Қазақстан Республикасында жұмыспен қамтуды талдау және оны шешу жолдары

Кіріспе

1. Жұмыссыздықтың пайда болуы мен себептері

2. Қазақстан Республикасындағы еңбек биржасының қалыптасуы. Еңбек нарығы.

3. Қазақстан Республикасында жұмыспен қамтуды талдау және оны шешу жолдары

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер:
        
        Мазмұны
Кіріспе
1. Жұмыссыздықтың пайда болуы мен себептері
2. Қазақстан Республикасындағы еңбек биржасының қалыптасуы. Еңбек
нарығы.
3. Қазақстан Республикасында ... ... ... және оны шешу
жолдары
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер:
Кіріспе
Осы уақытқа дейін біздің ... ... ... ... ... ... дайындаудың тым қарапайым жүйенің болуы тұрғындарды
толық, бірақ тиімсіз түрде ... ... ... ... өмір сүру
ресурстарын бөлуде теңгермешілдікке жол берді.
Жұмыссыздық - соңғы ... ... ... алып ... осы ... ... да бойымыз үйрене бастағандай. Бұрындары «екі қолға –
бір жұмыс» деп, алыстан жылтыраған шамның ... ... ... үміт ... ... еді. Оның да әлсіз оты бірте-бірте сөнуге
айналған тәрізді. ... ... ... ... ... түбегейлі
өзгерістерге түсуде. Оның басты себебі – экономиканың нарықтық қатынастарға
көшуіне ... ... ... ... ие, ... ... ... болады.
Экономикалық әдебиеттерден адамның еңбекке деген ең жақсы ынтасы ,
яғни, талаптануы тек ... ... ... ... ... ... ғана ... жақсы білеміз. Себебі, нарықтың басқа түрлеріне қарағанда
еңбек нарығының басты ... – оның ... ... тірі адамдар
екендігі.
Мемлекетсіздендіру мен жекешелендірудің нәтижесінде көп укладты
экономика орнығуда, ал ол өз ... ... ... ... түрде қамтылған жұмыскерлердің босауын жеделдетуде. Кәсіпкерліктің
және де басқа ... ... баяу ... ... ... жұмыскерлерді жұмыспен қамтуға мүмкіндік бермей отыр. Қалыптасқан
шаруашылық байланыстарының үзілуі, соның ... ... ... ... өндіріс қуатының толық пайдаланылмауына, көптеген
кәсіпорындардың банкротыққа ... ... ... ... ... тән құбылыс болып табылады. Бірақ оның әр елдің ішкі
жағдайына байланысты белгілі бір мөлшері болады. Егер ... ... ... кеміп кетсе, нарықтық экономикаға залалын тигізеді, ал қажетті
деңгейде тұрса, онда экономиканың ... ... ... ... ... қалу ... - әр ересек адам үшін үлкен мәселе. Адамдардың
көпшілігі үшін жалақы – ... ... көзі әрі ... ... ... ... Сөйтіп, жұмыссыз қалу материалдық жағдайды
төмендетіп қана ... ... ... ... ... ... ... жарамсыз сезінеді.
Жұмыссыздықтың әлеуметтік және саяси өткірлігін азайту үшін, нарықтық
қатынастары дамыған ... ... ... отыз жыл ... жәрдем берудің әр ... ... ... Халықты
еңбекпен қамтудың мемлекеттік реттеудің механизмі құқықтық негізде әрекет
ететін мамандандырылған ... ... ... жүйесін
қолданады. Мұндай жағдайда мемлекет қайта мамандандыру, жаңа ... құру және ... ... ... ... ... саясат
шараларын жүзеге асыру қажет.
Еңбек нарығы. Жалдау формасы біздің елге тән құбылыс екендігіне
күмән жоқ, ... ол іс ... ... ... солай жүргізілді, яғни біз оған
немқұрайлы көзбен қарадық.
Еңбеккерлерге белгілі бір жұмыс орны бекітіліп, тіпті, оның ... ... ... ... ... ... ... шығаруда көптеген
жағдайлар тосқауыл болып отырды.
Ал қазіргі жағдай аз да болса да ... ... ... әр ... ... байланысты қоғамның әрбір мүшесіне жұмыс орнын ерікті
түрде ... ғана ... ... ... ... жұмыс күшін өз ... да кең жол ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуі, жеке еңбек әрекеті, жалдамалы
еңбекпен айналысу ... ... ... ... ... ... өз еліндегі орнын анықтауына, тіпті басқа елге ... ... ... ... орай, жұмысшы күшінің жұмыс орнынан
босау процесі өрістеуде. Болашақта жұмыс орны кепілдік түрде ... ... ... ... түрде жүзеге асырлатын болады. Бұл жағдай, еңбек
өнімділігін арттыруға, еңбеккерлердің табысының өсуіне, ғылыми техникалық
прогресті тежейтін формаларды ... жол ... ... ... ... мен ... – бұл ... істегісі келетін еңбекке жарамды халықтың
өндірісте жұмыспен қамтылмауы. Жұмыспен қамтылмау ... ... ... ... ... ... бір ... жұмыстан босатуға
мүмкіндік жасайтын немесе оның құрылымына, ... жаңа ... ... – техникалық прогресстің салдары болуы мүмкін. Нарықтың экономикада
жұмыссыздық дағдарыстар кезінде көбейеді. ... жоқ ... ... ... мемлекеттің өндіргіш күштерді орналыстырудағы бұрыс құрылымдық
саясаты болуы мүмкін.
Жұмыссыздық – құбылыс, ... ... ... ... уақытша жұмыс істемейтін бөлігі.
Жұмыссыздық нарықтық экономикада типтілік құбылыс. Себебі, жұмыс ... оны ... ... ... ... көлеміне тәуелді. Сондықтан
капитал көлемінің азаюы, жұмыс күшіне деген сұранысты төмендетеді. Мұндай
жағдай, ... ... ... ... ... нәтижесі
объективтік заңдылық. Осы заңның нәтижесінде қосымша жұмыс күшін ... жай ... және ... ... ... ... ... жұмысшылар қысқарады – нәтижесінде жұмыссыздар ... ... ... ... ... ... мынадай тезис
дәлелдеді, - “еңбек рыногында бәсекелестік жүреді ”. Бұл, еңбекке бағаның
көтерелуін әкеп ... ... ... ... айтуы бойынша
кәсіпкерлер жоғары көлемді жалақыны білікті маманға төлеу, егер сол ... ... ... ... ... ... ... жоғары өнімділігі
нәтижесінде кәсіпкерлердің жұмысшы персоналын қысқартуға мүмкіндігі ... ... ... ... ... 1 ... ұстап, оған жақсы жалақы беру, 5-6 ... ... ... ... Пигу өз ... көп жақсы, нақты өз ойын былай
деп қарастырған: “Жалпы ақшалай жалақының қысқаруы жұмысбастылық ... ... ... ... дәлелсіз деп қарастырамыз, ол жалақысы аз
жұмысшылардың жұмыссыздық армиясына қосылуы”, “толуы” дегенді ... ... ... жұмыссыздықты теңдік жағдайынан “кездейсоқ”
ауытқу деп ... ... ... ... аса ... ... ... тұғызған шым-шытырық оқиғалардың ықпалымен
ағылшын экономисі Д.Кейнс капитализм тұсында жұмыссыздықтың лажсыз сипатта
болғанын мойындайды. ... ... ол ... ... ... ... жиынтық сұранымның жеткіліксіздігінен байланыстырады. Бұл
ретте Д.Кейнс өндірістің объективті заңдылықтары мен ... ... мен ... ... мінез-құлық дәлелдеріне,
жиынтық сұранымды мемлекеттің ... ... ... ... етуге болады.
Кейнстің ізбасарлары оның концепциясының ... ... ... ... және оның ... серпінділігімен өзара байланысына қатысты
жақтарын дамытып, толықтыра түседі. Бір жағынан, ... ... мен ... өзгеруі және екінші жағынан, жұмыссыздықтың абсолютті көлемі
арасындағы олар ... ... кері ... ... ... Кейнстің теорияның рухында түсіндіріледі.
Экономикалық ... ... ... ... ... ... қарамастан жаппай жұмыссыздықпен
ұштасатын, бақылауға келмейтін созылмалы инфляция кейнстің теориялық негізі
ретінде пайдаланған ... ... ... ... ... ... ашып көрсетті.
Қазіргі кезде де даусыз болып қала береді. Қазіргі ... ... ... ... ... бәсекеден тыс
факторлардың әсерінен болатын жалақының қатаң ... ... ... ... де ... ... жұмыс орны болса да жұмысшыға жалақы деңгейі
ұнамайды, немесе еңбек ... ... емес ... ... ... маңыздылығы, қызығушылығы төмен. Амалсыздан, болатын ... ... ... ... ... ... ... жұмысшы күшіне деген сұраныс пен ұсыныстың арасында алшақтық болады.
Қазіргі экономикалық ... ... ... мынадай түрлерін
қарастырады; ерекше бөледі:
Фрикциондық жұмыссыздық - адамдар бір жұмыстан басқа жұмысқа, бір жерден
басқа жерге жұмыс іздеумен ауысуын ... ... - ... ... ... нәтижесінде
болады: жеке саланың дамуының кері пропорционалды болуынан және ескі ... мен жаңа ... ... ... ретінде қараймыз.
Циклдық жұмыссыздық - өндірістің ... ... ... циклдің осы фазасымен байланысты.
Құрылымдық және фрикциондық (экономикалық) ... оның ... ... Бұл ... инфляция орташа көлемде жүреді. Циклдің
факторлар ... ... ... ... ... ... болған жағдайда жұмыссыздық деңгейі
“Жұмыссыздықтың табиғи деңгейі” деп айтылады.
Және тағы бір ... түрі бір ... ... ... ... ... ... арасындағы сәйкессіздік нәтижесінде туындайды. Ол тең емес
экономикалық ... ... ... етіп ... және ... ... ... тағы басқа да өзгеше факторлар ... ең ... ...... ... циклдық болып
келеді.
Жалпы жұмыссыз деп статистиклық тексеру кезінде ... ... ... іздеп және жұмысқа кіруге дайын адамдарды айтады. Шетелдік мамандар
жұмыссыздықтың себептерін талдай отырып, оның әр түрлі нысандарын ... ... ... ... ... ... ... жасырын
функционалдық, маусымдық, құрылымдық, технологиялық, институтционалды,
ерікті, жасырын тағы басқа.
Жасырын жұмыссыздық - ... және ... ... артық
жұмысшылардың қолданылуы. Қазіргі болмыста олардың ... ... ... ... ... олардың жұмыстарын аз жұмыс
күшімен атқаруға болады.
Институтционды жұмыссыздық еңбек рыногының ... ... пен ... ықпал ететін факторлардан туады.
Ерікті жұмыссыздыққа әр себеппен, өз еркімен ... ... ... ... ...... ... тек маусымдық кезеңде жұмыс жасауы:
бұл кейбір өндіріс саласында кездеседі, әсіресе ... ... ... ...... машинамен ауыстырудың нәтижесі,
біліктілікті өзгертуді немесе басқа ... ... ... етеді.
Жұмыссыздық – экономикалық белсенді халықтың бір ... ... ... ... ... ... құбылыс;
адамдар жұмыс істеуге қабілетті және жұмыс істегілері келетін, бірақ жұмыс
табылмайтын ... ... – үш ... қатар жауап беретін адам жұмыссыз болып
есептелетін кездегі жұмыссыздық, олар:
а) істейтін жұмыс ... ... ... ... түрде іздеп жүр,
в) белгілі бір уақыт аралығында жұмысқа кірісуге даяр (қағида ... ... ... ...... ауытқуларға түзетусіз, мемлекеттік
органдарда тіркелген жұмыссыздардың жалпы саны.
Жасырын жұмыссыздық (бүркемелі) – ... ... ... ... жұмыссыз
ретінде тіркелуді, әдетте, жәрдемақы алуға құқылы еместігінен пайдасыз
көретін жұмыссыздардың жалпы саны.
Созылыңқы ... – 12 айға және одан ұзақ ... ... ... елдердегі жұмыссыздықтың себептерін талдай отырып
шетел авторлары олардың жекелеген түрлерін ... ... ... ... АҚШ-ы Конгресі экономикалық статистика бойынша
комиссияның жүргізген зерттеуі ... 70 ... ... ... ... ... “себептері” бар. Экономистер барлық
жұмыссыздықтың түрлерін негізінен екі ... ... ... Жұмыссыздықтың
бірінші тобына – ... ... ... ... ... ... айтамыз. Жұмыссыздықтың екінші
тобына – “жиынтық ... ... ... ... фрикциондық,
құрылымдық, технологиялық және басқа түрлерін” жатқызамыз.
Кез келген жұмыссыздықтың болуы – қоғам үшін ең ауыр ... ... ... ... ғалымдарының пікірі бойынша, адамды жұмыссыз деп
есептегенде, ол тек жұмыстан ... қана ... ... ... ... Шетелде жұмыстан айырылуды психологиялық зақым ретінде бағалап,
тек ең жақын туысқаны ... ... ... ... деңгейінде қаралады.
Жұмыссыздқ деңгейін есептеу төмендегідей формуламен анықталады:
ЖБ=ЖС/ЖК*100
Мұндағы – ЖБ – жұмыссыздық ...... ...... ... ... қоғамға көптеген зиян келтіреді; инфляцияның ... ... ... ... ... ... бар ... өнім өндіруге
қатыса алмайды. Сөйтіп олар жұмыспен ... ... ақы ... ... ... мемлекеттік бюджеттің шығыс бөлігі
өсе түседі.
Әйелдердің де, еркектердің де жұмыссыздықтарының ... ... ... ... ... ... ... қиындығы және кез келген
жұмыстың табылмауы болып табылады. Әйелдердің салыстырмалы ... – олар ... ... штат қысқартуға байланысты жұмыстан
жиірек босатылады және үй шаруашылығын жүргізу қажеттілігі бойынша жұмысты
тастайды.
Жасқа ... ... ... да ... ... ... мен ... арасындағы теңсіздікті айғақтайды.
Кесте 1
Жұмыссыздық себептері, 2007 жыл
Дерек көзі: Қазақстан Республикасындағы еңбек рыногы: 2006 ... ... ... ... Агенттігі, 2007ж.
Еңбек өндіріс факторы, ерекше тауар ... ... Оның ... ... ... тұрады:
1. Бұл ресурс, әдетте, өзінің толық көлемінде сатылу обьектісі ... ... ... ... ... ... (аймақтық, өндірістік және т.б.)
4. Тұтас еңбектік бөлігі (элеуметтік формада) тұрақты ... ... ... ...... ... – бұл ... істегісі келетін еңбекке жарамды халықтың
өндірісте жұмыспен қамтылмауы. ... ... ... ... сонымен бірге жұмысшы күшінің бір ... ... ... жасайтын немесе оның құрылымына, сапасына жаңа талаптар қоятын
ғылыми – ... ... ... ... ... ... экономикада
жұмыссыздық дағдарыстар кезінде көбейеді. Нарық жоқ ... ... ... ... өндіргіш күштерді орналыстырудағы бұрыс құрылымдық
саясаты болуы мүмкін.
Жұмыссыздық – ... ... ... ... ... ... ... істемейтін бөлігі.
Жұмыссыздық нарықтық экономикада типтілік құбылыс. Себебі, жұмыс күшіне
сұраным, оны сатып алуға ... ... ... тәуелді. Сондықтан
капитал көлемінің азаюы, жұмыс күшіне деген сұранысты төмендетеді. Мұндай
жағдай, ... ... ... ... ... ... ... Осы заңның нәтижесінде қосымша жұмыс күшін өндіріске
тарту жай жүреді және ... ... ... ... ... ... ... – нәтижесінде жұмыссыздар армиясы пайда
болады.
Жұмыссыздық негізгі себептері:
Неоклассикалық ... ... ... ... ... ... істеуден бас тарту.
Кейнтік теория. Жұмысбастылық жиынтық ұсынысқа, тұтыну
бейімділігіне және ... ... ... теория. Қорланған капиталдың қажетті нәтижесінде, жанды
еңбекте машина мен жабдықтарға қарағанда аз өседі.
Жұмыссыздықтың ... ... ... ... ... ... жұмыссыздар. Адамдар бір
жұмыстан екінші жұмысқа ауысады, бір жерден екінші жерге көшеді,
жұмыс іздейді, оны ... Осы ... ... ... оны ... ... ағымдағы жұмыссыздар дейді.
Сонымен, фрикциондық жұмыссыздық жұмыс күшінің объективті
қажеттілікпен қозғалысына байланысты.
2. Құрылымдық жұмыссыздық – жұмыс ... ... ... ... сай ... ... болады.
Өндірістегі технологиялық өзгерістер жұмыс күшіне сұраным
құрылымын өзгертеді. Жұмыс орнының жаңа құрылымы бұрыннан
келе жатқан ... ... сай) ... ... құрылымына сай
келмейді, осыған байланысты жұмысшылардың белгілі бір бөлігі
өндірістен ығыстырылып, құрылымдық жұмыссыздарды құрайды.
Жұмыссыздықтың жоғарыда келтірілген екі түріде шарасыз,
сондықтан егер елде ... ... ... ... ... онда жұмыссыздық жоқ деп есептелінеді.
3. Технологиялық жұмыссыздық – ...... ... ... ҒТП – ... қарқынмен дамыған кезде жұмыс
орындары босайды, оның саны тез көбейіп ... ... ... ҒТП –
тің ерекшеліктері де бар. Технологиялық зерттемелердің еңбек
сыйымдылығы ... ... ... ... үшін ... ... күшін
тартады. Сайып келгенде ҒТП жұмыссыздықтың өсуіне алып келеді,
сондықтан мемлекет еңбек нарығын ... әсер ... ... қажет.
4. Циклдық жұмыссыздық – экономикалық дағдарыста ... ... ... ... ... болады. Жұмыссыздықтың бұл түрі
жалпы тұтынушы және инвестициялық ... ... ... ... мен ... ... сұраным қысқарып,
жұмыссыздық өседі. Сондықтан жоғарыдағы ... ... ... ... ... ... ... деп те атайды.
5. Көрінбейтін немесе маусымдық (сезондық) жұмыссыздық – белгілі ... ... ... қалған уақытында жұмыссыз (ауыл шаруашылығы,
құрылыс, ... ... ... ... ... емес жұмыс
күнінде жұмыс жасау.
6. Аймақтық жұмыссыздық – жеке ... ... ...... ... ... қалыптасады.
Мысалы, көмір өндіретін өндірістің шоғырланған аймақтар. ... ... ... мемлекеттік мақсатты бағдарламалар
негізінде шешеді. (Сурет 1,Сурет2)
Қазіргі замандағы ... ... ... ... ... Ғылыми – техникалық прогресс;
• Экономикадағы құрылымдық және аймақтық ілгері басушылық;
• Сыртқы экономикалық бәсекелестің күрт күшеюі.
Мұндай жағдайларда ... ... ... міндетті:
1. Өте жоғарғы жинақылыққа жетуге ... ... және ... көзқарастар аясында)
2. Үлкен икемділікке барып, қазіргі заманғы жағдайларға сай өте
үлкен бейімділік танытуға.
3. Еңбекақы ... ... ... ... ... еңбек үлесімен ғана емес, сонымен бірге
адамның жұмысқа лайықтылығын, әлеуметтік мүмкінділігін және
біліктілігінің өсуін есепке ала отырып құру ... ... ... ... ... ... отырып,
шетел авторлары олардың жекелеген түрлерін ... ... ... ... АҚШ ... ... статистика бойынша
комиссиясының жүргізген зерттеуі, жұмыссыздықтың 70 түрін атаған. ... ... ... ... бар. ... барлық жұмыссыздықтың
түрлерін негізінен екі топқа жіктеп қарайды. Жұмыссыздықтың бірінші тобына
– «жиынтық сұранымның жеткіліксіздігінен» туындауын ... ... ... ... ... ... тобына – «жиынтық
сұраным өзгерісімен байланысты емес фрикциондық, құрылымдық, технологиялық
және басқа түрлерін» жатқызамыз.
Кез ... ... ...... үшін ең ауыр ... әлеуметтік сілкініс. Батыс ғалымдарының пікірі бойынша, адамды
жұмыссыз деп ... ол тек ... ... қана ... ... да ... Шетелде жұмыстан айырылуды психологиялық ... ... тек ең ... туысқаны қайтыс болғанда алатын ... ... оның ... ... деңгейі – жұмыссыздар санының жұмысқа қабілеттер
санындағы үлес салмағы. Жұмыссыздық деңгейі жұмыспен толық қамтылғанда
“жұмыссыздықтың табиғи ... деп ... ... экономикалық жағдайының негізгі көрсеткіштерінің
бірі, бірақ оны тура көрсеткіш деп толық айтуға болмайды. Себебі , ... кім ... ... ... ... соларды ғана
есептейді.
Жұмыссыздық деңгейін есептеу төмендегідей формуламен анықталады:
ЖД = ... 100% ... ЖД – ... ... ... – жұмыс күшінің саны;
Жұмыссыздық деңгейі оның нормасымен сипатталады. Оның нормасымен
жұмыссыздықтың жалпы санының ... күші ... ... ... ... ... ... табиғи деңгейі” – деген
ұғымды пайдаланады. Оның мөлшері өзгермелі, оның ... әр елде әр ... ... 7 пайызға дейін. Мемлекет жұмыссыздықты осы ... ... ... іс-шаралар жүргізуге міндетті.
Жұмыссыздықтың экономикалық және әлеуметтік салдары:
1. ЖҰӨ-нің көлемі ... ... бар ... ... ... ... ... әкеліп соғады.
2. Халықтың әр түрлі топтарының арасында жұмыссыздық шығыны ... ... ... ... ... ... ... айырылып та
қалады.
Жалпы жұмыссыздық мәселелерін шешуде экономикаға мемлекеттің
араласуы қажет. Мемлекет жұмыссыздықты реттеуді негізінен төрт ... ... ... ... ... ... ... үшін
еңбек биржасы арқылы кәсіби дайындықтардан және қайта дайындаудан
өткізуге көмек көрсету.
2. ... ... ... ... зейнеткерлер, жастар)
ерекшеліктерін толық ... үшін ... ... ... оны осы жұмыстарды жүргізу үшін ынталандыру.
3. Еңбек ... ... ... ... ... ... ... адамдарды әлеуметтік қорғау.
Кез келген жұмыссыздың деңгейімен байланыста болатын экономикалық
зиянды анықтау үшін, әлемдік практикада Оукен заңы ... Бұл ... ... Артур Оукеннің (1724-1780 ж.ж.) есімімен аталған. Осы
заң математикалық тұрғыдан жұмыссыздық деңгейі мен жалпы ұлттық өнім ... ... ... ... ... Егер жұмыссыздықтың
сандық деңгейі табиғи деңгейден 1%- ға асса, онда ЖҰӨ көлемінің ... ... Осы 2,5 ...... ... ... табылады. Мына
1:2,5 қатынасы, бұл жұмыссыздықтың ЖҰӨ ... ... ... ... және ... байланысты өнімнің абсолюттік зиянын анықтауға
көмектеседі. Мысалы, жылына (1983 ж) жұмыссыздық деңгейінің төмендеуі 9,5%
немесе 3,5 % - ке ... ... ... ... ... 6%. Осы 3,5% ... ... (2,5) көбейтсек, онда 1983ж. ЖҰӨ көлемінің ... 8,75% ... ... ... айтқанда, егер де 1983 ж. Жұмыссыздық
деңгейі толық қамтамасыз етілсе, ЖҰӨ нақтыға қарағанда 8,75% - тен ... ... ... ... енді ғана ... ... нарықтық механизмге өтуі қарастырылуда. Қазіргі кезде
жұмыспен қамту қатынастары терең дағдарысты ... ... Оның ... экономика жағдайында жұмыспен қамту қатынастары тоталитарлық
орталықтан жоспарланған еді. Бұрынғы әміршілдік қоғам толық ... ... және ... ... ... қамтылуын шеше алмады.
Ал енді тиімді еңбекпен қамту дегенді қалай түсінеміз?
Толық еңбекпен қамту дегеніміз халық ... ... ... тұрғындарды жұмыс орнымен қамтамасыз ету.
Тиімді еңбекпен қамту дегеніміз қоғам ... өте аз ... ... ... нарықтық экономикада жұмыскерлердің оңтайлы резерві ... ... ... ... ... ... мөлшері сақталады. Оған тең
дәрежеде арифметикалық «толық еңбекпен қамту» және тым жоғары жұмыссыздықта
керіғар екендігі белгілі.
Жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... ... қысқаша тоқталып өтейік:
1. Ағылшын священнигі Мальтус “халықтың өсу” заңын қалыптастырды, ол
заңға сай өндірісте тамақ ... ... ... ... (1,2,3,4,5, т.с.с), ал адамдардың өсуі геометриялық прогресспен
өседі ... ... ... ... ... ... осы
тамақ өндірісі мен адам өсуінің арасындағы тәуелділікте – деп, адам ... ... ... ... ... ... ... реттеуді ақтады.
2. Классикалық саяси экономия нарықты өзін-өзі ... жүйе ... ... ... ... жұмысшының өз еркімен жұмыс істемейді.
Жалақының ... ... ... жұмыс іздейді т.с.с.
3. Маркстік теория жұмыссыздық капитализмге тән құбылыс, капиталдың
органикалық құрылымының өсуіне ... ... ... ... жұмыссыздықтарды құрайды – деп түсіндіреді. Маркстік
экономикалық теория капитализмді жаңа қоғамдық құрылыспен ... ... ... ... ... сай ... ... және көрінбейтін (аграрлық) түрлерін келтіреді.
4. Кенсиандық теория. Кейнстің тұжырымдауынша, ... ... ... ... ... реттеуші бола алмайды, екіншіден, нарық
тепе-теңдігі толық жұмыспен қамтуға ... бере ... ... ... ... ... ... деңгейі” болу керек, одан құтылу мүмкін емес.
Ауыл шаруашылығында жұмыспен қамту АҚШ – да 1955 жылы 6,5 ... 1990 жылы 3,2 млн ... ... ал қызмет көрсету саласында 1955
жылы 30,1 млн адамнан 1990 жылы 85,3 млн адамға ... ... ... 75% ... ... құрылымда ой еңбегімен айналысатын
жұмыскерлер арта түсті. Олар 1991 жылы ... ... ... ... 51% ... қаласы әкімінің еңбек, халықты әлеуметтік қорғау және
жұмыспен қамту басқармасы кедейшілікпен күресті ... ала ... ... ... ... іс-шаралар жобасын түзген болатын. Бұл ... ... ... ... үш ... ... ... адамдарды тұрақты
жұмыспен қамтамасыз ету, екіншіден, оларды кәсіби даярлау, яғни қайта оқу
курстарында оқыту және қоғамдық ... ... ... ... атап ... бағыттарды негізге алған басқарма ұжымы өткен жеті
айда жоспар бойынша 1500 ... ... ... ... ... ... жүзінде бұл көрсеткіш 1514 адамға жетіпті. Қала бойынша қай ... ... ... ... сараптама жасаған басқарма қызметкерлері
оқу мекемелерінің арасында тендер өткізіп, ... ... ... ... ... қайта оқу ... ... жылы ... ... ... және аса ... білім беру орталығы жеңіске жетіп отыр.
Бүгінгі таңда 639 ... бар ... оның ... ... ... қажет етеді. Ал мұнда тіркелгендер негізінен экономист
немесе заңгер болып ... ... ... ... 205 ... осы ... ... оқытып, кәсіби мамандық әперген. Ал белгіленген жоспар
бойынша олар жыл соңына дейін 345 ... ... ... ... оқытып
шығаруы керек. Егер ... ... ... ... машинасының
операторлығына – 80 адам, шағын және орта бизнес кәсіпкерлігіне – 10 ... ... ... – 20 ... шаштараз – визажистке – 40
адам, секретарь-референтке (қазақ, орыс және ағылшын тілдерін білумен ... ... ... – 20 адам, тігіншілікке – 40 адам, газбен және
электрмен дәнекерлеушіге – 20 ... ... ... мастерлігіне – 10
адам, автомеханик және автослесарлыққа -10 адам, жүргізушілікке – 40 адам
(Д категориясына – 10, ... – 30) ... тиіс деп ... ... ... кеміп, кедейшіліктің шекпенінен
арылушылар саны артып ... ... әлі де ... қоғамға қажетті
мамандықтарды таңдай білмеуден жоғары, арнаулы оқу ... ... ... ... ... ... толтыруда. Мысалы, биылдың өзінде
гуманитарлық мамандар бойынша – 2900, ... – 4680, ... ... - 1500 жас ... ... ... отыр. Бұған орта білім
беретін колледждерді бітіретін 2000 ... 800 ... ... айту керек, заңгерлер мен ... көше ... ... ... ... өзге амал ... ... онша көп
деуге болмайды. Өйткені, ауылдық ... әлі де ... ... ... бар. ... сол, ауданда бірнеше бос жүрген химик, математик,
физик мамандардың зәру болып ... ... бір ... ... ... ... шешу ... шетелдік арзан жұмыс күшіне
арқа сүйейтін фирмалардың да мәселе тудырып жататыны бар. Олар ... бес ... ... ... ... ... ... көлденең тартады.
Осылайша шетелден жұмысшы алдыруға құмбыл. ... ... ... ... ... рұқсат берілген 44 компания бар екен.
2. Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... нарығы.
Жұмыссыздық проблемаларын шешуде еңбек биржалары айтарлықтай орын
алады. Нарық қатынастары дамыған ... ... ... ... ... беру максатында адамгершілік институттары ретінде
пайда болды. ... өте келе ... ... ... ... оның
мақсаты мен кызметіде өзгереді.Еңбек биржасы бұл еңбекті жалдау барысында
жұмыскерлер мен кәсіпкерлердің арасында ... ... ... ... ... мекеме. 1991 жылдың бірінші шілдесінен бастап
Қазақстанда барлык жерлерде тұрғындарды еңбекпен ... ... ... ... ... негізгі атқаратын қызметтері ... ... ... мен ... анықтау, жұмыссыздықты есепке алу және бос
жұмыс орындарын тіркеу, жұмысын ауыстыруға және ... ... ... адамдарға ақпараттар беру, жұмыс істеп жүрген кадрларды оқыту
мен қайта ... ... ... арасында кәсіптік бағдар беру
жұмысын жүргізу, адамдарды жұмысқа ... үшін ... ... және ... жұмыссыздыққа байланысты жәрдемақы тағайындау.
Мемлекет, кәсіпорындар мен ... ... ... ала ... ... ... ... әсер етеді. Еңбек биржасы беретін жұмысқа
жолдама кәсіпкерлер үшін міндетті болмайды, ол тек кана ұсынымдылық ... ... ... ... ... ... ... құқы бар және оны
өздерінің кадр бөлімі арқылы жүзеге асыруға тырысады.
Нарықтық экономикасы ... ... ... ... ... категориялардыадамдарға, әсіресе жастарға дифференциалды түрде
қарау көзделген. Осы ... ... ... ... күресу
арнайы бағдарлама жаслып, ол өмірге ендіріледі. Бұл ... ... ... үшін ... ... құру ... ерекше
орын берілген, кәсіпкер жалақыны төлеу шығындарын қаржыландырмаса, мемлекет
кәсіби дайындықта ... ... өз ... ... ... ... ерекше орынды ... ... ... қамту орталығы) алады. Еңбек биржасы – бұл тұрақты
негізде қызмет жасайтын ... ... ... ... ... жұмыскер мен
кәсіпкер арасындағы делдалдық іс-әрекет жүзеге асады. Бұрынғы ... ... ... ... ... ... Жұмыссыздықтың көзі жойылғандығы
айтылды.
Бүгінгі қалыптасқан өмір шындығы, барлық еңбек нарығы элементтерін
қайтадан пайда болу ... алға ... ... тұрғындарды
жаппай жұмыспен қамту орталығы 1991-ші жылдың 1-ші шілдесінен бастап жұмыс
істей ... ... ... ... ... ... ... алғашқыда
гуманитарлық институт ретінде пайда болып,оның мақсаты жұмыссыздарға көмек
көрсету еді. Уақыт өте келе бұл ... ... ... даиуына сай
олардың міндеттері мен қызметтері өзгерді. Соңғы жылдары еңбек ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамту саясатын
жасап, әрі оны өмірге ендірді. Мұндай биржалардың бүгінгі ... ... ... ... табылады: еңбек нарығындағы сұраным мен ұсынымды
зерттей білу, жұмыссыздар ... ... алу, бос ... ... ... ... және жұмысқа тұрғысы клетін адамдарға ақпарат беру, жұмыс
іздеген ... ... ... және жаңа ... ... жастар
арасында кәсіби бағдар жұмысын жүргізу, адамдарды ... ... ... іс ... және жұмыссыздарға жәрдем ақы төлеу болмақ.
Егер де жұмысы жоқ жұмысшылар бос ... ... ... еш нәрсе
білмеген болса, онда олар істеуге тиіс ... ... ... және ... ... жұмыс іздеуге әрекеттері болып табылады. Әр ... және әр ... ... ... ... ... ... сұраныстың
салыстырмалы жағдайы туралы қандай да бір жалпы ақпарат бәрібір боолады.
Оны газеттердегі хабарландырулардан, ... ... ... ... ... ... ... баяндамаларынан алуға болады.
Бүгінгі таңда еңбек биржасы күшті ақпараттық агенттіктің де рөлін
атқарады. Олар кәсіподақтар атқаратын анықтамалық ... ... ... оны өзінің жақын бөлімшесіне шақырып алып, бүкіл Лондон бойынша
оның мамандығы бойынша жұмыскерлерге қатысты қандай сұраныстар жасалғандығы
туралы ... ... ... Егер де әр түрлі қалалардағы ... ... ... ... ... ... одан да ... ақпарат
беріледі.
Англияда байланыстың оқшауланған жүйесінен біріккен жүйеге көшу еңбек
биржасы туралы ... ... ... ... жүйе ... бос ... ... ауысуын тездетуге арналған қуатты құрал болып
табылады.
Бір қарағанда, егер де ондай жүйе ... ... онда ... ... жоқ ... болып көрінеді. Бірақ бұл қате пікір. Осы
сәтте белгілі бір фирмада екі бос жұмыс орны ... ... ... ... алған жұмысшылар сол жерге жұмыс іздеп барған кезінде де бұл
жұмыс орындарының бос ... ... ... ... емес.
Егер де әр түрлі кәсіпорындарда немесе кәсіпорындардың бөлімшелерінде
бос жұмыс орнына қатысты ... ... бар ... ... ... осы ... үшін ... бөлімшелер үшін жалдана алатын
орталықтар ұйымдастырылса. Егер де бұл бұған дейін жасалған ... ... тек ... бір ... ... бос ... орны бар деген
ақпарат қана емес, сонымен қатар бұл бос жұмыс орындарының олар сол ... ... ашық ... ... ақпарат беріледі.
Мұндай бірыңғайландыру жолындағы кедергілер әр түрлі кәсіпорындар бір
компанияға ... ... ... ... жерлері тұрақты және олар
іс жүзінде бір-бірімен тығыз байланыста болған кезде аз болады.
Егер де ... ... бір ғана ... және ... ... бірнеше компанияға немесе кәсіпкерге тиесілі болған кезде
бірыңғайландыру жасалатын кедергілер күшті болады, себебі бұл ... үшін ... алу ... арнайы ұйым құру қажет болады.
Оны компаниялардың өздері ... ... ... орган құруы және осыдан кейін
көрсетілген мақсаттарға пайдаланылуы тиіс.
Тәжірибеге сүйенсек, егер де бұл ... кең ... ... келсе, олар ниеті таза еместердің жеке ойынын білдірмей, қоғамдық
болуы ... ... ... де ... ... да ... тиіс; олар көтерілістер мен локауттарға назар аудармаулары тиіс –
мұндай жағдайда тараптардың бірі пәлен кәсіпорында жұмыс ... ... ... ... тиіс; олар ешқандай қайырымдылық шараларын
жүргізбеулері тиіс, ... ... ... көрсететін ассоциациялардан,
өздерінің беделін жоғалтып алудан қорқып, жақсы жұмысшылар алшақтайтын
болады және осы ... ... мен ... де ... биржаларға
муниципиальды немесе мемлекеттік ұйым ... беру ... ... ... және ... ... мекемелер мен кәсіпорындарға
жұмысшыларды алу жөніндегі бірден бір орган ету арқылы олардың осы ... да ... ... ... осы ... ... осы ... жағдайлар кезінде еңбек биржасын
кеңінен пайдалануға жағдай жасай отырып (егер де кең қоғамдық пікір осындай
шаралар үшін ... ... онда ... ... қажеті жоқ), жұмыс күшіне
деген сұраныс талаптарын білмеуді жоюға мүмкіндік береді; сондықтан олар
жұмыссыздықтың азаюын және сол ... ... ... өсуін туғызады.
Мемлекет кәсіпорын және ұйымдар мүддесін ... ... ... ... ... әсер етеді. ЕҢбек биржасы берген жұмысқа жолдама – кәсіпкер
үшін ... ... ... олар ... кімді аламын десе таңдау ... ... және ... ... ... ... ... мүмкіндігі бар.
Экономикасы дамыған елдер кәсіпорындар мен компанияларында жұмыс
күшін жалдау екі жағдайды ескере ... ... ... ... ... ... оның ... даму
стратегиясын және фирманың өз ... ... ... ... ... ... ... күшінің ұлттық нарығының жағдайын ескеру керек.
Жұмыс күшін жалдау кезінде төмендегідей тәсілдер қолданылады:
- жоғарғы және орта оқу ... ... ... жұмыспен қамту орталығы арқылы кадрларды жалдау;
- жарнамалық ... мен ... ... ... ... тарту;
- орналасатындады конкурстық негізде мұқият таңдау, ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті мұқият талқыланып, онда әртүрлі тестілерді қолдану
ескеріледі.
Тестілер жұмыс орнына таласатын ізденімпаздың ... ... ... ... ... ... жалпы интеллектуалды тексеруге,
кейде әртүрлі дайындық деңгейін байқататын, жалпы жәнге өндірістік сипатты
көрсететін сауалдарға, оның ... ... ... ... ... сұрақтарға негізделіп жасалады.
Еңбек нарығы
Енбек нарығы бұл нарықтың ерекше түрі , онда ... ... сату және ... алу ... ... .Осы ... оның құны мен
жалдану жағдайы бағаланады. ... ...... ... ... тұрғындарды жұмыспен қамту көлемі мен динамикасын,
жұмыссыздықтың сала бойынша, ... ... ... және
басқада көрсеткіштерінің құрылымын байқатады . Осы құбылыстар АҚШ тағы
еңбек рыногында ... ... ... ... ... екі
тенденция байқалады: ауыл шаруашылығымен айналысатындар ... ... және ... ... көрсету саясатында артуы . Себебі бұл
сала ... ... ... және ол ... ... ... салаға айналды .
Адамзат тарихының тәжірибесі, адамның еңбекке деген ең ... ... ... тек ... оның ішінде еңбек нарығы
жайында ғана іске асатындығын ... . ... ... ... ... алдымен жұмыс күшіне сұраным мен ... ... бұл ... ... нарық. Жұмыс күшін реттеуде оны әкімшілдік - әміршілдік
әдіске қарама – қарсы әдіс деп ... ... ... ... – бұл
тиімді экономиканың негізі ... ... ... ... ... еңбек нарығы болмады .
Мамандарды ... ... тым ... ... ...
тұрғындарды толық, біреқ ... ... ... ... ... өмір сүру ... ... теңгермешілікке жол берілді,
ал ол белгілі бір дәрежеде қоғамның ... ... ... ... - ... ... ... жағдайында мемлекет,
жұмыспен ... ... ... ... ... ... сәйкес орталықтанған жоспар бойынша ... ... ... бөлу ... ... отырды . Жаңа ... ... ... ... қабілеті бар ... ... асып ... ал ол өз ... жұмыс күшінің тапшылығын ... ... бұл ... ... типтегі шаруашылық механизмінен ... ... : ... жалақы қоры жұмыскерлердің санына
тәуелді ... ... ... ... ... ... өнімділігінің
төмендігінің және жұмыскерлердің өндірістегі негізгі жұмыстарынан
ауыл ... және ... ... ... ... толтыруға
тиіс еді .
Оның ... ... ... ... ... ие болуға
нақты кепілдік берілетін және оны ... ... іс ... ... ... ... жұмыс күшіне ... ... мен ... ... қатаң шектеледі . ... ... мен ... қатаң бақылау ... , ... ... ... ... ... тек қана мемлекет
белгілеген еңбек нысандарының шеңберінде ғана рұқсат ... ... ... “ жас ...... , ... ... мерзімдік шартқа қол қою сияқты ... ... ... уақыты өтелгеннен кейін ... ... уәде ету, ... ... ... ... ... жоғалту қатері
сияқты жанама әдістер де қолданылады. Өздерінің ... ... және ... өмір ... ... етуге мүмкіндік
беретін жұмыс іздеу ...... ... тәртібі түрінде, елде
керісінше ... ... ... ... ... ... Бір орында ұзақ уақыт ... ... ... да және ... ... да ... ... еңбекті ауыстырудың экономикалық заңы ... мәні – адам ... ... ... ... үшін ... ... керек, ал ол, үнемі өзін - өзі ... ... ... ... ... ... ... барлық кезеңі бойында еңбек
ету нысанын ауыстырып отырады .
Мысалы, американдықтар ... ... өмір ... ... рет жұмыс ауыстырды. Жапонияда, бір бөлегі өмір бойы ... ... 206 рет ... ... екен . ... ... Жапонияға қараған жоғары болды, ... АҚШ – ... Бұл ... ... ... ... жатқан экономикаға
тән көрініс. Мысалы ... ... және ... ... ... үштен бірі мамандықтарын ауыстырады ... ... ... жұмыспен қамту саласында , ... ... ... мен олардың жұмыстың жағдайына ... ... ... ... бар. Оның ...... тұрақсыздығынан көрінеді.
Миллиондаған адамдар, өздерінің экономикалық және ... ... деп ... ... жұмыссыз қалады. Ол көбінесе 2 ... ... ... Сонымен бірге миллиондаған дипломы бар мамандар ... ... ... ... ... ... жұмыс жасайды,
ал бұл ... яки ... ... орын алып ... жағдайлар, қазірде нарықтық экономикаға өту ... ... ... ... ... де тән бола ... Атап өту
керек – бұл процес өте ... ... ... ... мен жекешелендірудің нәтижесінде көп ... ... , ал ол , өз ... ... ... тұрақты түрде қамтылған жұмыскерлердің ... ... және де ... ... нысандарының баяу
қалыптасуы, жұмыстан босап ... ... ... ... ... ... Қалыптасқан шаруашылық байланысының ... ... ... және ... ... ... пайдаланылмауына, көптеген ... ... ... ... ... ... ... нарықтық
экономикаға тән құбылыс болып табылады. Бірақ оның әр ... ... ... ... бір ... ... Егер ... мөлшерден асып кетсе немесе ... ... ... ... ... Ал ... ... тұрса, онда экономиканың
тиімді дамуына қолайлы жағдай жасайды.
Нарықта сұраным мен ... заңы ... ... және ... ақыға әсер етеді. Мұнда жұмыс күшін сатушылар мен ... ... ... ... ... ... ... яғни
өзінің жұмысқа қабілеттілігін сатушылар болып ... ... ... рыногын мойындау үшін жұмыс күшінің әлеуметтік ... ... мен оның ... ... ... ... ... өзгерту керек. Жұмыс ... ... ... ... ... қосылуын нерықтық әдіспен – сатып алу – сату жолы ... ... ... ... ... ... онда оның құны ... әңгіме
туындайды. Шын мәнінде, жұмыс күші ... өмір сүру ... ... теңестіруге болады, яғни жұмыскер мен оның
отбасының ... өмір ... осы ... құнына пара пар
болады
Қазіргі кезде діздің ... ... ... ... ... еңбегі төмен бағалануда. Мысалы , Шветцияда – 30,
Германияда – 28, Австралияда – 22, Францияда – 15 ... ... ... 0,10 ... ... ... енді ғана ... қамтудың нарықтық механизмге өтуі қарастырылуда. Қазіргі
кезде ... ... ... ... дағдарысты басынан кешіруде.
Оның себебі ... ... ... жұмыспен қамту
қатынастары тоталитарлық орталықтан ... еді. ... ... ... ... ... ... және тұрғындардың
тиімді еңбекпен қамтылуын шеше ... ... ... ... ішіндегі ең жетілмегені болып
табылады. Өзінің жұмыс күшін ... ... ... ... ... бар немесе жоқтығы туралы мәліметтермен ... Олар ... ... шеңберіндегі бос жұмыс ... ... ... Ал ... ... жұмыс орнының болуы
туралы тіпті хабарсыз. ... ... ... ... заңы ... ... ... мынада: өзінің экономикалық
жағдайын жақсарту үшін ... ... ... ... ол ... ... қажет етеді және ... өмір бойы ... ... ... ... түрін өзгерткені абзал.
Мысалы американдықтар өмірінің еңбек еткен жылдарында ... ... 7,5 рет, ... 2,6 рет, ал ... ... ... ... қарағанда жоғары. Дамыған елдердегі ... ... ... ... жұмыскерлердің үштен екісін үнемі
оқуға ... . ... ... ... ... ... әйтеуір
бір жерде оқиды . Осы елде сапа ... ... ... ... жаңа ... және еңбек тәсілдерін игеру ... ... . ... ... байланысты арнайы заң қабылданған. Заң
талабына ... ... ... ... ... кез ... ... оқуға
құқылы және ешқашан жалақысын ... . ... да ... мен білім дәрежесі жоғары ... . Бұл ...... ... ... үшін ... құбылыс . Финляндияда ,
мысалы осындай орташа мерзім ... ... та ... ... ... айналысатындардың үштен бір бөлігі басқа
жұмысқа ... ... ... тепе – ... ... мен ... ... Еңбекке деген сұраным ... ... кері ... ... ... ... мөлшері
көтерілген кезінде фирмалар тарықтық тепе – ... ... ... ... сұранымды төмендетуі ... ал ... ... ... ... артады. Жұмыс күшіне ... ... ... іс - әрекет етеді .
Американ ғылым экономисі П. Самуэльсонның ... ... ... ... ... ... анықталады
:
- тұрғындардың жалпы санымен;
- жалпы тұрғындар санындағы өз ... ... ... жыл ... апта ... жұмысшының атқаратын орташа
санымен;
- ... ... ... ... , саны ... ... ... жұмыспен қамтуды талдау және оны шешу
жолдары
Қазақстан егемендiк алғаннан ... ... ... ... еңбек нарығы құрылымының өзгеруiмен бiрге
жүрдi. ... ... ... ... жаңа ... ... ... сұраныстың сандық және ... ... ... ... ... ... басқарылатын жұмысбастылық және ... ... осы ... ... пен ... ... ... алмастыруды көздейдi.
Жұмыстылық туралы статистика ... ... ... ... ... саны 2004 – 2007 ... 2,1 ( -ға ... ... ... керiсiнше 4,5 (
-ға өстi.
Жұмыссыздықтың пайда болу себептерiне ... ... ... ... ... ... болуы мемлекет ... жаңа ... ... ... және тағы ... ... жұмыссыздардың ақша табу көздерi жоғалады. ... ... ... ... ... олар ... жағдайда болады, олар
әлеуметтiк қамтамасыз ... ... ... ... ... екi ... ... көзiне әсер ететiн факторларға
байланысты.
Нарықтық қатынастар ... және ... ... ел
экономикасындағы құрылымдық өзгерiстер ... ... ... ... тепе – ... бұзылуымен жұмыссыздықтың өсуiмен ... ... ... ... ... азайту
мақсатында iс – шаралар ... ... ... ... ... ... өсуiне байланысты жаңа ... ... ... бұл ... бастылықтың өсуiне және ... ... 2006 жылы ... ... ... 906,4 мың адам болып, 2007 жылы бұл ... 780,4 ... ... ... отырғанымыздай жұмыссыздық ... 2006 ... 2,4 ( - ға ... 2007 жылы ... жалпы
жұмыспен қамтылғандар 6699,1 мың адам ... оның 3863,6 ... ... ал өз ... ... iстейтiндер саны 2835,5
мың адам.
Қазақстан Республикасында 2007 жылдан ... ... ... ... ... ... таңдамалы зерттеу жүргiзiлдi.
Алынған ақпаратқа сай, ... ... ... ... ... штат қысқаруына байланысты, әрбiр 8 – шi адам (11,6 () ... ... ... ... ... ... ... еңбек ресурстары
мың. адам
|Көрсеткiштер |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 ... ... |9140,1 |8813,6 |8471,2 |8399,0 |8531,4 | - ... белсендi |7489,5 |7440,1 |7052,6 |7055,4 |7107,4 |7479,5 |
|халық | | | | | | ... ... |6518,9 |6472,3 |6127,6 |6105,4 |6201,0 |6699,1 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... жұмыскерлер | | | | | | |
| |4418,4 |4271,3 |3783,0 |3354,2 |3504,4 |3863,6 ... ... ... |1600,5 |2201,0 |3783,0 |3354,2 |3504,4 |2835,5 |
|iстейтiндер | | | | | | ... |970,6 |967,8 |925,0 |950,0 |906,4 |780,4 ... ... ( |13,0 |13,0 |13,1 |13,5 |12,8 |10,4 ... ... ... және ... қамтамсыз ету
мәселесi үнемi Үкiметтiң назарында. 2006 жылы “ ... ... ... ... қабылданды. Оның негiзгi бағыттары
келесi ... ... ... ... ... әлеуметтiк көмек көрсету және ... ... ... ... ... ... қысқарту;
- экономикалық өсу және әлеуметтiк ... ... ... ... ... өмiр сұру деңгейiн жоғарылату;
- ... ... ... ... ... экономикалық
реабилитациялау және әлеуметтiк ... ... ... күресудi iске асыру.
Қазақстанның еңбек нарығындағы Бүгiнгi ... ең ... - ол ... ... қамту және жұмыссыздық. ... шешу үшiн ең ... ... ... ... түрде
талдап, сонан соң ондағы болып жатқан өзгерiстердi ... ... ... ... ескере отырып, еңбек ресурстарын
басқару ... ... ... ... ... ... іріктелген және оқытылған сұхбат
жүргізушілердің ... ... ... ... және халықты әлеуметтік қорғау
министрлігінің ... ... 2003 ... ... ... жұмыспен
қамту жөніндегі уакілетті органдарға жұмыссыздар ретінде 146,5 мың. aдам,
маусымда – 24,9 мың адам ... ... ... ... 51,2 мыңы ... мыңы – ауыл тұрғыны. .
2003 жылғы маусымның соңында жұмыспен қамту органдарында ... ... ... адамдар саны – 172 мың, бұл өткен айдағыдан 11,5 мың
адам (6,3%) , 2002 ... ... ... 84,1 мың адам (32,8%) кем.
Тіркелген жұмыссыздардың экономикалық ... ... ... ... 2003
жылдың мамырындағы 2.5%–дан маусымда 2,4%–ға қысқарды.
Облыстық статистика басқармасы ... ... ... туралы
өткізген іріктеме зерттеу материалдары бойынша 2003 жылдың ІІІ – тоқсанында
облыстағы экономикалық белсенді халықтың саны 985,4 мың ... (15 ... ... жастағы халықтың жалпы санының – 71,2 ... ... ... -- ... салаларында жұмыспен қамтылғандар, 7,6% -- жұмысы жоқтар
( Республика бойынша – 8,2% ).
Экономика ... ... ... 44,8% ... 55,2% — өз бетінше жұмыспен ... ... ... ... (62.6% ) ... жерде еңбек етеді.
2003 жылдың ІІІ – тоқсанында облыс бойынша жұмыссыздардың жалпы саны
74.9 мың адамды құрады, оның 63,8% -- ... 36,2% -- ауыл ... ... ... облыстағы енжар халықтың саны 398,4 мың адам болды.
Экономиколық ... ... ... бөл ігін ... оқу нысанындағы
оқушылар ( 43,9% )және зейнеткерлер ( 39,6% ) құрады.
2003 жылдың ... 2001 ... ... облыстағы
экономикалық белсенді халықтың саны 16,6% артты. Жұмыс орындарының көбеюі,
салық ... ... мен ... рыногындағы теңсіздікті түзету
шаралары, оның ішінде орта және ... ... ... беру ... туғызды. Сараптама көрсеткендей, еңбек рыногындағы жағдайдың
өзгеруінің негізгі ...... ... ... артуы мен
жұмыссыздар санының кемуі. Осы кезең ішінде жұмыспен ... саны ... оның ... ... ... – 18,8%, өз ... ... – 24,4% артты. Жұмыссыздық деңгейі 3,9 ... ... ... ... ... ... ... 15 және одан
жоғары жастағы экономикалық тұрғыдан белсенді халық саны (бағалау бойынша)
7,6 млн. ... ... ... ... ... саны-6,9 млн.
адам немесе өткен жылдың тиісті айымен салыстрғанда 489,2 мың адамға көп,
жұмыссыздар – ... 686 мың адам ... 37,8 мың ... кем.
Жұмыссыздық деңгейі 9,1% анықталды.
2003 жылы ... ала ... ... ... ... белсенді
халық саны 7,6 млн. адамды құрады және 2002 ... ... 239,3 ... ... 3,2% өсті. 2003 жылдың төртінші тоқсанындағы ... ... ... 2 ... ... жылы халықты жұмыспен қамту саясаты еңбек саласында пайда болған
дисбаланстар мен диспропорцияларды жоюмен, еңбек нарығындағы ... ... ... өсуімен байланысты міндеттерді шешуге бағытталған.
Дисбаланс пен диспропорция туралы мәліметтер бойынша өткен жылы ... ... ... ... 22,1 мың адам келіпті, олардың 11 мыңы ғана,
яғни 50,6 пайызы жұмыспен қамтылған. Бұл ... ... ... ... жұмыс іздеп келушілер санының өсуі есебінен 42 пайызға ... ... ... ... ... ... ... орындары мен бос орындары
мен бос орындар еңбек рыногындағы сұраныстың 1/10 ... яғни 10 ... ... ... деңгейінің жоғарылығы Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың
халықты жұмыспен қамту дәрежесін ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Бұл мәселе Елбасы биылғы
жылғы Жолдауында атап ... ... пен ... ... ... ... арналған облыстық бағдарлама халықты жұмыспен қамтуды
жақсартуға бағытталған. Сонымен қатар, ... ... ... ... мамандарды жұмыссыздар арасында дайындауды
көбейту шаралары жүзеге асырылуда.
2004 жылдың I-жартжылдық қорытындысы тұтас алғанда оң ... ... ... оны біз ... ... ... ... Бағдарламада қарастырылған халықты жұмыспен қамтуды ... ... ... бойынша көрсеткіштер артығымен орындалған. Осы
кезеңде 7363 жаңа жұмыс орындары ашылған, бұл ... ... ... 5886 адам ... орналастырылған (138,4%), 5562 жұмыссыз ... ... ... ... ... ... 271 ... (165%). Жаңа жұмыс орындарын ашу бағдарламасын артығымен
орындаған Кентау ... ... ... ... ... оң баға ... ... Жартыжылдық қорытындысы бойынша
Шымкент қаласы мен ... ... осы ... ... қалуларын
жоятындарына күмәніміз жоқ .
Облыста жаңа жұмыс орындарын ашу мен ... ... ... ... 11,6 мың ... ... орналасты. өткен жылмен
салыстырғанда аудандық, қалалық халықтық жұмыспен қамту деңгейінің ... ... бұл жыл ... ... ресми тіркелген жұмыссыздар
деңгейін төмендетугу әкелді. Бұған жұмыс берушілердің Қ.Р –ның «Халықты
жұмыспен қамту туралы» ... ... ... ... бос ... мен вакансиялар мәліметтерді беруді орындаулары тікелей әсер етті.
Егер де 2003 жылы бос ... ... ... орта ... ... 900 орын
жөнінде мәлімет берілсе, 2004 жылдың ... ... бұл ... ... ... ... жылы ... жұмысшылар саны 4,8 млн. адам, ... ... осы ... ... 185,7 адам ... ... ... мемлекеттік және мемлекеттік ... 81,4% ... ... жеке ... 11,6 %, ... ... 7% ... -2
Жұмыспен қамту органдарының жәрдемімен ... ... ... 2005ж ... 2006ж ... ... |2418 |2339 ... елді мекен |1373 |1187 ... жер |1045 |1152 ... |556 |430 ... |80 |69 ... |189 |233 ... |235 |212 ... ауданы |108 |87 ... |173 |68 ... |187 |229 ... |62 |101 ... |32 |32 ... |154 |152 ... |232 |214 ... |1 29 |98 ... |131 |125 ... |66 |193 ... |84 |65 ... және орта ... 2006 ... 2—тоқсанында
жұмыспен қамтылғандар саны 2,7 млн. адам ... ... ... ... ... Бұл ... кезеңмен
салыстырғанда 120,7 мың адам артық (4,7%).
2006 жылдың ... ... ... ... , ... ... ... ары қарай 8 млн. ... ... ... ... млн., ал ... адам ... ... 15 жас және одан жоғары ... ... 7,4 млн. ... 64,4% адам. Соның ішінде
қалада 4,2 млн. ... 56,5%, ауыл ... 3,2 ... 43,5%.
2006 жылдың 2—тоқсанында жұмыссыздарсаны 623,3 мың ... ... Орта ... ... елді ... мың адам немесе 62,3 % ... ... ... мың адам немесе 37,7% (6,8% ) ... ... ... ... 11,9%-ды ... ... ... мың (58 %) , ал ... мың адам құрады.
Жас ерекшеліктеріне ... ... ... көп ... жас ... ... 25—29 ... 30—34
жас—13,1%, 40—44 жас—9,8%, 35—39 жас—9,6%. ... ... ... 115,3 мың ... орта ... жалпы ... ... ... мың, ... мың ... жылдан аса жұмыссыз отырғандар—203 мың адам ... , 1—6 айға ... –148 мың ... 25,4% , 6—12 ... мың адам ... ... және халықты ... ... ... қамту органдарының хабарлауы ... 2006 ... ... 175 мың адам ... ал ауыл ... мың адам. Қаңтар—маусым ... ... 117,6 мың ... 2005 ... ІІІ тоқсанында облыстағы
экономикалық белсенді халықтың саны 1017,2 мың ... ... оның ... ... ... 7,2 ... ... болғанымен, егер табыла
қалса, кірісіп кетуге дайын тұрды. ... ... ... 69,5 ... ... ... ... қамтылғандар санының 47,6 пайызын
жалдамалы жұмысшылар, 52,4 пайызын өз бетінше жұмыс істейтіндер ... ... ... ... ... өсуі ... өз бетінше
жұмыс істеу есебінен, әсіресе, ауылдық жерлерде қосалқы шаруашылықты
дамытқан ... жеке бау- ... ... адамдардың есебінен жүзеге
асып отырды.
2005 жылдың қаңтар – желтоқсан айларында облыстық ... ... ( ... тұлғалар ) ірі, орта және шағын ... ... ... саны ... көрсеткіш бойынша 318,4 мың адамды
құрады, оның ішінде ірі және орта ... 227,2 мың адам ... ... мен ... ... 91,2 мың адам (28,6) ... ... 1 қаңтарындағы жағдай бойынша Оңтүстік Қазақстан облысында
тіркелген жұмыссыздардың саны 8,7 мың адамды құрады немесе 2005 ... ... ... 90,7 ... ... Тіркелген жұмыссыздық
деңгейі -0,86 пайызды құрады (2005 жылдың 1 қаңтарында – 0,95 болған ).
2005 – 2006 ... 1 ... ... бойынша Оңтүстік Қазақстан
облысының ресми тіркелген жұмыссыздар саны 1 ... ... ... ... 2003 – 2005 ... ... ... жөніндегі бағдарламасын жүзеге асыру барысында 2005
жылы облыста 14514 жаңа ... орны ... оның ... өнеркәсіпте – 1657,
ауыл шаруашылығында – 1584, құрылыс пен коммуналдық ...... мен ... ... ... – 3616 ... орны ... қамтылмаған халықты еңбекке орналастыру деңгейі өсіп келеді.
2005жылы жұмыспен қамту органдарының ықпалымен жұмыс ... ... ... 17959-ы ... 74,4 ... ... орналасты. Ресми тіркелген 9634
жұмыссыз қоғамдық жұмысқа тартылды, 1550 адам кәсіби оқуға жіберілді.
Қорытынды
Осыдан екі-үш жыл ... ... ... ... ... ... ... күші мен жұмыстың жағдайына, олардың қоятын талабы арасында
елеулі қайшылықтар болды. Мыңдаған, он ... ... ... ондай
дайындық деңгейін талап етпейтін қызметтерде жұмыс істеді, ал бұл ... ... алып ... ... ... ... ... мамандықтарын өзгерту мәселесі бекер
көтеріліп жүрген жоқ. Мәселен, ... ...... ... ... ... үй ... әйелдер көбірек қажет ... ... ... ... ... ... емес,
«көңілтабатындар» тезірек орналасады және т.б.
Күні кешеге дейін ... ... ... ... жоқ деп, ... ... негізгі артықшылықтарының бірі ретінде мақтан ... Бір ... ... ... рас та ... – оның ... ... етіліп келгені өз алдына әңгіме. Ал ... ... ... ... ... , ... ТМД ... секілді,
жұмыссыздар армиясы күрт көбейді. Босаған немесе қысқарған ... ... ... - ... ... ... он ... екеуі – орта кәсіпті
маман, әрбір бес адамның үшеуі – жалпыға бірдей орта білімді азамат.
Жұмыссыздықпен ... ... ... ... және ... қорғау министрлігі жанындағы жұмыспен қамтамасыз ... ... ... атқаруда. Жұмысқа орналастыру, жәрдемақы,
стипендия тағайындау істерін мүмкіндігінше жүзеге асыруға тырысуда.
Осыған орай шұғыл қолға алып, мұхият ... ... ... аз ... ... берушілерге талапты күшейте қажет олар қысқарту жасаған
кезде жұмысшыларының шағын жекеменшік бизнеспен айналысуына қамқоршы болса
құба-құп. Яғни, ... ... ... ... , станоктарды,
көліктерді жекешелендіріп, солардың қолына берген ... та ... ... ... ... ... ... тиісті қаражат бөлінсе
тіпті жақсы.
Екіншіден, қысқарту қарсаңында кәсіпорындар мен ұйымдар аудандық жұмыспен
қамту ... ... ... мен ... ... жөніндегі
ұсыныстарын айтуға міндетті деп ойлаймыз.
Қазіргі облыстағы ... ... ... ... деп ... Бұл ... оң өзгерістерге байланысты. Облыстың ... ... ... ... ... ... ... оң
құбылыс деп бағалауға ... ... ... ... ... ... ... елдер кәсіпорындар мен компанияларында жұмыс күшін
жалдау екі ... ... ... ... ... фирманың ағындағы тұтыныстарын, оның қосымша ... және ... өз ... ... ... мүмкіндіктерін
ескеру керек;
- екіншіден, жұмыс күшінің ұлттық нарығының жағдайын ескеру ... ... ... ... төмендегідей тәсілдер қолданылады:
- жоғарғы және орта оқу орындарынан мамандарды тарту;
- жұмыспен қамту (биржа) орталығы ... ... ... ... хабарлау мен жаппай ақпараттық құралдар көмегімен кадрларды
тарту;
- орналасатындарды конкурстік (бәсекелестік) ... ... ... бір ... ... ... тарта білу;
Талдау іс - әрекеті мұқият талқыланып, онда әр түрлі тестілерді ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі болып құрылады. Тесті жалпы интеллектуалды деңгейі
тексеруге, ... әр ... ... ... ... ... ... сипатты көрсететін сауалдарға, оның ішінде ... ... ... бойынша сұрақтарға негізделіп жасалады.
Қазақстан Республикасында тұрғындарды жұмыспен қамтудың ... ... ... ... ... ... , ... оқыту шаралары, қарастырылған, жастар, әйелдер, мүгедектерді
жұмыспен ... ... ... ... ... оларды
жұмысқа алудың үлесі белгіленген.
Қорыта келгенде яғни біздің еліміздегі еңбек нарығының жағдайы ... ... ... біз тез арада жұмыссыздықты мүлдем жоя алмаймыз.
Бірақ ... ... ... ... алға ... оған ... ... жасауымыз керек.
Елбасымыз кедейшілік пен жұмыссыздыққа қарсы күрес стратегиясында:
- кіші кредиттер жүйесін енгізу;
- шағын және орта бизнесті дамыту;
- ... көп ... ... ... басымдылықпен
дамытуға және
бұларға шетел инвестиция мен ұлттық капиталды белсенді тарту;
- қоғамдық жұмыстарды, ең ... жол ... мен ... жеке ... ... ... қажетсіз әкімшілік
кедергілердің бәрін алып тастау, және т.б.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Мамыров Н.Қ., Тілеужанова М.Ә. Макроэкономика: ... - ... ... Н. Ә. ... ... – 2030» стратегиялық жолдауы.
3. Кодекс законов о труде ... ССР по ... ... ... ... 1998. 96 ... Қазақстан Республикасының еңбек кодексі. 2004.
4. Ғ. Сапарғалиев «ҚР ... ... ... ... ... Алматы
«Жеті жарғы» 2004. 74бет
5. Шеденов Ө.К. «Жалпы экономикалық теория», ... 2000. 94 - ... Я. Ә. ... «Экономикалық теория», Оқу құралы, Алматы
«Қазақ ... 1999. 120-126 ... Б. ... «Экономикалық теория негіздеріне кіріспе»,
Алматы, 1994. 110-119 бет.
8. ... Б. А. ... ... негіздері» Алматы,1994, 25-32
бет.
9. Байжұмаев Б.Б., Жақыпова Ф. Н., «Экономикалық ... ... ... ... 1999. 105-120 ... С. ... ... теория негіздері», Оқу
құралы, Шымкент, 2005. 154-158 беттер.
13. Макконнелл К. Р., Брю С. Л. «Экономикс» : Принципы,
проблемы и политика, Том 1, 157-162 ... ... ... Ғ. ... ... ... еңбек нарығы»,
Алматы, 2001. 103-110 бет.
15. Осипова Г. М. «Экономикалық теория негіздері», ... 2002. ... ... В. «Экономикалық теория», Кестелі оқу ... ... 2003. 81-88 ... ... ... таралуына байланысты
жұмыстан босау
11,1 ... ... ... ... ... ... ... босау ... шарт ... ... ... босау ... ... ... ... шаруашылығын жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... болмауы ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жұмыссыздық экономикалық категория ретінде26 бет
«Қоқыс жағатын және жылу беретін зауыт»13 бет
Аймақтардың дамуын мемлекеттік реттеуді жетілдіру жолдары6 бет
Жергілікті бюджеттің кірістерін қалыптастыру16 бет
Компанияның қаржылық стратегиясы4 бет
Кәсіпкерлік қызмет ұғымы және белгілері3 бет
Несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ету әдістері мен нысандары93 бет
Тоңазытқыш53 бет
Шығыс Қазақстан облысының 2015 жылға дейінгі даму стратегиясы78 бет
Қазақстан Республикасында салықтық әкімшілік ету механизімін жетілдіру туралы14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь