Сезікті ретінде ұстаудың процессуалдық тәртібі

Кіріспе

I. Тарау. Сезіктінің ұғымы және сезікті ретінде ұстаудың негіздері
1.1. Сезіктінің ұғымы
1.2. Сезіктіні ұстаудың негіздері

II. Тарау. Сезікті ретінде ұстаудың процессуалдық тәртібі
2.1. Сезікті ретінде ұстаудың рәсімделуі
2.2. Сезіктіні жеке тінту тәртібі
2.3 Сезіктінің уақытша ұсталатын жері

III. Тарау. Сезіктінің құқықтары және оларды қамтамасыз ету
3.1. Сезіктінің құқықтары
3.2. Сезіктінің құқықтарын қамтамасыз етудегі прокурорлық қадағалаудың орны

Қорытынды
Қолданылған нормативтік құқықтық актілер тізімі
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Қазақ Гуманитарлық Заң Университеті ... Заң ... іс ... және ... ... 3
I. Тарау. Сезіктінің ұғымы және сезікті ретінде ұстаудың негіздері 7
1.1. Сезіктінің ... ... ... ... ... ... ... Сезікті ретінде ұстаудың процессуалдық тәртібі 22
2.1. Сезікті ретінде ұстаудың рәсімделуі 22
2.2. ... жеке ... ... ... Сезіктінің уақытша ұсталатын жері 36
III. Тарау. Сезіктінің құқықтары және оларды қамтамасыз ету ... ... ... ... Сезіктінің құқықтарын қамтамасыз етудегі прокурорлық қадағалаудың
орны 55
Қорытынды ... ... ... ... ... 64
Кіріспе
Қылмыстық іс жүргізу құқығының субьектілерінің бірі - ... ... ... ... іс ... ... деп ... тудырған, күмән
келтірген жеке тұлға. Осы сезіктінің қылмыстық іс жүргізудегі ... ... ... Республикасының Қылмыстық Іс Жүргізу
Кодексінде тікелей бекітілген. Сондықтан да қылмыстық іс ... ... ... ... ... Сезіктінің қылмыстық іс бойынша заңда
көрсетілген негіздерде құқықтық реттеу өте ... ... ... ... ... мәселе сезіктіні ұстау сәтінен басталады. Соның ішінде,
құқықтық құрал ... ... ... ... ... ... сот ісін ... жұмыстарының ішіндегі - сезіктіні ұстау
үлкен орын ... Бұл ... ... сезіктінің қылмысқа қатысы бар ма және
оған жаза ретінде қамауға алатындығын көрсететін өте ... ... ... ұстау оған алдын ала тергеуден қашуын және қылмыстық
істің шындығын ашуға қарсы ... ... әрі ... ... ... ... іс ... кодексінде көрсетілген тәртіптер мен негіздерді
сақтай отырып сезіктінің конституциялық ... ... ... ... ... ... болып саналады. Бұл жердегі сезіктіні ұстау
тікелей жеке адамның құқығына қол ... ... ... ... шара өте ... түрде тексеріледі. «Жалпы Адам ... ... ... ... ... ... ... алына алмайды», -
деп айтылған[1].
Бұл қылмыстық әрекет бойынша ең алдымен сезікті деп тану ... ... ... ... ... ... прокурордан санкцияны алу
негіздері мен ... ... ... ... ... Осы ... қылмыстық іс ... іс ... ... әрекеттерінің
процессі жүргізіледі. Сезікті деп тану қаулысынан бастап сезіктінің
қылмыстық іс ... ... ... құқықтар мен міндеттерді қатаң
түрде сақтау басшылыққа алынады. Бұл жұмыстың негізгі мақсаты қылмыстық ... ... ... ... ... заңды тәртіптер мен
негіздерде реттелуін талқылау болып танылады. Осындай мақсатты жүзеге асыру
үшін жұмыстың мазмұнын ... ... ... ... мен ... ... іс ... заңдарда бекітілген құқықтары мен
міндеттері ашып көрсетуден бастауды негіз етіп отырмын. ... ... ... іс ... ... екінші топ субъектілеріне,
яғни қылмыстық іс бойынша өз мүддесін қорғап түсуші тұлғалардың бірі ... ... ... құқық қорғау органы заңда бекітілген ... ... ... ... мен ... ... іс бойынша
субъектінің маңыздылығын айқындайды. Осындай ұстау процедурасын заңды түрде
жүргізілу тәртіптерін, негіздерін прокурордың берген ... ... ал ... ... ... ... мән-жағдайлар бойынша
прокурордың тиісті санкциясынсыз сезіктіні ұстау орын алады. ... ... ... төрт ... ... ... хабарлануы
тиіс. Осындай тәжірибе барысында туындайтын бірнеше келеңсіз оқиғаларды
болдырмас үшін және ... ... ... ... үшін ... ұстау
тәртіптері жан-жақты талдау негізінде қарастырылады.
Теоретикалық талдауда және тәжірибелік қолдануда ... ... ... бірнеше қарама-қайшылықтар туындайды. Сезіктіні ұстау мен
тұлғаны ұстау екі үлкен мағынаны білдіреді. Себебі, сезіктіні ұстау ... ... ... және оны ... алу ... ... қолдану туралы мәселені шешу мақсатында қолданылытын іс жүргізудегі
мәжбүрлеу шарасы. Бұндай ұстау ... ... ... ... ... 2-ші ... ... жағдайларды ... ... ... ... жері ... және ... ... анықталмаған жағдайларда ұсталады. Бұл кезеңде, заңды ... ... ... ретінде құқықтық дәлелді қаулы толық қабылданбаған.
Сондықтан да, ... ... ... жүргізіліп құқықтық негізде
дәлелденгеннен кейін сезіктіні ұстау ретінде қарастырылады.
«Қылмыс ... деп ... ... ... ұстау тәртібі» деп аталатын
бапқа тоқтала кетелік. Ұсталған адамды анықтау не ... ... ... үш ... аспайтын мерзімде тергеуші немесе анықтаушы
ұстаудың негіздері мен дәлелдері, жері мен ... ... ... ... жеке ... ... сондай-ақ хаттама жасалған уақыт
көрсетілген хаттама жасайды. Хаттамамен ұсталған адамды ... ... оған ... іс ... ... 68 — ... ... сезік
келтірген адамның құқықтары, соның ішінде оның қорғаушы шақыру және ... ... беру ... ... ... хаттамада көрсетіледі.
Ұстау хаттамасына оны жасаған адам мен ұсталған адам қол қояды.
Жоғарыда көрсетілген негіздер мен алдыма ... ... ... ... үшін бұл жұмыстың мазмұнын үш тараудан құрастырдым. Соның
бірінші тарауында ... ... оны ... ... ... ... айқындап ашып, екінші тарауында сезікті ... ... ... ... мен негіздерінің реттелуін, оның ішінде
ұсталудың рәсімделуі мен жеке тінту тәртібі ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген тәртіптерінің
негіздері айқындалады. Үшінші тарауында сезіктінің ... ... ... ... ... бұл ... жазу барысында көптеген ғалымдардың еңбектері мен
мақалаларын пайдалана отырып, қазіргі ... ... мен ... ... ... ... Мәселен, Б.Қ. ... ... ... және ... ... ... ... пайдаландым.
I. Тарау. Сезіктінің ұғымы және сезікті ретінде ұстаудың негіздері
1.1. Сезіктінің ұғымы
Сезіктінің процессуалдық ... ... сот ісін ... ... болып табылады.
Сезікті дегеніміз, Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 68 ... ол — ... ... ... ... деп ... ... өзіне қатысты қылмыстық іс қозғалған не ұстау жүзеге асырылған,
не айып ... ... ... кесу ... ... ... ... 1)
оған қатысты іс қозғалған; 2) қылмыс ... ... ... ... ... айыптау табыс етілгенге дейін бұлтартпау шаралары қолданылатын адамды
білдіреді. Сонымен бірге сезікті дегеніміз — ... іс ... ... ... - бір ... оның ...... күдікті деп
тану туралы қаулы шығарудың салдарынан ... осы ... ... ... ... нәтижесінде немесе қылмыс жасады ... ... оған ... ... іс ... ... процесте пайда болуының заң белгілеген негіздері оның әрбір
қылмысгық іс тікелей қозғалған сәттен бастап қатысуын жоққа ... ... ... ... ... қылмыстық істің қозғалуы оны, ... ... ... ... ... ... істе жеке ... болуына
байланысты. Бұл орайда адамдардың жеке және заңды мүдделері ... ... ... келе ... ... - ... ... мен мүдделерін
қорғайтын процеске қатысушылардың тізбесін ашатын маңызды процессуалдық
тұлғалардың бірі. Сезіктінің ... ... іс ... ... қилы.
Айыптау табыс етілгенге дейін сезіктіні ұстау жүзеге асырылған немесе
оған бұлтартпау шараларын қолдану кезінде ол қорғаушымен қамтамасыз ... әрі ... ... алу ... ... қорғаушымен оңаша және
құпия түрде кездесуге құқығы болуға тиіс. Қорғаушының ... ... ... да бір ... ... мүмкіндік береді. Қорғаушының болуы
ұсталған адамға алғашқы ... ... ... өзі үшін ... ... ұстануына мүмкіндік береді.
Алғашқы жауап алғаннан кейін сезікті ... ... ... ... ... да ... бір ... арналары бойынша) өзінің ұсталғандығы
және тұрғылықты орны туралы хабарлауға құқылы.
Сезіктінің жағдайы ұстаудың шекті мерзімі — ... екі ... ... заң талабымен күшейе түседі. Сезіктіге ... ... ... адам ... ... он ... ... бола
алмайды. Аталған мерзімдердің аяқталуы төмендегі шаралардың бірін қолдануды
талап етеді:
сезіктіні қамаудан босату;
таңдап ... ... ... ... ... ... ... жауапқа тарту.
Сезіктінің процессуалдық мәніне қатысты ғылымда оны іс жүргізушілікті
реттеудің аяқталмағандығы және ... ... ... ... ... пікір жоқ. Төмендегідей екі түрлі ... ... ... ... ... сәйкес айыптау табыс етілгенге дейін ұсталған
немесе ... ... ... ... адам ... сондай-ақ іс
жүргізушілік мәжбірлеудің кез келген шаралары ... ... ... ... ... ... ... және т.б.) қолданылатын адам, ... ... ... ... адам сезікті деп танылады. Сезіктінің
процессуалдық жағдайын осылайша түсінуді ... ... ... Е.А. ... бұрын қолданылып келген Қылмыстық іс жүргізу
кодексінің ... ... ... жолына түсті, бұрынғы Қылмыстық іс
жүргізу кодексінде адамды сезікті деп тану үшін ... кең ... ... Атап айтқанда, С. Бекешко сезікті дегеніміз - ... ... ... ... сот ісін жүргізу міндеттерін қамтамасыз
ету қажеттілігіне байланысты іс жүргізушілік мәжбірлеу шараларын ... ... ... немесе сезікті ретінде жауап беруге шақырылған
адам» деп атап ... ... ... ... ... ... келген қылмыстық іс жүргізу
заңдарын қате ... ... және ... мүмкін болмаса, онда
екінші көзқарас «процесске қатысушылардың» категориясын ... ... ... ... және оның ... ... ... проблемаға
доктриналық көзқарастың элементтері бар[3]. 2. В. М. Савицкий және ... ... бір топ ... ... ... қылмыстық іс қозғалған
кез келген адамды тануды ұсынады.
Идея назар аударуға және қылмыстық іс ... ... ... ... айып ... ... ... іс қозғалған адам (ұстау орын
алмаған жағдайда) бұрынғы ... іс ... ... ешбір
белгіленбеген, яки оның құқықтық мәртебесі айқындалмаған (басқаша
айтқанда құқыктары мен міндеттері жоқ); адам заң ... мен ... ... ... ғана ... ... бола алатын белгілі, ал олардың ... ... ... ... ... ... қылмыстық ізге түсуді
бастау іс жүзінде мүмкін еместігін ... - ... ... ... ... жағдайында Қазақстан
Республикасының Конституциясы және өзге де ... ... ... ... мен құықтарын бұзуға жәрдемдесетін
жағдай туындайды. Сонымен, қылмыс жасауы ықтимал адамнан іс ... ... ... ... жауап алу ережелері бойынша жауап
алынады, мұның өзі оның ақиқат айғақ беру ... ... ... ... ... ... ... үшін заң бойынша
қылмыстық жауапкершілік туындауы тиіс. Егер ... осы ... ... онда ... беру оның ... ... Бұл ... іс
жүргізу құқығының ішкі қисынын дөрекі түрде бұзу басталады. Мәселе
мынада, құқықтарды іске асырмау мен міндетерді орындаудың ... ... ... ... ... ... ... өзгереді, ал екінші жағдайда іс жүргізушілік және
материалдық санкциялар қолданылуы ... - ... іс ... ... ... айқындау процессуалдық құқықтық
қатынастарға қатысушы ретінде оның құқықтыры мен ... ... заң ... ... қояды.
Қылмыстық іс қозғаған адамды терминологиялық ... ... ... әдебиетте кездеседі. Мәселен, М. П. Шешуков мұндай,.
адамды «күдік ... ... деп ... ... Осы ... ... кезеңдерде прцессуалдық мағынадағы белгілі бір жеке ... ... ... ... ... ... іс ... сәттен бастап ол күдік
тағылған болып саналады, айып тағылғаннан кейін айыпталушы болады. ... ... ... М.П. Шешуков ұсынысының ... оның ... де бар. ... ... үндестігі әр
түрлі процессуалдық тұлғалардың мәртебелерінің айырмашылықтарын ... ... ... ... В.М. ... және оның ... көзқарасы
бойынша сезіктінің және қылмыстық іс қозғалған адамның ... ... ... көзқарастарды талдай отырып, осы уақытқа дейінгі
қолданып келген қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... ... мынадай:
1) қылмыстық — прцессуалдық ... ... ... ... ... болғанда ғана пайда болады:
а) қылмыстық іс жүргізу кодексінің 109 — бабының ... ... ... ... іс ... кодексінің 65 - бабының ... ... ... бұлтартпау шараларын таңдау;
2) адам сезікті жағдайында қатаң түрде шектелген ... ... 72 ... ...... ... ... күзетпен қамауға
алынғанға не босатылғанға дейін;
ә) он тәулікке дейін — ... ... ... сәттен бастап айып
тағылғанға дейін;
3) ... ... ... кез ... бұлтартпау шаралары таңдап
алынуы мүмкін;
4) сезікті ... ... бар ... белсенді қатысушысы болып
табылса.
Мынаны есте ұстау керек. Адамның сезікті ретінде болуының мерзімі 10
тәулік деп белгіленген. Сонымен бірге ... іс ... ... 65
және 109 - баптарының тікелей мағынасынан адамның сезікті ретінде болуының
мерзімі отыз тәулікке тең деген ұғым туындайды. Тап осы ... ... ... Кодексінің 380 - бабының 7 - тармағында қаланған, онда былай деп
жазылған, үкімді ... ... оның ... ... егер ... ... ... адам қамауда болса, алдын ала қамауда ... ... ... адамның қамауда болуына ерекше назар аударуы, түсінуге ... ... Бұл ... ... мәні ... ... ... және адамды қамауға алу сәйкес келіп тұр. Сондықтан, бостандықтан
іс жүзінде ... ... ... белгілеген кезде негізге алынады.
Осыған байланысты М. С. Строгович әділетті түрде былай деп атап ... ... ... ... ... ... табылатын қамауға алынған
мерзімге есептелуге тиіс деп тану қажет, олай болса адам айыпталушы ретінде
жауапқа тартылғанға ... бар ... әрі ... 10 ... қамауда болуы
мүмкін»[5].
Сезіктінің құқықтары жекелеген ерекшеліктерді есептемегенде
айыпталушының құқықтарына ... ... ... іс жүргізу Кодексінің 22
- бабы). Сезікті:
- қандай қылмыс жасағанына байланысты өзіне күдік ... ... ... ... - ... ... және ... тергеушінің,
прокурордың іс - қимылы мен шешімдеріне шағымдар айтуына;
- ана тілінде әңгімелесуге және аудармашының қызметтерін пайдалануға;
- анықтаушыға, тергеушіге, ... ... ... ... ... ... ... іс - қимылын жүргізуге қатысуға;
- өзіне ұстау хаттамасын немесе күзетпен қамауға алу ... ... ... ... ... ... сәттен бастап
қорғаушы көмегін пайдалануға құқығы бар.
1.2. Сезіктіні ұстаудың негіздері
Сезіктіні ұстау тәртібінің заңдылығы 1998 жылдың 1 ... ... ... Қазақстан Республикасы Қылмыстық іс жүргізу ... 4 ... 17 - ... ... айтылған.
Қылмыс жасады деп сезік келтірілген адамды ұстау - оның қылмысқа
қатыстылығын анықтау және оған ... алу ... ... ... ... ... шешу мақсатында қолданылатын іс жүргізулік
мәжбүрлеу шарасы[6].
Қылмыстық іс ... ... 132 - бабы ... көрсетілгендей,
қылмыстық ізге түсуді жүзеге асырушы орган мына негіздердің бірі ... ол адам ... ... ... ... ... оны жасағаннан кейін
ұсталғанда;
2) ... ... оның ... ... қылмыс жасаушы
ретінде ол адамды тура көрсетсе;
3) ол адамда немесе оның ... ... ... оның ... ... анық ізі ... кезде;
4) жедел іздестіру қызметінің заңға сәйкес алынған материалында ол
адамға қатысты ол жасаған ... ... ... ауыр ... аса ... ... анық ... болған кезде бас бостандығынан айыру түрінде
жаза қолданылуы мүмкін болатын қылмыс жасағандығына күдік келтірген ... ... ... ... сезіктенуге негіз беретін өзге де
деректер болған кезде ол адам ... ... ... не оның тұрақты
тұратын жері болмаған, немесе сезіктінің жеке басы анықталмаған ... ... ... заңи ... ... мен ... зер салар
болсақ. Сезіктіні ұстау қылмыс жасады деп сезік келтірілген адамды қысқа
мерзімді қамауға ... ... ... іс ... ... ретінде
сипатталады.
Заң әдебиеттерінде сезіктіні ұстаудың негізгі мәні жайында өзге ... ... ... ... ... ұстау — адамды бостандығынан
қысқа мерзімге айыратын және ... ... ... ... ... іс жүргізушілік мәжбүрлеу шарасы[7]. ... ... ... туғызады.
Сезіктіні ұстау — тергеу әрекеті деген көзқарас оның қылмыстық іс
жүргізу заңында қылмыс ... ... ... тінту, алу, беттестіру, сұрау
алу ... ... ... ... және ... ... негізгі тергеу
әрекеттерінің қатарына ... ... ... Дегенмен,
Қылмыстық іс жүргізу кодексінде бекітілген аталған әрекеттердің жүргізілуі
тәртібіне талдау ... ... ... ... байқауға болады.
Қарау, тінту, алу, беттестіру және жауап алу ... заңи ... ... мән — жайы ... дәлелдемелер алуға бағытталса,
сезіктіні ... ... іс ... бұлтартпау (немесе мәжбүрлеу)
шарасы болып табылады. Бұл ... ... ... жасаған деп сезік
келтірілген немесе айыпталушы тұлғаларды қарауылмен ұстау» заңның мәтінінен
жақсы байқалады. Ұстау дәлелдеме жинаудың әдісі ... ... ... қылмыстық іс - жүргізу заңымен бекітілген ... ... тану және ... ... ... ... іздердің белгілі бір
ерекшеліктеріне сәйкес ... алу және ... ... ... ... ... ... тиіс»[8]. Дегенмен, ұстау өздігінен
іздеу, тану, бекіту әрекеттерін қамтымайды.
Ішкі істер ... ... ... ... ... деп ... жақын маңдағы орналасқан қызмет бөліміне апарады не ... ...... ... шешу ... болған жерде тергеу көп жағдайларда дұрыс болмайды. Техникалық
құралдардың жоқтығынан сол жерден ақпарат алу үшін картотекадан, тез талдау
(анализ) ... үшін және ... да ... ... жасауға тиімді
емес. Одан басқа сезікті деген немесе басқа да ... ... ... ... ... тексеру акцияларын жүргізілуі мүмкін..
Тұлғаны полиция қызмет бөлімшесіне орналастыру мына ... ... ... ... ... ... бөлімшесіне жеткізу.
Осы әрекеттерді жасаған уақытта Ішкі ... ... ... ... сақ, шешім қабылдағыш, шыдамдылық, уақиғаны тез түсініп және ... ... ... ... мен ... басшылыққа алып жұмыс
жүргізуі тиіс.
Жеткізілу ... ... ... ... ... ... ... кейін оны басып алады. Бұл жерде әр - түрлі жағдайлар
кездеседі:
егер, нақты ... ... ... ... ... ... ... немесе басқа да ақпараттардан көріп ұстаса;
аяқ асты ... ... ... ... ... ... - ақ өзге де кез ... азаматтың жаңа қол
сұғушылық жасау мүмкіндігінің ... кесу ... ... ... ... ... ... адамға ол қарсылық көрсеткен кезде дене ... ... да ... ... ... Егер ... ... қару немесе
езге де қауіпті заттар немесе қылмыстық іс үшін мәні бар ... бар ... ... ... оны ... азамат ұсталушының киімін тексеруге және
құқық қорғау органдарына немесе өзге де мемлекеттік өкімет органдарына ... ... ... ... ... ... кезден бастап жетпіс екі сағат ішінде ... ... ... прокурор санкцияландырған қаулы келіп түспесе, ұстау орнының
бастығы ұсталушының ... ... ... босатады және ол туралы іс
жүргізіп жатқан ... және ... ... Ұстау орнының бастығы
бұл талапты орындамаған жағдайда заңмен бегіленгендей жауапты болады. ... екі ... ... ... қатысты қылмыстық іс жүргізу кодексінде
белгіленген тәртіппен қамауға алу жөніндегі бұлтартпау шарасы ... ... ол ... ... ... Ұсталған адамды босату кезінде ... кім ... ... ... орны және уақыты, босатудың негізі
мен уақыты көрсетілген ... ... ... деп ... ... ... ... тәртібі» деп аталатын
бапқа тоқтала ... ... ... ... не ... ... ... үш сағаттан аспайтын мерзімде тергеуші немесе анықтаушы
ұстаудың негіздері мен дәлелдері, жері мен ... ... ... көрсете
отырып), жеке тінтудің нәтижелері, сондай — ақ хаттама ... ... ... ... Хаттамамен ұсталған адамды таныстырады, бұл
ретте оған ... іс ... ... 68 - ... көзделген сезік
келтірген адамның құқықтары, соның ішінде оның қорғаушы шақыру және оның
қатысуымен жауап беру ... ... ... ... ... ... оны жасаған адам мен ұсталған адам қол қояды. Анықтаушы
мен тергеуші ұстау хаттамасы жасалған ... ... он екі ... ... ... туралы жазбаша хабарлауға міндетті.
Енді әлгінде айтқан осы Кодекстің 68 - ... ... ... ... ... жоқ деп ... Айталық, оның 2 – ші
бөлігінде сезікті ұсталған немесе оған айып ... ... ... қолданылған жағдайда ұсталған немесе бұлтартпау ... ... ... ... төрт ... ... өзі ... қорғаушымен тағайындалған алғашқы жауап алғанға дейін оңаша және
құпия жолығу құқығы қамтамасыз етіле отырып, ... ... тиіс ... Ұсталған сезікті алғашқы жауап алу аяқталғаннан кейін телефон
арқылы немесе өзге де тәсілмен ... ... ... ... ... ... ... ұсталғандығы және ұсталып отырған жері туралы хабарлауға
құқылы. Ал ... мен ... өз ... ... Кодекстің 138 —
бабына сәйкес, он екі сағаттың ішінде оның ... ... ... ... ал олар болмаған жағдайларда - басқа туыстарына
немесе ... ... ... ұсталғандығы және оның қай жерде
екендігі туралы хабарлауға немесе мұндай ... ... ... ... ... беруге міндетті.
Осы баптың 3-ші бөлігіне орай істің ерекше сипаты талап ететін ... ... ... ... ... құпиясын сақтауды тиісінше
қамтамасыз ету ... ... оның ... ... ... ... сезікті кәмелетке толмаған болып ... ... ... ... ... екі сағат бойы жүргізілуі мүмкін.
Демек құқық қорғау ... ... ... ... көрсетілген
уақытқа дейін хабарламай тұра тұруына құқықтары бар.
Сезіктінің құқығы туралы айтылған 68 - ... 3 - ші ... ... ... ізге түсу органның:
1) ұсталған адамды - жетпіс екі сағаттан артық;
2) жолын кесу шарасы қолданылған адамды — ... ... ... ... ... ... сәттен бастап он тәуліктен артық сезікті
адам жағдайында ұстауға құқығы жоқ». ... ... іс ... ... мынадай құқықтарға ие бола алады. Сезікті үшін күдік
келтіргенін ... және ... ... ... іс ... ... ... не ұстау хаттамасының немесе бұлтартпау шарасын қолдану
туралы қаулының ... ... ... ... ... байланысты
түсініктеме мен жауап беруге, түсініктеме мен жауап беруден бас тартуға;
дәлел ұсынуға; ... пен ... ... ана тілінде немесе ... ... ... пен ... ... аудармашының ақысыз көмегін
пайдалануға; өзінің қатысуымен жүргізілетін тергеу ... ... және ... ... ... ... немесе
анықтаушының рұқсатымен оның өтініші немесе қоғаушының не заңды өкілінің
өтініші ... ... ... ... қатысуға; соттың,
прокурордың, тергеушінің және анықтаушының іс- әрекеті мен шешіміне ... оның ... ... ... ... ... ... болуға
құқылы.
Сезікті деп ұсталған азаматтардың өз құқығын білмеуі немесе одан
мүлдем бейхабар ... кей ... ... мен ... ... заңсыздықтарға әкеп соқтыратындығы өмірде аз кездеспейді.
Қылмыстық іс жүргізу құқығында бекітілген негіздер бойынша егер ... ... үшін ... деп ... ұсталған тұлғаның қылмысқа қатысы
барын анықтау және оған ... ала кесу ... ... ... ... ... анықтама беруге кей авторлар басқаша
көптеген толықтырулар келтіріп жатады. ... А.И. ... ... ұсталған тұлғаның қылмысқа қатысы барын анықтау және оған алдын
ала кесу шарасын қолданып қамауға алудан басқа, тағы да оның жеке ... ... В.С. ... - сезіктіге қылмысты жалғастыруына,
тергеуден және соттан қашуына, шындықты ашуға қарсы әрекеттерді қосады.
Мұндай көзқарастар, ... ... онша ... ... ... жеке
басымен танысу, ұсталған тұлғаның қылмысқа қатысы ... ... ... және ... ... ... ашуға қарсы әрекеттер, бұл дәлірек
айтқанда ұстаудың есебі сияқты, мұндай ойларды ұстаудың әдісіне жатқызамыз.
Құқық ... ... ... ... ... ... ... бар, күнделікті өмірде көрсетілгендей, мысалға сезіктіні ... - одан ... алу, ... ... үшін ... көмектесуге қарсы
болу деп түсінеді.
II. Тарау. Сезікті ретінде ұстаудың процессуалдық тәртібі
2.1. Сезікті ретінде ұстаудың рәсімделуі
Қазақстан ... ... адам ... ... жеке ... тұлғаның құқықтық тұрғыдан қорғауды қамтамасыз ету баса
айтылған. Егер бұл тақырыпты кеңейтіп айтар болсақ ... ... ... алу тек ... көрсетілген белгіленген жағдайда ғана ... ... ... ... асырылады. Онсыз ешкім адамның жеке
басының құқығын шектеуге құқықты ... ... ... ... ... өзінің кұқығын қорғап, сотқа шағымдануына ... ... ... ... ... ... деген адамды прокурордың санкциясынсыз жетпіс
екі сағаттан аспайтын мерзімге қамауға алып, ... ... ... соң босатуы керек. Алайда, соңғы уақытта ... ала ... ... ... ... ... мен қамауға алу жиілей түскен.
Күнделікті шығып жатқан ақпарат құралдары мен ... ... ... ... ... ... жиі ... Бұған қоса
Қазақстан Республикасының Ішкі істер Министрлігі мен ... Бас ... ... ... және ... ... зер ... азаматтардың прокуратура органдарына
берілген арыз - шағымдарында негізсіз қылмыстық жауаптылыққа тарту ... ... ... шарасын қолдану кезінде заңның өрескел бұзылуы
туралы айтылған деректер көп ... ... ... ... мұндай
келеңсіз іс -әрекеттердің кебісін тиісті заң ... ... ... ... ... шешкені дұрыс-ақ.
Бұл тақырыптағы терең зерттеуді қажет ететін проблеманың бірі
-қылмыстық іс ... ... ... ... ... заңдылық тұрғыдан дұрыс анықтау дер едім. Бұл мәселенің
мәнісіне тереңірек ой ... жеке ... ... ... ... жауапқа тартуда адамның болашақ тағдырын шешетін, сонымен қатар
қоғамдағы қылмыстық процессуалдық қатынастардың ... ... ... ... ... жағындағы факторлардың алар орны ерекше
болмақ.
Қылмыстық іске тергеу ... ... ... ... ... ... ... оның құқықтық жағынан алар орны дұрыс анықталмаса,
сезіктінің субъективтік құқықтарының кепілдігі толық ... ... ... ... ... ... ... теориялық тұрғыдан
толық ашылмауы қазір көптеген проблемаларды туғызып отыр.
Сезікті адамға ... ала ... ... оның ... ... ... он ... теориялық және тәжірбиелік талдауға сүйенген
қажет деп ойлаймын.
1. Менің ... ... ... ... орны ... мәртебені
сақтайтын белгілердің бір бөлігі ретінде сезікті адамға ... ... түсу ... ... процессте көрініс табуы керек. Жалпы алғанда
сезікті адамның ... ... және ... ... ... ... сот ... дұрыс шешілетін нақты құқықтардан тұруы
қажет.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... жалпы құқықтары мен негізгі құқықтары, заңдылық мүдделері
және міндеттері, құқықтық кепілдіктері жатады.
2. Сезікті адамды тергеу барысында ... ... ... ... ... естен шығармау керек. Сезікті адамды ұстаған ... ... ... ... ... жол берілмеуі тиіс. Сондай-ақ,
тәжірибеде қылмыстық іске қатысты ... ... ... ... деп ... үшін заң кепілдік берген ... ... ... ... қажет.
3. Ендігі бір айта кететін ой, сезікті адамның процессуалдық орнын
анықтағанда заңдылықты ... тепе - ... ... мен ... ... назар аудару керек. Өйткені сезікті адамға қатысты
процессуалдық ... ... ... ... ... іс
жүргізу Кодексінің 68-бабындағы құқықтар мен міндеттерді бір нормаға
келтіріп, нақты ... аса ... ... Бұл ... өз ... ... ... мынадай құқықтарын:
- сезікті адамның жалпы құқықтары, оның арнайы процессуалдық
мәртебесіне ... деп ... ... ... арнайы құқықтары - тұлғаны ... ... ... ... ... өзге де ... бойынша;
- сезікті ... ... бір ... ... ие ... ... дұрыс болар еді.
4. Сезікті адамның міндеттерін дәрежелеу және қолдану негіздері
бойынша Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу Кодексінің ... - ... қосу ... ... ... іс жүргізу Кодексінің тергеуші
тергеу жүргізгенде сезікті адамның жеке ... ... ... ... туралы ақпаратты негізсіз таратпауды міндетіне алу ... ... ... ... ... ... заты екенін
растайтын мән - жайлар ғана кіреді. Бұл ... ... ... ... ... негізіне процессуалдық мәжбүрлеудің бір ғана түрін таңдау
әрекеттері болмауы керек. Ол дәлелдеу заты ... ... ... ... ... ... ... сезікті адамның қылмыстық оқиғаға
байланысты әрекеттері, оған қоса алдын — ала тергеу ... ... ... ... ... ... ... іс жүргізу Кодексінің
119 - бабының 2 - бөлігі мынандай редакцияда: «Сезікті өзіне қарсы ... ... ... және ... ... басқа да мән - жайлар
туралы айғақ беруге құқылы», - деп жазылғаны жөн ... ... ... ... ... ... сезікті адамның қылмыстық
процестегі заңдылық мүдделері мен құқықтық ... ... ... ... орын алады. Ондағы бұлтартпау шарасын қолдану туралы қаулы -
соның көрінісі. Ол қаулының ... ... ... ... ма, жоқ ... нақты білуге негіз болады.
8. Сезіктіні ұстау ... ... ... ... ... керек деген түсінікке, өз басым, келісе қоймаймын. Мұндай
шапшаңдық прокурордың ... тез ... ... ... береді
деген болжам асығыстыққа, ал асығыстық қателікке ұрындыруы ықтимал. ... ... ... жүзеге асырылған соң анықтау органына 12 сағат
ішінде ... ... Ал бұл ... ... ... ... заңмен
анықталмаған кеңістік ретінде ... ... ... ... ғана 48 — ... ішінде ұстаудың заңдылығын
тексереді. Қалай десекте ... ... ... ... тиіс. Егер ұстау
туралы қаулының ... өз ... ... тапсырылса, ол
прокурордың қадағалауды нақты жүзеге асыруына мүмкіндік береді. ... ... ... ... қаулының көшірмесін алып үлгірсе, сезіктіні
ұстау туралы көп ақпарат жинауға мүмкіндік туады. ... - ақ бұл ... ... ... тексеруге де мүмкіндік береді.
9. Менің ойымша, анықтау органы сезікті адамды ... және ... ... ... ... бұлтартпау шарасы ретінде қамауға
алуға шешкен кезде прокурордың ... ... ... ... ... ... ... Бұған қоса қылмыстык сот өндірісінде кәмелетке
толмағандардан және денсаулығы нашар психикалық кемшіліктері бар адамдардан
жауап алуды міндеттеу де ... ... ... ... ... ... ... негізін, ұстау қандай ... ... ... ... ... ой ... өткізіп, сезікті адамның
жауапкершілігін анықтайды.
10. «Қылмыстың жасалуына сезіктілер мен ... ... ... мен шарттары туралы» заңның 5 - бабында азаматты күзетте
ұстаудың негізі - ... ... Бұл ... құқығын бұзады.
Хаттама бойынша сезіктіні үш күн ұстауға ғана ... бар. Ал ... ... мен ... ... тергеушіге сезіктіні үш күн ұстауға негіз
болып табылмайды. Сондықтан заңдылық тұрғыдан мұндай қиыспайтын мән ... бір ізге ... де ... ... дер ... ... қылмыстық іс
жүргізу заңында көрсетілген негіздерде ұстау жүргізілгендігін құқықтық
тәртіпте міндетті ... ... Бұл ... тергеуші немесе
анықтаушының шығарған дәлелді қаулысы мен хаттама ... ... Бұл ... толтырылу тәртіптері төмендегі ... ... ... ... ... жасады деп шешсе.
Тергеушінің жазбаша тапсырмасы бойынша немесе ... ... ... жасайды.
Хаттамада негіздер және себептер, күні және сағаты, жылы және айы,
ұсталған ... ... ... ... ... ... Практикада оның мазмұнына басқа да осы сияқты құжаттарға
реквизиттар кіреді - хаттама жазған ... аты ... ... ... ... атағы, сезіктінің- аты - жөні, жері, жылы және туған күні,
жұмыс ... ... ... ... Одан ... ... ... да
әрекеттер, мысалға, сезіктіні ұстау үшін қолданылған әр түрлі әрекеттер
көрсетіледі: құқығын ... ... ... ... ... ... және ... қолы қойылады. Соңғысы
хаттамамен танысып, оған оның құқықтары және не үшін ... бұл ... де ... ... ... ... мен тәсілдері әртүрлі нысандарда
жүргізілетіндігін төмендегі жағдайлар бойынша талдауымызға болады.
Бірінші ... ... ала ... алу ... ... ... (сезіктіні ұстау қаулы шығарылады), ішкі істер ... ... ала топ ... Бұл топ ... ... жеке басын айқындайтын мәліметтермен танысып; басып алу болады
деген жерді бақылап, басып алу жоспары жасалады[13].
Нақты жағдайға байланысты жедел ... ... ... ... ... ... тексеру жүргізілу нәтижелері бойынша сезіктіні тұрған
жерде ұстап басып алу, жұмысында, көшеде ... ... ... ... ... түсіндіріліп, қамауға алынады. Егер сезікті
қоғамдық ортаға қауіпті ... ... онда оның не ... ... ... Бұл ... сезіктіні ұстау қаулысы
көрсетілмейді. Тұлғаны полиция бөлімшесіне түрлі ... ... ... ... ... ... немесе қоғамдық тәртіпті
бұзудың, құжаттарының дұрыс емес екендігін және тағы да ... ... алып кету ... алудың ерекшелігі екінші жағдайда, ... алу ... ... қоғамға қауіпті әрекеттерінің нәтижелерінен көрінсе, бұл жағдайда
алдын ала ішкі істер қызметкерлерінің жоспар құрып ... ... ... және ... ... ... жоқ ... оның жағдайына, қару-жарақтары бар ма, жоқ па екенін абайлап
қарап, қорғану шараларына ... болу ... ... ... болу ... сезікті қарсы шығуы немесе бірге
қатысқандар болуы, қарулы қарсылықтар да болуы мүмкін. Бірлескен тұлғаларды
ұстау үшін, алдын ала оралымды ... ... ... ... ... ... ... және егер болса, азаматтардың көмегін
сұрауға болады. Осы әрекеттерді қолға ... онда ... ... ... көрсетуі немесе аса қауіпті әрекеттер жасауы мүмкін.
Мысалға, қылмыстық іздестіру бөлімінің жедел уәкіл қызметкері түннің
ортасында бір үйдің ... ... ... ... ... бір топ ... ... бұрын сотталғандар, еш жерде жұмыс істемейтіндер. Олардың
сау емес ... ... ... көмек көрсетуге ешкімді шақырмай, сол жерде
тергеу жасамақшы болды. Қару-жарақтары болған нашақорлар капитанға қарсы
шықты, айуандық ... ұрып - ... ... ... ... апарып,
топыраққа көміп тастады.
Басып алу туралы және азаматты полицияға ... ... ... ... ... көз ... ұстау туралы жоспар жасап алу
арқылы ыңғайлы уақытты белгілеп алуы керек. Ұстау, ... ... ... емес ... және ... ... қашық жерде жүргізілуі
қажет. Полиция қызметкерлері асықпай баяу, ... ... ... ... ... ... ... беріп, өзінің ұсталғаны жайлы хабарлауы
тиіс.
2.2. Сезіктіні жеке тінту ... ... ... адам ... ... қару бар деп ұйғаруға
негіз болған не ол ... ... ... ... ... тырысқан жағдайларда немесе өзге де қажетті жағдайларда көзделген
ережелерді сақтай отырып, ... ... ... жеке ... жүргізуге
құқылы[14].
Тінту іс үшін маңызы бар заттарды немесе ... табу және ... ... ... жүргізуге аталған заттардың немесе
кұжаттардың белгілі бір үй — ... ... өзге ... не ... ... мүмкін деп болжауға жеткізілікті деректердің ... ... ... ... ... ... адамдарды немесе мәйіттерді табу үшін
де жүргізілуі ... ... ... ... ... жүргізеді. Тінту жүргізу
туралы, сондай-ақ ... ... ... ... өзге құпияны
қамтитын құжаттарды алу туралы қаулыға прокурор немесе оның ... ... ... ... ... ... және алып ... жататын
объект оны табуды ұзаққа созудан жоғалуы, бүлінуі немесе қылмыстық ... ... ... тінту прокурордың санкциясынсыз, бірақ
жүргізілген тінту туралы кейін ... төрт ... ... оған хабарлау
арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Аталған хабарламаны алғаннан кейін ... ... ... ... және оның ... ... заңсыз
екені туралы қаулы шығарады. Жүргізілген тінтудің заңсыз екені туралы шешім
қабылданған жағдайда бұл әрекет іс ... ... ... ... ... ... ал ... болған жағдайда маманның және
аудармашының қатысуымен жүргізіледі.
Тінту жүргізу ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге міндетті. Тінтуге кіріскенде тергеуші іс ... ... ... ... ... заттар мен құжаттарды ерікті түрде
беруді ұсынады. Егер олар ерікті түрде берілсе және алынуға ... ... ... ... күмандануға негіздер болмаса, тергеуші одан
әрі іздеу жүргізбеуге құқылы. Егер ... үй ... мен ... ... ... ... ашудан бас тартса, тінту жүргізген кезде олар ... Бұл ... есік ... және басқа заттарды қажетсіз білдіруге
жол берілмеуге тиіс. Тергеуші тінту ... сол ... ... ... немесе баска адамдардың жеке өмірінің аныкталған мән - жайлардың
жария етілмеуіне шаралар қолдануға міндетті. ... ... ... үй-жайды немесе орында тұрған адамдарға және осы ... ... ... ... ... аяқталғанға дейін ол жерден кетуге, сондай-ақ
бір-бірімен немесе өзге адамдармен сөйлесуге тыйым ... ... ... ... ... іске қатысты болуы мүмкін заттар мен құжаттарды
олардың іске ... ... ... ... ... мен құжаттар куәгерлерге және қатысып отырған басқа да
адамдарға көрсетіледі, буып - түйіледі және тінту жүргізілген жерде мөрмен
бекітіледі және ... мен ... ... ... ... адамдардың қол
қоюымен куәләндырылады.
Ұстауды жүзеге асырған адам ұсталған адамда қару бар деп ... ... не ол ... ... ... ... дәлелдемелерден
қүтылуға тырысқан жағдайларда немесе өзге де қажетті жағдайларда ұсталған
адамға дереу жеке ... ... ... ... адамның денесінен, оның киімімен және бойындағы
заттардан заттар мен құжаттарды табу мақсатында жеке адамды тінтуге құқылы.
Жеке ... ... ... ... ... ... бір адам және ... куәгерлер мен мамандардың қатысуымен жүргізеді.
Жеке тінту арнайы ... ... және ... ... жағдайларда, егер:
үй-жайдағы немесе тінту жүргізіліп жатқан өзге орындағы адам іс ... ... ... ... немесе заттарды өз бойында жасырып отыр деп
пайымдауға жеткілікті ... ... адам ... ... ... ... алынса жүргізіледі.
Бұл жағдайда жеке адамды тінту куәгерлер жоқ болса да жүргізіледі.
Тінту жүргізетін адам ... ... ... ... немесе
құжаттар қай жерде және қандай жағдайда табылғаны, олардың ерікті түрде
берілгені немесе мәжбүрлеп алынғаны ... ... ... алынған заттар
хаттамада саны, мөлшері, салмағы, өзіндік ... және ... дәл ... ... ... ... Егер тінту жүргізген кезде
алынуға жататын заттарды немесе құжаттарды жою немесе жасыру ... ... бұл ... ... шаралар көрсетіле отырып жазылуға
тиіс.
Тінту хаттамасының көшірмесі олар ... ... не оның ... ... мүшесіне, ал олар болмаған жағдайда тұрғын үй ... ... ... атқарушы органның өкіліне олардан қолхат ... жеке ... ... ... ... ... шыққаннан кейін
арнайы уақытша ұстау изоляторының ішкі ... ... ... ... ... деп ... ... мен айыпталушыларды қамауда ұстау
туралы» заңға ... ... ... ... және жеке ... ... Жеке тінту және сезіктінің заттарын қарау ... ... ... ... ... ... ... Аталған әрекеттер
қамауда ұстау орындарында режимді қамтамасыз ету ... және ... ... ... мен құжаттарды алу мақсатында жүзеге асырылады.
Сонымен қатар, ... ... ... жолмен табылған заттар, қылмыс
құралдары және өзге де іс үшін маңызы бар ... мен ... ... жеке ... толық және жартылай болуы мүмкін. Уақытша ұстау
изоляторына кіргізуде толық тінту ... ... ... ... ... жақсы жарықтанған
жерде жүргізіледі. Тінтуді жүргізуші және куәгерлер бір ... ... ... ... ... және өзге де ... ... мүмкін.
Тінту сезіктінің денесін, киімін және аяқ киімін қараудан ... ... ... сырт киімін, аяқ киімін, ішкі ... ... шешу ... ... соң ... және аяқтың екі
бөлігі, саусақтарының арасы, терісі, құлағы, ауыз ... ... ... ... ... сонымен бірге протездері қаралып,
бірнеше рет тұрып ... ... ... ... таралады. Пластырь
жабыстырмалары, гипс және өзге де ... ... ... ... ... ... киімі, тігістері толық және ... ...... орындары инемен шаншылып тексеріледі. Киімге
тігілген заттар табылған ... ол ... мата ... ... ... ... шұлық, носки сыртқы бетіне ... ... ішкі және ... ... ... ... өкше ... мұқият
тексеріледі.
Камерада сақтауға рұқсат етілген заттар және кезекшіге тапсырылуға
жататын заттар мұқият қаралады. Чемодан және ... екі ... ... ішкі ... ... ... жеке ... және заттарын қарау барысында алынады: ... ... ... ... ... сіріңке, тұтандырғыш (зажигалка),
портсигар, запанки, жүзік, сырға, сағат, орден, медаль және өзге де ... мен ... шыны ... алкогольді сусындар, ойын карталар;
белбеу, резеңке баулар, галстук, бау, шарф, есірткі ... дәрі ... ... ... ... яғни ... қызметкермен
камерада сақтауға рұқсат етілмейтін заттар: ... тұз және ... тыс ... өнімдері, ақша және бағалы қағаздар, камерада
сақтауға тиым ... ... мен ... ... ... ... ... киімдер және тағамдар
сақтауға беріледі немесе уақытша ұстау ... ... ... жойылады және акт бойынша бекітіледі.
Анықтау жүргізіп жатқан тергеушінің немесе соттың келісімімен
сезіктінің жеке ... ... ... ... асыл ... киімдері,
тағамдары туған туысқандарына беріледі.
Тергеуші немесе анықтаушы жеке басына тінту жүргізу туралы ... Бұл ... ... жүргізу барысында қатысқан мамандар,
куәгерлер қол қояды. Сезіктінің қол ... және де ... ... ... бекітілген үлгіден үш данадан құралады: біріншісі -қылмыстық
іске тігіледі, екіншісі - ... жеке ... ... ... ... заттармен, киімдермен, құжаттармен бірге сақталады.
Жеке тінту сезіктінің қылмысқа қатысты заттарын және құжаттарын табу
мақсатымен жүргізіледі және не үшін ... ... ... Бұл
әрекеттер басып алған жерде және полиция бөліміне жеткізілгеннен кейін де
жасауға ... ... ... тұлғаны тінту, бөлек қаулысыз және
прокурордың санкциясыз да жүргізіледі, тек ... ... үшін ... ... ... рұқсат қағазымен ғана жүргізіледі. Бірақ мұндай
жағдайлар тәжірбиеде көбінесе ... ... ... ... ... кезде және уақытша ұстау изоляторына апарған кезде
бір жынысты адамдармен және куәгерлердің қатысуымен ... ... ... аяқ ... және денесі қаралыды. Керек жағдайларда
оның шешінуін сұрайды. Тінту техникалық құралдармен тез және өте ... ... ... ... ... ... бас ... сыртқы
киімін қоса аяқ киімге дейін жүргізеді.
2.3 Сезіктінің ... ... ... ... ... ... бойынша уақытша ұстау изоляторларында
ұсталады. Қылмыс жасады деген сезікпен ұсталған әскери ... ... бас ... ... ... өтеп жүрген адамдар тиісінше
абақтыларда және Қазақстан Республикасы Ішкі ... ... ... ... түріндегі жазаны орындайтын қылмыстық - атқару
жүйесінің мекемелерінде де ... ... ... ... ... сезікпен ұсталғандар анықтау органының бастығы ұйғарған арнайы
бейімделген үй - жайларда ұсталады. Қылмыс ... ... ... ... адамдарды қамауда ұстаудың тәртібі мен шарттары заңдармен
белгіленеді.
Анықтаушы, тергеуші он екі ... ... оның ... ... ... ... ал олар болмаған жағдайларда - басқа
туыстарына ... ... ... ... ... және оның қай
жерде ... ... ... немесе мұндай хабарлау ... ... ... ... беруге міндетті.
Егер ұсталған адам басқа мемлекеттің азаматы болып табылса, ... ... ол ... елшілігіне, консулдағы немесе өзге де
өкілдігіне хабардар етілуге тиіс.
Істің ерекше ... ... ... ... ... ... тергеудің
бастапқы кезеңінің құпиясын сақтауды тиісінше қамтамасыз ету мақсатында
прокурордың, оның ... ... ... ... сезікті кәмелетке толмаған болып табылған жағдайларды қоспағанда
ұстау көзінен ... ... екі ... бойы ... ... жасады деп күдік тудырған сезіктіні қылмыстық істер ... ... ... мен ... ... ... жөніндегі
рәсімделу жүргізілгеннен кейін осы сезіктіні ... ... ... ... ... ... Бұл ... тергеуші немесе
анықтау бөлімінің қызметкері қылмыс жасады деп сезік келтірілген ... ... ... шығарғаннан кейін, ол қамауға алынғандарды ұстау орнына
орналастырылады. Сезіктіні қамауға алынған ... ... ... тергеуші бөлмесінде (кабинетінде) немесе өзге де Ішкі ... ... ... ... ... ... ... орындарында жүзеге асырылатын іс шаралар жиынтығынан тұрады.
Сәйкесінше, бірінші кезеңде заңда ... ... ... ... ... ... ... қорғаушының қатысуын қамтамасыз ету;
■ ұстау туралы прокурорға хабарлау;
■ сезіктінің туған туыстарына оның қамауға ... орны ... ... ... ... соң, ... ... істі жүргізуші
тергеуші, анықтаушы немесе олардың тапсырмасы бойынша Ішкі ... ... ... ... ... ... жеткізілуін
қамтамасыз етуге тиіс. Әдетте, бұл жұмыс Ішкі істер ... ... ... ... өз ... күралдар мен күштерді қолдана
отырып тапсырманы орындайды.
Сезікті қамауда ұстау орнына жеткізілгеннен ... ... ... негізінде әрекеттердің екінші бөлігі жүзеге асырылады, оларға:
- ұсталған тұлғаны Уақытша Ұстау Изоляторына қабылдау;
сезіктіні жеке ... және ... ... ... суретке түсіру, дактилоскопиялық әрекеттерді жүргізу;
сезіктіні санитарлық тазалықтан өткізу;
- сезіктіден сұрау жүргізу; ... ... ... ... ... ... ... бұрын қамауға алынғандарды
ұстау орнына сипаттама берейік.
Ең бастысы келесі жағдайды ... ... ... аталған бірінші
әрекеттер жиынтығы орындалған соң, ... ... ... ... ... ... немесе анықтау органының қызметкері ... ... ... сезіктіден жауап алу ... ... ... ... анықтауы тиіс.
Егер сезікті қамауға алынған болса, онда сұрау алу дереу жүргізіледі,
сезіктіден қамауға алынған сәтінен жетпіс екі сағаттан ... ... ... ... егер сезіктіден дереу жауап алу туралы шешім
қабылданса, ол әрекетті ... ... ... Изоляторына жіберілгенге
дейін жүргізген дұрыс. Болмаса, тергеуші өзі Уақытша Ұстау Шзоляторына
барып жауап ... ... ... ... ... тергеу бөліміне алып
келу іс шараларын жүргізуге мәжбүр болады.
Әр түрлі ... ... ... ... тергеуші таң ата
магазинде тергеу жүргізіп жатқанда, түнде қылмыскердің ... ... ... мен консервалар және ішімдіктер ұрлағаны белгілі болады.
Тергеуші жаңа түскен қардағы іздің артымен жүріп тұрады, із оны ... ... ... ... ... ... қарсылықтар көрсетеді, бірақ
куәгерлердің, көршілердің көмегінің арқасында қылмыскер ұсталынады. Үйдің
ішінен үрланған заттар табылады, тұлғаның бұл іске ... бар ... ... соң, ... ... қылмыс жасағандығы туралы хаттама толтырып,
оны уақытша ұстау изоляторына жеткізеді. Сезіктіні қылмыс ... ... ... де ... ... ... керек. Осы хаттама тұлғаның
қамауда болғандығын, тұлғаның қылмыс жасағандығы ... ... ... ... ... ... саналады. Тергеуші
қаулысымен тұлғаны толтырып ұсталғаны ... ... ... ... ұстау хаттамасын, сосын уақытша ұстау изоляторына баруын көрсетеді.
Әрине, осы уақыттан бастап сезікті ... ... ... бар. Бұл ... оған ... құжатпен түсіндіріледі. Азаматтардың
құқықтары мен ... ... ... ... жеке ... ... бұл үлгісінде сезіктінің арызы көрсетіледі, ... ... ... ... ... ... және ... көрсетіледі.
Сезіктінің қалауы бойынша қорғаушысын шақыртады, заңды өкілімен, және
басқа да адамдардың ... ... ... ... ... ... бұл ... тергеуші шақыртады. Егер сезіктінің ... ... ... төрт сағаттың ішінде келмесе, онда тергеу
жүргізіп отырған тергеуші сезіктіге ... ... ... рұқсат бере
алады немесе өзі заң кеңесі (консультация) арқылы ... ... ... ... ... ... саңыраулар және басқа да
тұлғалар өзінің физикалық және психикалық ... өзін өзі ... ... және тіл ... ... байланысты қылмыстық істер
бойынша қылмыстық іс жүргізу ... ... ... ... ... міндетті түрде қорғаушысы тағайындалуы тиіс[16]. Бұл
жағдайларда сезіктінің ... ... ... ... немесе заңды
окілі келе алмаған жағдайда, онда істі ... ... ... ... ... етеді.
Қорғаушы қылмыстық істер жүргізу заңдарында көрсетілген тәртіптерде өз
қорғауындағы тұлғаға жеке дара сұрақтар қойып ... ... ... болуға құқылы. Сонымен қатар осы іс бойынша толтырылған хаттамаға
өзінің бастамашылығы бойынша келіспейтін мән-жағдайларды көрсетуге, ... ... ... ... істі ... отырған тергеушіге
істің мән-жайы бойынша өз ... ... ... ... ... ... әрекеттері хаттамаға көрсетіліп қол қойылады.
Жоғарыда көрсетілген негіздер мен тәртіптерді жүзеге асыру барысында
тағы бір ... мән - ... осы ... ... іс ... ... немесе күмәнді емес екендігін дәлелдейтін мән-жағдайларды жан ... ... ... ... ... ... қылмыстық істер бойынша
жұмыс жүргізіп отырған тергеуші немесе анықтаушы қылмыстық ... ... ... ала отырып мынадай әрекеттерді жүргізеді. Ол әрекет
қылмыстық ... ... ... ... ... сезік бойынша ұсталған
адамды босату мәселесін қарастырудан басталады. Бұл жердегі ... ... ... ... ... адамды босатудың негіздері төмендегідей.
Қылмыс жасады деген ... ... ... ... ... ... ... сезік расталмаса;
ұсталған адамға қамауға алу түріндегі бұлтартпау шарасын қолдануға
негіз болмаса;
ұстау заңда ... ... бұзу ... ... тергеушінің, прокурордың қаулысы бойынша босатылуға жатады.
Ұсталу кезінен бастап жетпіс екі ... ... ... ... ... қамауға алу түріндегі бұлтартпау шарасы таңдалуға
тиіс немесе ол босатуға жатады.
Егер ұсталған кезден бастап ... екі ... ... ... ... ... анықтаушының, тергеушінің ұсталған адамға
бұлтартпау шарасы ... ... ... қолдану туралы прокурордың
санкцияландырған қаулысы келіп түспесе, ұстау орнының бастығы ... ... ... ... және ... ... адамды ұстау орны әкімшілігінің жоғарыда ... ... ... ... белгіленгендей жауапты болады.
Ұсталған адамды босату көзінде соңғысына оны кім ұстағандығы, ұстаудың
негізі, орны және уақыты, босатудың негізі мен ... ... ... ... ... негіздерді, тәртіптерді басшылыққа ала
отырып қылмыстық істі қозғап тергеуші немесе анықтаушы тергеу ... ... ... ... ең ... ... ... мен
бостандықтарын заң тұрғысынан қамтамасыз ету мәселесін жүргізеді.
III. Тарау. Сезіктінің құқықтары және ... ... ... ... ... ... мен ... қорғалуына үлкен эсер
ететін қылмыстық іс жүргізу принциптерінің бірі - ол ... ... ... ету болып табылады. Қылмыстық іс жүргізу жүйесінде ... ... ... ... ... ... құқығын қамтамасыз ету
принципі қылмыстық іс ... ... ... ... ... және
оның бірқатар злементтері басқа принціптерінің құрамдас ... ... ... сот ісін ... ... мен тең ... жүргізу, жариялылық, кінәсіздік презумпциясы және т.б. Аталған
принциптердің сезіктінің қорғануға ... ... ету ... ... ... ... ғана сот төрелігін дұрыс жүргізе аламыз.
Қылмыстық іс бойынша істі ... ... ... ... ... ... ... болады. Біріншіден сезіктінің ... ... ... ... құқықтары. Жалпы құқықтары Қазақстан
Республикасының Конституциясында бекітілген және озге де іс ... ... ... ... құралады. Ал ... - ... ... ізге түсу ... ... қаулысы
негізінде «Уақытша күзетте ұстау және ... ... ... ... ... құқықтарының жиынтығынан құралады осындай негіздерді
басшылыққа ала отырып, алдысен сезіктінің жалпы құқықтарына тоқталамыз. ... ... ... ... ... және сот процессінде өзіндік
тәртіптерде қолданылады».
Сонымен қатар, қылмыстық істер ... ... ... ... ... ... ... сәйкес жүргізіледі.
Сезіктінің қорғануға құқығын қамтамасыз ету ... ... ... оған ... ... өз құқықтары мен бостандықтарын
заңға қайшы келмейтін барлық тәсілдермен қорғауға ... ... ... ... деп айып ... әрбір адам сол ұсталған,
тұтқындалған немесе айып ... ... ... ... ... ... ... сезіктінің қорғануға құқығын қамтамасыз ету принципінің
өзіндік маңызы және оны ... іс ... ... ... ... ... белгілері бар. Олардың ішіндегі ең бастысы, ол
сезіктінің қорғануға ... ... ету ... ... ... ... бір ... сипаттайды, яғни қорғау функциясы.
Қылмыстық іс жүргізудегі қорғау функциясы алдымен айыпты жоққа ... ... ... бағытталады. Егер айыптау функциясы тұлғаның кінәлілігін
көрсететін ... ... ... ... айыпты жоққа
шығаруға немесе оны жеңілдетуге бағытталған материялдарға негізделеді.
Сондықтан, біз ... айта ... ... мен ... ... ... ... бағытталады - ол қылмыстық іс бойынша шындықты, ... ... ... ... ... ... ... айыптау функциясын да да
болады. Айыптау функциясы бір жақты не тек ... ... ... ... онда бұл ... ... қалыптаспайды әрі нәтижесіз
болады. Сондықтан, айыптау функциясы тек ... ... ... ... қорғау тарабы ұсынған ... ... да ... ғана ... ... ... Бұл ... айыптау мен қорғау — ... ... ... құқықтық институт. Бұларсыз бірде-бір қылмыстық іс
қаралмайды, сондықтан бұл екеуі қатаң түрде өз ... ... ... ... ... іс ... Кодексінің 26 -бабының
1-бөлігіне сәйкес сезіктінің, айыпталушының ... ... бар. Олар ... ... іс ... ... ... тәртіппен жеке өзі де,
қорғаушының, заңды өкілінің көмегімен де ... ... ... Яғни,
сезіктінің құқықтарымен мен бостандықтарын қорғау кепілдіктерінің ішінде,
қорғаушының көмегін алу құқығы ерекше орында ... ... ... жүргізген сауалнамалардың қорытындысына жүгінсек, іс жүзінде сезіктінің
қорғану құқығы әлі жеткілікті ... ... ... ... ... ... көзінде қорғаушы алу құқығы түсіндірілмеген.
Қорғау құқығын дұрыс бағаламау бізді ойландыратын құбылыс. ... ... жою үшін ... ... ... алу ... ... керісінше оны тиімді қолданудың нақты мүмкіндігін қамтамасыз
етіп ... ... ... ... біз ... айта аламыз, қорғаушының қызметі -
сезіктіге заң көмектерін ... ... ... не ... ... ... ұсыну әрі заңда рұқсат етілген
эдістер мен ... ... ... ... ... ... шаралар жасау. Яғни, қорғаушының қызметі көріп ... ... ... ... ... ... ... іс жүргізудегі
алатын орны туралы, адвокат азаматтарға заң комегін көрсетіп қана қоймай,
сондай-ақ Конституцияның негізін ... ... ... яғни азаматтардың
құқықтары мен бостандықтарының кепілі болып табылады деп айтуымызға толық
негіз бар.
Сонымен бірге, бұл ... ... ... ... ... ... заң ... жол бермеуге, ... ... ... қол ... ... ... қорғануға құқығын қамтамасыз ететін принціпі, ең
алдымен қылмыс жасаған ... ... әділ жаза ... ... ... ... ... тек өрескел заң бұзушылық қана емес.
Сондай-ақ ол ... ... ... ... ... ... ... мемлекет барлық қылмыстардың ашылғанына және барлық
кінәлі тұлғалар әшкерленіп, әділ жаза ... және ... - бір ... қылмыстық жауапқа тартылмауына әрқашанда мүдделі болады. Сезіктінің
қорғануға құқығын қамтамасыз ету принціпі арқылы біз қылмыстық ... мән ... жан - ... толық және объективті зерттей аламыз.
Қазақстан қылмыстық іс жүргізу заңдылығы ... ... ... ... ... ... Мысалы, 1864 жылғы Қылмыстық
іс жүргізу бойынша қорғаушы ... ала ... ... ... 1959 ... ... іс жүргізу Кодексі бойынша қорғаушы бірінші рет алдын ала
тергеуге қатыса алды. Бірақ, қорғаушы алдын ала тергеудің тек ... ... ... 1997 ... ... Республикасының Қылмыстық іс жүргізу
Кодексіне сәйкес қорғаушы қылмыстық іс ... кез ... ... құқылы. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... қылмыс жасады деп айып ... адам сол ... ... ... айып тағылған кезден бастап
адвокаттың (қорғаушының) көмегін алуға құқылы. Қазақстан ... іс ... ... бұл ... ... енді ... ретінде
ұсталынған немесе оған айып тағылған кезден ... ... ... құқылы.
Сезіктінің қорғану құқығының қылмыстық іс жүргізу принципі өзге ... ... ... ... ... «Қазақстан
Республикасындағы соттар және судьялардың мәртебесі туралы» Конституциялық
Заң күші бар Жарлығының 5 - бабына сәйкес ... ... және сот ... кез ... кезеңінде көсіптік заң көмегін алу және қорғану
құқығына кепілдік береді. Мұның өзі қорғану ... ... ... деп күдік
келтірген кезден немесе адам айыпталушы ретінде тартылған сәттен бастап
пайда ... және өз ... іс ... ... ... сақтайтынын
білдіреді. Алайда, бұл кімнің, яки өзге шешімнің шығарылуы ... ... ... ... жол ... ... ... өтеуі сот тәртібімен дәлелденген ... ... ... ... ... ... ... енуі айыпталушының айыптаудан
қорғану құқығын сақтайды. Қорғану ... мына ... ... ... іс жүргізу Кодексінің 37, 38-баптарында көзделген
негіздемелер бойынша (сот ... ... ... ... үкімін
шығаратыннан басқа жағдайларда) қылмыстық істі қысқарту;
Соттың ақтау үкімін шығаруы;
Сот берілген қылмыстық жазаны адамның өтеуі.
Сезіктінің ... ... ... етудің ең елеулі кепілі-
қылмыстық ... ... ... ... айыптаудан қорғану құқығының
тұтастығына қол сұғатын кез келген әрекеттеріне сот тәртібімен ... заң ... ... іс ... ... 68 - ... 7 - ... айыпталушының құқығы жеткілікті түрде ауқымды берілген.
Сезіктінің төмендегідей:
- өзін неге ... ... деп ... ... ... ... ізге түсу органы күдік тудыруының мәнін түсіндіруге
міндетті екендігін білдіреді (осындай түсіндіруден кейін ... ... ... ... ... айту өзінің кінәсіздігіне дәлелдер
келтіру үшін сезіктінің заңда ... ... ... мүмкіндік
береді);
- өзіне қарсы күдік бойынша түсініктер мен жауаптар беруге,
түсініктер мен жауаптар беруден бас ... ... ... ізге түсудің бастапқы кезеңдерінде сезіктілердің өздері
қажет деп тапқан түсініктерді беруі ... ... ... ... ... жеделдетіп жоюға жағдайы бар;
дәлелдер келтіруге құқығы бар. Бұл дәлелдер сезіктілердің мүдделерін
қамтамасыз етуге және берілген құқықтардың сақталуына ... ... ... ... ... ... ... ізге түсу органының сезікті
келтірілген дәлелдерді сотқа дейінгі қызмет барысында ... ... ... ... және ... ... бар;
қалу - тілектерін және қарсылық білдіруін мәлімдеуге ... ... ... қалау — тілек қаралуға тиіс. Қалау — ... бас ... ... ... тиіс. Бас тарту үшін дәлелдің
болмауы сезіктінің қалау - тілегін қанағаттандыруды ... ... Бұл ... қалау — тілек арқылы өзі үшін заң ... ... ғана ... бірге өз мүдделерін қорғауды ... ... де ... ... ... жағдайда қарсылық білдіруді мөлімдеу құқығы қылмыстық ізге
түсу органдары тарапынан істің нәтижесіне заңсыз мүдделікті ... ... ана ... ... өзі ... тілде жауаптар беруге құқығы бар.
Бұл құқықты жүзеге асыру сезіктінің қылмыстық істегі өзінің іс жүргізушілік
жағдайын ... ... өзін ... ... ... ... асыруға, өзін
ұстаудың анағұрлым қолайлы жолын таңдауына, ... ... ... жәрдемдеседі; аудармашының көмегңн тегін пайдалануға ... ... ... ... ... ... хаттамаларын
ескертулер жасауға құқығы бар.
Мұндай құқық ... ... ... көзінде қателіктер мен
бұрмалаушылыққа жол берілген жағдайларда сезіктінің дер ... мен ... ... ... жүргізілген «азбалардың
дұрыстығына көз жеткізуіне мүмкіндік береді;
өзінің қалау - тілегі немесе қорғаушының не ... ... ... ... ... ... тергеу іс - әрекеттеріне тергеушінің немесе
анықтаушының рұқсатымен қатысуға құқығы бар. Сезіктінің оқиға болған ... ... өзге де ... ... алу ... ... ... да іс-әрекеттерге қатысуы ықтимал қателерді уақытылы жоюға ... ... ... және анықтаушының іс - әрекеті мен
шешіміне шағымдар келтіруге құқығы ... ... ... ... ... көзінде жауап беруіне құқығы
бар.
Қорыта айтқанда, біздіңше ... ... ... ... үш
құрамдас бөліктерден тұрады:
заңда тыйым салынбаған әдістер мен құралдарды қолдана ... ... ... мен ... ... ... үшін кез келген дәлелдемелерді
ұсынуға құқылы;
сезікті өзінің құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау үшін қорғаушының
көмегін алуға құқылы;
анықтау ... ... ... мен сот ... ... ... және олардың құқықтарын түсіндіруге және ... ... ... ... ... ... қорғану мүмкіндігін
қамтмасыз етуге, сонымен бірге олардың жеке ... ... ... қолдануға міндетті.
Азаматты қылмыс жасады деп күдік тудырған кезеңде белгілі өкілеттілігі
бар қылмыстық ізге түсу ... ... ... ... ... ... заңы ... немесе айыптанушыны қылмыс жасады
деп күдік тудыру бойынша уақытша күзетте ұстау тәртібі мен шарттары туралы
заңда көрсетілген ... ... ала ... ... ... ұстау
орындарына орналастыру». Осыған байланысты сезікті ... ... ... ұстау барысында өзіндік құқықтары мен міндеттері туындайды.
Олар осы ... 16, 17, 18 - ... ... ... ... ... ұстау орындарында болған кезеңде:
1) өздерінің құқықтары мен міндеттері, күзетте ... ... ... ... ... мен ... беру тәртібі туралы
ақпарат алуға;
күзетте ұстау орындарында жеке басының қауіпсіздігіне;
күзетте ұстау орны ... ... және ... ... ... бақылайтын адамдарға аталған ... ... ... ... ... ... ... жолығысуларға;
құқыққа қарсы мақсатта пайдаланылуы мүмкін немесе мемлекеттік ... ... өзге де ... ... табылатын мөліметтері бар құжаттар
мен жазбаларды қоспағанда, қылмыстық іске қатысты не өзінің құқықтары ... ... іске ... ... ... ... мен жазбаларды
өзінде сақтауға;
7) өздерінің күзетте қсталуының заңдылығы мен ... ... ... ... мен ... ... туралы мәселелер бойынша
ұсыныстармен, арыздармен, соның ішінде сотқа жүгінуге;
8) хат жазысуға және жазу құралдарын пайдалануға;
9) ... ... ... ...... және ... жағынан қамтамасыз етілуге;
10) Қазақстан Республикасының Қылмыстық із жүргізу кодексінде
көзделген жағдайларды ... ... іс ... және өзге де іс ... тартуға тыйым салынатын түнгі уақытта сегіз сағат уыйқтауға;
11) күн сайын ұзақтығы бір сағаттан кем емес ... жеке ... - орын ... ... тізбесі мен саны ішкі
тәртіп ережелерінде белгіленетін басқа да ... мен ... ... орындарындағы кітапханадан алынған не күзетте ... ... ... ... ... ... алынған әдебиетті және
мерзімді баспасөз басылымдарын, сондай-ақ стол үсті ойындарын ... Ішкі ... ... және басқа сезіктілер мен ... ... ... ... мен ... ... ... діни жоралар жасауға, өзінде діни ... ... ... ... ... ... щұғылдануға және арнайы әдебиетті
пайдалануға;
16) сәлемдемелер мен сәлем - сауқаттар алуға;
17) күзетте ... ... ... ... сыпайы
арақатынасқа;
18) азаматтық-құқықтық мәмілелерге қатысуға;
19) заң актілерінде көзделген өзге де ... ... ... құқығы
бар.
Тергеу изоляторында ұсталушы сезіктілер мен айыпталушылардың сондай-
ақ:
ақша аударымдарын алуға және жөнелтуге;
некеге отыруға және оны ... егер олар ... ... ... өзге де отбасылық - құқықтық қатынастарға қатысуға;
3) ... ... ... не ... ... ... арқылы сауда желісінен тамақ өнімдері мен ең қажетті заттарды
сатып алуға;
4) газеттер мен ... ... ... ... ... ... болған жағдайда күзетте ұстау орындарында киіп
жүруге рұқсат етілген маусымдық киім - кешек ... ... бар. ... сезіктілер мен айыпталушыларға тиісті жағдайлар болған кезде еңбек
етуге мүмкіндік беріледі.
Сезіктілер мен айыпталушыларға қамауға ... ... ... ... және ... ... мүмкіндік беріледі. Жолығысулардың
саны мен ұзақтығына шек қойылмайды. Мынадай жағдайларда:
адвокатура қатыстылығын растайтын құжатын және заң консультациясының
осы іске ... ... ... ... ... ... маңызы бойынша
онымен теңестірілген құжатты көрсетуі ...... ... ... ... ... тағайындалған туралы қоғамдық бірлестіктің немесе оның
басшы органының тиісті шешімін көрсетуі ... - ... ... ... ... ... немесе анықтаушының қаулысын,
сондай — ақ кісінің жеке басын куәландыратын ... ... ... ... іске ... өзге де ... жолығуға рұқсат
беріледі.
Сезіктілер мен айыпталушыларға қылмыстық істі жүргізуші адамның немесе
органның жазбаша рұқсаты ... ... және өзге де ... ... ... ... үш сағатқа дейін екі реттен
аспайтын, ал кәмелетке ... үш ... ... ... ... және өзге де ... ... күзетте ұстау орындары
қызметкерлерінің бақылауымен жүзеге асырылады. ... іс ... ... кедергі келтіруі немесе қылмыс жасауға жәрдемдесуі
мүмкін тыйым салынған нәрселерді, ... мен ... ... ... ... мен ... ... әрекет жасалған жағдайда
жолығысу мезгілінен бұрын тоқтатылады.
Егер заңдарға қайшы келмейтін ... ... ... ... ... ... өзі ... өкілі болып табылатын
сезікті немесе айыпталушы шетелдік адамына шет мемлекеттердің дипломатиялық
өкілдері ресми өкілдерінің жолығысуына ... ... ... бар ... ... және ... ... саны мен ұзақтығы медициналық қызметкермен (дәрігермен) алдын -
ала әңгімелесіп, ауруды жүқтыру мүмкіндігі туралы ... ... ... тәртіппен беріледі.
Сезіктінің немесе айыпталушының өмірі мен денсаулығына қауіп төнген не
басқа сезіктілер мен айыпталушылардың жеке басына қарсы қылмыс жасалу ... ... ... ... ... ... осындай қауіп
төнген сезіктінің ... ... жеке ... ... ету жөнінде дереу шаралар қолдануға міндетті.
3.2. Сезіктінің құқықтарын қамтамасыз ... ... ... ... Республикасының Прокуратурасы ... ... ... Заң күші бар Жарлығында ... ... ... ... қос ... ... қадағалау және
қылмыстық ізге түсу қызметін басшылыққа ала отырып түсіндірілген. Атап
айтқанда, прокурор: заңның ... жол ... ... немесе лауазымды
адамға, яки жол берілген заң бұзылуын жоюға өкілетте ... ... ... ... ... жою ... ... нүсқау жіберуге;
заңдылық бұзылудың себептерін жою, сондай-ақ жеке басына ... бар ... сол ... ... ... ... ... жасауға;
іеке адамдардың құқықтары мен заңмен қорғалатын ... ... ... ... (судьяның) шешіміне, үкіміне немесе өзге қаулысына, заңға
сәйкес ... ... ... ... үкім ... ... ретінде,
жоғарыдағы сотқа наразылық білдіруге; анықтау мен ... ... ... ... ... жол ... адамдардың жауапкершілігі
туралы мәселе қоюға; айыптау қорытындысынан айыптаудың жекелеген ... ... ... қылмыс туралы заңды қолдануға хақылы.
Прокурордың нағыз құқықтары Қылмыстық іс ... ... атап ... 317-бапта егер сотталушының жағдайын
нашарлатпайтын және оның ... ... ... ... ... ... ... деп белгіленген. Сонымен бірге, прокурор, егер
айыптау сот ... ... ... ... қорытындыға келсе, айыптаудан
(толық немесе ішінара) бас ... ... мен ... ... ... ... щдардың
орындалуын қадағалауды Қазақстан Республикасыеың Бас Прокурорлары мен оған
бағынысты прокурор жүзеге асырады.
Сезіктіні ... ... ... ... және ... жасады деп күдік
тудырып ұсталған сәттен бастап прокурорға ... ... ... ... ... өкілеттіліктерінің бірі .азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарын қамтамасыз ету ... ... ... ... сәйкес жүргізілуін қадағалайды. Қылмыстық іс жүргізу заңында тікелей
бекітілгендей адамды ұстау үшін міндетті ... ... ... ... құқықты жүргізе отырып, прокурор Қазақстан
Республикасының Прокуратура туралы ... және өзге де ... ... ... ... қадағалауды жүзеге асырады. Бұл
қадағалау заңға сәйкес мынадай ... ... ... етуі ... ... органдар, лауазымды адамдар:
1. Қажетті ... ... ... ... белгіленген коммерциялық, банктік және заңда іс қорғалатын
өзге ... ... ... ... ... қойылатын талаптарды сақтай
отырып бөлінуге тексеріс мәселелері бойынша азаматтарды шақыруға, айғақтар
алуға;
2. ... ... ... беру үшін мамандар бөлуге міндетті.
Прокурордың өз қүзыреті ... ... ... ... ... үшін ... Прокурордың қүзіреті шегінде тексеру мәселелері
бойынша мемлекеттік органның, меншік нысандарына қарамастан, үйымдардың ... ... ... ... ... ... лауазымды адамдар
да кідіріссіз қабылдануға, сот істерімен ... ... ... етіп
алдыруға құқылы. Заңдардың қолданылуын тексеру 1 ай ... ... ... ... жоғары тұрған прокурорлардың
келісімімен оның мерзімі ұзартылады.
Прокуратура органдары заңдарда белгіленегн тәртіптерін ... ... ... ... ... ... ... мен мүдделерінің
бұзылуын жою, бұзылған құқықтарын қалпына келтіру ... ... ... ... ... ... ... мен
міндеттерін орындамайтын ... ... ... ... ... Прокурорлардың іс - әрекеттері мен актілеріне жоғары
тұрған прокурорларға немесе сотқа шағым беруіне ... ... ... ... және ... ... ... бойынша оз бастамасы
бойынша төмен түрған прокурор актілерінің күшін жоя алады, оларды қайтарып
ала алады.
Прокурорлық ... ... ... мынадай тәртіпке белінген:
І.Алдын ала тергеу, ... және ... ... қызметтерінде
прокурорлық қадағалау;
2.Сотта қылмыстық істерді қарауда заңдылықты қадағалау;
3.Үкімнің орындалуына прокурорлық қадағалау;
4.Кәмелетке толмағандардың істеріне прокурорлық қадағалау;
5. Азаматтардың ... мен ... ... ... қадағалауды - тексеріс жүргізу арқылы жүзеге асырады.
Прокурор өз өкілеттілігі ... ... ... ... ... ... мен бостандықтарының заңға сәйкес ... Міне ... ... ... ... ... бірін қабылдай алады:
1.наразылық енгізеді;
2.заң бұзушылықты болдырмау туралы үйғарымдар беріледі;
3.қылмыстық істі ... ... ... ... ... қылмыс
бойынша болдырмау туралы іс жүргізу, прокурорлардың ... ... ... ... ... шараларын қолданады.
4.азаматтардың, заңды тұлғалардың, мемлекеттік құқықтары мен ... ... заң ... ... ... ... тоқтата тұрады;
5.мемлекеттік органдары мен лауазымды адамдарды енгізген тыйым салу -
шектеу сипаттағы шараларының күшін жояды, алып тастайды;
6. мемлекеттік, ... ... ... құқықтары мен олардың заң
негізінде қорғалатын мүдделерін сақтауды соттан өтінеді.
Мәселен, қылмысты істеге органдары сезіктіні ... ... ... күзетте ұстағанда заңда көрсетілген құқықтарды заңсыз негізді бұза
отырып, яғни тиісті ... ... ... ету ... ... айып тағудың негізі дұрыс түсіндірілместен қаулы шығарылған болса
прокурор бұл ... ... ... отырып, заңсыз қаулының күшін
жояды немесе мүлдем бұл шараны алып тастайды.
Қорытынды
Қорыта айтқанда жоғарыдаға негіздер мен ... ... ... ... ... өте маңызды, әрі басты тұлға екендігін
айқындауымызға болады. Себебі қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... ... табылады. Осы қылмыс жасаған тұлғаны анықтау
үшін қылмыс жасады деп күдік тудырған немесе күмән келтірген тұлғаны ... ... ... ... ... істер жүргізу Кодексінде
бекітілген тәртіптерді басшылыққа ала ... ... ізге түсу ... ... деп ... тудырған сезіктіні ұстауды жүзеге асырады. ... ... ... - ... ... ... ... оның қылмыстық іс
жүргізу заңында қылмыс оқиғасы орнын қарау, тінту, алу, беттестіру, ... ... ... ... ... және ... бағытталған негізгі тергеу
әрекеттерінің қатарына қосылуына байланысты ... ... іс ... ... ... ... әрекеттердің
жүргізілуі тәртібіне талдау жасай отырып, олардың ... ... ... ... ... ... барысында міндетті түрде заңда
көрсетілген төртіптерді басшылыққа алуы тиіс. Егер ұстаған ... ... екі ... ... ... ... қолдану туралы прокурор
санкцияландырған ... ... ... ... орнының бастығы ұсталушыны
өзінің қаулысымен бірден босатады және ол туралы іс жүргізіп жатқан ... ... ... ... орнының бастығы бұл талапты орындамаған
жағдайда заңмен бегіленгендей жауапты болады. Яғни ... екі ... ... қатысты осы кодексте белгіленген төртіппен қамауға алу жөніндегі
бұлтартпау шарасы ... тиіс ... ол ... жатады екен. Ұсталған
адамды босату көзінде оған оны кім ұстағандығы, ұстаудың негізі, орны және
уақыты, ... ... мен ... көрсетілген анықтама беріледі.
Осындай негіздерді құқықтық реттеу мақсатында қылмыстық ізге ... ... ... ... ... ... жазуға міндетті.
Сезіктіні қылмыстық іс жүргізу заңында көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... Бұл
рәсімделу тергеуші немесе анықтаушының шығарған дәлелді ... мен ... ... ... Бұл ... толтырылу тәртіптері төмендегі
негіздерде жазылады. Хаттаманы тергеуші жазады, сезіктіні қылмыс жасады деп
шешсе. Тергеушінің жазбаша ... ... ... полиция бастығы
оралымды кезекші ... ... ... және ... күні ... жылы және айы, ... ... сезіктінің түсініктемесі, хаттама
жазылған уақыты көрсетіледі.
Осындай қылмыс жасады деп күдік тудырған ... ... ... ізге ... ... жеке ... жүргізуге құқылы. Егерде ұстауды
жүзеге асырған адам ұсталған адамда қару бар деп ... ... ... ... ... қылмыс жасағандығын айғақтайтын дәлелдемелерден құтылуға тырысқан
жағдайларда ... өзге де ... ... ... ... сақтай
отырып, ұсталған адамға дереу жеке тінту жүргізуге ... іс үшін ... бар ... ... ... табу және ... ... Тінту жүргізуге аталған заттардың ... ... бір үй - ... ... өзге ... не ... адамда
болуы мүмкін деп болжауға жеткізілікті деректердің болуы ... ... ... іздестіріліп жатқан адамдарды немесе мәйіттерді табу үшін
де жүргізілуі мүмкін.
Тінту тергеуші дәлелді қаулы бойынша ... ... ... ... — ақ ... ... заңмен қорғалатын өзге құпияны қамтитын
құжаттарды алу туралы қаулыға прокурор немесе оның ... ... ... жағдайларда, іздестіріліп жатқан және алып қоюға жататын
объект оны табуды ұзаққа созудан жоғалуы, бұлінуі немесе ... ... ... ... тінту прокурордың санкциясынсыз жүргізілуі
мүмкін, бірақ жүргізілген тінту ... ... ... төрт сағат ішінде оған
хабарлау арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Аталған хабарламаны алғаннан кейін
прокурор ... ... ... ... және оның ... ... ... туралы қаулы шығарады.
Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының қорғалуына үлкен әсер
ететін қылмыстық іс ... ... бірі — ол ... ... қамтамасыз ету болып табылады. Қылмыстық іс жүргізу жүйесінде бұл
принцип ерекше орында тұрады. Сезіктінің қорғануға құқығын ... ... ... іс ... принциптерімен тығыз байланысты болады және
оның бірқатар элементтері басқа принціптерінің құрамдас бөлігіне кіреді.
Мысалы, заңдылық, сот ісін ... ... мен тең ... жүргізу, жариялылық, кінәсіздік презумпциясы және т.б.
Барлық көрсетілген мән — жағдайларды тәжірибе ... ... ... органдары заңда көрсетілген тәртіптер мен негіздерді ... ... ... ... ... іс ... ... сезіктінің
құқықтық кепілдігін сақтай отырып істі жан — ... ашу ... ... жетудің басты құралы деп айтуға болады.
Қолданылған нормативтік құқықтық актілер тізімі
Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1998 ж 30 кыркүйек
Қазақстан ... ... іс ... ... 1998 ж. 23
қантар
Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі. 1997 ж. 5 қараша
Қазақстан ... ... Сот ... ... ... ... человека: «Сборник международных договоров». Том 1 (часть
первая): ... ... ... ООН.
Қазақстан Республикасының заңы «Сезіктіні немесе айыпталушыны ... деп ... ... ... ... күзетте ұстау тәртібі мен
шарттары», Астана.
Қазақстан Республикасының президнтінің «Прокуратурасы туралы» жарлығы.
1995 ж. 21 ... ... ... Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу
құқығы. Жалпы бөлім. А., 2000ж.
В.И. Селиверстов, Н.А. Власова. Уголовный ... ... ... ... ... Громов. Уголовный процесс России. Москва,1998г.
В.Н. Григорьев. Задержание подозреваемого. Москва, ... ... ... ... - ... ... РФ: ... П. А. Лупинской.
Изд. 2-е. -М.: Юристь, 1997г.
Следственные действия (прцессуальная ... ... ... ... ... пособие/ под. ред.Б.П. Смагоринского.-
М.,1994г.
Шейфер С.А. Собирание доказательств в советском уголовном процессе.-
Саратов, 1986г.
С. П. Бекешко. Подозреваемый в ... ... ... ... М.С. Курс ... ... процесса. М.,1968г.Т.1.
Шейфер С.А. Сущность и способы собирания доказательств в ... ... - М.: ... ... И.М. ... вопросы уголовно – процессуального задержания.
- М.: Академия МВД СССР, 1980г.
Галкин И.С, Кочетков В.Г. Процессуальное ... ... ... А.П.,Данилюк С.А., Забарин С.Н. Задержание лиц, подозреваемых в
совершении преступления. — М.: ВНИИ МВД СССР, 1988г.
Григорьев В.Н. Задержание подозреваемого ... ... ... ... ... ВШ МВД ... Б.В. О доказательственном ... ... ... А.И. Особенности расследования органами внутренних ... ... ... лиц, ... ... Киев: Киевская
ВШ МВД СССР, 1968г.
Гаврилов А.К. Раскрытие преступлений на предварительном следствии.
Толеубекова Б.Х. ... ... ... ... ... ... Карагандинская ВШ МВД РК, 1994г.
А.С. Ибраева, Н.С. ... ... ... юридических
терминов. А., 2000ж.
Беков Қ. Сезіктінің тергеудегі процессуалдық орны. Журнал «Тураби» №4,
2000ж. 20-23бет.
Қайыржанов Е., Жәмиева Р. Қылмыстық істер ... ... ... ... ... 2001ж. №1. 64-67 ... Е. ... айыпталушының қорғану құқығын қамтамасыз ету
мәселелері. Журнал «Заң» 2003ж. № 1. 59-61бет.
Ермеков Б. ... ... ... ... «Заң және ... 1998ж. ... бет.
Досанов М. Тергеу барысында қайшылықты жағдайда жауап алу Журнал «Заң»
2003ж. №6. 68-70 бет.
Тілеубергенов Е. ... және ... ... ... ... 2003ж. ... бет.
«Зерттеушілердің мөліметтері бойынша қылмыс жасады деп әшкереленетін
адамдардан куәгерлер ретінде жауап алу ... ... іс ... ... ... И.Л. ... ... признания лица подозреваемым // Учен
Зап. ВНИИСЭ. М., 1970г.) 225 ... ... Заң ... Заң ... оқу ... 3-ші курс ... ұстау»
Тақырыбына орындалған бітіру жұмысына
П І К І ... ... ... ... ... ... қарапайым
тілде, өз көзқарасынан басқа осы мәселені зерттеген зерттеген мамандардың
пікіріне және тәжірбиесіне ... ... ... ... ... атақты заңгер-ұстаздардың әдебиеттерімен
толық танысып, оны тек ғылыми теориялық зерттеумен қатар тәжірибе
мәселелерінде қарастырып ... ... ... ... ... ... тілде жоғары сауаттылықпен өз дәрежесінде жазылған бітіру жұмысы
болып табылады. Жұмыс ... үш ... және ... ... бітіру жұмысы студенттң жоғарға сана сезімімен, осы бітіру
жұмысын білім ... ... ақыл ... ... ... Бұл
бітіру жұмысы студент Ш.Абдукаримовтың бірінші ғылыми тәжірибесі ... ... ... ... ... қатысты Қазақстан
Республикасының барлық заңнамассы қарастылып оған талдау жасалған.
«Сезктіні ұстау» тақырыбына арналған ... ... ... ... ... ... ... Гуманитарлық Заң Университетінің
Алматы Заң Академиясы
Сырттай оқу бөлімінің 3-ші курс студенті
Ш.Абдукаримовтың
«Сезіктіні ұстау»
Тақырыбына орындалған бітіру жұмысына
С Ы Н П І К І ... ... ... 66 ... ... ... ... және қолданылған нормативтік актілер мен әдебиеттерден тұрады.
Бірінші ... ... ... және ... ретінде ұстаудың
негіздері көрсетілген.
Екінші тарауда ... ... ... ... ... ... сезіктінің құқықтары және сол құқықтарды қамтамасызету
туралы айтылған.
Бітіру жұмысында ... ... ... ... тек қана ... теориялық зерттеулермен қатар, ... де ... ... ... аталған бітіру жұмысы ... ... ... ... жазылған бітіру жұмысы.
Автордың бітіру ... ... ... ... қатар мысал ретінде шет мемлекттердің осы саласындағы
заңнамасын және тәжірибесін атап ... ... ... ... жоғарға сана сезімімен, осы бітіру
жұмысын білім әрекетімен, аналитикалық ақыл оймен толық ... ... ... арналған бітіру жұмысы белгіленген
талаптарға сәйкес және бағалауға болады.
Рецензент
Заң ғылымдарының
кандидаты, доцент: ... ... ... Сб. ... Том 1 ... ... ООН, 1994.сі-8.
[2] Гуткин И.М. Актуалные вопросы уголовно-процессуального задержания.-М.:
Академия МВД [ СССР, 1980г.с17.
[3] С. П. Бекешко. ... в ... ... процессе. Минск.,
1969. с.36.
[4] Зерттеушілердің мәліметтері бойынша қылмыс жасады деп ... ... ... ... алу ... екінші іс бойынша жүргізіледі
екен. (Лисагор И.Л. Расширить условия признания лица подозреваемым // Учен
Зап. ВНИИСЭ. М., 1970.с. 109.)
[5] Строгович М.С. Курс ... ... ... ... ... И,С, ... В.Г. ... положение подозреваемого.-М.:
Юрид.лит.,1968.с.21-22.
[7] Шейфер С.А. Сущность и способы собирания доказательств в ... ... - ... ... Шейфер С.А. Собирание доказательств в советском уголовном процессе.-
Саратов,198б,с.Ю4. 13
[9]
[10] ... ... ... ... ... ... РФ: Учебник/Под.ред.П.А.
Лупинской.Изд.2-е.-М.: Юристь,1997.с.256.
[11] Журнал «Тура би» №4,2000ж.с.22.
[12] 'Фуфыгин Б.В. О ... ... ... ... с.95-98.
[13] 'Следственные действия (прцессуальная характеристика, тактические и
психологические особенности): Учебное пособие/ под. ред.Б.П. Смагоринского.-
М., 1994.с. 103-105.
[14] Гуляев А.П.,Данилюк С.А., Забарин С.Н. ... лиц, ... ... ... - М.: ВНИИ МВД ... ... ... В.Н. задержание подозреваемого органами внутренних дел:
Учебное пособие.-Ташкент: Ташкентская ВШ МВД ... ... А.И. ... ... ... внутренних дел
общественно опасных деяний лиц, признаваемых невменяемыми. -Киев: Киевская
ВШ МВД СССРД968.С.78.
[17] Қайыржанов Е., Жәмиева Р. Қылмыстық ... ... ... ... ... журналы. 2001ж. №1.
[18] «3аң» 2003ж. № 1.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорын бухгалтериясында ТМҚ-ды есепке алу31 бет
Сезіктіні ұстаудың жалпы сипаттамасы және маңызы33 бет
Сезіктіні ұстаудың процессуалдық тәртібі мен негіздері53 бет
Magic planet қонақ үйіндегі тіркеу тәртібі жане қонақтарды орналастыру22 бет
Азаматтық істерді сырттай іс жүргізу тәртібімен қараудың сот тәжірибесіне шолу9 бет
Акциз салығын есептеу механизмі және төлену тәртібі3 бет
Акциз салығын есептеу механизмі және төлену тәртібі жайлы мәлімет5 бет
Акцизделетін қызмет түрлерін есептеу және рәсімдеу тәртібі34 бет
Алдын-ала тергеу стадиясындағы сезікті мен айыпталушының конституциялық құқықтары мен бостандықтарының кепілдіктері101 бет
Аса қауіпті инфекциядан өлгендерді жаруын жүргізу тәртібі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь