... ... ... ... бағалар өзгертілмей берілген.
2). Кеңес өкіметінің қысымы қатты ... ... ... кең етек жайды. Кеңс өкіметі өз ... ... /21, ... ... ...... ағарту ісіне өз коммунистік
идеологияны енгізу, социалистік рухта тәрбиеленген, ... ... ... ... ... еді. ... Кеңес өкіметінің саясатын
жүзеге асырудағы негізгі күш, бюрократиялық ... ... ... ... Халық Ағарту Комиссариаты қоры құжаттарының Қазақстанның мәдени
тарихындағы деректік орны.
2.1 Халық ... ... ... ... Қазақстандағы XX
ғасырдың 20-30 жылдардағы ағарту мәселесі.
Жалпы ... ... ... ... өкімет құжаты ретінде 1920
жылғы 26 тамыздағы Бүкілодақтық Орталық Атқару Комитеті және ... ... және ... қол ... ... ... Кеңестік Социалистік
Республикасын құру туралы” декретін алуға ... ... ... ... ... қабылдаған ҚазАКСР еңбекшілерінің құқығы туралы
декларацияда халыққа ... беру ... ... ... ... жол ашу ... - ... онда, - жұмысшыларға, кедей шаруаға,
барлық еңбекші қазақ халқының бәріне толық жан-жақты және ақысыз ... ... ... бір уақытта халықтың сауатсыздығын жоюға қадам басуды,
өсіп келе жатқан ұрпаққа жан-жақты ... және ... ... етуді міндет етіп қоюы керек /12, 15б./.
Комиссариат қорында оның құрылуы жөнінде, қызметін бастауы ... ... ... ... қаулыларыңың бірі ретінде Халық
Комиссарлар Кеңесінің төрағасы В.И. Лениннің қосымша ... ... ... мен ... ... ақы беру туралы 1920 жылдың 16
қаңтарындағы ... ... ... ... ... ... ... көтеру үшін жасаған шарасы еді /48, 2б./. БОАК
төрағасы Калинин 1920 жылдың 10 қазандағы ... ... ... Комиссарының
баяндамасымен танысқанын айтып, БОАҚ ХАК-ның коллегиясына Комиссариат
бекіткен міндеттер мен жоспарларды жүзеге ... үшін кең ... ... ... ... ... ... мен ересектерге сауат
үйрету және қажетті оқу құралдарын шығару, осы ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар комиссариаттың
барлық тәжірибелі қызметкерлерін басқа азаматтық мекемелерден /егер олар
онда жауапты ... ... ... ... ... керектігін
көрсетіп өтті. Қаулыда ағарту қызметкерлерін сақтау мақсатында шаралар
қабылданды: кеңестік жұмысшыларды қамтамассыз ... ... ... пен ... ... іске ... олардың нормасын дәрігерлер
мен инженермен ... ету, ... ... арнайы киім үшін
мануфактура беру, мұғалім үйлерін ұйымдастыру тапсырылды /48, 58б./. Ағарту
ісі Кеңес өкіметінің ... ... ... ... біріне
айналды.
Қазақ АКСР-і құрылып, оның комиссариат бастаған елдегі 1921-1922 ... ... тап ... ... комиссариаттың жергілікті орындармен
қатынасы үзіліп, елдегі ағарту жұмысына ... ету ... соға ... ... бүкіл Кеңес респуб-н тұралатқаны ... ... ... ... жаңа ... ... ... тоқтатуға тура келді. ... және ... ... ... да өсіп келе ... ... жүйесінің барлық қажеттіліктерін
қанағатандыра алмады /49, 146б./. Комиссариат ... шығу үшін ... ... арнап қаулыларын шығарып, оларды аштыққа
ұшырағандарға көмек көрсету қызметіне ... ... ... ... ... комиссардың орынбасары А.Кенжин, әлеуметтік бөлім
бастығы Лазовтар басқарды. 1921 жыл – комиссариатта ... ... ... ... ... Сол үшін ... жергілікті
комитеттері қызметкерлер арасында еңбек тәртібін көтеру туралы қаулылар
шығарып отырды. 1921 жылғы 1 ... ... ... ... ... ... ... барлық қолдан келген шараларды
қолдануды, әйтпесе ... ... ... ... /21, 21б./. ... да ... ... қорғалмаған жалақысы аз ағарту қызметкерлерінің
аштық жыдарында әлеуметік белсенділігі төмендеп, тоқырай ... ... ... тек ... тән болмады, бүкіл Кеңес
Одағында көрінді. Бұл мәселе Кеңес республикаларының толық орнап, аяғынан
турып кете алмауынан келіп ... ... ... ... Кеңес
өкіметінің басшысы В.И.Ленин қаулылар қабылдады. 1921 ж. 16 қыркүйеке
шығарыған қаулыда ... пен ... ... ... ... ... жақсарту шаралары айтылды. Ол үшін ХАК-на оқушылардың
көмегімен, ... ... ... жеке ... ... ... ... құқық берді. Сонымен қатар фабрика-
завод кәсіпорынары және кеңес органдары ағарту мекемелерін азық-түлікпен
қамтамасыз етуі, аштыққа ұшыраған ... ... ... ... ... ... ... ерекше қаулысымен/ ауыл
тұрғындары қамтамассыз етуі тиіс ... /50, ... ... ... ... бірі – ... ... Оқулықтар жазу
ісіне комиссариатта қызмет еткен зиялылар ғана емес, сырттан шаырылғандар
да қатысты? Мысалы, 1921 ... 2 ... ... мәжілісінде
көрсетілгендей, Чуломниковтың хрестоматиясына Ә.Бөкейханов пікір жазды.
Қазақстандағы білім ордасының ... ... оқу ... ... ... ... мекеме болды. Комиссариат құрылған күннен
бастап-ақ мектептерді ... ... ... ... орынға қойды.
Бастаманы комиссариаттағы ... ... ... ... ... ... ... тіліндегі оқулықтар шығуының бастамасы А.Байтұрсыновтың
Халық ағарту комиссары, ... ... ... ... тұрған
кездерінде қызу қолға алынды. Халық ағарту ... және ... 1 және 2 ... ... еңбек мектебі үшін оқулықтарды қазақ
тіліне аудару, құрастыру туралы мәселе көтеріп, біріккен жиылыс өткізді.
Жиылысқа Е.Омаров, ... ... ... ... ... ... С.Айтқожиндар қатысты. Жиылыста
А.Байтұрсынов әлі күнге дейін 1 және 2 ... ... үшін ... оқулықтар жоқтығын, ал бар оқулықтардың еңбек мектептерінің ... 1,2,3 тобы үшін ... ... ... айта ... 1 және ... үшін ... тілінде оқулықтар жазу отырғанын көрсетті. Комиссар
ағарту саласын дамытуда 2 ... ... дәл таба ... ... оқу ісі алға ... мүмкін емес еді.
Екіншіден, жиылыста қатысқан адамдар қазақ зиялы қауымының ... ... ... ... ... ... шақырып, іріктеп алғаны көрініп
тұр. А.Байтұрсынов жұмысты іске всыру үшін төмендегідей қаулы қабылдатты.
1. Жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... Бұл ... ... ... М.Тұрғанбаев, Қожқе Кемеңгеров, Жұмағали
Тілеулін, С.Мұстафин сияқты жазғасы келген адамдар пай-ну.
3. 1 және 2 басқыш біріккен ... ... ... сай ... ... ... ... геометрия, жаралытыстану,
физика, алгебра, география, жалпы тарих және ... ... ... осы ... ... ... және дидактика, оқу
хрестоматиясы, синтаксис және ... ... ... ... 3 ... бойынша келісім және тілек білдіргендерге төменде көрсетілген
пәндер тапсырылды:
1/ ...... ... ... ...... ... – Ф.Ғалымжанов
5/ география - Ө.Бөкейханов
6/ қазақ тарихы – М.Жұмабаев
7/ мектеп гигиенасы – ... ... ... – Х.Болғанбаев
9/ алгебра – Б.Омаров
10/ педагогика – ... ...... Бұл ... ... әдістеме құрастыру осы айтылған адамдарға алған
пәндері бойынша тапсырылуы керек.
6. 4 ... ... ... ... ... ... ... хрестоматия – С.Сейфуллин, Ж.Аймауытов
2/қазақ тілінің синтаксисі –А.Байтұрсынов
3/Сөз өнері ...... ... мен ... 1-ші ... ... ... керектігі
айтылды.
7. Үлкендер үшін хрестоматия құрастыруды С.садуақасов пен ... ... ... ... тарихшы М.Қойгелдиевтің пікірі: “...
тарихи шындық сондай, 1920-1930 жылдары ... ... ... оқу орындарында пайдаланылған оқулықтар мен ... ... ... партияда жоқ ... ... ... қатысқан ұлттық интеллигенция өкілдері болатын.
Олардың қатарында А.Байтұрсынов, ... ... ... ... және ... ... бар еді. Алаштың аталған зиялылардың үлкен тобы оқу-ағарту
комиссариаты жүйесінде ғылым, өнер, баспа орындарында жұмыс ... /51, ... ... ... оқулықтарының, бағдарламалық, әдістемелік
жүйесінің негізін салушылар әрі педпгогикалық әдіснаманың ірге ... ... ... ... 1 ...... ... Кітап жазушылардың тізбесін қарап отырсақ,
бәрі дерлік Алаш партиясының мүшелері болған көрнекті ... ... ... өкім ... оқулықтар жазу ісінде ынтымақтастық көрсетіп, жан-
жақты білімдерін дәлелдеді. Мұндай универсалдылықтың құпиясын қазақ ... және ... ... ... қызу ... жағдайында зиялылардың
тұлға ретінде өте ерте қалыптасқандығынан іздеу ... ... ... ... тығыз жұмыс жасауына Алаш партиясының көрнекті
лидері А.Байтұрсыновтың комиссар болып қызмет етуі үлкен әсер ... ... ... жастарды тәрбиелеу ісіндегі практикалық
қызметтерінің басы еді. Ал, ... ... ... шығару ісі
өзінше бір зерттеу объектісі болып табылды. 1920 жылдардың басында қазақтың
Чернышевскийі деп бекер аталмаған, оны ... ... ... әрі ... ... /51, ... жылғы 10 желтоқсандағы қазақ орталық Атқару Комитетінің
Президиумының мәжілісі А.Байтұрсыновқа жіберген жолдамасында ... ... аз ... ... ... ... республикасын мекендейтін
халықтардың мәдени ағарту ... ... ... ... ... ... ... Орталық Атқару комитеті жұмыстың орындалуын
комиссариаттардың басшы ... ... ... ... ... ... ХАК-ынан А.Байтұрсынов, азық-түлік Халық Комиссариатынан
Саматов, Заң Халық комиссариатынан ... ... Және ... ... С.Мендешовтың құқы болды. Жұмыс ХАК-ымен тығыз
байланыста ... ... ... ... А.Байтұрсынов болып
табылды /30, 29 б./.
Сондай-ақ, осы жылы 20 ... ... ... ... қатысқан мәжілісте Орталық Атқару комитетінің қаулысы
көрсетілді, онда ... ... беру ... ... ішкі ... қатарда, екпінді роль атқаратын болғандықтан комиссариатқа мықты
қызметкерледрі тартып, толық ... ... ... ету ... /30, ... бұл ... республикадағы ең ірі комиссариаттың бірі болатын. Оған
оқу орындары түгелдей, театр және өнер ғылым және ... ... ... ... бұл ... ... жоғары болуы сондай-ақ оның
әлі де болса ұлттық ... ... ... ... ... ... ... санасының жаңару, өсу процессін бастан кешірумен тығыз
байланыста болуында еді /52, 86-87б.б./.
ХАК-ының іс жүргізу ... ... ең көп ... ... ... болсақ алғашқы жылдары олар “жабық” түрде болды.
Яғни құжатта тек қана ... ... ... деп ... ... барысы айтылмады. Әрине, жағдай комиссариаттың іс
жүргізу материалдары жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... Жалпы хаттамалардың 1920-21 жж. Барысына
қарап отырсаң ... ... кадр ... ... ... ... ... қауым өкілдерін жаппай оқу ісіне тарту жұмысы
болды. Жұмысқа алу кейінгі ... ... ... ... ... ... жүзеге асса, бастапқы өтпелі кезеңде ... ... ... басшылығының нұсқауымен, көрсетумен жиылып
отырылды. Бірақ кейбір жағдайда жоғары кеңес – ... ... ... ... ... Коллегия өзінің 15 маусымдағы мәжілісінде РКГ/б/
Облыстық Комитетінің ... ... ... ... тағайындау туралы шешімін қарады. Коллегия мүшелері
комиссариат құрамы ... ... ашық ... С.Сейфуллин үшін бірде-бір
коллегия мүшесі қызметінен кете алмайтынын, сондықтан ... ... ... ... /53, 53б./. Комиссариат осылай жоғары орындарға ашық
наразылық білдірді. Бұған жауап ретінде ХКК-і 21 ... ... ... - ... ... ... екінші орынбасары
етіп тағайындап тастады. Комиссариаттағы қазақ зиялылар өз пікірлерін ашық
көрсетіп отырды. Соның бірі 1922 жылғы 5 наурыздан ... ... ... ... айтылған С.Садуақасовтың арызы. Арызда
С.Сәдуақасов былай деп ... ... ... ... Қазақстанның
басқарушы органдарының жұмысына сай ... мен ... ... ... ... емес деп ... Мен ... ағарту бас
комитетінде жұмыс істеймін. Облыстық комитет адамның ... ... ... ... ... ... /54, 1б./. Бұл ... тұғын.
Комитет материалдарын саралау кезінде көп кездесетін мәселе – ... ... ... ... жиі қарауы. Комиссариат
коллегиясының мүшелері ағарту қызметкерлеріне ... ... ... ... ... ... ... /49, 170б./. Бұл ,біріншіден,
әлеуметтік ... тым ... ... көрсетсе, екіншіден ,
коллегиядағы зиялылардың мәселені шешуді өз ... ... ... қалыпты жалақы беру мүмкіншілігі ... ... қиын ... орын ... үшін ... шара деп айта ... Орталықтан
жүйе болмағандықтан, кейін басқа Халық Комиссариаттардың міндетіне енген
шараны комиссатиат өзі ... ... ... ... мүлдем шиеленісіп кетті. Оны 1922 жылы ... ... ... ... ... ... Қазыналы Есеп
Басқармасы жанындағы ведомстволық жиылыста қаржы халкомының орынбасары
Генераловтың ХАК-ының ҚАКСР кіші ... ... ... көрсетуінен
білеміз. ХАК-ы ұсынысында 1921 жылғы 22 тамыздағы РСФСР ХКК-інің декретіне
сай жергілікті кіріс есебіне жататын шығындардың ... ... ... ... ... ... ... сұрады/55, 170б./.
Комиссариаттың мұндай шараға баруы шарасыздықтан болды. Мемлекеттің халық
ағарту саласына ... ... ... ... қанағаттанарлықсыз болуы
себепті осындай көмек сұрауға мәжбүр болды.Алайда, ... ... ... ... пен ... басармасының өкіміне сай,
жергілікті қажеттілікті қанағаттандыру ... тек қана ... ... мен ... ... ... ... сұранатын
болғандықтан орындалмайтын еді. Жауап ретінде ХКК-і өкілдері осы уақытқа
дейін шығындар жалпы маемлекеттік қаржыдан бөлінетіндігін, ... ... ... ... білмейтіндіктерін көрсетеді /55, 272б./.
Ағарту мәселелері, соның ішінде, мектептерді жақсарту, мектептерді
өзін-өзі қамтамассыз етуге ... ... ... ... ... және өнеркәсіптік органдарға мектептер
мен басқа ағарту-мәдени мекемелерді қамтамассыз етуге беру ... ... ... ... ... қаралуы Қазақстандағы
ағарту ісінің дамуына ... ... ... ... ... ... шамасының жетпеуінен және
аясының тарылуынан басқа комиссариаттардағы ... ... ... ... ... де жиі өтініштер түсіп отырды. Мәжілісте қабылданған шараларды
талдау бізге комиссариа ... ... ... ... шешу үшін бар ... салып, реформа жүргізуге күш
салғнын ашады. Коллегия мәжілісі 1922 жылғы қаулысында мына ... ... ... білім беру қажеттілігіне арнлған міндеттілік
салықтарын, жинақтарын ... ... ... қалалық
кәсәпоындардың кірісінен алып және көңіл көтеретін көрініс-спектакльдерден
түскен қаржының белгілі бір пайызын бөліп алу ... ... ... ... міндетті натуралды өзін-өзі қамтамассыз етуді
енгізу;
- Міндетті ... ... ету ... жерлерде болыстық
көлемде өткізу; /55, 270б./.
Ағару саласында мемлекет тарапынан ... ... ... ... халыққа сала бастады. Халықтың қолдауыны ие ... ... ... ... ... ... ... көп тепкішек
көрген хахықтың үміті Кеңес өкіметінің рухты көтеріп, жалпы халықтық білім
алуға ... ... ... және ... бұл істі кең көлемде
қолдап, халықты жарқын ... ... ... еді. ... ... ... ... отырп, өзін-өзі қамтамассыз етуді
Қазақстанның барлық аудандарында жүргізген жоқ. 1921 жылы ... ... ... жоқ еді, ... ауылдық мектептер мкмлкет есебінен,
күшейтілген көлемде қаржы бөлу арқылы ... ... ... ... ... ... ... дайын емес еді, біріншіден,
негізгі аштыққа ұшыраған аудандар солар болды, екіншіден, ... ... ... ... ... ... ... ісінде шапшаңдатылған шаралар жүргізуге мәжбүр болды. Комиссариат
бүкіл идеологиялық басшылықты, ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптік ұйымдармен бірлесе шешті. ... ... ... ... ... үшін жеке ... аша ... /55, 82б./. Оқу-ағарту ісінде мұндай реформаның
орын алуы РКП/б/ Облыстық комитетінде 1921 жылы 15 ... ... ... ... ... етілетін мектептерді тұрғындардың өзін-өзі
қамтамассыз етуіне ауыстыру туралы нұсқауын өмірге ... ... ... Бұл ... ... ... ... бекіткен кезде мынадай түзету
енгізді: « Басқарма аппараты дұрысталмаған, жергіліккті халық қамтамассыз
ете ... ... ... ... ... өмір ... тиіс»/56,
103б/.
1924 жылы 3 наурызда РКП/б/ облыстық комитетінің ... ... ... ... ... ... ... жалпы соманың 50% бөлінуі қажет деп шешілді. Осы жиылыста
Халық ... ... етіп ... сайлады. Темірбековтың
комиссариаттағы қызметі 1924 жылғы 8 мамырдағы РКП/б/ Облыстық ... ... ... жою ... ... ... Кеңес Өкіметінің Қазан төңкерісінің 10 ... ... ... ... ... ... ... шықты. Бірақ комиссардың орынбасары
Темірбеков көрсетілген ... ... ... ... асыру ҚАКСР-дың
қазынасының әлсіздігінен мүмкін еместігін айтты. Қазақтар ... 50% ғана ... ... бар деп ... /57, ... Х. Әбжановтың пікірінше, 1926 жылғы халық санағы бойынша,
республика халқының тек 25% ғана ... екен /58, 47б./. ... ... ... ... ... ... айтылған
пікір деп қабылайыз. Осы баяндама мектеп-коммунналар туралы айта келіп,
жастарды тәрбиелеудегі ... ... ... ... балаларды
коммунистік қозғалыстың жолбастаушылары және коллектевизм ... ... ... көрсетті /59, 95б./.
Комиссариат өміріндегі жарқын кезең 16-925 жылғы 13 ... ... ... Бюросының мәжілісінде С. Сәдуақасовтың Халық Ағарту
Комиссары болып ... ... /60, 42б./. ... ... ... Стародубцев, М. Жолдыбаев, Б. Сулеев, ... ... ... ... С. ... ... ... облыстардағы халық білім ісінің
жағдайымен танысты. Жалпы, комиссар Сәдуақасовтың көтерген ең ...... ісі ... ... ... дамуы бүкіл ағарту саласының
кеңеюіне әсер етті.
1927 жылы 2 ақпанда С. ... ... ісі ... ... ... ... Ол ... жанында орталық мекткеп ққұрылысының
комитетін құруға мүмкіндік ... ... ... ... комитеті құрамына
Н. Нұрмақов, С. Сәдуақасов, ... ... ... – Аннеков, Сауда
Халық Комиссариатынан – Носов, Жер Халық Комиссариатынан - ... ... ... ... ... ... – мектеп
құрылысына материалдық жағдай жасауға қол жеткізді /60, 48б./.
1920 жылдан 30 жылдарға өту кезеңі ... ... оқу ... есте ... 20 жылдарың ортасынан қазақ университетінің ашылуы
туралы сөз қозғала бастады. Ағарту саласының орталығы болып есептелетін ХАК-
ында бұл ... қызу ... ... ... күн ... ... ... коллегиясының мәжілісінде Қазақ ... ... жиі ... отырды. Жоғарғы оқу орнын ашу ... ... ... ... көптеген себептерге байланысты университет
ашылуы кейінге ... ... ... ашу ... 1925 жылы 4 ... РСФСР ХАК-ы
мәжілісінде қаралып, республикада жоғарғы оқу орны 5-7 ... соң ... ... ... ... ... осы уақыттан бастап Комиссариаи
мәжіліс хаттамаларына қарап отырсақ, ... ашу ... ... ... ... педагогикалық кадрларға сұраныс көп
болғандықтан, Ташкенттегі Қазақ ағарту институтын ... ... деп ... ... жөн ... /61, ... ... болып Орта Азия Мемлекеттік Университетінің түлегі,
соңынан Халық Ағарту Комиссары болған Т.К. Жүргенов ... ... ... ... ... ... ... өз жерінде оқу
орнын ашуға әзірлік болмағанын көрсетеді, екіншіден, ... ... ... де ... бір қиыншылықтар тууына әсер етпей
қоймады. ... ... ... ашуға деген жұмыс жүріп жатты.
1926 жылы 28 ... ... ... ... ... секциясының мәжілісінде Қазақстаннан өкіл болып С.
Сәдуақасов қатысып, ... ... ... Педагогикалық
жоғарғы оқу орны болып қайта құрылып, оның мемлекеттік қазынаға қабылдануы
туралы тыңдалды. Алайда, бұл мәселенi қабылдамай қойды. Оның ... ... ... ... ... ... Институтында немесе Саратов
Университетiнiң педагогикалық факультетiнде Қазақ ... ... ... ... шешудi ұсынды. Бiрақ, қаулыға қарамастан Ташкенттегi
Қазақ Педагогикалық Институты өз ... ... ... /61, ... мақсат – Қазақ Мемлекеттiк Университетiн ашу. 1927 жылдың 18
қаңтарында ... ... ... ... ... ... зиялылардан төраға Т. Жүргенов, мүшелерi - Х. ... ... I. ... ... ... деканы - Ә.
Ермеков қатысты. Халық Ағарту Комиссарының орынбасары Д. ... ... ... ... Мемлекеттiк Университетi қайта құру
туралы баяндамасы тыңдалды. ... ... ... ... ... ... ... оның материалдық жағдайын
көтерумен қатар оқу ... ... өз ... ашу көзделдi /61,
46б./.
ХАК-ы 1927-28 оқу жылынан Қазақ Мемлекеттiк Университетiнiң ... ... ... факультеттерiн ашты /61, 50б./.
1928 жылғы 10 маусымдағы ХКК-iнiң қаулысында былай көрсетiлдi:
«РСФСР ХКК-iнiң қаулысына сай 1928 ... 1 ... ... ... 3 ... ... физика-математикалық,
жаратылыстану және лингвистикалық-әдеби » /12, 33б./. ... ... ... ... ... өсiп келе жатқан қажеттiлiктерден
туындаған. ... ... ... мән берiлiп, оған студенттер
қабылдана бастады. Басқа ... ... ... ... ... мен студенттердi жинау қиынға соқты. Сондықтан, 1930-31 оқу жылында
Университеттi ҚазПИ етiп қайта құрды.
Қазақ Университетiнiң ашылу идеясы ... ... ... ... ... оның ... ... iстер атқарған, зиялылардың жас та
талантты өкiлi – Ораз Жандосов. Университеттiң 1928 жылы ... ... жылы 4 ... ... ... ... Бұл мәжiлiске О.
Жандосов, Баруличев, Оликов, Құдабаев және Қазақ Педагогикалық Институтының
ректорының орынбасары Х. ... ... ... ... ... 1928 жылы 1 қазаннан бастап iске кiрiсетiнi
айтылды /62, ... ... ... ... ... О. Жандосов
төрағалық етiп, Қазақ Педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... туралы мәселе күн тәртiбiне
қойылды. Қаулыда Қазақ ... ... Х. ... ... А. Байтұрстыновты, сондай-ақ Орта Азия ... Кун мен ... ... ... /62, 20б./. Бұл ... ... бойы жүргiзiлiп келген зиялыларға қудалаудың
күшейгенiн ... ... ... ... ... ... ерекше
iлiнiп жүрген Алаш партиясының лидерлерi А. Байтұрсынов, Ә. Ермеков, Х.
Досмұқамбетовтардың ... ... ... ... Университетiнiң
өркендеуiн шын тiлеген комиссар О. Жандосовтың арқасында жүзеге асты.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... мәселе қаралды.Ұйымдастыру комиссиясының
құрамына: О. Жандосов, Е. Асфендияров, Ә. ... Д. ... ... кiрдi /62, 21б./. ... арасында идеологиялық бөлiну
болмады.Коллегия мәжiлiстерiнде университет жайы да қаралды.1928 жылдың ... ... ... ... ... жергiлiктi тұрғындарғы жеңiлдiк
жасау мақсатында оқуға түсу бағдарламаларын қайта ... үшiн ... ... ... О. ... ... ... ендi /62,
89б./. Қазақ ... ... ... ... ... ... болды. Қазақ зиялыларының алдында қазақ балаларын оқуға
алуға байланысты қиындықтар туған едi.Олар, ... ... ... ... ... ... меңгерiп кетуде қазақ
балаларының дайындығының болмауы, ... ... ... қиын ... ... мәселелер. Оы мәжiлiсте О.
Жандосовтың тiкелей ұсынуымен М. Әуезовты Ташкент Қазақ Ағарту ... етiп ... Орта Азия ... аспиранттары қатарына
енгiзу туралы мәселе қаралып, қолдауға ие болды /62, 90б./. ... ... ... ... ... ХКК-iнiң мәжiлiсiнде 1928
жылы 15 ... ... ... және ... ... ашудағы Кеңес Өкiметiнiң негiзгi мақсаты – ... ... ... ... Бұны 1929 ... БКП/б/ Қазақ
Өлкелк Комитетiнiң «Қазақстан студенттерiне» ... ... ... ... аргоном, педагогикалық кадрларды ... ... ... ауылшаруашылығындағы дәрежесiн көтрмей тұрып, бiз
халық шаруашылығын қалпына келтiре алмаймыз. Бiзге ... ... ... ... ... ... ... және партиялық шешiмдерiмiздi социалистiк құрылыстың барлық
салаларында дұрыс жүргiзе ... ... ... кездесетiн барлық
қиындықтарды жеңе алатын кадрларды даярлау керек » /12, 35б./. ... ... ... ... Өкiметiнiң саясатын жүргiзушi,
кеңестiк идеологияны дәрiптейтiн орын болды деп айту ... ... ... ... ... университет ашылуының баты қызиетi демократияшыл
қазақ зиялыларының қолында болды. Олар ... ... ... ... ... ... ... демократиялық арқылықазақ жастарына бiлiге
сара жол салуға көмектестi.
1920 жылдардың соңында жаңа алфавитке көшу мәселесi туындады. ... ... ... ... Бұл мәселе ХАК-ында шешiлмей, жоғарғы
партия және кеңес органдарында шешiлдi. Алайда ... ... ... ... ... ... берiлдi.
Комиссариаттың 1929 жылғы 9 ... ... ... ... – М. Жолдыбаев, мүшелерi М. Мурзин, С. Сарыбаев,
Қасымов, Ембергенова, Есова, Байдилдин, ... ендi /60, ... ... ... 1929 жыл комиссариаттағы қазақ зиялыларының жаңа
құрамымен толығып, өзгере бостауына батсма болды. Бұрынғы Алаш лидерлерiнiң
қудалауға ұшырауына байланысты , ... жаңа ... ... ... ... органдарында қызмет iстеп қалыптасқан зиялылар келдi. Бұлармен
қатар өзгерiске ұшыраған «идеологияландырудың» басты ... ... ... құралдары болды.
1930 жылдардан бастап бүкiл оқулықтар мен оқу ... ... ... кең етек ... Бұл ... ... бюрократиялық
құрылымының күшеюiжәне ағарту саласын «жаппай тазарту» реформасының
басталуы едi. 1932 жылы 20 ... ... ... ... ... ... ... Орталық Комитет пен Өлкелiк ... ... және орта ... туралы» қаулысы негiзiнде
жасалынған жаңа ... ... ... ... ... ескi ... ... оқулықтарды пайдалануды жүзеге
асырмау үшiн iстелiндi деп түсiндiрiлдi. Сондықтан Комиссариат ... ... ... ... қаулы шығарды:
1) Жаңа оқулықтардағы бояуды түзету. 1 басқыш оқулықтар осы ... ... ... шығарылсын.
2) Жұмысты орындау үшiн мына авторларды 15 күнге сабақтан босату
керек. Олар: М. ... М. ... ... Ә: ... ... ... ... және т.б. Мәжiлiсте жаңа бағдарламаның
идеологиялық және ... ... ... бере ... тез алу, ... және орта мектептерге арнлып бұрын шыққан
кiтаптарды қарау үшiн бригада құруға қаулы қабылдады /21, ... ... ... жаңа кезең басалғанын көрсетедi, ол
идеологияландырылған, орталыққы бағынған мекеме ... ... ... ... жылдар бойы өркендетуге үлес қосқан ... ... ... жаңа ... ... ... оқу-әдiстемелiк жұмысты
сонау 1920 жылдағыдай қайта бастауға тура келдi. Бұл қазақстанның ... ... ... рет ... ... рухани дағдарысын күшейтiп,
барлықсалада қайта құру реформаларын жасауға әкеп соқты. 1940 жылға дейiн
ағарту ... баяу ... ... ... де ... ... ... осы тарихи кезеңдегi қазақ жерiн ағарту
мәселесiн зерттеуге толық ... ... ... ... салыстыру тарихи жағдайды бақылауға мүмкiндiк бередi, деректер
бiрiн-бiрi толықтырып,құбылыстың әртүрлiлiгiн ... ... ұзақ та қиын ... ... ... зерттеушi оларды таңдап
алу принципiне, яғни, шындыққа қаншалықты ... ... ... ... ... белгiлерi және негiзгi мазмұнының деректе бейнелену
деңгейiн көрсету маңызды /21, 67б./.
2.2 Халық Ағарту Комиссариаты құжаттары беттеріндегі мәдениет пен ... ... ... XX ... 20-30 ... ... саласының
басты ошағы болған Халық Ағарту Комиссариаты Республикадағы барлық ғылыми-
мәдени саланы және ... ... ... ... ... ... қарасақ, осы салаларды басқарған мекеме – ... ... ... 1921 ... ... айының соңында Академиялық
орталық ... ... ... /63, 187б./. ... ... ... міндеттер ауқымы кеңейіп, тереңдетіледі. Жаңа қаулы бойынша,
Академиялық ... ... ...... ... кеңес және
Мемлекеттік көркем кеңес болып табылды. ... ... ... барлық ғылыми-саяси, ғылыми-техникалық және ғылыми ғылыми-
педагогикалық жұмысты басқару хұқығына ие болды. Таза ... ... ... ... /15, 46б./. ... ғылыми-саяси және ғылыми-
педагогикалық. Бірақ, Халық Ағарту ... ... ... ... ... басшыларының қызмет орны жойылды /64, 39б./.
Мемлекеттік ғылыми ... ... 1924 ... ... сақталды, кейін оның
функциялары алдымен ... ... ... ... Ағарту
Комиссариаты жанынан құрылған ғылыми және ғылыми-методикалық ... ... ... ... ... ... ... жанынан
құрылды және Бас көркем комитет деп ... Бас ... ... жұмысы
Халық Ағарту Комиссариатының ... ... ... ... баяу ... ... бастапқы кезінде бұл кеңес
республикадағы мәдени қайраткерлерін ... алу ... ... ... А.В. ... пен А.В. Затаевич жұпысқа шақырылып, олар
Қазақ мәдениетін зерттеу мен даму тарихына өз үлестерін ... Бас ... ... музыкалық, театралдық, фонокино мен музыкалық-этнографиялық
секциялар болды /65, 11б./. Сонымен, Бас ... ... ... ... ... пен ... басшылықты біріктірді және
көркем жұмысымен айналысқан Халық Ағарту Комиссариатының ... ... ... ... /65, 12б./. Осы кеңестің көмегімен
бірінші Қазақ театры құрылады.
Сонымен қатар, Академиялық орталықтың құрылымдық бірліктеріне 2 комитет
кірді. ... ... және ... Архив ісінің басқармасы ҚАКСР-дің
бірегей мемелекеттік архим ... өз ... ... ... ісін құруға кіріспестен бұрын, Басархив келе жатқан жұмыстың жоспарын
жасады:
1). ... ... ... ... секциясы мен ғылыми-
анықтамалық ... бар ... ... ... ... 7 ... қалада архив қорларын құру және автономиялық Адай
уезі үшін Александровск фортында 1 ... ... құру /66, ... ... ... құру аса ... ... Себебі, 1919
жылы-ақ Орынбор-Торғай архиві құрылады. Ол ... ... ... ... еді /65, 16б./. ... ҚАКСР Халық Ағарту Комиссариатының жүйесіне бөлімше ретінде кірді.
Оның ... 1922 жылы ... ... ... ... бағынышты
Республиканың Орталық Өлкелік Архиві құрылды. 1922 ... 24 ... ... хаттамасын алып қарасақ, коллегия, архив – бір жүйеге
келтірілген, тарихи ... бар ... ... ... ... ... деп ... /67, 1-2б.б./. Ал 1923 жылы 24 сәуірде ... ... ... ... және ... Архив туралы жаңа ... /68, ... ... ... ... ... архив
құжаттары кіретін Республиканың біріңғай архив қоры құрылады. ... ... ... ... ... ... ... кірді.
Сонымен, Орталық Архив республикадағы архив құжаттарын жинау жөніндегі
ұйымдастыру-методикалық ... ... ... ... ... ... ... емес, тікелей ҚАКСР
Орталық Атқару Комитетінің ... ... ... ... Ахивінің
губерниялық (облыстық) бөлімдері губерниялық ... ... ... ... ... және ... ... архив ісі
жөніндегі директиваларына бағынды.
Қарастырылып жатқан кезеңде Академиялық орталық жанында, ... ... ... ... шығарумен айналысқан ғылыми-әдеби
кеңес жұмыс істеді. Бұл кеңес ... ... ... ... өз ... Республикадағы, баспасөзден басқа, қазақ тіліндегі барлық әдеби
шығармалар кеңестің рұқсатымен ғана ... ... ... ... жанында ғылыми қоғамдарыңдәне мекемелердің басқармасы жұмыс істеді.
Бұл басқарма республикадағы музей ісін, ... пен өнер ... ... ... мен ... мекемелер қызметін қадағалап тұрды.
1921 жылғы хаттаманы қарасақ, ... ... ... ... ... ... ... өкілдері, зиялылар А. Байтұрсынов, Ж.
Аймауытов, Ә. ... ... ... ... ... ... құндылығы сонда, ондағы қазақ әндеріннің жазылуына
қазақ зиялы қауымының үлесі зор ... ... МУЗО ... ... А. ... ... қазақ ұлттық өлеңдері әндерін қабылдау
үшін 1921 жылғы 9 мамырдағы Халық ... ... А. ... ... Муза Комиссиясының баяндамасы тыңдалды. Онда ... ... ... баға беріліп, оған едәуір ... ... ... ... зиялы қауым өкілдері қазақ әндерін жинаушысы А.
Затаевичтің жұмысы барысында үлкен ... ... оған ... ... үлкен көмек көрсетті. А. Затаевичтің қазақ әндерін жинау
кезіндегі жұмысы туралы баяндамалары Комиссариат ... ... ... ... мүшелері А. Затаевичтің еңбегінің Қазақстан үшін
өте құнды екенін мойындап, оған барлық жағдайлар жасауға тырысты. ... ... ... республикадағы барлық ғылыми-мәдени
саланы бастапқы кезде Халық Ағарту Комиссариатының Академиялық орталығы
басқарғанын көреміз. ... ... ... басшысы болып, қазақ
зиялы қауымының белгілі ... – А. ... ... 1922 ... ... ... ғана Академиялық орталықтың коллегиясы 37 мәселені
қарастырып үлгерді. 1921 жылдың қазан айынан 1922 ... ... ... коллегиясының 14 отырысы өтті. Қазақстанның флорасы мен фаунасы,
тарихы мен этнографиясына арналған 16 зерртеу жұмысы ... ... ... ... 1922 жылы Халық Ағарту
Комиссариатының ... ... ... ... ... ... /55б./. Комиссия оқулықтарды дайындау, қазақ тіліндегі
терминология мәселелерімен айналысты. 20-жылдардың І ширегінде І, ІІ ... мен ... ... ... оқулықтар шығаруда және
методичка шығаруда үлкен жетістіктерге ие болды.
1924 ... ... ... ... ... ... орнына ғылыми және методикалық кеңес құрылды.
Халық Ағарту Комиссариатының қорындағы құжаттарда Қазақстандағы ... 20-30 ... ... орындарының қалыптасу тарихы айқын
бейнеленеді. Соның ішінде алғашқы қазақ театрырының ... Бұл ... ... ... ... ... жылы ... Қызыл-Ордада республиканың мәдени дамуының бағыттары
талқыланған Қазақстан Кеңестерінің V ... ... ... Қазақ ұлттық
театырының құрылуы тездетілсін деген ұсыныстар айтылады.
1925 жылы 22 қазанда ... ... ... ... ... ... ... мәселесі жөнінде жазушылар, ғылым мен өнер ... ... ... ... ... ... ... мақұлдайды. Өз
баяндамасында С. Садуақасов Қазақ театры өз ... сай, ... жаңа үлес қоса ... ... ... ... ... келеді
/71, 25б./. Сәдуақасовтың « ұлттық ... ... ... ... ... ... ... достас халықтардың, соның ішінде орыс
халқының дәениетінен оқшау түрде дамыған жағдайда ғана сақтауға ... ... ... Н. ... Халық Комиссары ұлтшылдық ойлармен
ауырған деген пікір айтады /72, 56б./. Ол Садуақасаовқа қазақстанды ... ... ... ... ... келеді деген жала
жапты. Бірақ бұл жаланың жасанды екені көрніп тұр. Садуақасов Қазақстанның
Кеестер Одағынан ... ... ... ... ... ... Ол ... театырында басқа халықтың қойылымдарын қоюға қарсы шыққан.
Қазақ театры алғашқ қойылымы 1926 жылы 13 ... ... ... ... ... болды. 1928 жыл театр Алматыға көшіп келеді.
Осылай, алғашқы Қазақ театырының негізі қаланады /17, 15б./.
Жалпы, ... ... ... ... ... ... екі жақты пікір айтуға болады. Қор құжаттарындағы деректерде көбіне
мәдени құрылыстың жетістіктері сипатталған. Құжаттарға ... ... ... сол ... ... келеңсіз сипаттарды да ашып бере алады.
Әрине, мәдени-ағарту құрылысының жетістіктерін біз жоққа шығара алмаймыз.
Бұл – тарихи ... ... бұл ... ... ... ... жүзеге асыру, репрессия, қазақтардың ұлттық ерекшеліктерін
жерге басу, ... ... ... ... ... ... да ескеру
қажет. Репрессия тұсында көптеген мәдени қайраткерлерінен айырылған Қазақ
мәдениетін деректерді талдау ... алып ... жылы 24-25 ... ... ... қайраткерлерінің І сьезі
болды. Бұл сьездің алдыңғы сьездерден ерекшелігі – Кеңес өкіметінің әбден
орнығып, барлық ... ... ... ала ... ... ... оқу ісін
көтерген БКП/б/ Қазақ Өлкелік ... ... ... Л. ... ауыл мектебінің жағдайына тоқталды. Ол мұғалім кадрларды ... ... ... /73, ... ... ... құрылыс қызметкерлері сьезінің материалдары
сақталған. Сьезде сөз Ленинградтан арнайы шақырылған аспирант-лингвист Б.
Балақаевқа берілді. Балақаев өз ... ... ... ... С. ... Е. ... Ш. Жансүгіровтың Қ. Жұбановтың
пікірлеріне өз көзқарасын айтты. С. Аманжоловтың диалект ... ... ... ... дұрыс дей келе, мәселені кең зерттеуді ... ... ... ... ... «Қазақ әдебиетінің терминдері,
тілдері» атты құжатта ... ... ... ... ... қазақ тілінде, терминология мәселесінде кінәлі етіп ... да ... ... ... ... ... ... көрінді. Алайда, сьездегі баяндамашылар сөздерінен көргеніміздей,
«алашодашылар» қудаланып, Кеңес өкіметі бюрократиялық қысым орнатса ... ... ... ... деп айта ... ... қолдау ішінара болса
да көрініс тапты.
Ленинградта оқыған жас әдебиетші-аспирант М. Қаратаев өз сөзінде ... ... ... және терминология туралы пікірлерін сынап өтті
/73, 19б./. Оның баяндамасынан Е. ... тіл ... қ. ... ... ... ... ашудағы жұмысын қолдағанын көреміз.
М. Қаратаев ұлттық зиялы қауымды қаншама сынға алса да, ... ... ... ... ... ... тоқталған мәселесі – қазақ ... мен ... тілі ... Ол Ж. ... сөздің, әсіресе, «прозаның
шебері» деген пікірге қарсы шығып, «ұлтшыл» деп, оның ... ... ... жазушыларынан ешқандай артық емес дей келе, Ж. ... ... ... ... пікірін «төңкерістік оқиғаны буржуазиялық-ұлтшылдық
көзқарасымен қараған» деп сыннан ... М. ... ... ... Ж. ... тілін прозалық та емес, поэзиялық та емес, ... ... ... ... бүркеп, оқырмандарды төңкерістен басқа
жаққа әкетеді деп көрсетті. Қаратаев Ж. ... Ғ. ... ... ... оның метафорасы мен жолы ескі ... ... ... ... ... ... ... қазақ проза тілінде жаңалық деп
көрсетті /21, 78б./. Менің ойымша, 1920-30 ... ... ... ... ... ... ағарту саласында қызмет еткен көрнекті қазақ
зиялысы Ж. Аймауытовты 1930 жылдары енді ғана ... келе ... ... Ұлы Отан ... кейінгі уақытта шыққан жазушы Ғ. Мүсіреповпен
салыстыру мүмкін емес.
Мәдени құрылыс сьезінде Қ. Жұбановтың «Қазақ ... ... ... ... ... қарар қабылданды. Қарада комиссариаттың
қалаған терминология негізі ... деп ... ... ... жөндеу керек деп шешті. Қ. Жұбанов
КСРО Орталық Атқару ... ... ... ... Жаңа ... ... ... татар секторының мәжілісінде Қазақ
орфографиясының жобасы туралы баяндама ... /21, 79б./. ... сын ... ... Қ. ... баяндамасынан обьективті
принциптер айқын көрінеді. 1935 жылдың өзінде-ақ ... ... ... ... ... ... ... тіліне өтуін сынау ... жылы ... 9-шы ... ... ... ... Т. Жүргенов сөз сөйлеп, ... ... ... ... Т. Жүргенов баяндамасында мәдениет ... оқу ... ... көтеруге бөгет болған кемшіліктерді айтудан
бастады /74, 21б./.Талқылауға түскен ...... ісі. ... ... т. Жүргеновтың баяндамасында 1926-36 жылдар арасында ағарту ісін,
соның ішінде, әсіресе, мектептің ... ... ... ... кеңестік әдебиеттерде бұл ... оқу ... ... да ... ... ... ғалым Х. Табылдиев
идеологияландыру мен асыра ... ... ... жою ісінде де
көрінгенін айтқан /14, 17б./.
Қорыта келе Қазақ жерінде мәдени-ғылыми орындарының қалыптасу ... ... ... Бірінші кезеңде, яғни репрессияға дейінгі ... ... ... ... жоқ ... ... жаппай салына
бастауы. Бұл кезеңдегі ерекшелік, мәдени-ғылыми орындарының қалыптасуына
қазақ зиялылары үлкен ... ... Бұл ... оң ... тигізді. Бұған
Халық Ағарту Комиссариатының құжаттары дәлел. Мәселен, А. ... ... ... ... ... ... ішінде мәдени-ғылыми орындарының
ашылуына байланысты құжаттар оның қолынсыз іске аспады. Және де бұл тұста
көптеген мәселелер ... өз ... ... Бұл, ... ұлт мүддесіне қарай қабылдануына оң ... ... ... ... ... құрылымындағы бюрократиялық жүйенің қалыптасуымен,
тоталитарлық-коммунистік жүйенің ... ... Бұл ... ... Жоғарғы Партия Органдарынан ... ... ... ... ... Сол ... ... мен ғылымын қалыптастырған зиялы қауым өкілдерінің ... ... ... ... Коммунистік идеологияны бұқара
халық арасына енгізуші, таратушы орындаға айнала бастады. Осы кезеңдегі
жағдайды анық ашып бере ... ол – ... ... ... ... 1920-30 ... ... саласындағы
жетістіктер басым болғандықтан, оларға бьективті тұрғыдан қарау қажет.
Әрине, бітіру жұмысының бұл бөлімінде ... ... ... қор ... ... ... ... негізінде толық ашылмады.
Тіпті, кішкене бір бөлігі ғана. Көптеген мәселелер қарастырылмады. ... ... ... қор ... ... талдау жасау мүмкін
емес. Қор құжаттары ауқымы жағынан үлкен. Сондықтан да болашақта бұл мәселе
әлі де ... ... ... ... ... қоғамдық саяси өмірі өзгеріп, рухани
сала да шетте қалмады. Кеңес өкіметі орнағаннан ... елде ... ... ... ісі ... маңызға ие болды. Жаңа өкімет халықты жаппай
сауаттандыру мен ... ... ... ... қатар, ұлттық
ұстанымдарға қарсы, қазақтарға зиян ... ... ... да
енгізді. Қазақстанда мәдениет пен ағартудың орталық мекемесі ретінде Халық
Ағарту Комиссариаты пайда ... ... ... XX-ғасырдың 20-30
жылдарындағы мәдениет тарихында ... орын ... ... 20-30 ... ... ... зерттеуде
Халық Ағарту Комиссариаты қорының құжаттары қандай дәрежеде көріне алды?
Бұл сұраққа мынадай нақты жауап айтуға ... Бұл өте бай, ... ... ... ... ... кең ... бірегей мәліметтері
бар қор болып табылады. Халық Ағарту Комиссариатының құжаттарын талдау
бізге мәдени-ағарту ... ... ... ... ... ... қалыптастырады. Бір жағынан, Кеңес өкіметінің мәдени-ағарту
саласындағы реформалары белгілі бір ... ... алып ... ... ... ... ... жағынан, мәдени-ағарту саласының дамуы
қатты қысыммен жүргізілді.
Дегенмен, кеңес өкімет органдары қатты қысым жасау арқылы ... ... ... Кеңес өкіметінің мәдени ісінде жетістіктерге жетуінің
ең басты себептері ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтармен қамтамассыз етуді қадағалау, ... ... ... ... жиі-жиі қаулылар арқылы Халық Ағарту
Комиссариатының қызметіне ықпал ... мен ... ... ... ... ... ... тарту арқылы мәдени-ағарту
ісінде білімді адамдардың қызмет ... ... ... құжаттарға
деректік талдау жүргізе отырып, олардың мазмұнын, ... ... ... ... ... айқындауға мүмкіндіктер туады. Халық
Ағарту Комиссариатының құрылған күннен ... ... ... ... ... асқандығын байқауға болады.
Қазақстанның XX-ғасырдағы 20-30 жылдарының мәдени тарихын Халық
Ағарту Комиссариатының құжаттарын ... ... ... ... ... ... ... И. Ученая деятельность А.Б. Байтурсынова // Труды ... ... 1922. ... ... М. ... Байтурсынович
Байтурсынов // Труды общества изучения Казахстана. – 1922. ... ... Т. ... труды. – Алма-Ата: Наука, 1984.
3. Абаимов Н. Октябрь в просвещении // Советская ... – 1924. ... ... ... и их ... КССР // ... – 1923. – №1.
4. Береза Г. Проблема кадров Казахстане. – Оренбург. – 1931.
5. ... Х. ... ... в ... и полукочевых районах. //
Народное хозяйство Казахстана. – 1931. – №8-9.; ... ... ... на ... ... // ... ...
1923. – №4.
6. Джандосов У. Советская ... и ... // ... ... ... – 1932. – № 1.; ... Т. Қазақстандағы мәдени революция. –
Алматы: Қазақ баспасы, ... ... М. ... под ... ...... Ғылым, 1993.
8. Сапаргалиев Г. Советское государство в ... за ... ... в Казахстане. – Алма-Ата: Издательство АН
Каз ССР, 1957.
9. Сембаев А. Очерки по истории ... ... ... ... учебно-педагогическое издательство,1958.
10. Сулейменов Р., Бисенов Х. Социалистический путь ... ... ...... ... ... Сулейменов Р. Т. Жургенов. – Алма-Ата: Казахстан,1968.
12. Жаманбаев К. Высшая школа в Казахстане. – Алма-Ата: Казахстан, 1972.
13. Хабиев. Х. ... ... в ... в ... ... ... хозяйства и создания
экономического ... ... ... ...... – 1957.; Утебалиев Ж. История развития
народного образования в Казахстане в годы первой пятилетки (1928-1932
г.г.): Автореф. дис.канд. – ... – 1985.; ... ... ... в Казахстане в 1917-1932 г.г.:
Автореф.дис.канд. – Алма-Ата. – 1975.
14. Табылдиев Х. ... ... жою: ... тәжірибе мен
тағылым: Докт.дис.автореф. – Алматы. – 1997.
15. Таукебаева Ш. Становление гоударственных ... ... ... ... и ... ... г.г.): Канд. дис. – Алматы. –
1999.
16. Нұрымбетова Г. О.Қ. Жандосовтың ... ... ... ж.ж.): Канд.дис.автореф. – Алматы. – 1995.
17. Елмурзаева Р. Жизнь и ... ... ... – Алматы. – 1997.
18. Мамраева А. К. Общественно-политическое ... ... в ... века и ... Букейханов: Автореф.дис.канд. – Алматы. – 1997.
19. Қойгелдиев
20. Омарбеков Т. А. Қазақстан тарихының өзекті мәселелері
21. Мусағалиева А.
22. Сексенбаева Г. А. ... ... ... ... ... по
аграрной реформе в Казахстане в 20-е годы (источниковедческий анализ):
Автореф. дис. канд. – ... – 1994. – 21с.; ... С.А. ... в казахстане на рубеже 20-30-х годов XX века: историко-
источниковедческий анализ ... ... дис. ...... ... – 25 с.
23. Атабаев Қ.М. Қазақстан тарихының деректанулық негіздері. ... ... ... 2002. – 31 ... ... Қ.М., Қадыртаева М.А. Дерктанудың теориялық мәселелері. –
Алматы: Қазақ ... 1999. – 17 ... ... по ... СССР. Под ред. И.Д. Ковальченко – Москва:
Высшая школа , 1981.
26. Тихомиров М. Н. Источниковедение ... ... ч.1. – ... - 1940. – 495 с.
27. Қадыртаева М.А. ... ... ЦГА ... по ... ... ... земель как исторический источник. (1954-58 г.г.):
Афтореф. дис. канд. – ... – 1974. – 24 ... ... 5-қ. – 1-т. – 1-іс – ... ҚРОМА 81-қ. – 1-т. – 54-іс – 9-п.
30. ҚРОМА 81-қ. – 1-т. – 1-іс – 14-п.
31. ҚРОМА 81-қ. – 1-т. – 2-іс – ... ... 81-қ. – 1-т. – 89-іс – ... ... 81-қ. – 1-т. – 34-іс – ... ... 81-қ. – 1-т. – 28-іс – 10-п.
35. ҚРОМА 81-қ. – 1-т. – 21-іс – ... ... 81-қ. – 1-т. – 46-іс – ... ... 81-қ. – 1-т. – 55-іс – 1-п.
38. ҚРОМА 81-қ. – 1-т. – 807-іс – 2-п.
39. ... 81-қ. – 1-т. – ...... ... 81-қ. – 1-т. – 567-іс – ... ҚРОМА 81-қ. – 1-т. – 757-іс – 60-п.
42. ҚРОМА 44-қ. – 9-т. – 262-іс – 58-59-п.
43. ҚРОМА 5-қ. – 19-т. – 143-іс – ... ... 5-қ. – 3-т. – 216-іс – ... ... 544-қ. – 1-т. – 100-іс – 83-п.
46. Источниковедение. – Москва: Российский Гуманитарный Университет, ... ... и ... ... ...... Экономика,
1991.
48. ҚРОМА 81-қ. – 1-т. – 39-іс.
49. ҚРОМА 81-қ. – 1-т. ... ... 81-қ. – 1-т. – ... ... 81-қ. – 1-т. ... ... Ш. Қазақстандағы Халық ағарту ісі ... ... ж.ж.). // ... – 1998. – ... ... 81-қ. – 1-т. – ... ... 81-қ. – 1-т. – 266-іс.
55. ҚРОМА 81-қ. – 1-т. ... ... 81-қ. – 1-т. ... ҚРОМА 81-қ. – 1-т. – 818б-іс.
58. Әбжанов Х. ... ... ... // ... тарихы. – 1993.
59. ҚРОМА 81-қ. – 1-т. – 564-іс.
60. ҚРОМА 81-қ. – 1-т. –1196-іс.
61. Авксентьевский Д. Казахский Гоударственный ... – 2 ... ... ... ... Ихдтельство, 1927.
62. ҚРОМА 81-қ. – 1-т. – 1361-іс
63. ҚРОМА 81-қ. – 1-т. – ... ... 81-қ. – 1-т. – ... ... 81-қ. – 1-т. – ... ҚРОМА 44-қ. – 3-т. – 87-іс.
67. ҚРОМА 544-қ. – 1-т. – ... ... 544-қ. – 1-т. – ... ... 81-қ. – 1-т. – ... ... 81-қ. – 1-т. – 429-іс.
71. ҚРОМА 81-қ. – 1-т. – 651-іс.
72. ... Н. ... ... ... ... ... ... 81-қ. – 3-т. – 428-іс
74. ҚРОМА 81-қ. – 3-т. – 600-іс

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақпараттық технология. Оның ұғымы, мақсаты, принциптері, түрлері6 бет
Ахмет Байтұрсынов — хальіқ ағарту комиссары4 бет
Халық ағарту комиссариаты (Наркомпрос)3 бет
1. М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы 2. Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар»15 бет
XII – XIII ғасырдағы Моңғолдың тарихындағы Шыңғысханның билік құру кезеңі13 бет
XIX ғасыр қазақ ағартушыларының дүниеге көзқарасы15 бет
XVIII ғасырдың аяғы ХХ ғасырдың басындағы Сыр өңірі ишандары мен пірлері және олардың ағартушылық қызметі71 бет
«Дала уалаяты», «Түркістан уалаяты» газеттеріндегі қоғамдық-саяси және ағарту мәселелері30 бет
Абай мен Ыбырайдың ағартушылық ойлары мен оқу-білім мәселесі жөніндегі көзқарастары7 бет
Абай Құнанбаевтың ағартушылық тағылымы (1845-1904)6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь