Қазақстанның биік таулы аймақтары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

Қазақстанның биік таулы аймақтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.1 Қазақстанның биік таулы аймақтарына жалпы шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.2. Қазақстаның биік таулы аймақтарының геоморфологиялық бөлінуі ... ... ...6

2. Қазақстанның биік таулы өлкесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
2.1. Алтай таулы өлкесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
2.2. Тәңір шыңы . Тянь.Шань ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
2.2.1 Тянь.Шань тауының ірі тау жүйелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.3. Сауыр.Тарбағатай тау жоталары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
2.4 Жоңғар Алатауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
        
        Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі
Қостанай Мемлекеттік Педагогикалық Институты
Курстық ... биік ... ... жетекшісі: Баймағанбетова Қ. Т.
аға оқытушы
Қостанай 2008
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.......................................................3
1. ... биік ... ... биік ... ... жалпы
шолу.....................................4
1.2. Қазақстаның биік ... ... ... ... биік ... ... ... ... шыңы - ... ... ... ірі ... Сауыр-Тарбағатай тау
жоталары....................................................................
.18
2.4 Жоңғар
Алатауы.....................................................................
...........................19
Қорытынды..................................................................
...................................25
Пайдаланылған ... ... жер беті ... алғанда жазық болып келеді. Тек
оңтүстік, ... және ... ... ... ... қары бар ... ... Сондықтан Қазақстанның территориясындағы гипсометриялық сызық
бейнесінің солтүстікке және ... ... ... бірте-бірте
аласарайтынын байқауға болады.
Аймақтың қазіргі рельефінің қалыптасуына ... ... ... ... құрлыққа айналу тарихымен
байланысты. Қазақстан территориясы геологиялық ... ... не ... не шөгу ... ... ... Бұл ... территориясының орографиясына біршама ықпалын тигізді.
Аймақтың территориясының көп бөлігі ойпаттардан, жазықтардан,
үстірттерден және ... 500 ... ... қалдық аласа таулардан
тұрады. Пайыздық үлесі бойынша Қазақстан территориясының тек 10% ғана биік
таулы облыстарға, ал ... 90% ... ... ... үлесіне тиеді. Республикадағы негізгі тау жүйелері Орта
Азияның басты тау жүйелерінің бір бөлігі: ... ... ... және Солтүстік Тянь-Шань таулары. Және бұл таулар Орта Азия
тауларының бір ... бола ... осы ... ... нүктелерінің
тізбектерін құрайды.
Жұмыстың негізгі мақсаттары мен міндеттері:
✓ Қазақстанның басты биік таулы облыстарының физикалық қасиетін, ... ... ... ... және аймақтық
орографиялық қасиеттеріне толық сипаттама беру;
✓ рельеф құраушы ... ... ... геологиялық тарихымен
байланысын көрсету;
✓ жұмыс арқылы экологиялық мәселелерді көрсете білу,
✓ тау етектерінде орналасқан қорықтарға жалпы сипаттама ... ... биік ... ... ... биік ... аймақтарына жалпы шолу
Орографиясы: Қазақстанның шығысында және оңтүстік – шығысында жатқан
таулы аймақтары ... ... ... тау ... жүйесіне
жатады. Олар бір – бірінен едәуір кең тау аралық ойыстары ... жеке тау ... ... Бұл ... ... ... ... мынадай тау аралық ойыстармен кезектесіп отырады:
Алтай, Зайсан қазан шұңқыры, Сауыр- ... ... ... Алатауы, Іле ойысы, Солтүстік Тянь –Шань, Шу –Талас ойысы,
Батыс Тянь ... ... және ...... ... ... ... жалпы орографиялық ерекшеліктері бар.
Біріншіден, бұл әрбір тау жүйелерінен батысқа және ... ... ... ... ... кішілі тарамдары (жоталары)
байқалады: Алтайдан, Қалба жотасы, Сауыр –Тарбағатай ... ... ... ... ... ... ... Солтүстік Тянь
–Шаньнан Шу –Іле ... ... Тянь ... ... ... ... бәрі де негізгі жүйеден ... ... ... –бірте
аласырып, жазықтармен ұласады. Бұл жоталар Альпі орогенезіне ... ... ... бағыты (солтүстік, солтүстік – батыс) ежелгі
жоталардың орналасу бағытына сәйкес келеді, бұл ... ... ... ... ішкі ... ... ... шығыс, солтүстік-шығысындағы таулы өлкелердің
төменгі палеозой жыныстарынан құралған солтүстік бөліктерінде ... биік тау ... көп, ал ... ... ... оңтүстік бөліктерінде тау қыраттары сирек кездеседі және олар
едәуір биік, ауданы жағынан кіші ... ... ... ... ... ... ... оңтүстік беткейі тік келеді. Бұл
ерекшелік таулы өлкелердің ... ... ... және ... ... ... тау жасалуында ... ... ... ... ... ... байланысты. Республикамыздың
биік таулы аймақтарының орографиялық, ұқсастығы – тек жалпы ұқсастық.
Ал шынында, ... ... ... өзіне тән ... ... ... биік таулы аймақтарының қазіргі рельефі өте
күрделі және әр ... ... ... бір ... ... бір ... өте ... айырма жасайтын рельефтің ... ... Биік ... ... ... ... альпілік формада болады.
Мұнда терең әрі тар әр ... ... ... ... ... ... Шыңдардың салыстырмалы биіктігі 1000 м-ге дейін,
құламасының еңістігі 90° ... ... ... ... ... жазық кең
тау қыраттары кездеседі. Бұлар жазда мал жайылымына пайдаланылады.
Қазақстанның таулы аймақтарының төменгі және орта ... ... ... олардың төбелері жұмыр ... ... ... ... онда ...... ... өседі. Бұл
жоталар тау алды қыраттарымен немесе көлбеу жазықтарымен жалғасады.
Одан бірте – бірте ... келе ... ... ... ... тау алды ... қосылып кетеді.
Қазақстанның биік таулы аймақтарының рельефінің ... ... әр ... ... ... оның ... ... тарихына, рельеф
құрушы факторларына байланысты.
Рельеф құрушы факторлар: Қазақстанның биік ... ... ... ... ... тау ... ... әсерінің
нәтижесінде қалыптасқан. Бұл жерлерде ертеде жеміріліп, жазықтыққа
айналған ... ... ... ... ... бас ... ... тектоникалық қозғалыстардың нәтижесінде қайтадан көтеріліп, биік
тауларға ... ... ... ... палеозойда бірнеше
рет көтерілуге ұшырағандықтан қатты участоктарға ... ... бұл ... соңғы тектоникалық процесс ... ... ... ... Тау ... ... кең, ... түрінде күмбезденіп көтеріледі. Олар көтерілген ... ... ... ... ... да ... Тектоникалық
жарықтардың бойымен мезазой – кайнозой пенеплендері вертикаль бағытта
ығысты. ... ... ... өте көп ... жайлаулар
немесе тау қыраттары пайда болды. Таулар әлі де ... ... ... ... тұратын, кейде, тіпті күшті болатын жер
сілкінулер дәлелдейді.
Қазақстанның биік ... ... ... ... басында бірнеше
рет мұз басуларға ұшырады. Ол кездегі мұздар өте ... ... ... ... қазіргі рельефінің қалыптасуында зор роль ... ... ... ... ... ... ... торгты
аңғарлар, мореналы төбелер т.б. биік ... ... кез ... ... ... ... климаттың ылғалды ... ... суы ... және өзендерінің эрозиялық
әрекеті күшейіп, жер беті тілімдене бастайды.
Қазіргі кезде биік таулы ... ... ... ... ... ... мен ... үгілу процесі. Сонымен бірге
таулардың орта және ... ... ... жауын шашын
мен ағын сулардың, мұнымен ... ... және ... лайлы тасты селдердің де рельеф құрушы ролі күшті.
2. Қазақстанның биік таулы аймақтарының геоморфологиялық ... биік ... ... ... және ... бір ... болмауының салдарынан рельефтің белгілі ... және ... ... ... геоморфологиялық
белдеулер мен ярустардың қалыптасуын байқаймыз.
Қазақстанның биік ... ... ... ... ... түрі (тау ... тау алды және тау) кездеседі.
Тау етегі белдеу тау етегіндегі жазықтарды қамтиды. Олардың қалыптасу
тегі негізінен экзогендік процеспен байланысты. Бұлар: а) ... ... ... ... өзен аңғарларындағы жас аллювиалдық
жазықтар.
б) Ертедігі тегіс жазықтар. Бұл жазықтарға ... ... ... ... өзен ... ... алды бедеу тау алды аймақты қамтиды. Оның рельефінің қалыптасу
тегі ... және ... ... ... ... Бұл жерде рельефтің мынадай негізгі типтерін
айыруға болады:
1. Тау алды ... ... ... ... ... деп атайды. Тау
алды қыраттар рельефтің ең жиі ... ... Олар ...... ... шөгінділерінен, ал кей жерлерде
неогеннің саздарынан құралған. Бұларды адыр деп атайды. ... ... өте көп ... Тау алды еңіс ... Бұл ... борпылдақ жас
шөгінділерден құралған өзен ... ... ...... ... ... Олар беті жұқа делювий
қабатымен ... ... ... дәуірінің қатты жыныстарынан
құралған.
4. Рельефтің қарқаралы ... ... Бұл тау алды ... ... ... ... өзен ... таудан шығар жеріне
тән.
Тау белдеуі – биік таулы аймақтың негізгі бөлігі. Оның ... ... ... әрекетінің нәтижесінде қалыптасқан. Бұл
белдеу аласа, ... биік ... ... үш ... ... Кей ... өте биік жоталардың су айырық жерлерін альпілік
ярус деп ... ... ... ... және ... ... ... анық байқалады. Сондықтан бұл белдеудің рельефі өте күрделі.
Мұнда ... ... ... ... ... көрсетіруге
болады:
1. Рельефтің альпітік немесе тік ... ... ... ... Қазақстанның биік таулы аймақтарына тән, әсіресе биік ... су ... ... көп ... Оның ... тілімденгені мен салыстырмалы биіктігінің үлкендігінде ... ... ... (90°), ... мұз басу ... ... мұз ... торгты аңғарлар және ... ... ... ... ... түрі ... ... жерлерінде кездеседі (бұған Оңтүстік Алтай,
Жоңғар Алатауының оңтүстегі бас жотасы, Батыс Тянь ... ... Тау үсті ... ... ... кәдімгі жайлау соңғы оргенез
тұсында ... ... ... ... ... ... ... Рельефтің бұл түрі кейде тегістелген жазық деп
те ... ... оны ... ... түрі ... ... атап отырған рельефтің жоңғарлық түріндегі тегістелген
жазық бетінің көпп ... ... үсті теп – ... ... ... ... ... жасайды. Тау үсті жазығы
Алтайдың шығысында, Солтүстік Жоңғар мен ... және ... ... кең ... ... ... Оның ... – төбелері жұмырлана тегістелген,
беткейлері біршама ... ... бұл түрі ... ... ... ... ... Бойлық аңғарлар мен тау аралық ... ... ... ... ... бірнеше рет көтеріліп, биіктеу ... ... ... табаны кең, тегіс немесе сәл ... ... ... ... ... Олар Қазақстанның
биік таулы аймақтарының ... ... ... ... ... ... ... Кеген –Текес аңғарлары т.б.
5. Тектоникалық көлденең аңғарлар мұздықтардың әсерімен өзендердің
эрозиялық ... ... ... ... ... тік ... тілімденген болады, табаны тар болып келеді. Көлденең
қимасының көрінісі ... ... ... ... ... биік ... ... Алтай таулы өлкесі
Алтай Зайсан ойпатынан басталып, Байкал көліне дейінгі ... ... ... ... деп ... аса ... тау ... бір бөлігі.
Қазақстаннға оның оңтүстік-батыс шегі ғана кіреді. Оның оңтүстігі ... ... мен ... ... ... ... ... Сарыарқадан – Алтай тау
жүйесінің Ресей жеріндегі ең биік шыңы 4506 ... ... тау ... ... ТМД ... ... орналасуымен
ерекшеленеді. Шет мемлекеттер территориясында Моңғол Алтайы, Гоби ... ... ... ... мен су ... да
айтып кетуге болады. Солтүстіктегі таулар ... ... ... ... ... ... ұсақ ... белгісімен, шығысында Байкал тау жүйесі – Тунка ... ... тау ... ... ... ... бөлігімен, негізінен орташа және биік таулармен, ал ... ... ... тау ... ... құрылысы
күрделеніп келуімен ерекшеленеді. Тау жүйесінің толық батыс бөлігін Алтай,
ал шығыс ... Саян және Тува ... алып ... тауы ...... ... ... жазығынан басталып,
оңтүстік шығысында Гоби шөліне дейінгі ... ... ірі тау ... ... ... Қазақстанға оңтүстік батыс бөлігі ғана кіреді. Обь,
Ертіс, Енисей өзендерінң суайрығы Алтай тауынан бастау алады.
Барлық ... тау ... ... қатар оның ... ... де ... тау жасалу кезеңінде ... ... ... ... ... жоталарға және тау аралық ойыстарға
тілімделген. Қазір Альпі типтес жер ... ... ... ... ... ... тау ... көпшілігінің биіктіктері
3000-3500 метрден асды. Алтай тауларын Оңтүстік Алтай, Орталық Алтай немесе
Кенді Алтай және Қалба ... деп үшке ... ... Ең биік шыңы – ... тауы ... ... ... мен метаморфты жыныстарынан
түзілген. Кембрийге дейінгі кристалды тақтатас Қатын жотасының ... ... ... ... ... ... туф шөгінділері
және силурдың құмтасы мен ... ... ... ... Бұқтырма өзені мен Қара Ертіс,
оңтүстігінде Зайсан көлінің аралығында орналасқан. ... ... ... ... ... тау ... ұштасып жатады. Сол жерден
батысқа және оңтүстік-батысқа қарай Сарымсақты, Нарын және ... ... ... ... Бұл ... ... ... батыс бөлігіне
қарай біртіндеп араласып, қыратқа айналады. Оңтүстік ... ...... ... Сарымсақты, Күршім және Азутау. Оңтүстік Алтай
тауларының ... мен Тува ... ... ... зонаға ұласады.
Кенді Алтай – атына сәйкес полиметалл кен орындарына өте ...... ... ... және т.б. кен орындары. Полиметалл
кендеріне тән сипат – кен ... ... ... ... ... ... қосымша мырыш, қорғасын, мыс, алтын, күміс, ... ... т.б. ... Нарын, Күршім жоталары – алтын және сирек кездесетін
металдарға бай. Кенді Алтайдың байлығын жергілікті халық өте ерте ... ... ... ... ... ... ... XVIII
ғасырдың екінші жартысынан бастап Кенді Алтай байлығы Ресей патшасының
меншігі деп танылады. Сол ... XIX ... ... дейін 130 жылда 2650
тонна күміс, 150 мың тонна қорғасын, 31 мың тонна мыс, 3 ... таза ... ... ... ... ... Қазақстанға батыс жоталары ... ...... және ... ... ... ... шекарасында
орналасқан Қатын жотасындағы Алтайдың ең биік шыңы ... (4506) ... ... басталады. Холзун жотасының жер бедері Көбірек тілімделген,
бірақ тау басы жалаңаш, ... ... ... келеді.
Қалба жотасы – Ертіс өзенінің сол жағасында өзінеше бөлек ... ... 400 ... 1600 ... ... Оның ең биік нүктесі
–Сарышоқы (1558 м). Ұзындығы 300, ені 120 ... ... ... ... ... бар. Онда ... мен ... өндіріледі. Қалба жотасы
батыс жағында шар ... ... ... шектеседі. Тау төбелері
жұмырлау, беткейлері әбден тілімденген, кей жерлері жазық келеді
Алтай тауларының климаты негізінен қоңыржай ... ... ... ... Жыл бойы ... ауа ... әсер ... тауына батыстан және оңтүстік батыстан соққан желдер ылғал әкеледі,
сондықтан тау беткейлерінде жылына 600 мм дейін ... ... ... сайын жауын – шашын мөлшері көбейеді. Убі , Үлбі өзендері ... ... ... ... 1800мм –ге дейін жауын-шашын түседі. Тау
етегінде ... ... 250-300 мм. Қар ... тау ... ... ... ... сайын 2 ... ... ... Ал ... қар жұқа ... Сел тасқындары, қар көшкіндері жиі
байқалады.
Қазақстан жеріндегі ... ... көп, ... ... 1 ... 0,7-0,8 ... ... өзендері – Ертіс және оның салалары (
Бұқтырма, Убі, Үлбі, Қалтыр, Күршім, Нарын). Өзендері ... және ... жер ... ...... ... ... Өзендерінің сулары
мол, ағысы қатты. Қара Ертіс өз бастауын Қазақстаннан тыс ... ... да, ... ... қақ ... ... ... ағыны қатты тау өзенінен
біртіндеп жазық жерде ағатын Ертіске айналады, Ертіс өзенінің ... ... ... ... су ... ... реттеліп отырады. Бұқтырма,
Өскемен су қоймаларына бірнеше СЭС ... ... су ... байлықтардың жартысынан
көбін құрайтын Алтай көлге де бай. Қазақстан жеріндегі ең ірілері – Зайсан,
Марқакөл көлдері. Марқакөл көлі тау ... ... ... 1450 ... ... Суы тұщы. Оның өзіндік қайталанбас әсем табиғаты мен
табиғи байлығын қорғау үшін 1970 дылы ... ... ... ... жағдайы Бұқтырмамен жалғасып жатыр. Алтай тауының табиғаты әсем,
көрікті, адамдардың дем алып, денсаулығын түзейтетін жерлері көп. ...... ... одан радонды су шығарады.
Қазақстандағы Алтай тауында 328 мұздық бар, олардың жалпы ауданы ... ... ... негізінен 2600 метр биіктіктен жоғары орналасқан.
Мұздықтар Қатын, холзун, Иванов, Оңтүстік Алтай, ... ... ... ... ... ... ... Алтайдың
солтүстік, солтүстік-батысы мен оңтүстік тау етегіне және аласа ... ... ... ... қара ... ... ... - әр түрлі
шөптесін өсімдік, ал Зайсан қазаншұңқыры мен ... ... ... ... ... сортаң өсімдіктері өседі. Алтайдың тау орманының күлгін
топырағында ... ... ... ... ... ... тау ... алаңдарында кәдімгі тарғақ шөп, қоңырбас шөп ... ... ... ... ... ... ... өседі. Биік
таулы альпі шалғындығында ... ... ... ... ... шалғындықтан соң 2800-3000 метр биіктікте тау тундрасы басталады.
Алтайда қоңыр аю, марал, таутеке, солтүстік бұғысы, қар ... ... құр, шіл, ... ... ұлар, т.б. мекендейді. Терісі бағалы
кәсіптік маңызы бар аңдардан ... ... ... ... ... ... Алтай жоталары дала мен шөлейт зоналарының
шекарасында жатыр. Сондықтан тау бөктерінің төменгі ... дал ... ... қара топырақта. Алтай тауының 1000 метр биіктігіне дейін
әртүрлі дала өсімдігі өскен шөпті дала ... ... ... ... ... ... шөптері, итмұрын, үшқат, долана, тобылғы
бұталарымен араласа ... ... ... ... 1000 ... ал
шығысында 500 метрден жоғары таудың күлгін ... ... ... ... ... ... қайың, көктерек, терек, өзен аңғарларында тал,
долана, итмұрын , сарыағаш ... ... дала ... ... батыс,
солтүстік – батыс беткейінде қылқан жапырақты орман зонасы басталады. Онда
қарағай, ... ... ... ... ... ... ... шығысында қылқан жапырақты қарағайлар мен балқарағай өседі. ... ... шегі ... ... ... ...... 2000 метрден, ал оңтүстік – шығысында
2400 метрден жоғары субальпілік және ... ... ... ... ... ... әсем ... тәрізді
көріністе жайқалып өседі. Шөптерден көп тарағаны – ... ... ... ... ... жоғары биік тау тундрасы басталады. Онда қайың мен
бұта тәрізді тал , мүк, қына ... ... тауы ... да бай. ... ... ... жануарлары
басқа зоналарға қарағанда анағұрлым көп. Алтай ормандарында ... ... ... ... Онда қоңыр аю, қылқан жапырақты
орманында елік, ... ... ... ... ... көп кездеседі. Алтай
тауының баурайында марал мен теңбіл бұғы өсірілетін ... ... ... аса ... бұғы ... ... ... [1,2,9]
2.2. Тәңір шыңы - Тянь-Шань
Тянь-Шань таулы өлкесі Азия материгіндегің ірі таулардың бірі. «Тянь-
Шань» ... ... ... ... ... ... ... Аспан тауы» деген
мағынаны білдіреді. Тянь-Шань тау ... ... ... ... Тянь-Шань, Орталық Тянь-Шань, Шығыс Тянь-Шань деп бөлінеді.
Солтүстік Тянь-Шаньға Ыстықкөлдің тау ...... ... таулары, Жоңғар және Іле Алатауы, Күнгей Алатауы жатады.
Орталық Тянь-Шаньға ... ... ... ... Көкшалтау,
Ферғана жоталары жатады.
Батыс Тянь-Шаньға ендік бойымен орналасқан Талас ... ... ... Шатқал, Алай, Түркістан, Қаратау жоталары кіреді.
Шығыс Тянь-Шань ТМД-елдерінен тыс ... ... тау ... ... ... ... ... жеріндегі ең
биік шыңы – ... ... ... ... ... ... ... (ежелгі және жас) бөлуге болады. Ежелгі даму кезеңі палеозой эрасы
кезіндегі ертедегі тегістелген беткейлері осы уақытқа ... ... ... сақталған.
Қазіргі биік тау бедері жас даму кезеңіне ... ... ... ... Тянь-Шаньнің бір бөлігі
Қытай жерінде орналасқан Кетпен жотасынан басталады. Жотаның ... ... ... ... Екі ... де өзен көп, олар ... салалары. Тянь-Шань тау жоталары – батыстан шығыс бағытта 2450
шақырымға созылып жатқан ... тау ... ... ... ... палеозойға дейінгі тау жыныстарынан, ал тау аралық аңғарлары кайназой,
кей жерлерде мезозой ... ... Тянь ... тау ... мен ... тау ... кезеңінде пайда болған, бірақ мезозой
эрасында болған өзгерістердің нәтижесінде мүжілген аласа ... ... ... тау ... кезінде қайта көтеріліп, қатпарлы-жақпарлы
биік тауға айналған. Қазіргі уақытта жоталарының биік бастары мәңгі ... ... жер ... ... Тянь-Шань тау жоталарында әлі де
альпілік тау жасалу процесі ... ... ... ... тау
жоталары пайдалы қазбаларға, оның ішінде полиметалл рудаларына өте бай. ... ... ... ... әлі толық зерттелмеген.
Тянь-Шань тау жоталары ... ... ... Еуразия
материгінің орталық бөлігінде орналасып, жан-жағын шөл дала ... оның ... өте ... әрі ... Биік тау жоталары
мен жер бедерінің әртүрлі болуы жылу мен ылғал мөлшеріне әсер ... ... ... ... ... +20о +25оС ... ... +5о, кейде одан да төмен. Жылдық жауын-шашын мөлшері тау
жоталарының ... ... тау ... ... биік жоталарда
800-1600мм. шамасында. Жазда тау жоталарында абсолюттік биіктік жоғарылаған
сайын температура біртіндеп төмендейді. Сонымен ... ... ... ... мен ... ... ... сайын артып отырады. Мұндай
өзгерістердің бәрі биік ... ... ... ... ... ... ... Биік таулы аймақтардың климаты жалпы заңдылыққа сай
биіктікке ... ... қана ... географиялық ендікке байланысты
солтүстіктен оңтүстікке қарай да өзгереді.
Тянь Шань тауларының ... ... ... ... Ол ... тау ... мен оны қоршаған орографиялық
жағдайымен байланысты қалыптасқан. Табиғи ... әр тау ... ... қарай биіктік белдеулері Тянь –шаньның барлық
жерлерінде бірдей ... ... ... ... ... ... бірінде
төмен жатады.
Солтүстік Тянь –Шаньдағы биіктік белдеулері ең жоғарыдан ... ... ... қар ... ... жер ... басталады. Оның
өзі кей жерде 2600-2800 м –ден, кей тауда 3300 м ... ... ... жартастарды қорша,ан қыраттар, кең ... ... ... ... ... ... құз басында барыс,
таутеке, ұлар, тау бүркіті мекендейді. Іле ... ... ... жер ... ... ... күйінде көрінеді. Табиғи
күштердің ... ... ... ... ... ... қалыптасқан.
Сайлары тар шатқалды, құламалы тік келеді.
Бұдан кейінгі биіктік белдеу ... ... ... жер
бедерін анықтайды. Олар 1500-1600 м-ден ... м ... Бұл ... биік ... бірқалыпты күйінн сақталған. Тау
аралық жазықтарда да жер ... ... ... ... ... ... қылқан жапырақты ... ... ... ... күнгей беткейде шалғынды дала
зонасының белгілері байқалады. Ормандар тау ... мен ... Тау ... аю, қабан, елік кездеседі.
Аласа таулы белдеуі 900 -1100 м-дің шамасынан ... Бұл ... ... ... тауларының аймағында анық ... ... ... ... ұсақ ... ... еске
түсіреді. Бұл жерлердің ... қара ... ... әр ... ... ... ... бұталар өседі.
Биіктік белдеулердің ең төменгісі тау етегіндегі, тау ... ... (Ол 600-800 м ... ... ... Бұл
белдеуде дала, шөлейт, шөл зоналарының белгілері білінеді. Онда ... ... екпе шөп ... Мал ... пайдаланады.
Батыс Тянь –Шаньның биік белдеулері жоғарырақ жатады. Оған ... ... ... пен ... ... түрлері де онда биіктік
белдеулерге байланысты ауысып ... ... Ақсу ... ... ... ... Азия мен ... түрлері кездеседі.
Тянь –Шаньның жануарлар дүниесі де оның ... ... ... дамыған. Солтүстік Тянь –Шаньда жануарлардың
сібірлік, ... ... ... ... Батыс Тянь –Шаньда Жерорта
теңізіне, Африкаға,, ... ... тән ... ... ... ... табиғаты мен оның ... тәнн ... ... қорғау үшін ... ... мен ... ... ... ... Ақсу-Жабағалы (1927), Алматы (1961)
қорықтары үлкен орын алады.
1996 жылы ... маңы Іле ... ... ... ... ... тауының ірі тау жүйелері
Іле Алатауы – Солтүстік Тянь-Шаньның ең ... биік тау ... ... ... ... ... бойында созылып жатыр. Ұзындығы 350
шақырым, ені 30-40 ... ең биік жері – ... шыңы ... ... ... ... кезінде пайда болған. Гранит, әктас, тақтатастан
түзілген. Тау жасалу процесі әлә ... жас тау. Жер ... ... ... Биік ... ... қар мен мұздықтар басқан. Табиғаты көркем
жерінде Қазақстанның Республикасының ... ... ... ... ... ... белгілі Медеу мұз айдыны, Шымбұлақ шаңғы базасы,
көптеген санаторий, курорттар мен демалыс үйлері Іле ... ... ... ... үшін Алматы қорығы ұйымдастырылған.
Іле Алатауының негізгі жотасы ендік бойымен созылған. Іле ... және ... ... порфир мен порфириттерден құралған
төменгі палеозойдың эффузивті шөгінділерінен түзілген. Гранит және ... ... ... ... кездеседі. Палеозойда каледон мен герцин
қатпарлануына ... ... ... тау ... кезінде қайта
көтерілгендіктен таудың құрылымы қатпарлы – ... ... ... ... ... ... ... биіктігі
1800 метр келетін, экзогендік процесстердің әсер етуінен мүщілген ескі тау
шөгінді және магмалық ту ... ... ... ... ... ... ... бастау
алады. Таудың жер бедері күшті тілімделеген.
Талас Алатауы – бұл таудың Қазақстандық бөлігі – ... ол екі ... ... ... өзенінің алқабын қоршайды,
солтүстік жотаның биіктігі 2600-2800 метр, оңтүстік жотада 3500 метр. Бұлар
да ертедегі палеозойдың шөгінді эффузивтік ... ... Тау ... ... онда ... мұз ... ... бар, жер бедері
альпілік пішінде дамыған. Талас Алатауынан оңтүстік батысқа қарай Піскем
жотасы ... оның ... ... – 4208 метр ... құрайды.
Ташкент маңы Алатауы Талас Алатауынан ... - ... ... ... ... ... Оларға Піскем, Көксу,
Майдантал, Ойқайың, Өгем, ... ... ... және ... ... Олардың ішіндегісі ең ірісі – Піскем «орташа биіктігі
3700-3800 м, ең биік ... ... ... 4208 м). Жота ... ... ... ... -шығыс беткейі тік ... ...... ... ... Піскем жер ... ... ... ... (ең биік ... 4220 м), Көксу (ең биік нүктесң
3468 м), Өгем (ең биік ... 3560 м) ... маңы ... ... биік ... ... ... Қоржынтау (2839 м), Боралдай (1800
м), Қазығұрт (1700 м) олардан аласалау. Бұлардың геологиялық тарихы ұқсас.
Бәрі де ... ... ... құралған. Оларда карст
құбылыстары кең тараған. Тау ... тік ... жер ...... ... батыстағы жалғасы.Ол Талас
Алатауының батыс жағынан басталып, Боралдай тауы мен ... ... ... маңы ... ... Тау ... бағытта 400 км
созылып жатыр. Оның көпшілік ... ... 1800 ... жетеді. Ең биік
жері - Мыңжылқы 2170 ... ... ... ... ... ... мен Шу ... атырауына жетіп бітеді. Қаратаудың
солтүстік –шығыс және ... ... ... тау ... ойыс ... ... – батыс жотасы протерозойдың ... ... ...... жотасы төменгі палеозойдың құм
тастары мен тақтатастарынан ... Екі ... ... ойыс ... ... ... Сонымен қатар мезозой мен кайнозойдың ... ... ... кең тараған. Мұндағы жер бедері құрғақшылық
жағдайда қалыптасқан. Тұрақты беткі ... жоқ. ... ... ... ... ... ... бойында пайдалы қазбалардың мол қоры табылған. Қорғасын –
мырыш Шымкент қорғасын ... ... ... ... ... ... зауыттарын қамтамасыз етіп отыр. Онда көп ... ашық ... ... ... ... ... ценменттің және
т.б. құрылыс материалдарының көзі пайдаға асуда.
Қазақстанның оңтүстік – батысы мен ... алып ... ... ...... ... палеозойдың тұсында қалыптасқан.
Негізгі жер ... ... мен ... ... тау ... ... Кей ... әлі де тау көтерілу ... ... Оған Тянь ... жер ... ... бола ... Таулардың
жалпы жер бедері біркелкі емес. Ол биік жоталармен бірге тау ... ... ... ... ... биік ... ... негізгі заңдылықтарын белгілейді.
Кетпен биіктігі орташа тау ... Тянь ... ... бөлігінде
орналасқан. Оның Қазақстан жеріндегі ұзындығы 300 км, ені 50 ... 3500 м. Ол да ... ... эффузивті шөгінді
жыныстарынан құралған. Кей жерлерінде гранит жер бетіне ... ... ... өзен ... ... ... ... арқылы
Күнегей Алатаумен жалғасады.
Күнгей Алатауы солтүстік – шығыс ... ... ... ... ... Бұл жотаның орташа биіктігі 3800-4213 м. ... мен Іле ... ... ... ... Шілік өзендерінің
аңғарлары, Жалағаш тау ... ... ... ... Беткейі көлбеу келген,
төбесі жазыңқы.
Шу-Іле таулары Іле Алатауының солтүстіктен – ... ... ... ... үгіліске ұшыраған жеке-жеке адырлардан (Доланқара,
Құлжабасы, ... ... ... және т.б) тұрады. Орташа биіктігі
1000-1200 м. Ең биік нүктесі – Айтау -1800 м. ... ... ... ... ... ... мен гнейстердің ... ... Оның ... ... палеозойдың тақтатас, құмтас,,
шөгінді эффузифті жыныстары қабаттасқан. Тау ... ... ... тілімденген, жері жазық, солтүстіктегі ... ... Тянь ... ... ... Қырғыз жотасынан басталады.
Қырғыз жотасының батыс бөлігінің солтүстік беткейі, Талас ... ... ... ... ... ... маңы Алатауының Манас
тауынан басталған солтүстік – шығыс беткейі ... ... ... ... да көлемі мен ... ... ... ... Оның ең биік нүктесі- П.П.Семенов шыңы, ... 4566 ... ... ... одан ... м шамасында. Тау батысқа
қарай ... ... Оның ... ... құламалы, мүжілген тау
сілімдерін елестетеді. ... беті ... ... ... мен ... ... Оның беті ... тілімденген, тегіс
емес. Қазақстандық бетінде альпілік жер бедері қалыптасқан.
2.3.Сауыр-Тарбағатай тау ... ... ... тау ... бірге біртұтас тау
жүйесін құрайды. Сауыр-Тарбағатай шығысында Сарыарқа, ... ... ... ... ... ... 47о ендік бойымен 150
шақырымға созылады. Сауыр, ... ... мен ... ... ... ... ... Уәлиханов пен оның досы Г.Н Потанин зерттеген.
Сауыр тауы герцин тау жасалу кезеңінде пайда болған. Ең биік жері ... ... ... тауы негізінен палеозойлық тақтатас, құмтастардан,
әктас пен базальт ... тау ... ... ... ... ... оңтүстік беткейі жақпар тасты келеді. ... ... ... ... ... одан ... өзені бастау алады.
Қазақстан жеріндегі ... ... ... ... ... 1000 ... дейін далалық, 1900 метрге дейін орман зонасы, одан
жоғары альпі шалғындығы ... ... ... ... және ... ... Жота ... мал жайылымына пайдаланылады. Пайдалы
қазбалардан әзірге зерттелгені – Кендірлік қоңыр көмір кен орны. Қаңтардағы
орташа температурасы -22о, кей ... ... ... ... ... ... ... +30о, кей күндері +40о дейін ысиды. Жылдық
жауын – шашын мөлшері 350-500мм. ... ... ... ... өзен ... ... ... шатқалдарда кіші-гірім мұздықтар бар.
Табағатай тауы Сауырға қарағанда аласарақ, бірақ едәуір ұзын.
Оның ең биік шыңы – ... ... ... 2992 ... төбелі-
белесті өңір арқылы Сауыр жотасымен жалғасады. Ұзындығы 300 шақырым, ені 30-
501 шақырым шамасында. Тау ... ... ... ізі ... ... тау ... ... пайда болған. Негізінен тақтатас пен әктас
аралас жыныстардан түзілген. Гранит, ... ... саз ... ... ... тау ... процесінің әлі жүріп жатқаныы жер бедерінен
байқалады. Баяу тектоникалық қозғалыс күні бүгінге дейін жалғасуда. ... жылы ... ... ... ... ... ... Тарбағатай
өңірінің климаты қоңыр континентті. Қысы салқын, жазы ... ... ... ... 350-500мм. Ауасының орташа температурасы қаңтарда
-20о С,шілдеде +22о ... ... ... ... ... ... Өзендері негізінен
қар суымен қоректенеді. Жарма, Қайыңдысу, ... ... ... кезінде
Зайсан көліне құйған. Қазір көлге жетпейді. Сол ... ... ... ... ... тау арасында ғана ағып, қырға шыққан
соң тартылып қалады. Тарбағатайдың ... ... ... ... Емел ... Алакөлге құяды. Аягөз өзені Балқаш көліне
жетеді.
Тарбағатайда биіктік белдеулік ... ... Тау ... ашық
қызыл топырағында бозды бетегелі-жусанды шөлейттік зона өсімдігінен
басталған биіктік ... одан ... ... ... және ... дала ... өседі. Дала зонасынан жоғары жабайы алма, ... ... ... тал, ... тұратын орман зонасы орналасады,
ол жерде жауын-шашын молдау түседі(600-800мм). 2000 ... ... және ... ... өседі.
Жануарлар дүниесі көршілес Алтай тау жануарларына ұқсас. Онда
қоңыр аю,қасқыр, суыр, аламан, марал, ... т.б. ... ... ... мал ... қолайлы. 1968 жылдан бастап бұл жерде Тарбағатай
мемлекеттік қорықшасы ұйымдастырылған.
Жалпы аумағы 240 мың ... ... алып ... ... ұйымдастыру
себебі, бұл жерде Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізлген жолақты қарашұбар
жылан, дуадақ, ақбас тырна, ... ... ... ителгі, бүркіт,
арқар, қоян, суыр, құр, сұр шіл, ... үкі ... ... жерін
Қосты, Қызыл қайыңды, Қандысу өзендері кесіп өтеді.[1,2,4,6]
2.4. Жоңғар Алатауы
Жоңғар Алатауы Сарқантау және Бежінтаудың басталар жерінен ... ... және ... ... ... ... екі тау жүйесіне
(жотаға) бөлінеді. Олар өзара ... және ... ... ... Оңтүстік Жоңғар Алатауының Сарышоқы мен ... ... ... ... Халық Республткасы жерінде ... ... ... ... ... өзен ... жіктелген. Солтүстік
Жоңғар Алатауының ... ... ... ... ... Қоңыртау,
Желдітау, Қайрақкөл, Марқатау, ... ... ... ... ... ... ... негізгі жотасымен қиылысқан жерінде Жоңғар Алатауының ең
биік шыңы - ... (4622 ... ... ... ... ... бедерінің ерекшелігі – тау жоталарының кертпештеліп, баспалдақ түзілуі.
Тау беткейлері бірінен-бірі жоғары орналасқан үш ... ... ... ... ... Төменгі сатыдағы ... ... ... ... т.б.) ... ... әсерінен көп
мүжілген қалдық таулар. Олар өзара кең өзен аңғарларымен бөлінген. Мұнан
жоғары екінші деңгейде ... ... ... ... ... ... т.б. жатыр. Ал жоғары баспалдаққа Тастау, Басқантау, Сарқантау,
Көкжотатау т.б. жатады. Соңғы екі ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан өзен аңғарлары тар,
кей жерлері шатқалды келген. Жоңғар ... ... ... ... ұзақ ... бойы мүжіліп, тегістеліп, тау үсті жазықтарына айналуы
нәтижесінде пайда болған.
Оңтүстік Жоңғар Алатауы ... ... ... ... ... Қотырқайың жотасы негізгі жотасының батыс жалғасы болып
есептеледі. Оның оңтүстігінде Алтын Емел және ... ... ... мен ... жоталары Іле өзеніне тіреледі.
Жоңғар Алатауы – Қазақстанның оңтүстік-шығыс жағында Қытаймен ... тау ... ... ... ... Алакөл қазаншұңқыры мен
оңтүстігінде Іле өзені аңғары аралығында ... Ол ... ... ... ... 450 ... ... жатыр, ені 100-250 ... ... ... және ... ... тауларына бөлінетіні анық.
Қытай халық республикасындағы Ебінұр көлінің ойыс, ... ... бар. ... ... дейді. Жоңғар қақпасының абсолюттік биітігі 300-400 метр,
ені 10 шақырым шамасында. ... ... ... ... ... ... «Достық» темір жолы салынып, ... ... ... ... ... көлбеу, кей жерлерде беткейдің төбесі тегіс,
сатылы болып келеді. Ең биік жері – ... шыңы ... ... ... ... ... ... Мыңшұңқыр жоталары бар.
Оңтүстік Жоңғар жотасы Мұзтау, Тышқантау, Бесінтау, Тоқсанбай ... ... ... ... қарағанда беткейлері тік құзды болып
келеді. Батыс бөлігі Итшоқы, Қотырқайық, Алтынемел, Шолақ, ... ... ... ... ... ... ... Алтынемел, Қаратал,
Қоңырөлең өзен аңғарлары жатыр.
Жоңғар Алатауының жер бедері күрделі. Оның көлбеу жазыққа айналған ... ... ... ... қалыптасқан адырлы-төбешікті пішіндермен
сипатталса, жоғары қарай нағыз таулы кешен айқындала түседі. ... ... ... ... ... күшті дамыған. жатық беткейлі кең
өзен аңғарлары мен жайпақ жоталар жоғары қарай біртіндеп тар ... ... ... ... жоталар мен үшкір шыңдарға алмасады. Ал 3500
метрден жоғарыдағы тау жоталарында жер ... ... ... ... Мұнда тауаралық кең жазықтар көп. Таудың биік жоталарын мұздықтар
басып жатыр. Олардың көпшілігі дерлік ... ... ... ... тау ... ... бөлігі қытай Халық Республикасы
жерінде, Орқашар және Жайыр деген биік жоталарды (2500м) құрайды. Қазақстан
жеріне ... ... ... ... ... ... ... тауы аласа Майлы таудың жалғасы. Осы ... ... ... қозғалыстардан пайда болған үлкен аңғар бар. Ол кей ... ... кей ... ... дала ... ... ... бойында
ірілі үйінді тастар көп. Жергілікті халық оны қорым деп атап кеткен. Осы
аңғар арқылы Ебінұр ... ... ... Бұл ... ... ... ... Алатауының қазақстандық бөлігі осы қақпаның батысынан басталады
да батысқа ... ... ... ... ...... шекарасы бойымен
созылады. Осы жерде Жоңғар ... ... ... алып ... айналады.
Көксу өзенінің екі жағын алып жатқан Жоңғар Алатауы солтүстік, оңтүстік
жоталарының да өзара ерекшеліктері бар. ... ... ең биік ...
Бесбақан (4622 метр), оңтүстік жотаның ең биік нүктесі – Мұзтау ... ... ... ... солтүстік-шығысқа қарай аласырап,кең
жазыққа айналады. Оның алғашқы сатысы – ... Ақан ... ... ... ... ... тау ... қысқа аңғарлар мен
қазаншұңқырлар орналасқан Оның ең ...... ... ... ... ... қараған Күнгей, Ешкіөлмес, ... және ... ... ... жер ... де ... ... бірақ солтүстік
жотаға қарағанда күшті тілімделген. Оның ... мен ... ... ... ... ... тау алды ... орналасқан. Бұлар
іле өзені аңғарына жақындап келеді.
Солтүстік беткейдің жер бедері жазық, көлбеу келеді, тау ... ... тау ... ... ... ... тік беткейлі,
тілімделген, оңтүстік беткейлер құламалы. Солтүстікке ... ... ... ... ... ... ... эрасында пайда
болған гнейс, кристалды сланец, ... ... ... ... ... каледон граниттерінен түзілген. Кей жерлерінде карбон, ... мен ... ... де ... ... ... ... өте бай. Тас көмір, қоңыр көмір, жанғыш тақтатас, вольфрам және
молибден рудалары барланған. ... ... ... ... ... ... әктас, мәрмәр жыныстарынан құралған.Таудың биік
көтеріңкі жерлерінде палеозой граниттері кездеседі. Орта палеозойда пайда
болған ... ... ... мен пермьде түзілген жанартаулық
эффузивтер бар.
Жоңғар Алатауының геологиялық құрылымы кембрийге ... ... ... ... ... Оның ... ... дейінгі граниттер мен
кристалды тақтатастардан түзілген. каледон қатпарлығында алғаш ... ... ... және ... ... ... силур мен
девон құмтастары мен сазды тақтатастардан тұратын негізгі жыныстармен бірге
палеозой ... де мол. ... ... және ... ... ... ... жыныстары көп. Олар карбон мен пермьнің
құмтастары мен тақтатастарынан, әктас пен ... ... ... ... мен қазаншұңқырларда, тау етектерінде палеоген мен неоген
шөгінділері кездеседі.
Жоңғар Алатауының геологиялық құрылысы өте күрделі. Тау ... ... тау ... ... қатпарлы тауға айналса, ал мезозой мен
төменгі калеозойда сыртқы ... ... ... ... тегістелсе,
кейінгі Альпі қатпарлығының күшті болуына байланысты қатпарлы-жақпарлы биік
таулы өлкеге айналған. Жер бедерінің қалыптасуына ертедегі және осы ... ... да ... жасаған. Мұз басудың ізі әр жерде-ақ байқалады.
Ағысы қатты болғандықтан ... ... ... әрекеті де күшті,
сондықтан өзен аңғарлары шатқалды, құзды болып келеді. ... ... ... ( ... ... кеніштері), жанартаулық
эффузивтерінде мыс және сирек кездесетін металлдар баршылық. ... ... ... да күрделі. Қатпарлы тау болып герцин
орогенезінде көтерілген, мезозой мен ... ... ... ... ... ... жазыққа айналған. Альпілік тау құрылуында
Жоңғар алатауының өзегі қайта көтеріліп, қатпарлы блоктарға ... ... ... және ... ... ... болып, жаңғырған иік тау
жоталары ... ... ... ... ... күнге дейін
жалғасуда, 4-5 баллдық жер ... жиі ... ... ... бойымен терең жер асты қойнауынан ... ... бар ...... ... ... ... Қапал, Керімағаш т.б.)
ағып шығады
Жоңғар Алатауы мұхиттардан алыс ... Оның ... ... ... мен мен ... ... ауасы әсер етеді. Тау етегінде неғұрлым
құрғақ, континентті климат болып келеді. Биік тау ... ... қысы ... жазы ... ... Климаты жота үстімен өтетін
полярлық, Орта ... ... ... ауа ... ... ... қысы жылы, жазы салқындау. ... ...... шілдедегі температура +18о,+22о. Солтүстік-
батысында жылына 600-800мм, оңтүстік және ... ... 300-400 мм ... ... Әсіресе, ылғалды ауа массасына көлбеу орналасқан ... ... ... жылдық мөлшері молырақ (1000 мм шамасында).
Мұндағы Ебі және ... ... 60-70 м/с ... ... ... ... жанға жайсыз ауа райын тудырады.
Жоңғар қақпасынан Ебі желі ... ... ... ең ... көп жылдық қар және мұздықтар шоғырланған. Ірілері – Абай,
Берг, Колесник, Воейков, Жамбыл мұздықтары. «Жер ...... ... шығыс бөлігі болғандықтан, жер беті ағын суы мол Жетісуға кіретін
бас өзен өз бастауларынан Жоңғар ... ... Олар – ... ... ... ... өзендері. Жоңғар Алатауында су қоры мол. Оның өзендері
сол ... ... ... ... ... су қоры ... ... Хоргос өзені ағып, Ілеге қосылады.
Жоңғар Алатауының үлкен өзендері бастау алатын тау ... ... ... көбі ... ... орналасқан. Онда
жалпы ауданы 996 шаршы км-ге жететін 700 ... бар. Ең ... ... басында. Жоңғар Алатауының мұздықтары Ырғайты, ... ... ... ... Биен сияқты жеті топқа бөлінеді.
Жоңғар Алатауының оңтүстік беткейінде ... және қара ... Онда ... және дала өсімдіктері арналас өседі. Солтүстік
беткейінде 600-1400 метр ... ... одан ... 2200 ... ... ... 2400 метрден жоғары субальпі және альпілік өсімдіктер
тараған. Одан жоғары мәңгі қар мен ... ... ... ... және ... түрлері тараған.
Жоңғар Алатауы Сібір мен Орта Азия тауларының аралығында ... ... ... ... атқарады.Оның солтүстігінде сібірлік шалғынды
орман, оңтүстігінде далаға тән ... ... ... ... 500-600 м-ден 1200-1400 м-ге дейін шөлейт зонасынан
басталады.Мұнда егіндік жерлер мен мал ... ... ... 2000 ... ... ... далалық, әр түрлі шөптер мен дәнді
дақылдар өсетін далалық ... ... ... ... Алатауының орта
биіктік белдеуі далалық ландшафтпен ... ... ... мен ... ағыштары өседі. Мұнан жоғары (3200-3500 метр) биік
таулы белдеу орналасқан. Солтүстік биік таулы белдеуі ... ... ... ... ... ... ... ең алғаш Ш.Уәлиханов зерттеп, сипаттап жазып, шолу карталарын
жасаған.
Жоңғар Алатауы – ... ірі, әрі ... ... ... ... ... Бұл тау – ... оңтүстік-шығыс жағында Қытаймен
шекарада орналасқан тау ... ... ... солтүстігінде Алакөл
қазаншұңқыры мен ... Іле ... ... ... орналасқан Орта
Азияның табиғи қақпаларының бірі ретінде саналады. ... ... ... ... ... ... жыныстар мен палеозой жыныстарынан
құралғандығына қарамастан, көптеген эндогендік және экзогендік процестерді
бастан кешіріп, әліңгі ... ... ... ең ірі, әрі биік ... бірі ретінде саналады.
Жоңғар Алатауы кен байлықтарына да бай. Мұнда алтын, ... ... тағы ... кенді және минералды шикізаттар баршылық. Сонымен қоса тау
беткейлерінде ... мен ... ... да ... ... ... ... құрылысындағы бір ерекшелік мин.ералды
сулардың болуымен ... Тау ... ... ... ... жасалу процесі әлі тоқталмаған жас тау. Жер сілкінулер жиі болып
тұрады. Биік шыңдарын мәңгі қар мен ... ... ... көркем әрі
шырышы бұзылмаған аудандары нағыз туристерді ... үшін ... ... ... ... ... ... жазықты жерлерден тұрғанына қарамастан, еліміз Орта Азия мемлекеттері
ішіндегі биіктік белдеуі байқалатын ... ... ... Мемлекет
территориясының тек 10 пайызын алып жатқан биік таулы облыстар Қазақстанның
климаты мен оның табиғат жағдайына өз ... ... ... Енді ... ... ... ... келетін болсақ, Қазақстанның
шығысындағы және оңтүстік-шығысындағы барлық тау жүйелерінің кейбір ... ... ... бұл ... тау жүйелерінен батысқа және солтүстік
–батысқа қарай ... ... ... ... байқалады: Алтайдан
Қалба жотасы, Сауыр-Тарбағатай Қазақтың қатпарлы ... ... ... ... ... Солтүстік Тянь-Шаньнан Шу-Іле таулары,
Батыс ... ... ... Осы ... бәрі де негізгі жүйеден
қашықтаған сайын бірте-бірте аласарып, жазықтармен ұласады.
Екіншіден, Қазақстанның шығыс, ... ... ... ... ... ... ... бөліктерінде
төбесі тегіс биік тау қыраттары көп, ал ... ... ... ... ... тау ... ... кездеседі және олар
едәуір биік, ауданы жағынан кіші болады.Таулы өлкелердің барлық жоталарының
солтүстік беткейі көлбеу, ... ... тік ... Бұл ерекшелік таулы
өлкелердің солтүстік бөлігінің ертерек және ... рет ... ... жасалуында жалпы көтерілу күшінің ... ... ... ... ... ... төменгі және ортаңғы
белдеулерінде доғалданған жоталар жатыр, олардың ... ... ... ... ... ... онда орманды шалғын өсімдіктер өседі. Ал
Републиканың тауларының бастарында, аспанмен таласып, ақ ... ... ... ... ... ... белгілері рекреация мен
курорттық мақсатта жұмыс атқаруда.
Пайдаланылған ... ... М. ... физикалық географиясы» Алматы 1967
2. Гвоздецкий Н.А., Михайлов Н.И. ... ... ... ... Т. Ю. ... В.А. ... А.М. ... география материков и океанов»
4. Неклюкова Н.П. «Жалпы жертану»Алматы «Мектеп» 1980
5. Давыдова М. « ... ... ... ... ... ... М. И. және Раковская Э.Н «Физическая география ... ... ... «Физическая геграфия СССР: Азиатская часть»
Москва 1986
8. Павлова Н.Н « Физико-географическое районирование СССР»
Ленинград 1979
9. Альпатаев А.Н., Архангельский А.Н. «Физическая геграфия ... ... ... Г.К. ... М.И. «Практикум по физической географии
СССР» Москва 1978

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам әрекеті нәтижесінде табиғи кешендердің өзгеруі туралы ақпарат28 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының таулы аймақтарының географиясы мен оның рекрациялық маңызы85 бет
Қазақстан Республикасы, топырағы, өсімдіктері, жануарлары9 бет
Катонқарағай ауданы2 бет
Хан шыңғыс флорасы және экологиялық сипаттамасы45 бет
Орманды өсімдіктер6 бет
«Үш биік» ЖШС-ң менеджерінің АЖО жасау92 бет
Алтай таулы аймағы27 бет
Алтай таулы аймағына сипаттама11 бет
Африканың шөлдену аймақтарының проблемалары19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь