Қостанай облысындағы табиғат жағдайларын сипаттайтын жер-су аттарының ерекшеліктері

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. Топонимжасамдағы географиялық принц ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1. Аймақтарға тән географиялық терминдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10

2. Қостанай облысындағы табиғат жағдайларын сипаттайтын жер.су аттарының ерекшеліктері ... ... .12 2.2. Қостанай облысындағы ойконимдер мен атаулардың
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18

2.3. Қостанай облысының топонимдерінің даму болашағы ... ... ... ... ... ...24

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
        
        Мазмұны
Кіріспе................................................................................................3
1. Топонимжасамдағы географиялық принц..............................................5
1.1. ... тән ... ... ... ... ... ... сипаттайтын жер-су
аттарының ерекшеліктері......................................................................12 2.2. ... ... ... мен ... ... ... Қостанай облысының топонимдерінің даму болашағы.......................24
Қорытынды...............................................................................................26
Пайдаланған әдебиеттер.........................................................................28
КІРІСПЕ
Адамзат қоғамы даму ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай ықпал етті. Тіршілік үшін күрес барысында адамзат, оның ішінде қазақ қоғамы өзіне қажетті ресурстарды игеруге, табиғи ортамен өмір ... ... Олар ... ... дала ... ... өзара түсіністікте тіршілік етуге қол жеткізді. Қазақ халқының осы көп ғасырлық тәжірибесі географиялық атауларда - ... ... ... ... ... ... мал ... қажетті жануарлар мен өсімдіктердің жеке түрінің ареалын анықтау, ландшафт өзгерістерін зерделеу, ... пен ... ... ... ... ... туындайтын іс-шаралар географиялық нысандардың айырым-белгілері болып табылатын атауларды өмірге алып келді. Нақты тарихи ... және ... ... ... қандай да болмасын географиялық атаулардың көпшілігі жергілікті жердің физикалық-географиялық ерекшеліктерін сипаттайтын құнды тарихи мәліметтер болып табылады. Осы тұрғыдан алып ... ... ... ... сан ғасырлар бойы табиғатты пайдалану барысында жинақтаған географиялық білімі шаруашылықты тиімді ұйымдастыруға ... ... ... ... атаулары ұлттық тіл мен этникалық мәдениеттің құрамдас бөлігі ретінде ... ... ... ... ... орын алды. Жер-су аттарының тіл білімі, тарих және география секілді ірі үш ғылым саласының түйіскен жерінен ... оның ... сала ... көрсетеді.
Қостанай облысының топосистемасы осы уақытқа дейін тіл жөнінен жете ... жоқ. Бұл ... ... басқа түркі тілдес республикадағы топонимдермен лингвистикалық, әрі құрылымдық жағынан салыстыра берілді. Сонымен бірге Қостанай облысының ... ... ... ... өткен уақыттағы көшпелі өмірімен, мал шаруашылығымен, аңшылықпен тығыз байланысты, және осы ... ... ... ... қоршаған ортаны, жер бедерін көрсететін түсініктермен ұштас жатыр. Бұл жұмыста топонимдер, кейбір даулы топонимдердің этимологиясы ... ... ... ... ... Олар ... ... сүйене отырып талданды
Жұмыста ежелгі замандағы, орта ғасырдағы және қазіргі топонимдер беріліп отыр.
Облыстың топонимдері XVI ... ... XX ... ... ... тарихи-географиялық, топографиялық деректермен толықтырылып берілген.
Жұмыстың өзектілігі. Топонимдерді зерттеудің ғылыми маңызы жоғары. Жер, су, ... ... көл, ... жалқы атаулары сол жерде ертеде өмір сүрген халықтың тілінен алынған. Бұл атаулар әлгі халықтар ... ... ... орнына басқа халық келсе де, алғашқы қалпында сақталып, ғасырлар бойы өмір сүреді десек, тарихы күрделі қазақ қоғамының құрамдас бөлігі болып ... ... ... аумағындағы географиялық атаулардың да тарихы тереңде жатыр. Зерттеудің өзектілігі Қостанай ... ... ... ... ... зерттелгенімен осы аумаққа қатысты арнайы географиялық топонимдер жайлы зерттеулер жүргізілген жоқ.
Мақсаты: Қостанай облысының ... ... ... ... ... және ... атаулардың қалыптасуын анықтау. Жер-су атауларының пайда болу ерекшеліктеріне тоқталу.
Негізгі зерттеу міндеттері:
* Қостанай облысы топонимиясының қалыптасуының тарихи-географиялық жағдайларына ... ... ... ... ... Қостанай облысының табиғат жағдайларының географиялық атауларында бейнелеу заңдылықтарына талдау жасау;
* Топонимикалық атаулардың қалыптасуында халықтың тұрмыс-тіршілігі мен шаруашылығының тигізген ... ... ... атауларының пайда болу барысында белгілі бір заңдылықтардың бар екенін көрсету;
* Облыстағы ... ... ... ... барысында күрделі мәселелер бар екеніне тоқталу;
* Аумақта кездесетін географиялық және халықтық географиялық терминдерді жүйелеп топтастыру;
* ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешу жолдарын көрсету.
Зерттеудің теориялық негізі тақырып мәселесі бойынша Қазақстандағы, сондай-ақ, ... ... ... ... және ... бойы ... ... жергілікті географиялық жағдайға өмір сүруге бейімделу барысында пайда болған таным-білімдерінің нәтижесі болып табылады.
Зерттеу жаңашылдығы: Қостанай облысының топонимдер жүйесі ... ... ... ... ... ... жағдайларын бейнелейтін ақпарат көзі ретінде географиялық, экономикалық тұрғыда ... ... ... орта мен географиялық атаулардың өзара байланысы және ... ... ... ... ... ... тұжырым жасалды. Ізденіс жұмысы табиғи нысандарды, жергілікті жер-су атауларын айқындайтын арнайы құжаттар мен ... ... ... ... тың ... ... ... құрастырылған.
* Топонимжасамдағы географиялық принц
(Е.П. Поспелов) деген анықтаманың өзі бұл екі саланың ажырамас бірлікте болатынын көрсетеді. Топонимика ... ... ... ... ... ... ... қалғанымен, ол әуел бастан тіл білімі, тарих және география ғылымдарына тәуелді болып келеді. Жер-су ... осы ... үш ... да зертеу нысанасы болып саналады. Соның ішінде география - жаратылыстану ғылымына жататындықтан, атау мен ... ... ... қарауға мүмкіндік береді.
Г. Шухардттың деген пікірін бізді қоршаған дүние (болмыс), оны география деп атаса да болады, алғашқы, бар ... ал сөз ... ... деп ... қажет. Ендеше географиялық нысан болмаса, онда оның аты да болмас еді деген қорытынды шығады.Лексиколог-ғалым, ... А.Б. ... ... шын, бар ... ... ... ... көрсету арқылы дәлелдегені мәлім [1; 19].
Алайда топонимика ғылымын құрайтын үштағанның (тіл, тарих, география) біреуіне, көбінесе тіл ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Топонимиканың көптеген мәселелері таза тіл білімі тұрғысынан шешіле бермейді, ... ... ... ... тура ... Бұл, өз ... ... айналысатын адамның тарихты да, географияны да, олардың құрамдас бөліктеріне дейін жақсы меңгеруін талап етеді. Бір ғана ... ... ашып ... ... үш сала жарыса араласып отырады. Мысалы, Арыс (Арыш) - көне жазбаларда Түркістанға жақын ағатын өзеннің аты. Арыс ... С.П. ... А.Н. ... көне арси ... ... В.Н. ... атаудың бірінші сыңары үндіевропа тіліндегі ар , мағынасын беретін сөз дейді де, екінші сыңары ас , ... кең ... ... ... [2; 66]. Ә. ... арыс сақ тайпаларының бірінің аты екенін айтады [3; 42]. Б.А. ... ... осы өзен ... салынған Арсубаникет қаласының атындағы ас сыңары түрк.су болып калькаланатынын айтады (ар+су). ... ... XIV-XVI ... Арсубаникет Қарасман (Қараспан) аталғанын және А.М. Щербактың Арас, Арсу, Һарас>Карас нұсқалары болған деген пікірін келтіреді [2; 66].
Зерттеушілердің барлығы Арыс ... екі ... да , ... беретінін мойындайды, бірақ екі сыңары да бірдей мәнде тұратын топонимдер күдік тудырады. Біздің ... ... ... ... ар көне ... тіліндегі , мағынасында тұр қосымшасы жалғануы арқылы құмды жерге атау ... ... ... ... онша ... ... керек. Тіпті кейбір тілде біздегі тұлғалас сөздің өзі де қосымша қабылдамай-ақ мағынасын ұғындырады.
Торғай - ... ... ... өңірінде орналасқан жер. Торғай жерінің атауы әр кезде сөз болып, оның шығу ... ... үшін ... ... орын ... ... Қойшығара Салғарин Торғай атауын Қыпшақтың Торы руының есіміне байланысты шығуы мүмкін деген ой айтады. Бұл ... ... ... да ... ... ... Торғай Өтебайұлы: - дейді. атауы - торы деген сөзі екеніне ... жоқ. ... ... құм ... не тау ... не тас ... яғни ... ерекшелігі жоқ торы аймақ.
Үрпек - Торғай облысы, Аманкелді ауданындағы жер атауы. Жер атауы өзінің табиғи жаратылысына ... ... ... жер ... ... ... өскен қурай іспеттес өсімдік те ішінара кездесіп отырады. Жорамалымды жоққа шығармайтын тілдік деректерден де құр ... ... ... ... ... ... - ... тіліміздегі мағыналары орнына қолданылған - дыбыстық құрамындағы тұлға кездеседі. Мұның мына жер атауы тұлғасы ... ... ... жоқ. ... ... да ... ... отырған жер сипатына сәйкес келеді.
Шұбалаң - Торғай ... ... ... жеріндегі елді мекен атауы. Аудан орталығы - ... ... ... 20 ... жерде, Торғай өзенінің оң жағасында орналасқан. Қазіргі тілімізде сын есімге жататын сөзі бар. Оның ... - ... ... Әңгіме етіп отырған мына сонымен мағынас деп қараудың қисыны жоқ сияқты. Іздестіре келгенде, түркі тілдері ішінен тувалардың сөзіне кез ... ... - ... ... Одан әрі ... түскенде бұл тұлғалас, әрі мағыналас сөз монғол тобындағы тілдерде де барлығы байқалады. Монғолдарда , қалмақ тілінде туралы ... ... ... ... ... ... екі ... , сөздерінің қайсысын алсам да, дыбыстық құрамы жағынан тува тіліндегі , біздегі онша ... ... Ал, ... ... ... ... көп туа бермейді. [23;]
Алайда, бізде де ерте кездерде мағыналары болған деп ... ... мені ... ... мына ... ... Торғай өзені, мен әңгімелеп отырған тұста (тасыған кезде) тез, қызу, шапшаң ағып, ... ... ... соң ... ... ... кетеді. Бұл тұста оның шапшаң ағатын себебі - қырдан ойпаңға қарай беттейді. Өзеннің осы шапшаң, тез ... ... ... ... ерте ... бізде де болған ұғымдағы сөзі қолданылып, өзен аты қалпында сақталып, осы кезге ... ... ... ... ... келе өзен ағысына берілген бұл атау оның ... ... елді ... ... ... онша бұра ... ... деп ойлаймын.
Әулиекөл өзені, Әуликөл аудананында орналасқан. Халық аңызына сүйенсем. Ертеде өзен күннің дәл ... ... ... дәл ... күтпеген жағдайда сол түні қайтып шықты.Бұрын соңғы болмаған , күтпеген жағдайда туындаған табиғат заңдылықтарын халық өзені деп атап кеткен. ... сөзі екі ... ... араб ... ... >. ... үшін ... өзені мөп-мөлдір, сұлу, таңғажайып, дертке дауа, емге шипалы өзен болып қалмақ.
Дәмді - Науырзым ауданында қоңыс тепкен ауыл. Ол 22 ... 1960 жылы ... ... ... ... 134 км , ... орталығынан 280 км. Дәмді ауылында жер асты сулары мол. Науырзым ауданында жер суы молекенін ... ... ... В.К. Дайнеков 1967 жылы анықтады. Зерттеп толық айқындаған И.А. ... (1969 - 1972 ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстарының нәтижесінде өз болжамын дәлелдеп шықты. Суының молдығы, тазалығы мөлдірлігі халық ... күрт ... ... дәмі ... бұл ... басқа ауылдардан халық қатынап ауыл шаруашылығына тасыды. Таңғаларлық жай, дәмдінің суы сол мөп - мөлдір кірсіксіз таза қолында ... ... - ... ауданында қоңыстанған шағын ауыл. Шолақсай атауы - ... екі ... ... және . Бұл сөз осы ... ... ... Бұл өлке керемет тарихи суы бұлақ өлкесі болып табылады. Бұлақ биік шыңнан төменгі сайға ... ... ... - Аманқарағайдан сәл әріректе деген де қалың ағаш атауы бар. Мұндағы сөзінің мағынасы орта аралықтағы екендігін ... ... - ... ... Жангелді ауданындағы жер атауы. сөзінің төркіні туралы жазылған пікірлер өте көп, ... оны ... ... есік ... ... ғана ... ... деректерге көз салсақ сөзінің өзіміз білетін мағынасынан басқа да ұғым ... ... ... якут тілінде сөзінің екі мағынасы бар: 1) тау ... 2) есік ... ... ... барсақ, алтай тіл жүйесіне жататын тунгус - маньчжур тобындағы кейбір тілдерде тұлғасы біздің түсінігіміздегі ... ... ... ... сөзінің алғашқы мағынасы тек жер бедерімен байланысты туғандығын түсіну қиын емес.
Есіл - республикамыздың солтүстік өңіріндегі Қарағанды, ... ... ... ... ... өзен атауы. деп аталатын елді мекендерде бар. Әрине, бұлар өзен атымен байланысты қойылған. ... ... ... ... ... екі ... ... бар. Бірі атауы жасыл деген зат түсімен байланыстырылған, екіншісі - етістіктің (есу, есілу, еспе т.б.) ... ... тиек ... ... ешқайсысыда көңілге қонбаған былай тұрсын, шындыққа жанаспайды. Өйткені, өзен, су атауына әдетте оларды табиғатьтындағы қасиеттеріне ... ат ... ... ... ескеру керек. Сөз төркінің іздестіргенде бұл жағдайлар зерттеушілер назарынан сырт ... М. ... ... және ... ... ... ... азайды. Ал екіншісі , деген ұғымдар береді. Осы екі сөздің қайсысы болсада, өзен атауына қолайлы. Өйткені алғашқысы өзен ... ... ... ... оның ... нұсқайды. Осы сияқты жорамалымызды негіз тұтсақ, өзенің аталуы жөн көрінеді. Түркі тілдермен туыстас тунгус - маньчжур тобындағы ... тіл ... ... Онда ... ... сөз, ... ... ұғымын білдіреді. Кім біледі өте ерте кездерде дәл осы ... әрі ... сөз ... ... де ... ... ... да ғажап емес. [24;]
Қошалақ - Қостанай ... ... ... жер ... Қостанай облысындағы Қошалақ аталатын жер Жангелді ауданының орталығы. Торғай ауылының солтүстігінде отыз - қырық шақырым шамасында ... Жер ... оян, ... ... ... ... көлдің орналасқан жеріне ұқсайды. Қазір мол жайлымына ғана жарамды.
Жердің біз көрсеткен беделіне лайықты ... ... ... тунгус - маньчжур тобындағы тілдерден табылып қалады. Ең алдымен, ертедегі түркі жазба ескерткіштеріне көз ... сөзі ... ... ... ... ... түркі тілдегі дерегіне кезек берсек, мынадай мәліметтерге кездесеміз. Тува тілінде: - , ... ... ... - , ... - ... ... ... тілі дерегінде дыбыстық құрамдағы тұлға біздің ұғымдағы дегенмен байланысты. Сол якут тіліндегі мен сөздерін біріктірсек ... тән ... мен ... ... кетпейді. Сүйтіп қошалақтың тұңғыш мағынасы - болған. [25;]
Топонимика ғылымының халық үшін ағартушылық рөлі мол. Түрлі газет, журналдарда, ғылыми көпшіліккке ... ... мен ... ... ... ... ... топонимикалық мәліметтерден алуан түрлі географиялық атаулардың мән мағынасын, жасалу тарихын, өзгерту себептерін білуге болады.
Жер - су атаулары ... ... рөл де ... ... бұл ... ... ... өзен, көл, жер азды- көпті - атаулары, олардың мағыналық, құрылымдық ерекшеліктерін толық аштым деп айта алмаймын. Ол ... де ... Сан ... ... әр ... өзіндік ерекшелігі, қасиеті, тарихы бар. Уақыт озған сайын ... бірі ... ... ұмыт ... ... екіншісі жаңадай дүниеге келіп тілімізге күнделікті өмірімізге араласып жатыр.
Жер - су атаулары - ... ... ... өткен өмірінің, тіршілік болмысының, ой - санасын, табиғаттының байлығының куәгері.Сондықтан да жер - су ... ... ... ... қорғап, жинап, қастерлепкейінгі ұрпақтарға жеткізу - ерекше мәні бар, абыройлы іс деп санаймын. [26;]
2.2. ... ... ... мен ... атау - ... табы сіңген нысаналы белгісі. Мұндай ұлттық және рухани байлығымыз саналатын топонимдерді зерттеу ... күн ... ... ... Кез ... ... ... атаулары өзінің бойына көптеген тарихи деректерді, этнографиялық мәліметтерді, географиялық сыр-сипаттарды сақтап отырады. Топонимдегі ... ... ... бір ... ұғым ... ... олар ... сұрыпталған лексикалық қабаттардан тұрады. Көне дәуір куәсі ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жай-күйінен, өткендегі өмір-тіршілігінен әр қилы мәлімет береді. Мұның өзі ... ... өте ... ... ... ол істе ... бір ... әдіспен ғана мақсат-мұратқа жету мүмкін еместігін көрсетеді. Демек, тілдік құбылыстың табиғатын тек оның тілдік заңдылықтарына ғана сүйеніп емес, ... ... сол ... ... этностың (халықтың) дүниетанымына, салт-дәстүріне, ұлттық менталитетіне байланысты да айқындауға болады. Сондықтан белгілі бір аймақтың топонимиясын зерттеуді қолға ... ... сол ... ... ... жағдайына және оны мекендеуші халық өмірінің этникалық ... ... ... ... бөлу ... ... зерттеушілер атап көрсетеді. [27;]
Географиялық атаулардың пайда болуының басты екі белгісі - уәжделік және тұрақтылық. Нақты атаудың пайда болуы ... да бір ішкі ... ... ... күні ... ... ... көне замандардан бастап адам баласы бір жерге орналасқан да, өз ... ... ... атау бере ... Олар ... ... атау белгілі бір мағынаға ие болады. Мысалы, өзендердің атауы көбінесе оның ағысына, ... ... ... ... елді мекен атаулары көбінесе ландшафт, өсімдіктер әлеміндегі ерекшеліктерімен немесе қоныстанушылар өмірлеріндегі фактілерге сәйкес беріліп отырады. Сондықтан географиялық ... ... ... ... емес, тарихи себепті болады.
Э.М.Мурзаевтің пікірі бойынша, ерте ... ... ... ... ... (ЖГТ) ... саналған, сондықтан да сол кездегі адамдар тауды - тау, ал өзен мен ... - су деп ... ... ... өзінен бұрын болмаған нақтылы дерегі, тірегі жоқ атау ретінде ... ... ... ... ... бір ... атынан екінші нысанның атына ауысу барысында пайда болады. Олар көбінесе топонимдік метонимия жолымен не топонимдердің ауысу ... ... ... ; ... - ... т.б. Ал енді бір топонимдер сол жердің тұрғындарына ... ... ... ... де, ... ... мағынадан басқа қосымша мағынанны да аңғартады. Мәселен, Қаражар, Тастыталды, Қарақұдық, Ақсуат т.б. атаулар сол өңірдің өзіндік қасиеті мен географиялық ... мол ... ... ... ... ... құдықтың көптігі т.б.).
Географиялық нысандардың негізгі атауларының нақтылы сыр-сипат, себеп-салдары нысандардың түр-түс, көркін бейнелейтін жалпы есім ... сол ... ... ... ... салт-санасын және діни, идеологиялық жағдайларын сипаттайтын сөздерден ... ... көп ... тән құбылыс. Жер-су атауларының шығу тегі алдымен мені ... ... ... мен ... ... ... Сондықтан топонимдердің этимологиясын зерттеу, оларды топтастыру, біріктіру, жинақтау әрекеті арқылы оқушыларды отансүйгіштікке, патриоттық ... ... ... хақ. ... ... ұрпақтың еліне, жеріне деген сүйіспеншілігі туған тілін, тарихын, мәдениетін сүюден, оны ... ... ... ... ... ... күнгі әрбір шәкірт туған елінің, жерінің тарихын білсе, бес қаруы - бойында, ертеңгі халық ... ер, ... ... ... ма? ... күннің өзекті мәселесі де - осы, яғни, қазақстандық отансүйгіштікті тәрибиелеу, өз халқының өткен тарихына құрметпен қарау, азаматтық ... ... ... этномәдениеттік дәстүрлер мен әдет-ғұрыптарды оқып-үйрену, экологиялық, т.б. тәрбие беру.
Туған жердің атауы сыр ... ... - су ... тілде деп аталады. Бұл грек сөзі, қазақшаға аударсақ деген мағынаға лайық. Қазақ ... атам ... ... өмір ... ... ... өзен, көл, тау, қырат секілді жер бедеріне меншіктелген атаулардың да мыңдап саналатыны мәлім. Ертеде өткен ата - ... ... ... ат қойып, айдар тағу жағынан жай ұқыпты ғана емес, шебер де тапқыр болғандығын байқаймыз. Бұл жолы алға ... ... ... - ... ізденіс арқылы бірқатар жер - су атауының сырын ашып, алғашқы ... ... Бір еске сала ... ... - ... арасындағы жер - су атауларының мағынасы турасындағы жорамалдарға көп жағдайда аңыздар негіз етіледі.
Жер - су ... ... ... бөгде тілден енген сөздерге жатсына қараудың жөні жоқ. Өйткені халқымыздың өзінің мыңдаған жылдық өмір жолында түрлі тарихи тағдырды ... ... ... ... ... ... тұрды. Осының нәтижесі жер - су ... да ... ізін ... Оның ішінде көбіне монғол тілінен алынған сөздерде жолығып қалатыны рас. Өйткені, ... ... ... ... ... жақын туыстығы ғылымда дәлелденген жағдай екені, бізге ертеден мәлім. ... жер - су ... ... бірен - саран араб, парсы тілдеріндегі сөздер ... ... ... да жоқ ...
Облысымыздағы ойконимдердің лексика-семантикалық құрамы да әр алуан. Жер аттары қоғамдық дамудың сипатына қарай өзгеріп ... ... ... ... мекендеген, көшіп-қонып жүрген жердің бет-бедеріне, судың ащы-тұщылығына, көлемі мен ағысына, табиғатына, ... ... ... ... ... мен ... орай ат (оним) қойып отырған. Сондықтан да ондай атаулар белгілі бір мағынаға ие. Олай болса, ойконимдерді семантикалық ... ... де мәні ... [29;].
Ойконимдердің семантикасы аталып отырған белгілі бір нысан жайында тиісті дәрежеде мағлұмат беріп қана қоймай, сол жерге ... ... да ... ... отырады. Сондықтан ойконимдер семантикасының қыры мен сырының ... ... ... де ... етіп ... анықтай түсуде кеңінен қолданылатын әдістің ең басты жолы - ... ... ... ... ... Ол ... ... топқа бөліп саралауға болады.
Соңғы жылдар ішінде топонимдерді лексика-семантикалық тұрғыдан талдау ... ... ... жарық көрді. Ол еңбектерді толықтырған, жаңадан ой-пікір айтқан тың зерттеулер саны да ... ... ... ... ... ... А.Абдрахманов, Т.Жанұзақов, Қ.Қоңқабаев, О.А.Сүлтаньяев, О.Т.Молчанова, Е.Керімбаев, Қ.Рысберген, А.А.Қамалов, Б.Бияров, Б.Тілеубердиев, Ұ.Ержанова т.б. ғалымдар еңбектерінде орын алды. Т.Жанұзақов деп ... ... ... ... ... берген.
Қостанай облысы ойконимдері басқа облыстар ойконимдері сияқты қоғамдық дамудың сипатына қарай өзгеріп, жаңарып отырған. Жергілікті халық өздері мекендеген жердің, қоршаған ... ... ... ... ... болған тарихи оқиғалар мен жаңалықтарға, іс-әрекеттерге сай ... ... ... ... мағынасы жағынан сан алуан болып келеді.
О.Т.Молчанова зерттеулерінде жалқы есімдердің қалыптасуына негіз болатын бірнеше (тілдік, ... жеке және ... ... ... ... ... жағдай) факторларды көрсетеді .
Кез келген атаудың пайда болуы стихиялы түрде қалыптасып, қоғамдық құбылыстар ... ... ... ... Қостанай облысы ойконимдері алдымен үлкен екі топқа ... ... ... ... ... ... ойконимдер; (Арқалық, Қошалақ, Қорасан, Алқау, Қызбел, Шұбалаң, Татыр т.б. ) [30;]
адамдардың іс-әрекет, ... ... ... ... ... ... ... Әулиекөл т.б.)
ІІ. Әр атаудың астарында бір сыр бар.
Ұлы дала төсіндегі жер-су аттары көркем, сол ... ... ... ... дәл ... ... бір ... есте қалатындай болып келеді. Біздің Қостанай-Торғай өлкесінде олар: Қоңыраулы, ... ... ... ... ... ... Тырнакөл, Мүктікөл болып жалғаса береді. Бірде ол атаулар сол жер мен ... ... ... ... ... ... болса, енді бірде сол жерде болып өткен тарихи оқиғалар мен ... ... ... ... ... Осы күнге дейін біз олардың көбінін неге солай аталғандықтарын, болмаса сол топонимнің қандай тарихи оқиғаға байланысы бар екендігін анықтап ... жоқ. Ең бір ... ... ... ... өзгертіліп, бұрмаланып, болмаса мүлдем ұмытылып, ел жадынан шығып барады. Мысалы, ... ... ... ... Орыскескен деген топонимдер болған. Ел ақсақалдары болмаса, бүгінгі ұрпақтың көбі оларды білмейді.
Атақты кейін қазақтың ... ... ... ... ... жиналды. Осы жерде, яғни Қарасиыр жерінде бар қазақ ес жиып, бас қосып, үлкен ... ... - ... ... ... қалмақ қолдарына алғашқы соққы берген жері. Қазақтардың бұл жеңісі Өлкейік өзенінің бойындағы ... ... ... кейін Бұланты-Бөленті арқылы Аңырақай жеңісімен аяқталғаны белгілі. Сол алғашқы жеңістің бастауы болған Қарасиыр жері>>.
Екінші ұмытылып бара жатқан топонимдер, бұл - ... мен ... ... - ... мен Желқуар өзендерінің Тобылға құяр сағасында жатқан түбек болса, ... ... ... ... жақ ... жатқан кішкене сай.
Үшбурыл - қазақтың соңғы ханы Кенесары Қасымұлының 1844 жылы орыстардың шабуыл жасағанда бұл ... ... ... күш жинаған жері де, Орыскескен - Кенесарының ала алмаған - ... ... ... ... ... ... Мариновка, Атамановка, Наледницкая, Бреды (Күйік) деген орыс бекіністерінен қолға түскен мың қаралы орыстарды сүндетке отырғызған жері.
Үшбурыл жайында ел ... ... ... ... ... ... ешқандай дерек кездеспейді. Ал Орыскескен жайлы деректер жетерлік және де ... ... ... ... сайы белгіленбегенімен, Қостанай облысының 1902, 1910 жылдарда жарық көрген географиялық карталарында Орыскескен сайы анық жазылған. ... бір, ... ... ... ... қарай мағынасы дұрыс түсіндірілмей, атаудың мәні дұрыс берілмей жүрген - Өгізбалық, Бөрлі, ... ... ... ... деген жерлер.
Өгізбалық - Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы шағын көл. Бүгінге дейін бұл ... ... ... - балығы өгіздей, сондықтан Өгізбалық деп аталады деп жүр. Біздің ойымызша, бұл топонимнің шығу тегін тереңнен, тарих қойнауынан іздеу керек. ... ... ... балық сөзін - қорған, қала деп түсіндіреді де, огиз сөзі ... ... ... өзен ... ... ... деп тұжырымдайды.
Балықты - деген оймен келісе отырып, огиз дегеніміз өзен емес, оны оғыздан ... ... пе ... Өғыз ... ... та, ... дегеніміз - Оғыздардаң қаласы деген ұғымды білдіреді деген тұжырым айтуға болардай.
Араб саяхатшысы әл-Масудидің деректеріне сенсек, тоғызыншы ... аяқ ... ... Арал ... солтүстік жағында қаңлыларға шешуші соққы беріп, Еділ-Жайық бойына жетеді.
Біздің ойымызша, ... ... сол ... яғни тоғызыншы-оныншы ғасырларда осы маңға келген оғыздар салған қала, болмаса бекінісі болып табылады. Сондықтан да оны ... оғыз ... ... тарихи жәдігер деп түсінген жөн болар ма деймін. [31;]
Тап осылайша біздің ... ... ... Бөрілі, Тоғызақ, Шортанды, Құмақ, Әйет топонимдерінің мәндерін де айқындап, оларды тарихи ... ... ... ... - бұл маңға ХІ ғасырдың аяқ кезінде Қимақ ... ... ... ... Алып Қара Ұран ... ... ... (болмаса бекінісі), Бөрілі - ХІ - ХІІ ғасырларда осы ... ... ... ... ... ... ... Құмақ - ХІІ - ХІІІ ғасырларда біздің ... өмір ... ... қыпшақтар мен Қимақтардан қалған, ал Әйет топонимі біздің жерімізде ХҮІ - ХҮІІ ғасырларға дейін өмір сүрген Әй (Ай, ... ... ... ... болса керек.
Жайық өзені жайлы алғашқы деректерді біз Птоломейдің картасынан көреміз. Онда өзеннің аты - (, яғни ) деп ... ... ... ... - емес, сол заманда біздің ... өмір ... Дай ... атынан іздеген дұрыс сияқты. Бүгінгі қазақ тілінің заңдылықтарына сүйене отырып, сөзі - және ... ... ... ... Дай ... - дай ... десек, сөзі бізбен көршілес жатқан башқұрттардың көне тілінде деген мағынаны білдіреді. Орал тауының арғы жағында, ... ... Ық ... - ... ық, Кіші ық және Ық ... үш ... көне ... осы күнге дейін сақталып келеді. Егер бұл мәселеге осы жолмен келетін болсақ, - Жайық дегеніміз - ... ... яғни ... ... - деген ұғымды білдіреді.
топонимі екі компоненттен тұрады. Оның ... - - ... ... ал - ... ... ... скиф тайпасының аты, сайып келгенде топонимі - ... ... ... Ол қос өзен мен өзендері.
Қостанай топонимінің екінші компоненті - танай. Геродоттан ... - су, өзен ... ... ... Ал қос ... сөз нені білдіреді?
Топонимнің Танай компонентін Геродоттың заманынан тапқаннан кейін, қос ... де сол ... ... Ол - ... ... ... ... сармат сөздері барынша мол сақталған украин тілінде қос деген сөз арал деген ұғымды білдіреді. Енді осы екі - қос және ... ... ... ... ... ... өткендей, Қос - арал да, танай - өзен, тұтастай оқығанда ... ... - ... арал ... ұғымды білдіреді.
Алқау - Торғай ... ... ... ... жер ... ... - ... орталығы Торғай поселкесінен 40 шақырымдай, солтүстік шығыс жағында, ... ... оң ... ... ... ... ... бір жайт - бұл атау осы кезегедейін жер - су ... ... ... де ... ... ... , осы ... негіз боларлық, қазақ тілінде дәл мұндай дыбыстық құрамда сөз де кездеспейді. Алайда, дыбыстық құрамы әрі мағынасы ... ... деп, ... ... ... түркі тілдерідеректерінен табуға болады. Біріншіден, В.В.Радлов сөздігінде немесе ... ... ... ... мағынасы , . Екіншіден, түрік тілдерінің бірі - тофаларда - ... ... ... ... ... ... ... сөздігінде дәл осындай түсінікті сөзі бере ... ... ... ... ... монғол тіліндегі дыбыстық құрамдағы тұлға дейтін мағына береді. [32;]
Көрсетілген тілдік деректерді ... ... біз ... ... ... мақұл көрдік.. Жоғарыда келтірілген үш тұлғаның қай - қайсысы да тек ... ... ... ғана ... ... ... да бірінен - бірі өрбіген. Мағына жағынан бұлардың алғашқысы - көне ... ... ... кездесіп отырған түсінігін беретін - сөзі және ол кейбір түркі тілдерінде сақталғанын да ∕тофаларда∕ көріп ... Ал ... тілі мен ... ... осы ... сөздердің мағынасын туынды деп санаймыз. Өйткені жазық, тегіс жерден ағып өтетін өзен суы (бұл жерде Торғай өзені еске ... ... ... - , ... немесе монғол тіліндегідей - жылжитыны да әркімге аян.
Қорыта айтқанда, әңгіме болып отырған ... ... ... , ... ... Бұл ... сол ... бедері де анықтағандай.
Татыр - Ақтөбе, Торғай облыстарындағы жер атауы. Біреулер ... ... ... деп ... төл ... ... түсіну үшін, мынадай тілдік деректерді ұсынғымыз келеді. Бұл тұлғалас сөз көне түркі тілдерінде жеке түрінде де, басқа бір ... ... ... ... да ... ... М.Қашқари сөздігінде : сөз тіркесі - деп түсіндерілген. ... ... ... ... мен ... ... ... қолданыласа, монғол тобындағы тілдер ішінде монғолдардың өзінде : ... ... ... (туралы) мағыналарын меншіктенсе, бурят тілінде , дыбыстық құрамдағы сөздер , ал ... - ... ... ... ... ... тұлғасының түбірі және алғашқы мағынасы - екен, ал ... ... ... пада ... ... ... беретін болған. Шын мәнінде де, осы атауды меншіктенген жердің шөбі аз, ... ... ... ... - ... облысындағы көл мен Қостанай облысындағы Жетіқара ... өзен ... ... ... ... осы ... ... оның орталығы және темір жол станциясы бар.
Көл болсын, өзен болсын өз атауларын соны ... ... бір түрі - ... ... ... ... Бұл ... шортанның көптігі - ды жұрнағы арқылы көрстіліп тұр. Сырт қарағанда, атау төркінінде іздестірерліктей еш нәрсе ... ... ... ... ... болған - сөзі нені аңғартады? Мәселе - осы ... ... ... бұл түрі - деп ... ... , сөздері төркіні жөніндегі жорамалымызға арқау болғалы отыр.
Біздегі - буряттың әдеби тілінде - ... ... бұл ... ... ... ... ... Бурят тілінің жергілікті ерекшеліктерінің біріндегі сөзі біздегі жуықтай түседі. сөзінің негізгі мағынасын, бурят тілін ... сол ... ... , ... ... - тұлғасы деп біледі. Бұл ... ... ... біз мына бір ... ден ... түбірі , ал-он біздегі - ан қосымшасының ... түрі ... ... / ... саз + ан - және т.б/ Ал, сөзінің, біздің тілімізде болуы - түркі, ... ... ... мен , мен ... ... заңынан туған құбылыс. [33;]
Мұның бәріне ғылыми талдау жасауды мұрат еткен жоқпын. Бұл жұмыстың ... - ... ... ... немесе бейтаныс бірқатар жер атауларының қайдан шыққандығы, қандай мағынаға ие ... ... ... да анық мағлұмат беру ғана. Еліміздің тарихын, жер-су аттарын сақтап, ... ... ... ... жеткізіп насихаттау. Өйткені, кешегісін, елінің, жерінің тарихын ... ... ... ... де ... ... ... туы астында өткен 16 жыл ішінде экономика, әлеуметтік сала, мәдениет пен өнер ғана емес, ... кім ... оның ... ... ... Қазақстанды бүкіл дүние жүзіне таныстыру да айтарлықтай іс тындырылды. Соның бір тамшысы болып менің еңбегім саналып ... мен үшін ... ... ... [34;] ... ... облысының топонимдерінің даму болашағы
Қазақ елінің өз алдына жеке мемлекет атанып, тәуелсіз ел болуы ұлтымыздың өзегі болып табылатын тіл мәселесіне де игі ... ... ... ... жоқ, ... Кеңес Одағы кезінде облыс орталығында есімдері елімізге белгілі тұлғалардың ... ... ... ... санарлықтай ғана еді.
Соңғы он тоғыз жылдың ішінде жанымызды жадыратып, үлкен мен кішіге ерекше рух ... ... оң ... орын ... ... мұның бәрі де - үлкен қуаныш.
Осы арада сөзім жалаң болмас үшін нақты деректер мен ... ... ... де ... ... Осы ... ... барысында Қостанай облыстық Тілдерді дамыту басқармасында болып, қажетті мәліметтерді алған едік. Енді осы деректерге тіл ... ... ... ... ... тұрған кездегі Свердлов даңғылы бұл күндері Абай даңғылы деп аталады. Бұл - ... ... ең ... ... ... Оның бойында өмірлік және тұрмыстық мәні зор ғимараттар, сауда орындары орналасқан. Көшелердің жан-жағына отырғызылған жас ... де ... сән ... ... ... тұр.
Осы көшенің бойымен күн са - йын ары-бері өткенімде қазақтың ұлы ақыны Абай Құнанбаевтың алып тұлғасы көз алдымызға елестейді. Оның ... алар орны ... ... ... де дау ... ... ... бұрынғы үлкен Ленин көшесі әл-Фараби даңғылы болып өзгертілді. Ал бұл бабамызды зиялы қауым екінші Арис - ... деп атап ... Бір ... ... жай, бұрынғы көше даңғылға айналған кезде оған біртүрлі қа - ... да ... ... ... өте бәрі де ... келді.
Қазір оған халықтың көзі де, құлағы да ... ... ... ... ... кө - ше - сіне ұлы ақын ... Мәу - ленов, Киров көшесіне даңқты жерлесіміз, атақты ... Ғафу ... ... ... Сонымен қатар Красноармейская көшесі Қазақстанның Халық жазушысы Мариям Хакімжанова, 50 лет ... және ... ... Алаш ... ... ... бүгінгі бақытты ғұмыры үшін күрескен Міржақып Дулатов пен ... ... ... ... Осы ... бойымен жүргенде де тұла бойымды қазақтың бір қызы ретінде мақтаныш сезімі кернейді. Өйткені Міржақып, Ахмет секілді ұлт ... ... ... біз түгілі ата-аналарымыз да кейін осы тәуелсіздіктің арқасында танып білген жоқ па?Барша қауымға ... Кө - беев - тің ... ... ... Ол - ... ... Осы ... атамызға бұрынғы Социалистическая көшесі берілді. Ол қазір күрделі жөндеуден ... адам ... ... ... ... арқасында әділетті салтанат орнап, облыс орталығындағы бірқатар білім ордаларына да есімдері қазақтың әдебиеті мен мәдениетінде ... ... ... ... қайраткерлердің есімдері берілді. Бүгін мен қаламыздағы іргелі оқу орындарына жататын әрі өзім түлегі болып табылатын №24 ... орта ... ... ақын ... ... №20 орта ... ... жазушысы Мариям Хакімжанованың, №23 орта мектепке Ұлттық Ғылым академиясының академигі Манаш Қозыбаевтың есім - дері ... атап ... ... Аталған білім ордалары өздеріне аты берілген тұлғалардың мәртебе - сін көтеріп, соған күнделікті нақты істерімен сай болуға талпыныс танытып келе ... да ... ... ... ... ... гимназия жылма-жыл ұлттық бір - ыңғай тестінің қорытындысы бо - ... ... ... алып жүр. Үстіміздегі жылы қала мектептері арасында бірінші орынға ие болды. Бір түлегі 125 балл жинады.Тәуелсіздіктің ... бір кө - ... ... ... орта - ... ... жеке жоғары оқу орындары да ашылды. Соның бірі - ... ... ... ... ... ... ... - микалық университеті. Одан бұрын өңірдегі байырғы оқу орын - ... бірі ... ... - кет - тік ... ... ... - ... аты берілген болатын. Ауыл мен жер аттары өзгертілді. Бұл өзекті тақырыпты қозғар кезде көз алдыма кешегі ... ... ... ... саясаттың кесірінен жіберілген кемшіліктер де еріксіз елестейді. Өйткені сонау тың және ... ... ... - ма ... - тар ... ... оған соларды құрысқан азаматтар - дың есімдері берілді. Кейбір елді мекендердің аттары аталмай қалды. Бұған облыстың кез келген ... ... ... ... көзі анық ... ... ... басқан сайын орысша атаулардан аяқ алып жүре алмайсыз.
Бірақ тәуелсіздіктің арқасында бұрынғы Боровской, Орджоникидзе, Ленин, Урицкий, Комсомол аудандары қазір Меңдіқара, ... ... ... ... ... өзгертілді. Оған жергілікті халық кеш те болса әділеттің салтанат құрғанына ... ... ... ... бұл елді мекендерге де халық әбден үйреніп қалды. Сөздің орайы ... ... ... аудандардағы ауыл мен селолардың да жаңаша атауға ие болғанына тоқтала кеткенді орынды деп есептеймін.Мәселен, Жітіқара ... ... ... Комсомол, Приречное селолары нағыз құлаққа жағымды, жадыңда тез сақталар Аққарға, Жалтыркөл, Ырсай болып өзгерді. ... ... ... ... елді ... - рі бұл ... Әулиекөл, Қабидолла Тұрғымбаев ауылы болып аталады. Облыс әкімдігінің қолдауымен және облыстық Тілдерді дамыту басқармасының ұйымдастыруымен екі ... ... ... ... ... ... Осынау еңбектерде облыс - тың ертеден келе жатқан тарихи ... ... ... ... Ол үшін ... ... ... Бұл экспедицияның жетекшісі - тарих ғылымдарының докторы, Қостанай мемлекеттік педагогикалық институты ... ... ... ... ... Қа - ... дейін олар облыстың 8 ауданында болды.
Айта берсек, мұндай жаныңды жадыратар игі мақсаттағы өзгерістер бізде де жетеді. Ал егер алып Одақ ... ... ... ел ... ... ... қол жеткізер ме едік.
Қорытынды
Топонимика ғылымын құрайтын үштағанның (тіл, тарих, география) біреуіне, көбінесе тіл біліміне, артықшылық беріліп жүргенімен, қалған ... ... ... ... ... ... таза тіл білімі тұрғысынан шешіле бермейді, үнемі экстралингвистикалық зерттеулерге жүгінуге тура келеді. Бұл, өз кезегінде, топонимикамен айналысатын ... ... да, ... да, ... құрамдас бөліктеріне дейін жақсы меңгеруін талап етеді. Бір ғана ... ... ашып ... ... үш сала жарыса араласып отырады.
Азияны, Сібірді аралаған алғашқы саяхатшылар, геологтар қаншама топонимді карта ... ... тұр. ... ... ... ... орыс геологтары экспедиция құрамындағы әйел адамның екі жасар қызының туған күніне ... бір ... , ... атын бере салады. Ол жер қазір ресми түрде Татьянинское деп аталады [9; 45-46]. Таудың жергілікті халық қойған аты бар ... ... ... ... да келмеген.
Мұндай Қазақстанда да толып жатыр. Кірме, кездейсоқ, саяси, кісі есімінен қойылған жер-су ... ... ... ... қателіктерге кездесіп отырмыз. Мәселен, Шығыс Қазақстан облысының Үржар ауданындағы Южный ауылын Жаңатілекдеген атауға ауыстырды. Уәж: 1930-шы жылдары осы ... ... ... ... ... ... Георгиевка кентінҚалбатау деп атауға шешім шығарылды. Оның тарихи атауы - Былқылдақ "сазды, былқылдақ жер" ... ... ... ... Новореченск ауылын Жаңаөзен деп жолма-жол аудара салу, Ұлан ауданындағы Завидное аулына жанындағы Айыртау тауының атын қоя салу, әрине, жергілікті әкімшіліктерге ... ... ең оңай жол ... ... ... ... ... келеңсіз, сауатсыз атауларды болдырмауды көздейді. Оның негізгі талабы - топоним жасау барысында географиялық нысанның табиғи жағдайын, жер бедерін ... ... алу. Ол ... ... айтылып өткен принципімен үндесіп жатыр, өйткені біз ... ... ... ... ... ... ... болып келуі, әрине Қазақстан топонимикасының құрамына да әсер ... ... ... жағдайын көрнекті ғалым Ғ. Қоңқашпаев кезінде дәл сипаттап берген еді: [10; 7-8].
Топоним жасау барысында әр ... ... ... ... ... ... ... болмайды.
, - дейді А.В. Суперанская [8; 39]. Барлық тілдердегі сияқты қазақ тілінде де өзіне тән, өз қажетін ... ... ... ... бар. Ғ. Қоңқашпаев, Е. Керімбаев, Ш. Дәулетқұлов, Ғ. Ермекбаевтардың ғылыми ... 150-200 ... ... ... 2002 жылы жарық көрген атты кітапшада 730-ға жуық географиялық терминдер мен жалпы есімдер берілген [13; 26-63]. Бұл апеллятивтер ... ... ... ... ... ... ... лексикамыздың біршама тұрақты бөлігін құрайды. Олардың тұрақты болатын себебі де сол - ... ... ... ... ... нысан салыстырмалы түрде тұрақты болып келеді. , - дейді Л.В. Дмитриева [14; 130]. Осындай өзіндік ерекшеліктеріне ... ... деп атау ... ... ... ... ... атаулар жасауда аса маңызды рөл атқаратындықтан, оларды әр аймаққа тән ерекшеліктерін ескере отырып, атауларды реттеуге, ауыстыруға, жаңғыртуға, ... ... ... ... білу қажет демекпіз.
Сонымен бұл еңбекте Қостанай облысындағы өзен, көл, жер азды- көпті - ... ... ... ... ... ... ... деп айта алмаймын. Ол мүмкін де емес. Сан мыңдаған атаулардың әр қайсысының өзіндік ерекшелігі, қасиеті, тарихы бар. Уақыт ... ... ... бірі ... шығып, ұмыт болып жатса, екіншісі жаңадай дүниеге келіп тілімізге күнделікті өмірімізге араласып жатыр.
Жер - су атаулары - ... ... ... ... ... ... ... ой - санасын, табиғаттының байлығының куәгері.Сондықтан да жер - су атауларын ұлттық ... ... ... ... ... ... жеткізу - ерекше мәні бар, абыройлы іс деп санаймын.
Мұның ... ... ... жасауды мұрат еткен жоқпын. Бұл жұмыстың мақсаты - өздеріңізге жақсы таныс немесе бейтаныс бірқатар жер атауларының қайдан шыққандығы, қандай ... ие ... ... ... да анық ... беру ... ... тарихын, жер-су аттарын сақтап, мүмкіндігінше қайтарып, келер ұрпаққа жеткізіп насихаттау. ... ... ... ... ... білмеген ұрпақ, елінің ертеңін де бағдарлауы неғайбыл. Тәуелсіздіктің туы астында ... 16 жыл ... ... ... ... мәдениет пен өнер ғана емес, қазақтың кім екенін, оның тарихын зерттеу, жалпы Қазақстанды бүкіл дүние жүзіне ... да ... іс ... ... бір ... болып менің еңбегім саналып жатса, мен үшін ... ... ...
Бірақ ... ... ... Боровской, Орджоникидзе, Ленин, Урицкий, Комсомол аудандары қазір Меңдіқара, Денисов, ... ... ... болып өзгертілді. Оған жергілікті халық кеш те болса әділеттің салтанат құрғанына қандай қуанды десеңізші. Қазір бұл елді ... де ... ... ... ... ... ... келгенде облыстағы бірқатар аудандардағы ауыл мен селолардың да жаңаша атауға ие ... ... ... ... деп ... Жітіқара ауданындағы бұрынғы Дзержинский, Комсомол, Приречное селолары нағыз құлаққа жағымды, жадыңда тез сақталар Аққарға, ... ... ... өзгерді. Әулиекөл ауданындағы Семиозер, Шобанкөл елді мекенде - рі бұл күндері Әулиекөл, Қабидолла Тұрғымбаев ауылы болып аталады. Облыс әкімдігінің қолдауымен және ... ... ... ... ... екі ... шықты. Жуырда үшіншісі жарық көрмек. Осынау еңбектерде облыс - тың ертеден келе жатқан ... ... ... ... ... Ол үшін ... экспедициялар жасалды. Бұл экспедицияның жетекшісі - ... ... ... ... ... ... институты кафедрасының меңгерушісі, профессор Аманжол Күзембай. Қа - зірге дейін олар облыстың 8 ... ... ... ... жаныңды жадыратар игі мақсаттағы өзгерістер бізде де жетеді. Ал егер алып Одақ ... ... ... ел ... ... ... қол ... ме едік.
ӘДЕБИЕТТЕР
1. Куайн Уиллард Ван Орман. Слово и обьект. Перевод с англ. М.: Логос, Праксис, 2000-386 стр.
2. Байтанаев Б.А. К ... ... // ... конференция по ономастике. Волгоград, 1989, 65-66стр.
3. Жанұзақ Т. Қазақ ономастикасы. Атаулар сыры 3. - ... ... 2007. - 524 ... Кайдар А.Т. Структура односложных корней и основ в ... ... ... ... 2005. -304 ... ... Б.Н. Өр ... жер-су аттары. Монография, Алматы: Жания-полиграф, 2002. -180 бет.
6. Бондалетов В.Д. Русская ономастика: Учеб. пособие для студентов пед. ... по ... N 2101 - М.: ... 1983. - ... Бейсенова Ә, Карпеков Қ. Қазақстанның физикалық географиясы: Жалпы ... ... ... ... ... оқулық, Алматы: Атамұра, 2004-256 бет.
8. Суперанская А.В. ... ... ... ... М.: ... 1973. - 366 ... Вартаньян.Э.А. История с географией, или Жизнь и приключения географических названий. - М.: Длт. лит, 1986 -238 с.
10. Конкашпаев Г.К. Казахские ... ... ... Изв. АH ... ССР, ... ... ... 1951.
11. Жучкевич В.А. Общая топономика. Минск: В.Школа, 1980-287стр.
12. Сүлейменова Э., Мәдиева Г., ... Н. т.б. Тіл ... ... Алматы: Ғылым, - 1998. - 544 б.
13. Инструкция по русской передаге ... и ... ... ... ... ... ... Казахстан. Алматы: Сөздік-Словарь, 2002-63стр.
14. Алтайские этимологии. Сборник научных трудов. Ленинград: Наука, 1984-224стр.
15. ... Ж, ... Қ. ... ... ... топонимдердің рөлі// ТП, 5-6 бет.
16. Жер - судың тарихтың хаты: Орта мектептің ... ... - ... Балауса, 1994.
17. Тарих айнасында. - Қостанай, 2006 .
18. ... ... ... - ... ... Арқалық ажарлана түсті. - Қостанай, 2006.
20. Торғай шақырады. - Қостанай, 2006 .
21. Тобыл толқындары. - ... 2006 ... ... ... жер - су аттары. - Алматы, 1989.
23. Торғай таңы. - 1999, №2 ... ... ...
24. ... ... - Алматы, 2005.
25. Қостанай облысының энциклопедиясы. - Қостанай, 2006 .
26. ... ... 70 ... ... Г. ... - ... 2005.
27. Рысбергенова К. . Ф.ғ.к.дисс. Авторефераты. - А., 1993, 13-б.
28. Горбачевич К.С. . - М., Л., , 1965, ... . - ... ... 1970, ... ... - 2006, №4
31. ... - 2007, № 1
32. .- А., 1990.
33. . - Саратов, 1982, 73-79 - ... ... Б. ... . - , 1994, 4,51,60 ...

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ташкент қаласындағы алғашқы мәдени-ғылыми ұйымдардың жұмысы37 бет
Агроландшафтық егіншілік туралы түсінік3 бет
Баскетбол ойынының негізгі элементтері5 бет
Еңбек шарты туралы5 бет
Жеміс өсімдіктерінің өсу және жеміс салу заңдылықтары туралы5 бет
Шабындықтар мен жайылымдарда әр түрлі шөптер қоспасын пайдалану4 бет
Эволюциялық процесстің заңдылықтары14 бет
Қазақ ономапоэтикасы: сатиралық-юморлық кейіпкер аттары46 бет
Қызылорда облысының халқы35 бет
"Дағдарыс жағдайларындағы психикалық өзгерістер."8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь