Өндірістік шығындар есебін ұйымдастыру

Кіріспе

1.тарау. Кәсіпорынның техникалық . экономикалық сипаттамасы
1.1 Кәсіпорынның экономикалық сипаттамасы
1.2 Кәсіпорынның есеп саясаты
1.3 Аудиторлық тексеру және ақпарат көздері

2.тарау. Өндірістік шығындар есебін ұйымдастыру
2.1 Өндірістік шығындардың жіктелінуі және бағалануы
2.2 Өндірістік шоттар жүйесі және олардың сипаттамасы
2.3 Калькуляция баптары бойынша өндірістік шығындардың есебі

3.тарау. Шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың әдістері
3.1 Шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау мақсаты және әдістері
3.2 Шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың (қарапайым) процесстік әдісі
3.3 Шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың тапсырыстық әдісі
3.4 Шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың бөлістік әдісі
3.5 Шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың нормативтік әдісі
3.5 Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың және шығынды есепке алудың халықаралық практикада қолданылатын әдістері

Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
        
        Т. Рысқұлов атындағы Қазақ Экономикалық Университеті
Д И П Л О М Д Ы Қ Ж Ұ М Ы ... ... ... ... мен аудиті»
“Қаржы және Есеп” факультеті
“Бухгалтерлік
есеп және аудит” кафедрасы
Орындаған:
“ Есеп және
аудит” мамандығы
Шифр 050508
ғылыми жетекші:
____________
э.ғ.к.,
профессор ... ... ... ... беріледі
кафедра
меңгерушісі
Міржақыпова С.Т.
____________
“______”
“_________” 2007 жыл.
АЛМАТЫ, 2007
Мазмұны
бет
Кіріспе
3
1-тарау. Кәсіпорынның техникалық - экономикалық сипаттамасы
1.1 Кәсіпорынның экономикалық сипаттамасы
6
1.2 Кәсіпорынның есеп саясаты
10
1.3 ... ... және ... ... ... шығындар есебін ұйымдастыру
1. Өндірістік шығындардың ... және ... ... ... ... және ... ... ... ... ... ... шығындардың есебі 56
3-тарау. Шығындар есебі мен өнімнің өзіндік
құнын калькуляциялаудың ... ... ... мен ... өзіндік құнын калькуляциялау
мақсаты және ... ... ... мен ... өзіндік құнын калькуляциялаудың
(қарапайым) ... ... ... ... мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың
тапсырыстық ... ... ... мен ... өзіндік құнын калькуляциялаудың
бөлістік ... ... ... мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың
нормативтік ... ... ... ... ... және ... есепке
алудың халықаралық практикада қолданылатын ... ... ... ... ... даму барысында кәсіпорын қызметiнiң
қаржылық ... ... ... Осыған сәйкес кәсіпорындар мен ұйымдар
басшылығының ерекше ... ... ... ... ... отыр. Әсiресе, елiмiзде халықаралық стандартқа сәйкес жаңа
бухгалтерлiк есеп ... ... ел ... ... ... тигiзуде. Бұл елiмiздiң қазiргi даму ... оның ... ... - ... нығаю кезеңiнде маңызды болып
саналады. Сондай-ақ 1995 ... 26 ... ... Республикасы
Президентi «Бухгалтерлiк есеп туралы» жарлыққа қол ... ... ... ол ... ... мен ... енгізіліп заң болып қабылданған
болатын. Ал үстіміздегі жылдың 28-ақпанында жаңа ... ... және ... ... -деп ... заң ... көрді.
Бүгiнгi таңдағы ауқымды өзгерiстер кезеңi қоғам өмiрiнiң барлық саласын
жан - жақты қамтуда. Сол ... ... ... ... ... - әлеуметтiк және рухани дамуға жол ашатын демократиялық қоғам
құруға сай экономикамызда нарықтық ... бет ... Осы ... ... ... шешу – ... ... басты талаптарының
бiрi болып саналады. Әсiресе, соңғы ... ... ... ... орын ... ... өзi ... және өндiрiстiк қатынастарда
болып жатқан жаңа құбылыстар мен процестерге тiкелей байланысты. ... ... ... ... ... өтуі ... нарықтық
қатынас заңдарына сәйкес өнiмдi өндiруге кеткен шығындарды анықтау ... орын ... ... ... ... өнеркәсiп өзi шығарған
өнiмдерiнiң өзiндiк ... ... яғни ... шығындарын бiле отырып, оны
нарыққа шығаруға тырысады. Ол ... ... және ... жағынан арзан,
яғни сұранысқа деген талабына сай келетiндей ... ... ... мұндай шығындардың есебiн жүргiзу ... ... ... ... ... есебiнiң теориясы мен тәжiрибесi
үшiн баса қызықтырарлық мәселе болып ... ... ... есептiң «Тауарлы материалдық қорлар» бөлiмiнiң өнiмнiң
(жұмыстардың, қызметтердiң) ... ... ... ... ... және жiктеу БЕС - 7 стандартының әдiстемелiк ұсынымдары:
1. Осы әдiстемелiк ұсынымдар өнiмнiң өзiндiк ... ... ... және ... ... анықтауды (жұмыстарды, қызметтердi) бұл
шығындарды жоспарлаудың және есепке алудың тәсiлдерiн анықтауды, ... ... ... ... өзiндiк құнды үйлестiру мақсатын
көздейдi.
Осы әдiстемелiк ұсынымдарға сәйкес кәсіпорындар өзiнiң ... ... ... өнiмнiң өзiндiк құнының есебi және бағалау
жөнiнiдегi ... ... Бұл ... ... ... ... құнын жоспарлаудың, есептеудiң және құнын ... ... оның ... ... бөлiмшелерi үшiн, егер мұндай бар болатын
болса, мiндеттi болып табылады.
2. Бұл әдiстемелiк ұсынымдар өнеркәсiптiк, ... ақ ... ... ... ... де жоспарлау, есепке алу, меншiктi реттеу
ережелерiнде қолданылады.
Осы дипломдық жұмысты жазудағы ...... ... ... ... ... есебi, аудиті және өнiмнiң ... ... ... жан - ... ... ... оны жетiлдiру
жолдарын және нарықтық талаптарға сай жағдайға әкелу ... ... ... Қандай кәсіпорын болмасын, бухгалтерлiк есептi
ұйымдастыруда ең ... бiрi ... ... ... ... ... ... құнын калькуляциялау әдiстерi саналады.
Менiң дипломдық жұмысқа «Өнеркәсіптік кәсіпорын ... ... ... ... ақ ... ... ... калькуляциялау әдiстерiн таңдап алу
себебiм, өйткенi ... ... ... ... ... ... қаржы нәтижесiн анықтаудағы басты буын болып
табылады. Өнiмнiң өзiндiк құны туралы ... тек ... есеп ... ... ... ақ ... ... шешiм қабылдау және жалпы
бизнестi ұйымдастыру үшiн маңызды болып отыр. Сондықтан дипломдық жұмыстың
басты мақсаты Маңғыстау ... ... ... ... ... ... ... қоғамы материалдары негiзiнде, ондағы өнiмнiң
өзiндiк құнын калькуляциялау әдiстерi бойынша өндiрiстiк шығындар есебiнiң
дұрыс ... және ... ... ақ ... ... теориялық тұрғыдан зерттеу болып табылады.
1-тарау. Кәсіпорынның техникалық - экономикалық сипаттамасы
1.1 Кәсіпорынның экономикалық сипаттамасы
«Маңғыстау Электротораптық Бөлу Компаниясы» (МЭБК) ... ... ... “Қазақмұнай” бірлестігінің құрамында “Манғышлақ электр
желілер” кәсіпорны болып құрылды.
1968-жылы “МЭЖК” ... ... ... ... ... ... “МЭЖК” “Гурьевэнерго” мекемесі ... ... ... (ҚС) 1965-жылы құрылып Өзен кентінде, екінші
қосалқы станция 1966-жылы Жетібай кентінде құрылды.
1995-жылы нарық қатынастарына ... ... ... ... ... құрылу болады. Кәсіпорын штатында мынандай мамандықтар
пайда ... яғни ... және ... ... ... ... ... бөлімі, кәсіпорынның экономика және қаржылық
көрсеткіштерін ... ... ... энергияны өткізу бөлімі.
1996-жылы 20-шы қыркүйекте кәсіпорын мен мемлекеттік мүлікті ... ҚР ... ... ... келісім негізінде “Манғышлақ
электр желілер кәсіпорны” ... ... ... ... ... ... қоғамы (АҚ) болып қайта құрылды.
«Маңғыстау Электротораптық Бөлу Компаниясы» (МЭБК) акционерлiк қоғамы
(АҚ) 1996-жылы 4-ші қазанда ... ... ... ... ... куәлікпен тіркелген. Сондай ақ «Маңғыстау Электротораптық Бөлу
Компаниясы» (МЭБК) акционерлiк қоғамы (АҚ) ... ... ... ... және
өзiнiң аталымының көрсетiлуiмен қазақша және орыс тiлiнде елтаңбалық мөрi
бар, өз ... ... ... бар, есеп айырысу, валюталық және банктегi
басқадай шоттары бар. Қоғам қызметiнiң ... ... ... ... ... ... Қоғам келесiдей қызметтiң түрлерiн iске асырды:
- Сатып алынған және өндірілген электр қуатын тұтынушыларға ... ... ... ... ... жұмыс атқаруын ұйымдастыру.
«Маңғыстау Электротораптық Бөлу Компаниясы» (МЭБК) акционерлiк қоғамы
(АҚ) ... ... ... елді ... ... шаруашылық
обьектілері мен Маңғыстау облысының қалаларына (Ақтау қаласынан ... ... 166,6 мың ... км, ... ... ... және бөлуді
жүзеге асырады.
“МЭБК” АҚ-ның құрылтайшылары және ... ... ... ... ... ... ... саналынады. «Маңғыстау
Электротораптық Бөлу Компаниясы» ... ... ... (АҚ) ... - 909501165 теңге тең. Оның 849582045 теңге немесе 93,8% ... ... ЖШС ... ... ... ... берілген. Ал
«Маңғыстау Электротораптық Бөлу Компаниясы» (МЭБК) акционерлiк қоғамының
(АҚ) ұжымының қарамағында 56319120 теңгенің немесе 6,2% ... ... АҚ ... ... ... ... орташа жылдық саны 500 адам бойынша орташа кластық
мекеме.
2)активтердің құны бойынша 2347564 мың теңге
“МЭБК” екі ... ... есеп ... шоты №1467107 Халықтық банктің Облыстық филиалында;
б) ағымдағы шот №200503 Жаңа Өзен Қаласында Туран Алем банкінде.
Қаржылық есеп берудiң маңызды нысаны ... ... ... ... есеп беру ... Ол ... табыспен шығындар жайлы мәлiметтi
құрайды. Табыс - бұл ... ... ... ... ... Ал ... активтiң азаюын немесе мiндеттемелердiң көбеюiн
анықтайды. Бұл есеп беру ... пен ... ... ... ... ... - ... қызмет туралы есеп беру
Қазақстан Республикасының бухгалтерлiк есеп ... №30 ... Ал ендi ... ... Бөлу ... ... қоғамының (АҚ) қаржы шаруашылық қызметiне қысқаша талдау
жүргізетін болсақ мына төмендегідей, яғни ... ... ... өткiзуден
түскен табыс
Актив ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... өткiзуден
түскен табыс
Қор ... ... ... ... ... ... ... =
х ... ... ... ... Таза ... =
х ... жалпы орташа құны
1-кесте. «Маңғыстау Электротораптық Бөлу Компаниясы» (МЭБК) акционерлiк
қоғамының (АҚ) ... ... ... ... ... ... 2005 ... ... |
| | |жыл |жыл ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 |1. ... ... ... ... |665696 |- 74047 |
| |мың тг. | | | |
|2 |2. ... ... ... мың тг. |791040 |492790 |- 298250 |
|3 |3. ... ... мың тг. |130609 |172906 |+42297 |
|4 |4. ... шығындар, мың тг. |92247 |144306 |+52059 |
|5 |5. ... ... ... ... |29444 |37893 |+8449 |
|6 |6. Таза ... |23334 |11524 |-11810 |
|7 |7. ... ... ... ... ... ... |
| |құны, мың тг. | | | |
|8 |8. ... ... тг. |0 |0 |0 |
|9 |9. Қор ... мың тг. |0,52 |0,37 |-0,15 ... |10. Қор ... тг. |1,92 |2,7 |+0,78 ... |11. ... айналымдылығы (рет) |0,64 |0,5 |-0,14 ... |12. Сату ... |2,5 |1,7 |-0,8% |
| ... % | | | ... |13. ... ... |1,6 |0,8 |-0,8% |
| ... % | | | ... ... ... - ... ... нәтижесi туралы есеп
беруден және баланстан алынды. Есептеулерге келсек онда олар ... ... ... арқылы есептелiнедi.
2005 жылы активтердiң
айналымдылығы = ӨӨТТ/ А орт ш = ... = ... жылы АА= ... = 0,5
Қор сыйымдылығы= НҚ орт.ж.құны/ӨӨТТ
2005ж ҚС=(1733939+1773587)/2/921649 = 1,92
2006ж ... = ... ... ... ... ... = 0,52
2006ж ҚҚ=665696/(1773587+1824854)/2 = 0,37
Сату рентабелдiгi= (Таза ... х ... ... = 2,5
2006ж Ср=(11524/665696)х100% = 1,7
Активтердiң рентабелдiлiгi=(Таза табыс/ Активтердiң ... ... ... ... ... х ... Ар=(11524/1401354,5) х 100%=0,8%
Кестеден көрiп отырғанымыздай 2007 жылы ААҚ «МЭБК» қызмет көрсету, сату
көлемi бiршама ... ... ... өнiмнiң өзiндiк құны - 298250 мың
теңгеге төмендеді. Сатудан түскен ... ... сату ... ... кемуіне әкелдi. Бұл субъектiнiң өнімнің өзінідік құнының ... ... тозу ... ... және НҚ сатып алынғанына
байланысты. ... ... ... ... ... де ... ... активтердiң айналымдылығы -0,14 ретке азайды. Жалпы 2003 жылы
ААҚ «МЭБК» өндiрiс рентабелдiлiгi жоғарылаған. Бұл ... ... ... ... табыстың көбеюi әсер еткен. Сонымен қатар бұл көрсеткiшке
негiзгi ... ... құны мен ... ... ... ... ... тигiздi. Жалпы табыс +42291 мың теңгеге өстi.
1.2 Кәсіпорынның есеп ... ... ... жағдайы.
Есеп саясаты “МЭБК” ААҚ-ң жалпы жиналысымен қабылданады және негізгі
қағидалар, ... және ... ... есеп саясатында
көрсетіледі.
Бұл құжаттың құқықтық негізін ... ... ... және ... - ... ... яғни ... ААҚ-ң кәсіптік қызмет
жағдайына ... ҚР-ң ... және ... актілер негізінде
құрылған құжаттар көрсетіледі.
Бұл құжаттар бухгалтерлік және салық есебіндегі қаржылық-шаруашылық
операциялардың тіркелуінің негізі болып ... ... және оның ... ААҚ-ы есеп беруді және қазіргі есеп саясатын келесі адресаттарға
ұсынады:
а) Жалпы жиналысқа, кез-келген талап еткен жағдайда және ... ... ... ... салық инспекциясына, бекітілген көлемде
және бекітілген мерзімде;
б) Аймақтық мекенжайға байланысты Ұлттық статистика ... ... және ... ... ... Ұйымдастырылу құрылымы және заңды статусы.
«МЭБК» ААҚ-ң құрылтайшылары және қатысушылары:
- Мемлекеттік мүлікті ... ... ... ... ... 849 582 045 теңге немесе 93,8%
акцияға ие, және де олар ЖШС ... ... ... ... ... ... АҚ-ның қызметкерлерінің қолында 56319120 теңге немесе 6,2%
акция (жазулы).
Жарғылық капиталдың жалпы ... – 905 901 165 ... ААҚ ҚР-ң ... байланысты заңды тұлға болып табылады және
келесідей қызмет ... ... ... ... немесе сатып алынған электроэнергияларын сатумен
және тасымалдаумен;
- Құрылғылар мен беріліс қондырғыларды, ... ... ... ұйымдастыру.
МЭБК» ААҚ келесідей кәсіпорын топтарына кіреді:
а)Жұмысшылардың орташа жылдық саны 500 адам
бойынша орташа кластық мекеме
б)активтердің құны бойынша 2347564 мың ... екі ... ... - есеп айырысу шоты ... ... ... ... ағымдағы шот №200503 Жаңа Өзен Қаласында Туран Алем банкында.
III Бөлім. Басқару ... және ... ... жауапкершілігі.
“МЭБК” ААҚ-ң басқару органдары болып:
- Акционерлердің жалпы жиналысы
- Қоғамның директорлар кеңесі
- Қоғамның басқармасы
Басқару функциясын ... ... ... ... Президенттің бірінші орынбасары
- Президент орынбасары
Бухгалтерлік есепті жүргізуге тағайындалған тұлға болып Бас бухгалтер
табылады.
“Бухгалтерлік есеп заңына” және БЕС-1 ... ... ... бас ... ... ... ... ;
- есеп беру және салық есебі, бухгалтерлік есебі жүйелерін
ұйымдастыру, сонымен қатар Есеп ... ... ішкі және ... ... тәртібін белгілеу;
- Есеп саясаты талаптарының және оның ... ... ... ... ... ... келесілерге жауапты:
- бухгалтерияға мамандарды қабылдауға;
- жалпы бухгалтерлік есепті ... және ... ... ҚР ... ... ... ҚР БЕС және басқадай нормативтік
актілер, сонымен бірге Есеп ... ... ... пен бас ... жауапкершілігі ҚР органдары немесе меншік
иесі ықыласы бойынша, есеп беру ... ... ... ... бойынша туындайды.
ААҚ-ң жұмысшыларының кәсіптік дайндығының деңгейін анықтау үшін, 3 жыл
сайын бір рет, ... ... ... ... ... өткізеді.
IV Бөлім. Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру
Есеп саясатының негізгі мақсаты-қоғамның кез-келген қызмет мерзіміне
шығындарды, табыстарды, міндеттемелерді, ... ... ... ... ... жүйені ұйымдастыру, яғни:
- тиімді басқару үщін;
- дұрыс және ... ... ... ... қызмет есебінің барлық жүйесі келесідей түрлерге бөлінеді:
а) Қаржылық есеп - Бас шот ... 10-80 бас ... ... ... және онда ... ... барлық шығындар мен табыстар қалыптасады.
Қаржылық есеп сыртқы қолданушыларға ашық, ол ... ... ... және ... иесі ... ... бақыланады.
б) Өндірістік есеп-Бас шоттар жоспарының 90-93 шоттарының синтетикалық
шоттарында көрсетіледі және де жұмыс пен ... ... ... ... ... қалыптастырады, ААҚ-ң тікелей және ... ... ... ... ... ... құпия болып табылады және де
шектеулі ... ... ... ... ... шығынды, бағаны жоспарлау
үшін, фирманың қаржылық жағдайын бағалау ... ... ... ... жағдайын болжау үшін қоданылады.
Есепті кезеңнің аяғындағы Бас шоттар жоспарының бөліміндегі қалдық
есебі қаржылық есеп шотына аударылады.
в) ... ... есеп ... ... ... ж тізімі жағдайы ... ҚР ... ... ... ... Салық есебі- салық заңдарына сәйкес ... ... ... ... және де есептің альтернативтік әдістерін
қарастырмайды.
Есеп беру кезеңі ішінде ... тыс ... ... мәліметтері белгіленеді және салық салынатын табыспен есеп айырысу
кезінде ... ... ... ... ... ... қаржы,
шаруашылық, статистикалық және салық есебі мәліметтері бойынша құралатын
құрамам ақпарат. Бұл ... және ... ... талдау мен
тиімді басқарушылық шешім қабылдау үшін қажетті,
Қаржылық-шаруашылық операцияларды ... ... ... ... жатады:
- ҚР-ң азаматтық кодексінің талабына сәйкес тіркелетін келісім
шарттар, ресми хаттар, бұйрықтар және т.б.
- Бастапқы есеп құжаттарының ... ... ... ... ... Олар ҚР ... ... Олардың негізінде бухгалтерлік екі жақты жазу
операцияларының фактілері белгіленеді.
- Бастапқы құжаттардың мәліметтері ... ... ... ... ... есеп ... және
қаржы министрлігімен ... ... ... ... ... ... есеп
саясатында қабылданған, стандартқа сай келмейтін есеп
журналдарында жинақталады.
- Барлық бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... ... көрсетілуі тиіс.
Әртүрлі қолданушылар үшін мәліметтер негізінде қаржылық, статистика-
лық және салықтық есеп беру құралады.
Есеп формасы–журнал-ордерлік.
Егер де ... ... ... ... ауысқан жағдайда президент
басқарушылық-бөлу және ... ... ... жыл ... қол қоятын
тұлғалар тізімін анықтайды.
Есептік-бухгалтерлік ақпараттарды сақтау және жою “іс жүргізу туралы
жағдайға” ... ... ... ... ... ... және ішкі бақылау ҚР-
ң заңына байланысты ... ... ... ... ... ... мен материялдық құндылықтарға ... есеп ... ... президентпен бекітіледі және есеп беру
кезінде өзгеруі мүмкін.
V Бөлім. Бухгалтерлік ... ... ... ... ... және сұрыптау үшін АҚ
жұмыс шоттар жоспарын қолданады, олар ... ... ... және ... ... өзгешелігі есебімен ұйымдастырылады.
Жұмыс шоттар жоспарында пайда болған ... ... ... ... ... ... ... арқылы АҚ жоспарды
толықтырады.
а) Төтенше жағдайларда шығын және зиян ретінде келесілер қарастырылады:
- Қайтарылған нәрсенің ... ... ... ... туындаған орны
толмаған зияндар;
- НҚ мен уақытша тоқтаған өндірісті қамтуға кеткен шығындар;
- Егер де күмәнді қарыздар бойынша резервтер ... ... ... ... ... ... есептен шығаруға байланысты зияндар;
- Себепті құжаттар болған жағдайлардағы, ... ... ... ... Ұрланған және жеткіліксіздікке байланысты қарыздардан шеккен зияндар.
б) Мәнді қате болып, өткен жылдағы негізгі қызметтен түскен ... ... сома ... Ол таза табысты немесе есепті кезеңдегі
зияндарды анықтау тәсілімен түзетіледі.
БЕС-4 “Ақша-қаражаттарының қозғалыс ... ... ... ... тікелей әдіспен жасалады.
БЕС-5 “Табыс”
Жиынтық табысты анықтаған кезде “МЭБК” ААҚ-ы бухгалтерлік есептің басты
концепцияларын қолданады.
Сәйкестік принципі, яғни ... ... ... ... ... ... көрсетіледі, ал шығын табыс алуға кеткен
есепті кезеңде көрсетіледі.
БЕС-6 “Негізгі құралдар”
а) «МЭБҚ» АҚ-ның НҚ-ы ... ... ету ... бір ... асатын
материалдық активтер танылады.
б) НҚ-ң нормативтік қызмет ету мерзімі келесі мәліметтер негізінде
анықталады: техникалық ... ... ... ... ... болжамы, техникалық құжаттама мәліметтері.
в) Амортизацияны есептеуде келесі әдістер қолданылады.
- Бірқалыпты қарқынды пайдалануға арналған ... ... ... ... ... ... ... тозуы және пайдалануы жоғарғы қарқынды НҚ-
ға;
г) НҚ-ға амортизация келесі жағдайларда есептелмейді:
- Амортизацияланатын НҚ бойынша (жер, ... ... ... ... құру және техникалық қайта қаруландыру;
- Кәсіпорынның тоқтап қалған жағдайында;
- Ағымдағы жал ... НҚ ... ... ... ... құрылғы бойынша;
- Нормативтік қызметтен пайдалы қызметтің асып ... ... ... ... ... шығарып тастағанда.
д) НҚ-ң бастапқы құны, күрделі жөндеу кезінде, нормативтік ... ... ... ... артырған кезде арттырылады.
е) НҚ-ң бастапқы құнын арттыру келесі жағдайда жүргізіледі.
- жартылай жою кезінде (техникалық-экономикалық көрсеткіштерін ... ... НҚ-ң ... құны ... ... кезең соңына тікелей қайта ... ... НҚ-н, ... және ... түгендеу, есептен шығару, арзандату
ААҚ тұрақты түгендеу комиссиясымен іске асырылады.
з) НҚ құрлысына алынған несие ... ... ... “Тауарлы-материалдық қорлар”.
Тауарлы-материалдық қорлар дегеніміз - бұл қызмет ... ... ... ... ... материал түріндегі немесе күнделікті
қызмет кезінде сатылуға арналған активтер. Тауарлы-материалдық қорлар есебі
айналым ведомостарында ... ... ... бойынша жүргізіледі.
Бухгалтерияда есеп сандық- қалдық принципі бойынша жүргізіледі.
а) Шығындарды өзіндік құнға - ... ... ... ... іске
асырылады.
б) Кезең шығындарына барлық қалған шығындар ... яғни ... ... ... және негізгі қызмет көлемінен тәуелсіз
шығындар жатады.
Олар өндірілген есепті кезеңде есептен шығарылады.
в) Тауарлы-материалдық құндылықтардың өзіндік ... ... үшін ... ... ... Бұл әдіс ... ... дәл ұйымдастыру мүмкіндігі болған жағдайда қолданылады.
г) Өнімнің өзіндік құнын калькациялау кезең шығындарына және өндірістік
өзіндік құнға дифференциалдау арқылы жүргізіледі.
д) Кеңсе ... ... ... ... бөлшектерді және
т.б. базардан сатып алуға кеткен есептегі сомалар, ... ... ... ... болған жағдайда шығындарға жатқызылады.
е) ТМҚ-ң өзіндік құнына келесілер жатады:
- сатып алу шығындары, тасымалдау шығындары, жеткізу ... ... ... ... ішінде қайта сатуға арналған
тауарларды сатып алумен байланысты ... ... алу ... баж ... және ... ... ... сый ақылар, тасымалдау
шығындары мен қорларды сатып алумен тікелей байланысты басқадай шығындар
жатады.
ж) ... ... ... есебінде типтік ... ... ТМҚ ... ... бір рет ... 1-ші ... ... тәртіп
бойынша жүргізіледі.
БЕС-8 “Қаржылық инвестициялар есебі”.
а) Қысқа мерзімді инвестициялар ағымдағы құнымен есепке алынады.
б) Ұзақ мерзімді инвестициялар 31 желтоқсандағы жағдайы ... ... ... ... бағаланады.
в) Инвестиция шығып қалған кезде, қайта бағалаудың бұрын өндірілген
сомасы табыс ретінде көрсетіледі.
г) Ұзақ мерзімді инвестициялар құны ... ... ... ... ... Ұзақ ... инвестицияларды қысқа мерзімді инвестицияларға аудару
баланстық құн бойынша жүзеге асырылады.
е) Ұзақ мерзімді қаржылық инвестицияларды ... ... ... ... ... ... ... табылады.
БЕС-9 “Шетлдік валюталармен операция есебі”.
а) Операция есебі кезіндегі ... ... және есеп ... ... ... ... көрсетіледі.
б) Курстық айырма жыл бойы жиналады да, есеп беру кезеңі ... ... ... ... валюталар қозғалысының аналитикалық есебі БЕ Департаменті
және Қаржы ... ... ... сонымен қатар есеп
карточкаларында жүргізіледі.
БЕС-10 “Жан-жақтық байланыс ... ... ... ... ашып ... үшін ... ... қолданылады:
- есеп беретін заңды тұлға – “МЭБК” АҚ
- Басқарушы фирма - ЖШС ... ... ... ... табылатындар:
- “МЭБК” АҚ
- ЖШС “Энергосервис”
БЕС-12 “Күрделі құрлыс жүргізу үшін мердігерлік келісім-шарт”.
а) ... шарт ... ... ... ... ... ... есеп толық көлемде қабылданады.
б) Жылжымайтын мүлікке күрделі немесе ағымдағы жөндеу жүргізген кезде
бухгалтерлік есеп берілген ... және ... ... ... “Зейнетақымен қамтамасыз ету шығындарының есебі”.
Бұл стандарт бойынша есеп ... Есеп ... ... ... ... шамасымен және кризистік жағдайдың пайда
болуы ... ... ... ... келісім шарттарынң мазмұны нақты келісім шарттарды рәсімдеудегі ҚР-
ң Аймақтық ... ... ... ... ... себебі олардың
коммуналдық келісім шарттардан айырмашылығы келесідей:
Келісім шарт бойынша ... ақша мен ... ... ... ... ... ... кездейсоқөлім тәуекелділігі сол құқықты
атқарғаннан кейін пайда болады, сондықтан да жал мерзімінің басталуы және
күшіне ену уақыты, барлық жал ... ... ай ... бір ... ... ... қорлардағы есеп”.
Материалдық емес активтер есебінің ерекшелігі:
Физикалық мазмұны жоқ немесе келесі қасиеттерге ие болатын ... ... ... белгіленген тәртіпте тіркелген, құжаттармен расталған, мемлекетпен
мойындалған.
- құнға ие.
- табыс әкелетін ... оны ... ... ... ... ... айыруға мүмкіндігі бар.
- ұзақ мерзімді пайдалану мүмкіндігі бар.
Жоғарда айтылған қасиеттердің және оларды ... ... ... ... ... бұл активтерді МЕА құрамында есептелініп, белгіленген
тәртіп бойынша амортизациялауға болады.
б) ... ... ету ... келісім шарт жағдайлары бойынша
анықталады, бірақ 10 жылдан артық емес;
в) МЕА-ң құны сатып алуына байланысты ... ... ... нақты шығындар бойынша;
- жарғылқ қорға жарналар аударғанда тараптардың келісімімен, ... ... ... ... ... іс-әрекет түрі бойынша лицензияны сатып алу шығындары МЕА-ге
жатқызылмайды.
д) МЕА қозғалысының есебі ҚР-ң ... ... БЕ және ... ... ... ... есеп
регистрларында жүргізіледі.
VI бөлім . Салық салынатын табысты ... ... ... БЕС – 11 ... салығының есебі»
а) Бухгалтерлік және салық салынатын табыс туралы түсініктің қалыптасуы
үшін №5 қосымшаның ... ... ... жылдық табыс құрамына кіретін негізгі табыс түрлерінің
тізімі, №6 ... ... ... есеп ... ... ... ... бухгалтерлік
табысты есептегенде баптар мен шығындардың бір бөлігін ... ... ... ... есебінен жөнделеді. Бірақ салық
салынатын табысты есептегенде ... ... ... ... ... ... ... мен қызметті сату шығындары;
- табысты түскен уақыттан бастап 2 жыл ... ... ... ... 20 ... ... сәйкес, материалдық емес активтермен негізгі
құралдар бойынша тозу төлемдері;
- 40 АЕК-тен төмен ... ... ... бойынша ғимараттармен үйлердің
құны;
- 3 жылдан астам пайдаланылатын жылжымайтын мүлікті сатудан пайда болатын
зиян;
- өндірістік іс - әрекет үшін ... ... ... ... ... 100 АЕК-тен азаюы жағдайындағы топтың құндық балансының сомасы;
- 3 ... ... ... ... ... ... ... құны;
- баланс тобының құнының 10% шегіндегі НҚ-дың әрбір тобы бойынша жөндеуге
кеткен шығындар сомасы;
- ағымдағы жал кезіндегі ... ... ... ... барлық
нақты шығындар;
- қайтарылатын сомалардан басқа, міндетті ... ... ... ... мен ... ... ... сомалардан басқа айып пұлдар, өсім пұлдар;
- белгіленген тәртіптегі, ... 2%-ға ... ... ... ... дәлелдейтін құжаттардың болғандағы, өнім, қызмет, жұмыс ... ... ... ету ... ... ... ... ұстау шығындары;
- инфляция индексін есепке алғандағы ТМҚ-дың бағалануына дейінгі сома;
- норма шегіндегі дайын ... және ... ... ... пайда болатын зиян;
- сот шығындары;
- ақпараттық, кеңес берушілік, аудиторлық ... ... ... ... ... ... ... операцияларынан болған зияндар;
- нақты күмәнді тұлғалардың болмауы соттың ... ... ... ... болатын жетіспеушіліктер;
- табыс және шығыс баптарының бухгалтерлік есепті бір есепті ... ... ... ... ... екінші есепті кезеңде есептелуі
нәтижесінде болатын ... ... ... ... бірақ түспеген табыстар сомасы;
- есептелген, бірақ төленбеген шығыстар сомасы;
- өткен ... ... ... ... ... ... есептелген, бірақ есепті жылы төленген шығыстар сомасы;
- басқа құнды қағаздарды сатудан түскен ... ... ... қағаздар
сатудан шеккен зиян 5 жыл ішінде есесіне қайтарылады;
- бухгалтерлік есепте НҚ-ды есептен шығару кезіндегі ... ... ... құн ... ... ... ... есебінен топтың баланстық құнының ... ... ... болу ... ... 2 жыл бойы есептен шығарылатын күмәнді
қарыздар сомалары;
- ... ... ... ... алу ... ... ... айырмашылықтар арнайы ведомостарда және салық ... ... Ол ... ... ... ... ... туралы декларациясын есептегенде негіз болып табылады.
д) Уақытша ... ... ... пайда болатын әрбір түрі
бойынша, оның жойылу мерзімі анықталып және сол операцияның ... ... ... ... рәсімдеу жүргізіледі.
6.2 Бухгалтерлік есептегі шығындардың сыныптау ерекшелігі және салық
салынатын табысқа әсері.
а) Өнімнің, қызметтің, жұмыстың өзіндік ... және ... ... ... №7 ... жатады.
б) Өзіндік құнға парылатын, құжатпен дәлелденген және ... ... ... ... ... жатқызылатын шығындар:
- өкілетті шығындар;
- іс сапар шығындары;
- жарнама және қызмет көліктерін күтіп ұстау шығындары;
- ... ... ... ... ... ... тасымалдау, тиеп- түсіру процесінде және өндіріс ... ... ... ... ... ... несие бойынша пайыздар, ұлшттық валютада нормадан 50%-дан жоғары
және шетел валютасында 100%;
- 2 жылға дейінгі күмәнді қарыздар ... ... ... ... ... 2%-дан артық)
в) Таза табыс есебінен жабылатын және алымдарға жатпайтын шығындар:
- өндірістік шығындардың барлық түрлері;
- өндірістік емес сипаттағы НҚ ... ... тозу ... өндірістік емес сипаттағы, жұмыс пен қызмет шығындары;
- НҚ-ды сатып алу және жаңарту, қайта құру;
- Құнды қағаздарды сатып алу шығындар;
- 15% ... ... ... ... ... ... және жанама шығындары.
- кәсіпкерлік қызметпен байланыссыз шығындар.
- Бюджетке төленуге тиіс, айыппұлдар.
- Есеп саясатының 6.2 бабы бойынша нормадан асатын ... ... ... және ... ... келісі шарт бойынша
сақтандыру төлемдері.
- ... ... ... ... ... ... ... және құнды қағаздарды сату салдарынан пайда болатын
зияндар.
- теріс бағамдық айырма.
Жоғарда айтылған шығындар мен шығыстар тізімі есепті жылы ... ... ... ... ... ... және ішкі бақылауды қамтамасыз ету саласындағы есеп
саясаты”.
Ішкі бақылау бухгалтерлік есеп стандарттары негізінде есеп саясатында
шаруашылық ... ... ... ... ... ... бақылауды ұйымдастыру және оның ... ... ... ... ... ... ... жал сайынғы келісім шарт негізінде, бухгалтерлік және
салық есебінің жүргізілуін және бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... үшін тәуелсіз ... ... қол ... ... бар адамдардыААҚ Президенті
анықтайды. ААҚ-ң бухгалтерлік жазулары, Есеп саясатымен ... ... есеп ... компьютерлік өңдеулері ҚР-ң заңымен
белгіленген мерзімі ішінде сақталынады.
1.3 ... ... және ... ... - ... тәуелсіз, қаржылық бақылау, мемлекеттік қаржылық
басқаруды ауыстыра алмайтын тәсіл болып табылады. ... ... ... ол ... ... ... талдаумен
айналысатын мамандарға кеңесші, консультант, көмекші ретуінде болады.
Аудитор ... ... ... ... жасалынған шаруашылық
операциялардың заңдылығын бағалап қана ... ... ... ... ... ... оларды дұрыстауға және, болашақта қате
жібермес үшін жаңа, оңай ... ... ... ж. 20-қарашаның Қазақстан Республикасының “Аудиторлық ... ... ... ... ... ... “Аудит дегеніміз” -
жүргізілген қаржы және шаруашылық операцияларының ... және ... ... ... ... бағалау мақсатында заңды және
жеке тұлғалардың (бұдан әрі аудитттелетін ұйымдардың) қаржылық есептілігін
және өзге де ... ... мен ... ... тәуелсіз
тексеруі болып табылады.
Шет елдік мемандардың пікірі бойынша аудит ол – ... әрі ... ... ... ... ... әсері бар фактілерді
жинау мен бағалауды қорытындылайтын ... ... Ол ... ... ... ... ... пайдаланушы үшін
нақты емес мәліметтердің болуы. Аудитті бақылйтын негізгі қағидат белгілі
бір этикалық және мамандық нормалардың ... ... ... ... ... объективтілігі, оның мамандық
жетіктігі, адамгершілігі, ақпарттың құпиялылығы, т.б.
Аудит мақсаты – ... мен ... ... ... ... және ... пен ... келісім шарт міндеттемелері арқылы нақты
мәселені шешу. Аудит ... ... ... ... есеп ... бухгалтерлік (қаржылық) есептілігінің шындылығын тексеру, құнды
қағаздар эмиссиясын нақтылау, қаржылық – шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... дайындау,
шығындарды оптиималдау, бухгалтерлік есеп, ... салу ... ... ... ... Егер ... ... оның келесідей түрлері бар:
Сыртқы аудит – тәуелсіз аудиторлық ... және ... ... ... ... жүргізіледі. Басты мақсаты – бухгалтерлік
және қаржылық ... ... ... ... ... ... беру қызметімен айналысады.
Ішкі аудит – кәсіпорынның басқару, бақылау жүйесінің бөлігі ... Оның ... ... басқару жүйесінің жұмысының
тиімділігін бағалау, ол кәсіпорында құрылған ... ... ... органында бухгалтерлік есептілігінің нақтылығына шығындар
сметасының орындалуына, ... ... ... ... ... ... қатынастарға көшумен байланысты әр түрлі ... ... ... ... ... өзгерістер туды. 90-
жылдардың басында ... ... ... ... ... қызметіне
теңестіріліп, кейіннен ақырындап «кәсіпорынның қаржылық ... мен ... ... Бұған шаруашылық қызметтің динамизмі, қаржылық
тәуекелділіктің жоғарғы деңгейі, салық заңдылықтарының тұрақсыздығы, ірі
кәсіпорынның құрылымының бөлімшелерге ... ... ... ... т.б. ... ... ... кездегі кәсіпкерлік қызметтің жеке түрі ... ... 1998 ... 20 ... ... ... ... заңына өзгерістер мен толықтыруарға байланысты аудитор ... ... ... мен ... одан да жоғарлады. Бұл заңда
аудиттік ұйым ұсынатын қызметтің барлық түрі , сонымен ... ... құру мен ... ... жоспарлау, қаржылық-шаруашылық қызметті
талдау қарастырылған.
Бірақ ... ... ... ... орын алатыны – Ішкі аудит.
Өкінішке орай Ішкі аудит проблемалары республика бойынша теория жүзінде
де тәжірбие жүзіндед де нашар ... Шет ... ... ... ... ... ішкі бақылау жүйесі яғни ішкі аудит жақсы
ұйымдасқан. Ерекше ... ... АҚШ ... онда ... ... ... (ІNSTІTUTE OF ІNTERNAL AUDІTORS). Ішкі
аудитор институты 1978 жылы Ішкі аудитор стандартын ... (SІAS) ... және 5 ... ... ... тәуелсізік мамандылық, жұмыс
көлемі, аудиторлық тексерісті жүргізу ішкі аудиттің басқару бөлімі.
Жалпы шетел әдебиеттеріне “Ішкі бақылау ... ... ... ... ... ең жоғарғы органы” Ішкі бақылау ортасын құрайтын
маңыздыларының бірі яғни «Ішкі бақылау ... құру мен ... ... меншіктері мен нақты басшылар қызметі және хабардарлықң Кәсіпорынның
ең ... ... ... ... ... ... шешеді.
Олардың негізгілеріне мыналар жатады: активтердің бақылау жүйесімен танысу,
кәсіпорынның құрылған саясатына сәйкестігін ... ... ... ... ... ... ауди\ке шығарылған шығындарды азайту. Ішкі
аудит бақылауының ең маңыздысы болып, ... ... ... ... ... Ішкі аудит жоғарғы мамандық деңгейде өтіп
нақты және болашақтағы мәселелердің ... ... ... ... ... ... мыналар жатады: Толықтық, тиімділік және
шығындар. Соңғы екеуі ішкі аудит ... ... оның ... ... ... ... қатынасы.
Ішкі аудит мәні мен қызметі
Қазақстан Республикасы нарықтық ... ... ... ... ... ... және ... ортаның
құбылмаушылығында Қазақстандағы кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... пен сенімсіздік сонымен
қатар алдын ала жоспарланбаған жоғалтулар ұлғайды.
Нарық дегеніміз – ең ... ... ... ... пен ... ... экономикалық бостандыта алдын-ала
анықтайтын ... ... ... басты қызметі ... қашу ... оны ... ... ең төменгі деңгейге дейін
төмендету. Бұл үшін кәсіпорын қызметіне бухгалтерлік есеп пен есеп беруіне
экономикалық-құқықтық жұмысына қойылған т.б. ... әрі ... ... ... ... тиімділігі кәсіпорынның ұйымдастырушылық
құрылымындағы орнына байланысты. Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ішкі аудитор қызметі құрылуы
мүмкін. Егер ішкі шаруашылық бақылау ішкі аудиторлық ... ... ... ... онда ... ... ... жүйесін елемей, қаржылық есептілік мәліметерін ... ішкі ... ... ішкі ... ... ... ішкі ... салынса жұмыс басқаша болар еді.
Халықарлық 50000-нан астам мүшелері бар. Ішкі аудиторлар институты ішкі
аудитке келесідей анықтама береді: Ішкі ... ... өз ... өз ... ... және ... ұйымдағы тәуелсіз қызмет. Ішкі
аудиттің мақсаты – ұйым мүшелерінің өз ... ... ... ... Ішкі ... өз ұйымына тексерістің қорытындысынан ... ... ... бағалау мен талдау ұсыну. Ішкі аудиттің
мәнділігін көрсететін көптеген ... да ... ... аудит тәуелсіз объективті бағалау және кеңес беру қызметін ұсына
отырып, ұйым операциясының сенімділігі мен ... ... ... ұйым өз ... бағалаудың жүйелігі мен салдарын,
тәуекелділікті басқару, ... ... ... ... ... Жоғарыда берілген анықтамаға негізделе отырып, ішкі аудиторлық
қызметтің мақсатын, кәсіпорын қызметінің ... ... ... мен тәуелсіз жүргізу. Ішкі аудиторлардың жұмысы тәуелсіздік,
объективтілік, мамандық жетіктілік принциптері негізінде жүргізілуі қажет
Бухгалтерлік есеп және ішкі ... ... есеп ... ... ішкі ... төмендегідей
міндеттерді шешумен тығыз байланысты:
• Операцияларды ұйым басшылығының ... ... ... рұқсатына сәйкеc
атқару.
• Барлық операциялар мен басқа да оқиғаларды, қаржылық есепті қаржылық
есеп ... ... ... негізіне сәйкес ... ... үшін ... ... ... ... және ... беру мерзімдеріне сай, дер кезінде есептеу.
• Активтер мен жазбаларға тек ұйым ... ... ... ... ... Есепке алынған активтерді қонымды уақыт аралықтарында қолдағы накты
активтермен салыстыру және ... ... ... ... шаралар
қолдану.
Ішкі бақылауға қатысты шектеулер
Бухгалтерлік есеп және ішкі бақылау жүйелері ұйым басшылығына олардың
өзіне тән шектеулер ... ... қол ... ... ... беруді қамтамасыз ете алмайды. Бұл ... ... Ұйым ... ішкі ... іске ... байланысты алынуға
тиісті тосылатын пайдадан асып кетпеуі үшін қоятын әдеттегі талабы.
• Ішкі бақылаудың сирек ... гөрі ... ... ... ... алаң ... пікір түюдегі қателік және нұсқауларды
дұрыс түсінбеуден болатын субъективтік ... ... қате ... ... ... ... немесе қызметкердің ұйымның ішкі немесе ... сөз ... ішкі ... ... өту ... Ішкі бақылауды іске асыруға жауапты тұлғаның өз жауапкершілігін теріс
пайдалану мүмкіндігі, мысалы ұйым ... ... ішкі ... Жағдайлардың өзгеруіне ... ... қалу ... ... ... процедураларды сақтау нашарлауы
ықтимал.
Бухгалтерлік есеп пен ішкі бақылау жүйелерін ... ... үшін ... ... ... есеп пен ішкі бақылау
жүйелерін түсіну процесінде аудитор осы жүйелердің құрылымдары және олардың
жұмысы ... ... ... ... ... үшін ... болып табылатын
бухгалтерлік есеп пен ішкі ... ... ... ... ... соның алдындағы жұмыс тәжірибесі негізінде іске асырылады және
төмендегілермен толықтырылады:
(а) ... ... ... және ... ... ... нұсқаулық тәрізді қүжаттамасына сілтеме жасаумен қатар
ұйым басшылығының, басшылықтың орта ... ... ... ... ... ... әртүрлі деңгейіндегі басқа да қызметкерлерге
сауалдама жүргізу;
(ә) Бухгалтерлік есеп пен ішкі бақылау жүйелері ... ... мен ... ... Ұйымның әрекеті мен жұмысына, оның ішінде ... ... ... ... құрамына және операцияларды
өңдеу сипатына байқау жасау.
Бухгалтерлік есеп жүйесі
Аудитор төмендегілерді салыстыра ... ... үшін ... ... есеп ... ... біліп алуы керек:
(а) Ұйым тарапынан іске ... ... ... ... ... операцияларды бастауға ұйтқы болу тәсілдері;
(б) Қаржылық есептегі әдепкі құжаттар мен ... ... ... Бухгалтерлік есепті жүргізу және қаржылық есепті жасау процесі:
маңызды операциялар мен басқа да ... ... ... ... оларды
қаржылық есепке енгізуге дейін.
Аудиторлық тәуекелділік
Аудитор бухгалтерлік есеп пен ішкі ... ... ... аудитті
жоспарлау және аудит жүргізуге ... ... ... үшін жеткілікті
мөдшерде біліп алуы керек. Аудиторлық тәуекелді бағалау және осы тәуекелді
қолданымды төмен деңгейге төмендетуге ... ... ... үшін ... кәсіби пікір түюді пайдалануы керек.
“Аудиторлық тәуекелділік” қаржылық есеп ... ... ... аудитордың шындыққа сәйкес емес аудиторлық ұйғарым қабылдауды
білдіреді. Аудиторлық тәуекелдік үш ... ... бар: олар – ... ... тәуекелі және таба ... ... ...... ішкі бақылаудың болуын жорамалдаған жағдайда
есеп-шоттар сальдосының немесе операциялар санаттарының бұрмалануы жеке
түрде ... ... ... ... ... ие ... ... Бақылау
тәуекелділігі – есеп шоттар сальдосында немесе операциялар санаттарында
орын алуы ... ... (ол ... ... ... ... ... санаттарында жеке түрде немесе қосылған ... ... ... дер кезінде жойылмауы немесе әйгіленбеуі және ... ... ішкі ... ... тарапынан түзетілмеу тәуекелі. Таба алмау
тәуекелділігі - мәнді аудиторлық ... ... ... ... ... ... ... сальдоларында немесе
операциялар санаттарында жеке түрде немесе қосылған түрде елеулі болуы
ықтимал ... ... ... ... ... ... операцияларды қаржылық жазбаларды жүргізу тәсілі ретінде
өңдейтін міндеттері мен есептік жазбаларының ... ... ... ... және ... да ... ... берілетін сәйкестіре
тексеру, жинау, талдау, есеп жасау. ... ... ... ... ... ... бақылау жүйесі ұйым басшылығы тарапынан оның әрекетін, іс жүзінде
орындалуының ... ... ... ... және ... ... ... ұйым басшылығының саясатын, активтерді сактауды, алаяқтық ... ... ... және ... ... ... ... толықтығын, сонымен бірге сенімді қаржылық ақпаратты дер ... ... ... ... ... ... мен ... бақылау) қабылдануын білдіреді. Ішкі бақылау жүйесі ... есеп ... ... ... ... ... және ол
төмендегілерден тұрады:
• Бақылау ортасы, бұл директорлар мен ұйым басшылығының ішкі бақылау
жүйесіне және оның ұйым үшін ... ... ... ... және ... білдіреді. Бақылау ортасы нақты ... ... әсер ... ... ... бақылаумен
және әсерлі ішкі аудит жұмысымен ұштастырылған қатаң ... ... ... ... процедураларын елеулі түрде толықтыра алады. Солай
бола тұра, қатаң бақылау ... ішкі ... ... ... ... ... ете алмайды. Бақылау ортасында бейнеленетін факторлар
мыналарды қамтиды:
• Директорлар кеңесінің және оның комитеттерінің жұмысын;
• Ұйым басшылығының философиясын және ... ... ... ... ... ... бірге өкілеттік және
жауапкершілік ұйым басшылығы тарапынан бақылау ... ... оның ... ... жұмысын, кадр саясаты мен ... ... ... ... ... ... ... ұйым нақты
міндеттерін шешу үшін ұйым басшылығы тарапынан бақылау ортасына қосымша
ретінде ... ... мен ... ... ... ... ... Есеп беру, тексеру және бекіту бойынша процедураларды салысттыру.
• Жазбалардың арифметикалық дәлдігін ... ... ... және компьютерлік ақпараттық жүйелерге
бақылау жасау, мысалы мыналарға бақылау орнату арқылы:
- компьютерлік бағдарламалардың өзгертілуіне,
- мәліметтер файлдарына қол ... ... ... және байқау баланстарын жүргізу және тексеру.
• Құжаттарды бақылауды бекіту және іске ... Ішкі ... ... алынған мәліметтерді сыртқы бұлақ көздерінен
алынған ақпараттармен салыстыру.
• Ақшадай қаражат, бағалы қағаздар және ... ... ... ... ... ... ... мен жазбаларға тікелей нақты қол тигізуді шектеу.
• Қаржылық нәтижелерді бюджетте көзделген сомалармен салыстыру және
талдау.
Қаржылық есеп ... ... ... ... есеп пен ішкі ... тек ... есептің бекітпелеріне қатысты саясаты мен
процедураларына ғана ... ... ... есеп пен ішкі ... ... аспектілерді түсіну, ажырамас ... мен ... ... қоса ... ... ... басқа аспектілерді қараумен
бірге аудитор үшін төмендегілерге мүмкіндік береді:
(а) ... ... орын алуы ... ... ... ... ... талдауға;
(ә) елеулі бұрмалаушылықтар ... әсер ... ... ... ... процедураларды әзірлеуге.
Аудитті жүргізуге дайындықты әзірлеу ... ... ... баға ... ... ... ... алдын-ала баға беруді
қарайды. Бұл бекітілген қаржылық есепке ... ... ... тиісті
таба алмау тәуекелін, сонымен қатар осындай ... ... ... ... мерзімін және көлемін анықтау үшін
жасалады.
Ажырама тәуекелділік
Аудиттің жалпы жоспарын әзірлеу ... ... ... есеп
деңгейінде ажырамас тәуеклге баға беруі тиіс. ... ... ... ... ... ... бекітпелер деңгейінде елеулі есеп-шот
сальдолары және ... ... қоса ... ... немесе
бекітпелерге қатысты ажырамас тәуекелділік жоғары ... ... ... ... ... баға беру үшін аудитор көптеген факторларды,
мысалы төмендегілерді бағалау мақсатында ... ... ... ... есеп ... Ұйым ... ... Ұйым басшылығының тәжірибесі мен білімі, сонымен қатар оның құрамындағы
тексеру ... ... ... ... тәжірибесіздігі
ұйымның қаржылық есепті әзірлеуіне әсер етуі мүмкін.
- Ұйым басшылығына ... ... ... ... ... ... қаржылық есепті бұрмалауға күні бұрын икемдеген жағдайлар.
Осындай ... ... ... ... ұшыраған кәсіпорындар
санының көптігін, немесе ұйымның әрі ... ... үшін ... ... ... ... Ұйым бизнесінің сипаты, мысалы оның өнімі мен қызметінің технологиялық
жағынан ескіру ... ... ... ... ... ... сонымен қатар ұйымның өндірістік алаңдарының
орналасу саны және географиялық жағынан ... ... Ұйым ... жүргізетін салаға әсер ететін факторлар, ... ... мен ... ... белгіленетін шарттарының
жағдайы, сонымен қатар технология, тұтыну сұранысы және осы ... ... ... есеп ісі ... ... ... және ... санаты деңгейінде қаржылық
есептің бұрмалануға бейім шоттары , ... ... ... ... ... ... және субъективтік тұрғыдан жоғары дәрежеде бағаланды
делінетін есеп-шоттар.
- Операциялар және басқа да оқиғалар ... ... және ... ... ... күрделі жағдай.
- Есеп-шоттар сальдосын анықтауға байланысты пікір түю дәрежесі.
- Активтердің шығындарға және ... ... ... ... ... ... ... қажетті және неғұрлым жылжымалы
активтерге қатысты бейімділік.
- Әдеттегіден өзгеше және кешенді операциялардың әсіресе мерзімнің ... ... таяу ... ... ... ... ... ұшырамайтын операциялар.
Бақылау тәуекелі
Бақылау тәуекеліне алдын-ала баға беру
Бақылау тәуекеліне алдын-ала баға беру ... ... есеп ... ... ... ... бұрмалаушылықтарды болдырмауға немесе
әйгілеуге және ... ... ... баға беру ... болып
табылады. Бухгалтерлік есеп пен ішкі ... ... ... ... ... ... бақылау тәуекелі әр уақытта тұрақты орын
алады. Кейбір немесе барлык бекітпелер бойынша ... ... ... ... ... жағдайларда жоғары бағаланады:
а) бухгалтерлік есеп және ішкі бақылау жүйелері әсерлі ... ... ... есеп және ішкі ... ... ... оңтайлы деуге келмейді.
Бақылау тәуекелін тусінуді және бағалауды бейнелейтін құжаттама
Өзінің ... ... ... ... ... ... ұйымның бухгалтерлік есеп пен ішкі ... ... ... ... бақылау тәуекелін бағалауды. Егер бақылау тәуекелі ... деп ... ... баға беру ... ... де ... бейнеленуі тиіс.
Бухгалтерлік есеп және ішкі бақылау жүйелеріне қатысты ақпараттарды
құжаттаудың әртүрлі тәсілдері бар. Белгілі бір ... ... алу ... ... ... ... бір-бірімен жалғасқан түрде
қолданылатын әдеттегі әдістер ... ... ... ... ... және ... қамтиды. Ұйымның
үлкен-кішілігі, құрылымының күрделілігі, сонымен қатар ... есеп және ішкі ... ... сипаты құжаттаманьщ
формалары мен көлеміне ықпал жасайды. Жалпы алғанда, бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... және аудиторлық процедуралар
неғұрлым көлемді болған ... ... ... да ... ... ... ... сынақтары төмендегілердің тиімділігі жөнінде ... алу үшін ... ... есеп және ішкі бақылау жүйелерінің ұйымдастырылуы,
яғни олардың елеулі бұрмалаушылықтарды болдырмайтын немесе әйгілейтін және
түзетететін ... ... ... ... ішкі ... ... соңына дейін жұмыс істеуі туралы.
Бухгалтерлік есеп және ішкі ... ... ... мақсатында
атқарылатын кейбір процедуралар арнайы түрде бақылау ... ... ... алайда ішкі бақылаудың құрылымы мен ... бір ... ... ... ... аудиторлық айғақтар
беруі мүмкін; осылайша, бақылау сынақтары сапасында қызмет етуі ... ... есеп және ішкі ... ... ... ... ... барысында аудитор сауалдама және байқау жүргізу арқылы
банкілік салыстыру процесінің ... ... ... ала ... Егер
аудитор бухгалтерлік есеп және ішкі бақылау жүйелерін түсінуді ... ... ... жатқан процедуралар сонымен қатар қаржылық ... бір ... ... ... пен процедуралар әрекетінің құрылымы
мен тиімділігінің ... ... ... айғақтар береді деген
қорытындыға келсе, онда аудитордың осы аудиторлық айғақтарды, егер ... деп ... ... тәуекелін жоғарыдан төменірек деңгейде
бағалауды бекіту үшін пайдалануына болады. ... ... ... ... ... Ішкі ... ... дәрежеде жұмыс істеуіне қатысты аудиторлық
айғақтар алу мақсатында операциялар мен ... да ... ... ... операцияны жүргізу үшін берілген рұқсаттың барлығы
жөніндегі анықтаманы тексеру.
• Аудиторлық із ... ішкі ... ... ... және
оларды байқау, мысалы әрбір функцияның ықтимал ... ... ... ... Ішкі бақылаудың субъект тарапынан дұрыс орындалуына көз ... оны ... іске ... ... банк ... ... тексеру.
Аудитор бақылау тәуекелінің жоғарыдан төмен деңгейдегі кез-келгенң
бағалауын бекіту үшін ... ... ... ... ... ... керек. Бақылау тәуекелі неғұрлым төмен бағаланған сайын, ... есеп пен ішкі ... ... ... мен ... істеуінің сәйкестігі жөніндегі бекітпелерді солғұрлым ... ... Ішкі ... ... ... ... ... аудиторлық айғақтар алу
процесінде аудитор оның қалай қолданьмғаны, оның мерзім ... ... ... ... кім тарапынан қолданылғаны жайында қарайды. Тиімді
жұмыс істеу концепциясы ... ... орын ... ... ... ... бақылаудан ауытқушылықтар шешуші
қызметкерлердің құрамьшдағы өзгерістер, операциялар көлеміндегі маусымдық
мәндегі ... ... және ... қателер тәрізді факторлар
нәтижесінде орьш алуы мүмкін. Ауытқушылықтар ... ... ... оның ... ішкі ... ... жұмыстарын атқаратын қызметкерлер
құрамындағы өзгерістердің уақытына байланысты сауалдамалар жүргізеді.
Саясатты маңызды елеул арқылы. ... соң ... ... ... ... ... немесе ауытқулар болып өткен мерзімді қамтуына көз
жеткізу қажет. Аудитор ... ... ... дейінгі аралық
мерзімде субъектіге келген ... ... ... ... ... ... ... Алайда аудитор мерзімнің басқа бөлігіне қатысты қосымша
аудиторлық айғактар алу ... ... ... ... ... алмайды. Назарға төмендегідей факторлар алынады:
• Аралық сынақтар қорытындылары.
• Қалған мерзімнің ұзактығы.
• Қалған мерзім ағымында ... есеп пен ішкі ... ... бір ... орын ... немесе орын алмағаны.
• Сынаққа қамтылған ... ... ... және
есеп-шот сальдоларының сипаты мен сомасы.
• Бақылау ортасы, әсіресе орта деңгейдегі басшылық ... ... ... ... жүргізу үшін жоспарлаған мәнді процедуралары.
Бақылау тәуекелінің түпкілікті бағалануы
Аудит ... ... ... ... ... мен
алынған басқа да аудиторлық айғақтарды негізге ала отырып, аудитор бақылау
тәуекелінің бағалануының бекітілгенін қарауы тиіс.
Ажырамас тәуекелділік пен ... ... ... ... байланыс
Ұйым басшылығы бухгалтерлік есеп пен ішкі бақылаудың бұрмалаушылықтарды
болдырмауға немесе әйгілеуге және түзетуге бағытталған ... ... ... ... ... ахуалдарға жиі жауап береді,
сондықтан да ажырамас тәуекелділік пен ... ... ... өзара тығыз байланысты болады. Мұндай жағдайларда, егер аудитор
ажырамас тәуекелділік пен ... ... ... ... ... болса, онда тәуекелділікке баға берудің сәйкессіздігі
орын алуы мүмкін. Демек, ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда қисындастырылған ортақ баға берілуі қажет.
Таба алмау ... ... ... ... ... мәнді процедуралармен
тікелей байланысты. Бақылау тәуекелінің ажырамас тәуекелмен бірге бағалануы
таба алмау ... ... ... жүргізілетін, демек, аудиторлық
тәуекелділікті қонымды саналатын төмен деңгейге түсіру үшін жүргізілетін
аудиторлық мәнді ... ... ... және ... әсер
етеді. Алайда аудитор есеп-шот сальдолары мен операция санаттарын 100 ... ... ... ... тәуекелділігі біршама қала береді,
өйткені аудиторлық айғақтардың ... ... ... ... ... сипатқа бейім. Аудиторлық тәуекелділікті қонымды саналатын төмен
деңгейге түсіру үшін жүргізілетін ... ... ... ... және ... ... ... аудитор ажырамас тәуекелділік пен
бақылау тәуекелдігінің ... ... ... ... ... ... мыналарды қарайтын болады:
(а) мәнді процедуралардың ... ... ... өз ... ... қүжаттамаларға қаратылмай, ұйым шегінен тысқары ... ... ... ... ... ... процедураларына
қосымша ретінде аудиттің белгілі бір міндетін шешуге бағытталған егжей-
тегжейлі сынақтарды пайдалану;
(ә) ... ... ... ... осы ... неғұрлым
ертерек күнге емес, мерзімнің соңында орындау;
(б) мәнді процедуралардың көлемі, мысалы іріктеудің үлкен көлемін
пайдалану.
Таба ... ... мен ... ... және ... ... деңгейі арасында өзара кері байланыс бар.
Мысалы, егер тәуекелділік пен бақылау ... ... ... ... ... тәуекелділікті қонымды саналатын төменгі деңгейге түсіру
үшін таба алмау тәуекелділігі ... ... ... болуы қажет. Екінші
жағынан, ажырамас ... пен ... ... төмен деңгейде
болған жағдайда аудитор таба ... ... ... ... қабылдауы және аудиторлық тәуекелділікті бұрынғыша қонымды
саналатын деңгейге ... ... ... ... мен ... ... аудитор деңгейі аудитор тарапынан кез-келген
мәнді процедуралар атқару қажетілігін ... ... ... ... ... ... ... пен бақылау тәуекелдігінің бағаланған
деңгейінің қандайлығына қарамастан, ... ... ... мен ... ... ... ... мәнді процераларды
орындауға тиіс. Аудиторлық тәуекелділіктің құрамдас бөліктерінің бағалануы
аудит өткізу барысында ... ... ... ... ... ... ... назарына ажырамас тәуекелділікгін бақылау тәуекелділігін
бастапқы бағалауға негіз болған ... ... ... ... ... ... мүмкін. Мұндай жағдайларда аудитор ажырамас тәекелділік пен
бақылау тәуекелдігінің қайта ... ... ... ... ... процедураларды жетілдіруі қажет.
Аудиторлық тәуекелділіктің құрамдас бөліктері арасындағы өзара
байланысты безендіру.
Таба алмау тәуекелділігі мен алынбайтын ... және ... ... ... арасында өзара кері бар. Мысалы,
егер ажырамас тәуекелділік және бақылау тәуекелділігі ... ... онда таба ... ... қолданымды деңгейі төмен ... ал бұл өз ... ... ... ... ... талап етеді. Екінші ... егер ... және ... ... ... ... ... аудитор
таба алмау тәуекелділігінің неғұрлым жоғарғы деңгейін қабылдай ... ... ... бәрі бір ... ... деңгейге төмендетеді.
Мәнділік
Аудиторлық жоспарды ... ... ... ... ... көлемін әйгілеу мақсатында мәнділіктің қонымды
денгейін тағайындайды. Алайда бұрмалаушылықтың көлемімен (саны) қатар оның
сипатын (сапасын) да ... ... ... Сапалы түрдегі бұрмалаушылық
мысалына есеп саясатының сәйкессіз немесе теріс жазылуы, соның ... ... ... ... жаңылыстыру мүмкіндігінің пайда болуы,
сонымен катар реттеуші ... ... әрі ... ... ... әрекетін іскеі асыру қабілетін ... ... ... ... заң жүзіндегі талаптардың бұзылу жағдайларының ашылмауы жатады.
Аудиторға қосыла келе қаржылық есепке елеулі мәнде әсер ... ... ... ... ... ... ... қарау
қажет. Мысалы, айдын аяғында жүргізілген процедура кезінде ... ... ... қате ай ... ... ... ... елеулі
бұрмалаушылыққа айналу ықтималына мезгейді. Аудитор ... ... ... ... мен ... есеп-шоттардың жекелеген сальдоларына,
операциялар санатына және ашып ... ... ... ... ... және ... талаптармен қатар
қаржылық ... ... ... және ... ... өзара
қатынастар да әсер етуі мүмкін. Соның нәтижесінде мәнділік деңгейлері
қаржылық ... ... ... ... ... елеулі түрдегі
айырмашылықтарға ие болуы ыктимал.
Аудитор мәнділікті мыналардың ... ... ... ... ... ... және көлемін анықтау
барысында;
бұрмалаушылықтар әсеріне баға беру барысында
Мәнділік пен ... ... ... ... байланыс.
Аудитті жоспарлау барысында аудитор қаржылық есептің ... ... ... ... ... ... ... нақты
сальдолары мен операциялар санатына байланысты аудиторлық баға беру аудитор
тарапынан мынадай мәселелер туралы, ... ... ... ... ... ... ішінара сұрыптауды және талдау процедураларын
қолдану мүмкіндігін шешім қабылдауға ықпал жасайды. ... өзі ... ... ... келе ... ... деңгейін қонымды түрдегі төмен
деңгейге түсіретіндей аудиторлық процедураларды ... ... ... ... пен ... ... ... екіжақты өзара
байланыс бар, яғни, мәнділік денгейі неғұрлым жоғары ... ... ... ... ... төмен және керісінше. Мәнділік
пен аудиторлық тәуекел арасында ... кері ... ... ... ... сипатын, мерзімін көлемін анықтау барысында
назарға алынады. Мысалы, егер ... ... ... ... кейін аудитор мәнділіктің ... ... ... төмен екеңдігін анықтайтын болса, онда аудиторлық тәуекелділік
деңгейі жоғарылайды. Пайда болған ... ... ... үшін ... ... ... қолдануы керек:
(а) Мүмкін болған тұстарда бақылаудың баға ... ... ... және ... ... ... ... сынақтары арқылы
бақылау деңгейінің төмендетілгенін бекіту керек; немесе
(ә) ... ... ... ... мерзімін және
көлемін өзгерту арқылы таба ... ... ... керек..
Мәнділік және аудиторлық айғаққа баға беру ... ... және ... ... ... аудиторлық баға
аудиторлық процедуралардың қорытындыларын бағалау кезінде ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайлардағы
өзгерістерге немесе аудитордың ... ... ... ... ... ... ... байланысты туындау мүмкін. Мысалы, егер
аудит есеп беру ... ... ... ... ... аудитор
қаржылық-шаруашылық әрекет қорытындысына және қаржылық жағдайға болжам
жасайды. Егер ... ... ... және ... ... маңызды дәрежеде алшақтайтын болса, онда мәнділікке және
аудиторлық ... ... ... ... ... ... үстіне,
аудитті жоспарлау барысында аудитор мәнділіктің қонымды деңгейін саналы
түрде аудит қорытындаларын бағалау үшін ... ... ... ... ... мүмкін. Бұл ... ... ... ... қатар аудит барысында ... баға беру ... ... ... деңгейін
қамтамасыз ету мақсатында жасалуы мүмкін.
Бұрмалаушылықтар әсеріне баға беру
Қаржылық есептің шынайы ... ... баға беру ... ... ... ... ... бұрмалаушылықтардың қосыла келе
елеулі дәрежеге айналу мүмкіндігіне баға беру тиіс.
Жиынтығын мыналар қамтиды:
аудитор ... ... ... ... оның ... ... аудиттерде әйгіленген түзетілмеген бұрмалаушылықтардың таза
әсерін қоса алғанда;
аудитор тарапынан нақты түрде ... ... ... ... ... ... болжамды қателерге) неғүрлым дәлірек баға беру.
Аудитор қоса алғандағы түзетілмеген бұрмалаушылықтардың ... ... ... ... ... тиіс
Стратегия сандық жоспарлау және аудит бағдарламасы
“Жоспарлау” жалпы стратегияны әзірлеу және ... ... ... мен ... ... - ... даярлықта келуді білдіреді. Аудитор
аудиттің ... оның ... және дер ... ... жағдайда
жоспарлайды.
Аудиторлық жүмысты нақты жоспарлау аудиттің маңызды салаларына тиісті
назар аударуды, ... ... ... және ... ... орындалуын қамтамасыз етуге көмектеседі. Жоспарлау сонымен қатар
жұмысты көмекшілер арасында ... ... ... ... ... ... эксперт-мамандар тарапынан атқарылатын жұптарды үйлестіруге көмек
береді. Жоспарлау көлемі ұйымның үлкен-кішілігіне, ... осы ... ... ... ... ... бизнесті білуіне байланысты
өзгеріп отырады. Бизнес туралы білім алу аудитордың жұмысты жоспарлауының
маңызды бөлігі ... ... ... білу ... ... ... түрде әсер етуі мүмкін оқиғаларды, операцияларды және іс жүзіндегі
әрекетті белгілеуге көмек ... ... өз ... ... ... мен әсерлілігін арттыру және аудиторлық процедураларды ұйым
қызметкерлерінің жұмысымен үйлестіру ... ... ... ... және белгілі бір аудиторлық процедураларды ұйымның аудиторлық
комитетімен, оның басшылығымен және ... ... ... ... жалпы жоспары мен бағдарламасын жасау аудитордың төл
міндеті болып қала береді..
Аудттің жалпы жоспары
Аудитор аудитті ... ... ... мен ... сипаттай
отырып аудиттің жалпы жоспарын әзірлеуі және оны құжаттап ... ... ... ... ... ... ... аудит бағдармасын
әзірлеу басшылыққа алынатындай, жеткілікті мөлшерде егжей-тегжейлі болуы
шарт, соның ... оның ... ... мен ... ... ... аудиттің күрделілігіне, сондай-ақ аудитор қолданатын нақты
әдісіне мен ... ... ... ... ... Аудиттің
жалпы жоспарын әзірлеу барысында аудитордың қарауында ... ... ... ... ... әсер тигізетін жалпы экономикалық факторлар және салалық
ерешіліктер.
Ұйымның, оның бизнесінің, қаржьшық-шаруашылық әрекетінің және есеп ... ... ... оның ... ... алдында өткізілген аудит
сәтінен бергі мерзімде орын алған өзгерістерді қоса ... ... ... ... ... деңгейі.
Бухгалтерлік есеп және ішкі бақылау жүйелерін тусіну
Ұйым тарапынан қабылданған есеп саясаты және осы есеп ... есеп пен ... жаңа ... ... есеп пен ішкі ... ... ... тарапынан
жинақталған білімі, сонымен қатар бақылау сынақтары мен ... ... ... ... ... мәселесі.
Тәуекелділік және мәнділік
• Ажырамас тәуекелділік және бақылау тәуекелділігінің күткендегідей
мөлшерде бағалануы, сонымен ... ... ... учаскелерінің
сәйкестігін салыстыра тексеру.
• Аудит мақсаттары үшін мәнділік денгейлерін ... ... ... тәжірибесін қоса алғандағы елеулі бұрмалаушылықтар
немесе алаяқтық ықтималы.
• Бухгалтерлік есептің оның үстіне ... ... ... ... күрделі аспектілерінің сәйкестігін салыстыра тексеру.
Процедуралардың сипаты, мерзімі және көлемі
• Аудиттің нақты учаскелеріне ... ... ... ... ақпараттық технологиялар әсері.
• Ішкі аудит қызметінің жұмысы және оның сыртқы аудит ... ... ... ... ... басшылың жасау және жұмысқа шолу жүргізу
• Ұйымның құрамдық бөліктеріне, мысалы, ... ... және ... ... ... аудитке басқа
аудиторларды тарту.
• Сарапшы-мамандарды тарту.
... ... ... Қызметкерлерге деген сүраныс.
Басқа аспектілер
• Ұйым әрекетінің үздіксіз жүргізілу жорамалының екіталай мәселеге ... ... ... ... қажет ететін жағдайлар, мысалы, байланысқан
тараптардың болуы.
... ... және заң ... ... ... міндеттер.
• Есеп жасаудың сипаты мен мерзімдері ... ... ... ... ... тосылатын басқа да формалары.
2-тарау. Өндірістік шығындар есебін ұйымдастыру
2.1 ... ... ... және бағалануы
Өндiрiс шығындарын дұрыс ұйымдастыру үшiн олардың ғылыми негiзделген
жiктемесi ... роль ... ... кеткен шығындар олар пайда
болуына, орнына байлаысты, өнiм түрлерiне ... ... ... ... ... ... (жiктеледi).
Пайда болу орнына байланысты – шығындар өндiрiс бойынша, цехтарға,
кәсiпорынның ... ... және ... да ... ... ... топтау зауытiшiлiк шаруашылық есеп беруiн ұйымдастыру үшiн
және өндiрiстiк өнiмнiң өзiндiк құнын анықтау үшiн қажет.
Өнiмнiң түрiне байланысты - (жұмыс, ... ... ... ... ... үшiн ... топтайды.
Шығындар түрлерiне байланысты – шығындар элементтерi ... ... ... ... ... ... (шығындары) келесi элементтерге
жiктеледi:
- Материалдық шығындар;
- Еңбек ақы шығындары;
- Әлеуметтiк қажеттiлiктерге аударымдар;
- Негiзгi қор ... ... да ... ... ... ... және ... топтастыру элементтерi халық шаруашылығындаға барлық салаларға
мiндеттi және бiрыңғай болып табылады. Шығындарды ... ... ... ... ... көрсетiп тұр - ... ... ... ... ... әр ... үлесiн. Материалдық
шығындар элементтерiне сатып алынған материалдар, бұйымдар және энергия,
өнiмнiң ... ... әр ... байланысты шығындар топтастырылуы
ұйымдастырылады және калькуляциялаудың баптарына кiргiзiледi. Жоспарлаудың
негiзгi ережелерiнде ... ... ... өзiндiк құнын
калькуляциялау және есеп ... ... ... ... ... ... ... Олар келесiдей түрде берiледi:
1. «Шикiзаттар және материалдар»;
2. «Аяқталмаған өндiрiс»;
3. «Аяқталмаған өндiрiс және сатып алынған бұйымдар»;
4. «Технологиялық мақсаттарға отын және ... ... ... ... ... ... қажеттiлiктерге аударымдар»;
7. «Өндiрiске дайындау және үйренуге кеткен шығындар»;
8. «Жалпы шаруашылық шығындар»;
9. «Жалпы өндiрiстiк шығындар»;
10. ... ... ... ... да ... ... ... шығындар»;
Бастапқы 11 баптың жиыны өндiрiстiк өнiмнiң бағасын құрайды, ал барлық
12 баптың ... ... ... ... ... ... ... жiктелуi
|Жiктелу түрi ... ... |
|1 |2 ... ролi ... ... ... және жөнелтпе құжат |
|үрдiсiнде | ... ... ... |Бiр элементтi және кешендi ... ... ... қосу әдiсi | ... | ... ... ... |Тiкелей және жанама ... ... ... ... ... және бiрыңғай уақытылы |
|Өндiрiстi үрдiске қатысуына ... және ... ... ... және ... емес ... ... | ... ... - өндiрiстiк технологиялық ... ... ... және ... материалдар, көмекшi материалдар және
басқа да шығындар, жалпы өндiрiстiк және ... ... ... шығындары - өндiрiсте қызмет көрсетумен және басқаруды
ұйымдастырумен пайда болады. Олар ... ... және ... ... ... элементтi шығындар – бiр ... ...... ... ... ...... элементтерден тұратын, мысалы: цехтiк және
жалпы зауыттық шығындар құрамына еңбек ақы, ғимараттардың амортизациялық
шығындары және ... да бiр ... ... шығындар - өндiрiстiң анықталған өнiм түрiмен ... ... ... ... ... ... ... мүмкiн: шикiзат және негiзгi
материалдар, ақаудан шеккен шығындар және т.б.
Жанама шығындарға - өнiмнiң бөлек түрлерi ... ... ... ... тiкелей жатқызуға болмайды және жанама түрде анықталады
(шартты түрде): жалпы шаруашылық, жалпы өндiрiстi, өндiрiстiк емес ... ... ... және ... ... бөлу себебi – салалардың
ерекшелiгiне, өндiрiстiң ұйымдастырылуына, ... ... ... ... ... тұрақты шығындар мөлшерi - өндiрiстiк өнiм көлемiнiң өзгеруiне
қатысы жоқ: жалпы ... және ... ... ... шығындар және т.б.
Кезеңдiк шығындарға байланысты шығындар ... және ... ... ... ... ...... белгi бойынша,
мысалы: шикiзат және материалдар ... ... ... – жаңа ... ... ... және ... өндiрiстiк өзiндiк құнын құрайтын
шығындар.
Өндiрiстiк шығындарға – ... ... ... және олардың
өндiрiстiк өзiндiк құнын құрайтын шығындар.
Өндiрiстiк емес (коммерциялық) – ... ... ... ... ... және өндiрiстiк емес шығындар тауарлық
өнiмнiң толық өзiндiк құнын құрайды.
Өндiргiш шығындары - өндiрiстiң ұйымдастырылуының және өндiрiс өнiмнiң
құруына ... ... ... ... емес шығындар - өндiрiстi ұйымдастыру жетiспеушiлiк және
технологияның жеткiлiктi дамымағандығынан (өнiмнiң ақаулары, ... ... ақы ... өндiрiстiң тоқтап қалуынан) және т.б.
Өндiрiстiк шығындар жоспарланады, сондақтан да олар жоспарлы деп аталады.
Өндiрiстiк емес шығындар сiздер ... ... ... бағасын анықтау үшін 7 – БЕС ... ... ... ... ... идентификациялау әдісі; орташа өлшемді
әдіс; қорларды бастапқы сатып алу бағалары ... ... ... (ФИФО);
қорларды соңғы сатып алу бағалары бойынша бағалану әдісіЛИФО;
Орташа өлшенген құндық әдісі.
Бұл әдіс кезінде материалдық қорлардың құны – ай ... ... ай ... ... түскен құндылықтарын қосып есептелінген орташа
бағасы түсіндіріледі.Бұл әдісті есептеудің математикалық әдісі мынандай:
Орташа құны = ... + ... ) / (Км.қ + ... - есепті кезеңнің басында қалған материалдық қалдық құны;
∑алын. - есепті кезеңнің басында қалған материалдық қалдық саны;
Км.қ - ... ... ... - алынған материалдар саны;
ФИФО әдісі - босалқыларды алғашқы сатып алу бағалары бойынша ... ... ... сатып алынған құндылықтардың нақты өзіндік ... ... ... деп есептелінеді, яғни бінші келген -
бірінші кетеді. Сонымен соңғы ... құны ең ... ... алынғанның
құнына енгізіледі.
ЛИФО әдісі – қорларды соңғы сатып алу бағалары бойынша бағалау ... ... ... ... құны ... ... жұмсалғандардың құнын
анықтау үшін қолданылады, ал ай соңындағы қорлардың ... ... ... ... ... ... ... әдісі. Бұл әдіс қорлардың партияларының дұрыс
ұйымдастырылуына ... ... ... қолданылады.
2.2 Өндірістік шоттар жүйесі және олардың сипаттамасы
Типтік ... ... IX ... ... ... ... Бұл ... келесі бөлімшелерді құрайды:
90 – «Негізгі өндіріс»
91 – «Өз өндірісіндегі жартылай фабрикаттар»
92 – «Қосымша өндіріс»
93 – ... ... ... ... ... ... ... кеткен шығындар,
сондай-ақ қызмет көрсетуші өндірістермен және шаруашылықтармен ... өнім ... және ... ... ... ... ... ақпарат беру үшін арналған. Бұл бөлімнің шоттарында шығындардың
пайда болу жеріне және басқа да нышандарына байланысты ... ... ... ... ... калькуляциялау жүргізіледі.
Жоғарыда айтылған алғашқы үш бөлімшелердің әрқайсысы келесідей
шоттардан құралады:
- материалдық ... ... үшін ... ... ақы үшін (902,912,922)
- еңбек ақыдан аударым сомалары үшін (903,913,923)
- үстеме шығындары (904,914,924)
Көрсетілген шоттардағы ... ... ... ... ... шоттардың тиістісіне апарылып, топтастырылады: 900
«Негізгі ... 910 «Өз ... ... ... ... өндіріс».
93 бөлімшеге кіретін шоттар нақтылап ... ... ... ... ... ... ... топтастыруға және
материалдардың, жұмысшылардың еңбек ақы сомасы, еңбек ақыдан аударымдар
сомасы ... ... ... ... ... «Негізгі өндіріс» бөлімшесінде келесі шоттардан тұрады: 900 «Негізгі
өндіріс», 901 «Материалдар», 902 ... ... ... ақысы»,
903 «Еңбек ақыдан аударымдар», 904 ... ... Бұл ... негізгі өндіріс шығындары туралы ... ... ... өндіріс» атты бөлімше шоттарында есептелетін шығындар,
алдымен 901, 902, 903, 904шоттарда жинақталады.
Негізгі өндіріске жіберілген материалдардың ... ... ... ... шоты ... және 20 ... ... шоттары
және 920 «Қосымша өндіріс» шоты кредиттелінеді.
Негізгі өндірістің шығындарының құрамында есепке алынуға тиісті еңбек
ақы ... ... 902 ... ... ... ақысы» шоты
дебеттелінеді және 681 «Еңбек ақы бойынша қызметкерлермен есеп айырысу»
шоты кредитттелінеді.
Негізгі өндірістің ... ... ... алынуға тиісті еңбек
ақыдан аударымдар сомасына 903 «Еңбек ақыдан ... шоты ... 635 ... ... 686 ... ... қоры ... есеп
айырысу».
Негізгі өндіріске қатысты үстеме шығындары сомасына 904 «Үстеме
шығындары» шоты ... және 93 ... ... бөлімшесінің 930
«Үстеме шығындары» шоты кредиттелінеді.
Айдың басында 211, 212, 213, 214 шоттардың дебетіндегі аяқталмаған
өндіріс ... сол ... ... 900, 910, 920 шоттардың
дебетіне апарылады. Ал айдың аяғында аяқталмаған өндірістің нақты ... ... ... 900, 910, 920 ... ... 211, 212, ... шоттардың кредитіне сәйкесінше апарылады. 900, 910, 920 ... ... ... ... ... ... ... және дайын ... ... ... қоймаға жіберілген қалдықтар мен ақаулардың аяқталмаған
өндіріс қалдықтарының сомасын қоса алғандағы ... ... ... сәйкес
шоттарына есептен шығарылады. Олар айдың ... 900, 910, 920 ... 211, 212, 213, 214 ... ... апарылғанда олардың ай
басындағы сомасы 900, 910, 920 ... ... ... ... ... және есепті кезеңде өндірілген ... ... ... ... Басқаша айтқанда айдың аяғында 900, 910, 920 шотарында қалдық
қалмауы ... ... ... ... ... ... ... 21 «Аяқталмаған өндіріс» бөлімшесінің 211 «Негізгі өндіріс»
шотының дебетіне апарылады.
Айдың аяғында ... ... ... ... ... ... ... берілген өз өндірісінің жартылай фабрикаттардың
нақты өзіндік құны 901 «Материалдар», 902 ... ... ... 903 ... ... аударымдар», 904 «Үстеме шығындары» ... 900 ... ... ... ... ... ... жасалған жұмыстардың және көрсетілген қызметтердің нақты
өзіндік құны 900 «Негізгі ... ... ... ... ... ... апарылады:
- 221 «Дайын өнім»;
- 801 ... ... ... ... ,қызметтерді) сату
шығындары».
Аяқталмаған негізгі өндіріс құны 900 шоттың ... 211 ... ... ... ... ... шығындарының сомасы 911 «Материалдар»,
912 «Өндіріс жұмысшыларының еңбек ақысы», 913 ... ... ... ... ... ... ... бойынша, айдың аяғында ... ... 910 «Өз ... ... фабрикаттар»шоты
дебетіне апарылады. Осы 910 «Өз өндірісіндегі ... ... ... ... ... жартылай фабрикаттар құны 212 «Өз
өндірісіндегі жартылай фабрикаттар» шоттың ... ... ... ... 910 «Өз ... ... фабрикаттар» шоттың дебетінде
сол есепті кезеңдегі жартылай фабрикаттардың ... ... ... ... «Өз ... ... ... шоттың кредитінен
аяқталмаған өндіріс құны және дайын жартылай ... ... ... келесі шоттар дебетіне есептен шығарылады:
- 900 «Негізгі өндіріс» шотының – негізгі өндіріске одан әрі қайта
өңдеуге берілген ... ... ... 221 «Дайын өнім» - сатылуға тиісті жартылай фабрикаттар бөлігі;
- 212 «Өз ... ... ... - жартылай
фабрикаттардың аяқталмаған өндіріс бөлігі;
Қосымша ... ... ... сомасы 921 «Материалдар», 922
«Өндіріс ... ... ... 923 ... ақыдан аударымдар», 924
«Үстеме шығындар» шоттарының дебеті бойынша есептелінеді, ал айдың аяғында
осы шоттардың кредитінен 920 ... ... ... ... Осы ... ... шотының дебетіне айдың басында ... ... құны 213 ... өндіріс» шотының кредитінен апарылады. Осы есепті
кезеңде қосымша өндіріспен шығарылған ... ... ... ... үшін барлық бұл шығындар 920 шоттың дебетінде жинақталады.
920 «Қосымша өндіріс» шоттың кредитінен ... ... құны ... жартылай фабрикаттардың нақты өзіндік құны келесі ... ... ... ... ... ... ... сәйкес келетін сомаларға:
- сатуға арналған дайын өнім бойынша, 221 «Дайын ... ... ... өндірісте қолданылатын дайын өнім бойынша, 901 «Негізгі
өндіріс»шоты, 93 «Үстеме шығындары» бөлімшесінің тиісті 934 «Негізгі
құралдарды ... 936 ... ... 938 ... ... пайдаланылуға арналған дайын өнім: 801 «Сатуға арналған дайын
өнім(тауарлар, жұмыстар, қызметтер)»шоты дебеттелінеді;
- сату ... ... ... өнім бойынша 811
«Тауарлар(жұмытар,қызметтер) сату шығындары» шоты дебеттелінеді;
- жалпы және ... ... ... дайын өнім 821 «Жалпы
және әкімшілік шығындар» шоты ... ... ... ... 21 ... өндіріс» бөлімшесінің
213 «Қосымша өндіріс» шоты дебетттелінеді.
Негізгі және қосымша өндіріс бойынша үстеме шығындар туралы ... ... 930 ... 938 ... ... ... 93 «Үстеме
шығындар» бөлімшесі біріктіреді. Бұл шоттарда келесі шығын ... ... және ... ... және ... ... ... негізгі құралдарды жөндеу шығындары және өндірістік
айналымнан тыс ... ... және ... ... ... ... негізгі құралдар үшін жал төлемі; өндірісті басқарумен және
оған қызмет көрсетумен айналысатын ... ... ... ... ... ... ... және басқа да жалпы өндірістік шығындар.
Үстеме шығындар есебі инструкциясына сәйкес бірінші ... ... ... шоттар дебеттеледі, ал 11, 13, 20, 33, 34, 63, 65, 67, ... ... ... кредиттеледі, кейін үстеме шығындардың жалпы
сомасын табады және 930 «Үстеме шығындар» шотының ... және ... ... бойынша жазулар жасалады. Үстеме шығындар есебі бойынша
жазулар жазудың келесі ... 904, 924 ... ... және 930 ... кейін калькуляциялау объектілері бойынша өндірістік үстеме
шығындарды бөлуді 900, 920 шоттар дебеті және 904, 924 ... ... ... Бұл өте ... және тиімсіз жұмыс. Біздің айтуымызша
өндірістік үстеме шығындарды 904, 924 ... ... ... ... ... ... ... шығындардың есебі
Шығындар элементiнiң тiзiмi және олардың есебi шығындар құылымы
ережсiнде көрсетiлген. Осы ... ... ... ... ... ... өзiндiк құны қатарына кiргiзiп және келесi элементтерге
жiктеледi: материалдық шығындар (шығын құнын шегергенде), еңбек ақы ... ... ... ... ... ... және т.б. шығындар.
«Материалдық шығындар» элементi ... ... ... шеттен алынған шикізаттар мен материалдар, өндірілетін өнімнің өзіндік
құнына кіріп, оның ... ... ... ... ... қажетті
компонент болып табылады;
– құрылғыларды жөндеуге ... ... ... негізгі қорға
апарылмайтын тетіктердің, әдістемелердің, қондырғылардың шығыстары;
– технологиялық процесстердің дұрыс жүргізілуін қамтамасыз ету ... ... ... орап буу ... ... ... да өндірістік және
шаруашылық қааажеттіліктерге шығындалатын сатып алынған материалдар;
– келешектегі монтаждауға немесе қосымша өңдеуге ... ... ... ... мен босалқы құралдары;
– негізгі іс-әрекетке жатпайтын, басқадай кәсіпорындармен немесе ... ... және ... ... ... жұмыстар мен қызметтер: өнімді өндіру, шикізаттар ... ... және ... ... ... дұрыс
іске асыруды бақылау бойынша жеке операцияларды іске асыру; орталық
қоймаға қорларды жеткізугі ... ... ... ... Кәсіпорынның
өзінің көлігімен және қызметкерлерімен шикізатты, материалдарды, ... ... ... мен ... тасымалдау шығындары;
– табиғи шикізаттар құны, су шаруашылық жүйесінен субьектінің жинайтын су
үшін төлемі және де табиғи ... ... ... ... оларды пайдалану мен жаңартуды ұйымдастыруға арналған
мамандандырылған ұйымдардың шығындарын өтейтін ... да ... ... ... ... ... ... шаралары;
– көліктік дайындау шығындары. Көліктік дайындау шығындарына ... ... ... ... сату ... төленетін үстемелер,
жүкті тасығаны қосымша кіріске ақысы; субьектің қоймасына материалдарды
жеткізіп беру мен ... ... ... ... ұйымдастырылған
агентікті және қоймаларды , қеңселерді ұстау ... ; ... ... ... іс-сапар шығыстары;
– технологиялық мақсатқа арналған энергия мен отындар. Өндіріс процессінде
тікелей жұмсалатын энергиялар мен ... ... ... ... ... мен материалдардың шығысы ... ... ... отындар шығындарына кәсіпорынның өзі
өндірген отындардың құны да және басқа жақтан ... ... ... да енгізіледі: мартен, домен пештерінде агрегаттарды балқыту үшін,
металл - прокаттық, ұсталық - ... ... және ... цехтарда
қыздыру үшін, бұйымдарға технологиялық процесспен белгіленген байқау
жұмыстарын ... ... ... ... ... және ... да өндірістік және шаруашылық мұқтаждықтарына
жұмсалатын. Сатып алынған энергияның барлық ... ... ... ... электрлік және басқа да түрлерін өндіруге, сондай-ақ
сатып алынған энергияны оны тұтынатын жерге дейін трансформациялау мен
беруге ... ... ... ... ... енгізіледі; табиғи
кему нормалары шегінде материалдық игіліктердің кем шығуы мен ... ... ... ... ... ... берумен байланысты
шығындар өндіріс шығындарының тиісті элементтеріне, сондай-ақ материалдық
ресурстар құнына жеткізіп берушіден ... ... ... ... құны оның ... ... жағдайда жеткізіп берушіденалынған
материалдық ресурстардың ыдстары мен бумаларын сатып алуға ... ... ... ... құнына енгізілген материалдық шығындардан қайтымды
қалдықтар құны алынып тасталынады. Өндірістің қайтымды ... деп ... ... пайда болған, бастапқы ресуртың тұтыну сапысын толық
немесе ішінара жоғалтқан және соның ... ... ... ... ... ... мүлдем пайдаланбайтын шикізаттар,
материалдар , ... ... ... және ... ... ... ... қалдықтарын айтамыз. Өнімнің ... ... үшін ... ... ... белгіленген технологияға
сәйкес басқа цехтарға, бөлімшелерге ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ жолай алынатын өнім
де қалдықтарға жатпайды, олардың тізбесі өнімнің өзіндік құнын жоспарлау,
есепке алу және ... ... ... ... ... ... ақы» бабына өндіріс нәтижелері үшін ... ... ... қоса ... ... ... ... жалақысын төлеуге жұмсалған шығындар, ынталандырушы және
өтемділік төлемдері, ... ... ... ... негізгі қызметке
қызметкерлердің жалақақысына жұмсалатын шығындардың ... ... ... ... ... ақы төлеу жүйесімен және нысанымен,
сондай-ақ жеке еңбек келісім шартына сәйкес лауазымды ... ... ... ... ... ... ақы төлеу бағасы арқылы нақты
орындалған жұмысқа есептелінген жалақысы;
– ынталандыру сипатындағы ... ... ... үшін ... ... ... ... жоғары табыстары және тағы басқа
көрсеткіштері үшін төленілетін тарифтік ставкалары мен ... ... ... ... және ... жағдайларымен байланысты өтемдік сипаттағы
төлемдер, оның ішінде: ... ... ... ... тыс ... және ... күндеріндегі жұмыс үшін, көп ауысымды ... ... ... атқарғаны, қызмет көрсету аймақтарын кеңейткені
үшін, ауыр ... ... ... ... ... және ... үшін заңдарда белгіленген жағдайлары үшін тарифтік ... ... ... ... мен ... ақылар;
– қолданылып жүрген заңдарға сәйкес жекелеген салалардағы ... ... ... ... тамақтың, азық-түлік құны,
қолданылып жүрген заңдарға сәйкес қызметкерлерге берілетін тегін тұрғын
үйге ақы ... ... ... ... ... ... сәйкес тегін берілетін, тұрақты әрі жеке
пайдалануында қалатын заттардың құны немесе ... ... ... ... ... ... қолданылып жүрген заңдарға сәйкес кезекті және қосымша демалыстарғаақы
төлеу, сондай-ақ мемлекеттік ... ... ... ... байланысты уақыттар;
– эаңдарда белгіленген жағдайларда ... мен ... ... ... мен штаттардың қысқаруына байланысты жұмыстан
босаған ... ... ... ... жүрген заңдарға сәйкес еңбек сіңірген жылдары үшін бір
мезгілдік сыйақылар төлеу;
... ... ... сәйкес аудандық, экологиялық коэфиценттері
бойынша шөлейтті, сусуыз және биік таулы ... ... ... ... бойынша төлем төлеу; экологиялық ... бар ... ... ... ... үшін ... заңдарда
көзделген үстемақыларды төлеу;
– кәсіптік-техникалық училищені бітірген түлектерге және ... ... орта оқу ... ... ... жас мамандарға жұмыс басталар
алдында демалысқа ақы төлеу;
– кешкі және сырттай жоғары және арнаулы орта оқу ... ... ... оқу ... ... ... және
сырттай жалпы білім беретін мектептерде ойдағыдай білім алып жүрген,
сондай-ақ аспирантураға түскен ... мен ... ... ... ... жүрген заңдарға сәйкес ақы төлеу;
– заңдарда көзделген жағдайларға ... ... ... ... ... үшін ақы ... ... еңбек қабілетін жоғалтқан жағдайда іс
жүзіндегі жалақа мөлшеріне дейін заңдарда белгіленген қосымша ақылар
төлеу;
... ... ... ... ... мөлшерін белгілі бір
мерзім ішінде сақтай отырып басқа ... мен ... ... сондай-ақ уақытша басқа жұмысын атқарған ... ... ... ... ... ... сәйкес кәсіпорынның орналасқан жерінен жұмыс
орнына дейін және кері қарай жолда ... ... ... ауа ... ... және ... ұйымдарының кінәсінен жолда кідіріп қалған
күндері үшін айлықақының тарифтік ставка мөлшерінде ... ... ... ... ... өткен, қан тапсырған және әрбір қан тапсырған
кейін демалыс алған күндеріт үшін ақы ... егер ... ... үшін есеп айырысуды тікелей кәсіпорынның өзі
жүргізетін болса, кәсіпорынның штатында тұрмайтын қызметкерлерге олардың
азаматтық- ... ... ... ... ... атқарған
жұмыстарына ақы төлеу. Бұл орайда мердігерлік шарт бойынша ... үшін ... ... ақы ... ... ... осы ... және төлем құжаттарының сметалары негізге ала
отырып белгіленеді.
«Әлеуметтiк қажеттiлiктерге аударымдар» элементi – ... ... ... ... органдарының нормаларына сәйкес
мiндеттi төлемдердi аудару, зейнетақы қорына, жұмысшылардың еңбек ақысына,
медициналық және жұмыспен қамту қорына аударылған шығындар.
«Негiзгi ... ... ... ... ... қорлардың
баланстық және алғашқы құнынан және белгіленген нормалары бойынша соның
ішінде олардың активті ... ... ... ... ... ... Бірақ негізгі құралдар бойынша
амортизацияны есептеу тек қана нормативті қызмет ету ... ... ... ... ... ... ... өндірістік шығындарға толық
ауыстырғанда ғана тоқтатылады. Сондай-ақ бұл шығындар элементінде ... ... ... ... тамақтандыру кәсіпорындарына, тегін
берілетін негізгі қорлардың құнынан, сонымен ... ... ... ... ұйымдастыру үшін, сол ... ... ... және үй құнынан.
«Басқа да шығындар» элементi – бұл ... ... ... ... ... түрлерiе байланысты) сақтандыру қорларына
аударымдар және т.б. ... ... ... ... ... ... тастағаны үшiн алымдар, алған несие үшiн проценттер төлеу
шығындарын, iс-сапар шығындарын, кадрларды дайындауға (оқытуға) ... ... ... ... ... үшiн төлемдер шығындарын,
банктерге шығындалуын, жалгерлiк төлемдерге шығындарды, материалдық емес
активтерге амортизациялық ... ... ... ... ... ... өзiндiк құнына кiретiн шығындарды сипаттайды.
3-тарау. Шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялау әдістері
3.1 Шығындар есебі және ... ... ... ... және ... ... өнімнің, атқарылатын жұмыстар мен көрсетілген
қызметтердің бір өлшемге есептелінетін өзіндік құны ... ... ... ... жедел басқару үшін маңызды роль ... және ... дер ... ... және өнімнің өзіндік құнын жоспарлауға,
өнімге, жұмыстар мен қызметтерге көтерме және бөлшек бағаларды ... ... ... мен ... ... ... ... алудың және өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялаудың бірнеше әдістері қолданылады. Халық ... ... ... қандай да бір әдісті қолдану өнімнің өзіндік
құнын жоспарлау, ... алу және ... ... негізгі
ережелеріне сәйкес белгіленеді.
Калькуляциялауды жасау мерзімі: алдын ала және кейінгі ... ... ала ... ... өнімді шығарғанға дейін өндіріске
қажетті деңгейдегі шығындарды мөлшерін топшылайды. Оған жоспарлық, сметалық
және нормативтік калькуляция жатады.
Жоспарлы калькуляция - ... және ... ... ... ... ... анықталады, бірақ ол кезде ... ... ... ... ... ... резервтері
ескеріледі.
Сметалық калькуляция - бұл жоспарлы калькуляцияның бір ... ... және ... игерілген бұйымның негізінде жасалады. Ол
жоспарлы калькуляцияны жасауға негіз бола ... ... - ... ... калькуляцияның бір түрі
болып табылады. Бұл аталған әдіс шығындарды ... ... ... ... ... пайдаланып жүрген өнімнің өзіндік ... ... Оның ... қол ... шығындар деңгейін
сипаттайтын ағымдағы және әрекет етіп тұрған нормаларды пайдаланады.
Нормативті калькуляцияның ... ... ... ... ... ... келеді.
Кейінгі калькуляция өнім шығарылғаннан соң бухгалтерлік есеп
мәліметтері бойынша жасалады.
Олар ... ... ... ... ... және шамаланған калькуляция
жатады.
Өнімнің өзіндік құнының ... ... ... ... ал ол ... ... ... себептері бойынша
да(өнімді өндірудің орындалуы ... ... ... ... ... ... кем ... және оған байланнысыз себептері
бойынша да(материалдарға бағаның өзгеруі, ... ... ... ... жылуға, электр энергиясына тарифке өзгерістар
енгізілуіне байланысты) ... ... бұл түрі ... ... туралы есептік меліметтің
негізінде дайындалады.
Шамаланған калькуляция нақты шығындар және ... ... ... ... ... ... да ... есептелген шығындар деңгейінде жасалады.
Калькуляцияның бұл түрі ағымдағы жылдағы өндірілген өнімнің нәтижесін
алдын ал ... үшін ... ... өнімнің өзіндік құнының калькуляциясын және
шығындарда есептеу объектісін дұрыс белгілеу өте үлкен роль атқарады.
Шығындардың есеп ... ... сол ... ... есебі саналады. Калькуляцияның объектісі болып өнім ... ... ... Өнеркәсіпте есеп объектісі өте жиі
калькуляциялау объектісімен сәйкес ... ... мен ... ... ... ... ... қажет. Калькуляциялық бірлік, әдетте, тиісті өнім түрінің
техникалық жағдайына немесе қабылданған стандарттық өлшем ... ... ... ... ... ... келуі тиіс. Егер де
жоспарлау өлшем бірлігі ... екі ... ... ... бірлік осы екі бірліктің бірін ғана пайдаланады.
Сонымен, іс жүзінде пайдаланылатын калькуляциялық өлшем бірлігін келесі
топқа біріктіруге болады:
- натуралды бірліктері - ... ... ... ... литр және ... ... бірлігі – тігін бұйымдарының прейскуранттық нөмірі,
белгілі бір ... жүз жұп ... және ... ... өзіндік құнын калькуляциялау үшін пайдаланылатын шартты-натуралды
бірлік, ондағы пайдалы заттың құрамы әртүрлі тербелісте болуы мүмкін;
- құндық бірлік;
- ... ... ... жұмыс бірлігі;
- пайдалы нәтиженің бірлігі;
Кешендік өндірісте бір ... бір ... ... ... ... ... ... алса, онда оларды шығару үшін жұмсалған ... ... ... ... болмайды, сондықтан ондай өнім
бірлігінің өзіндік құнын есептеуге төменде келтірілген әдістердің ... Егер де ... ... ... ... ... бірнеше
қайта жасаудан тұратын болса және өндірістің бұл кезеңдері бойынша ... ... ... бар ... онда ... ... ... бөлістік калькуляциясын пайдалану мүмкін. Егер де жалпы
шығыннан белгілі бір өнім түріне қатыстысын бөлу мүмкіндігі бар ... ... ... сол өнімнің өзіндік құнына қосуға болады.
Кешендік өндіріс шығындарын тарату кезінде келесі әдістер қолданады:
- шығындарды ... Бұл әдіс ... ... ... ... негізгі өнім болып саналады, ал ... ... ... ... кеткен барлық шығыннан ілеспе өнім жоспарлы
өзіндік құны бойынша шегеріледі және осыдан ... ... ... ... өзіндік құны деп санауға болады. Бұл әдісті негізгі өнімнің деңгейі
айқын белгілі болған ... ғана және ... ... үлес ... ... ғана ... ... құнын есептеген кезде ондағы шығындарды ... ... ... ... аралас(қиыстыру) әдісі. Бұл әдәсті кешендік өндірісте бірнеше негізгі
және ілеспе өнімдерді ... ... ... Бұл ... ... да, ... ... да қатар әрі үйлесімді тұрғыда пайдаланылады.
Бұл кезде ... ... ... ... ... құны шегеріліп, қалған
бөлігі негізгі өнімдердің арасына белгіленген коэффициенттер ... ... ... ... ... ... кешендік шығыннан ілеспе
өнімнің өзіндік құны шегеріледі; шығынның қалған қалдығы негізгі өнімдердің
арасына белгіленген коэффициенттерге сәйкес таратылады; ең ... ... ... ... ... және ... соманың мөлшері
анықталады.
Өндірістің технологиялық және ұйымдастыру ерекшеліктеріне байланысты
өнімнің ... ... ... және ... ... есептеудің
бірнеше әдістері пайдаланылады. Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау ... ... ... ... ... деп, кәсіпорынның шығынын
бақылау үшін өнімнің нақты өзіндік ... ... және ... ... ... ... ... жинау бойынша әдістерінің жиынтығын
айтады.
Өнімнің өзіндік құнының әдісіне әсер ... ... ... ретінде
мыналарды атауға болады:
- өндіріс типі;
- өндірістің күрделілігі;
- шығарылатын өнімнің ... мен ... ... ... ұзақтығы;
- аяқталмаған өндірістің қолда бары, құрамы және көлемі.
Өнеркәсіп салаларында өнімнің өзіндік құнына бұл факторлардың тигізетін
әсері ... ... ... өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың
әртүрлі әдісін қолдануға тура келеді. Өнімнің өзіндік құнын ... ... ... номенклатурасы мен сипаты басты роль
атқарады. Әдетте, өнімдер жай және күрделі болып бөлінеді. Жай өнім - ... ... ... ... тұрмайды.
Жай өнім болып: көмір, руда, мұнай, газ, цемент, тері, ет және т.б.
саналады.
Бұл аталған ... ... ... ... аса ... ... талап етпейді. Бұндай жай өндірістерде бір ғана өнім ... өнім деп ... ... ... детальдардан
тұратын өнімдерді айтады.
Мысалы, машиналар, станоктар, құрал-жабтықтар, автобустар және ... ... ... ... басқа, дайын өнім ретінде оның
бөлшектері, түйіндерден, ... да ... Бұл ... әдістемесіне қосымша қиындықтар туғызады.
Калькуляциялау әдістемесін анықтауда өндіріс циклының ... ... ... ал ... ... күн, ... ... өнеркәсібінде,
химия зауыттарында, тері фабрикасында т.б., ал үшіншілерінде ол — бірнеше
айларға созылуы мүмкін, ал төртіншілерінде - ... ... ... мүмкін.
Өндірістік циклы ұзақ өнеркәсіп ... ... ... ... ... бірнеше айға немесе маусымға созылуы
мүмкін және олар бірнеше сағаттар ... ... ... сомалармен
салыстырғанда біршама күрделі болып келеді. Оның күрделілігі, ең алдымен,
үлкен аяқталмаған өндірістің ... ... ... және ... да
арнайы жағдайларының әсерінен болуы мүмкін.
7 БЕС шығынды есептеудің үш негізгі әдісін қарастырады. Одан басқа іс
жүзінде жай ... ... ... ... Шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың қарапайым
(процесстік) әдісі
Өндірістегі ... ... ... және өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялаудың әдісі ... өнім ... ... ... ... ... ... болмайды және шалафабрикаттарды өзі
өндіреді.
Егер де кәсіпорын өзінің ... ... ... онда бұл ... рұқсат етілуі мүмкін. Бұл әдістің мәні ... ... ... шығындарды есептеуден тұрады. Өнім бірлігінің өзіндік құнын тікелей
есептеу жолымен шығарады, яғни ... ... ... ... ... шартты - натуралды көрсеткішіне жай бөлу арқылы табады. Кейбір
салаларда шығындар әрбәр технологиялық процесс ... ... ... ... ... өнеркәсібі бірнеше кезеңнен тұрады: дайындық
жұмыстары, көмммірді алу, шахтыға тасымалдау және сыртқа шығару, ... ... ... Міне сондықтан бұл жердегі ... ... ... жай әдіс, процесстік деп аталуы да осыдан шыққан. ... ... ... өндірілетін өнімнің бір түріне, ал аяқталмаған
өндіріс болмаған жағдайда - шығарылған өнімге жатқызады, ал біртекті ... ... ... ... ... бойынша өндірістегі
шығындарды негізделген нормалау арқылы оңайлатады. Көптеген кәсіпорындар
жұмыс практикасында өндірістің ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнын калькуляциялау мен
шығынды есептеу әдісінің қарапайым төрт нұсқасы бар.
Бірінші ... ... ... және жанама шығындар бүкіл өнімді
шығаруға жұмсалған шығындардың белгіленген ... ... ... алынады.
Өнімнің бір өлшемінің өзіндік құны барлық өндірістік шығындарды дайын
өнімнің ... ... ... Бұл ... ... ... фабрикаттар және өнімнің құрамдас бөліктері болмайды.
Екінші нұсқаны аяқталмаған өндірісі бар ... ... ... ... өнім мен ... өндіріс арасында шығындарды бөлудің
қажеттілігі ... Бұл ... 1 ... метр ағаштың өзіндік құнын
калькуляциялау кезінде ағашты ... ... ... ... ... ... ... пайдалана отырып,
бағалайды.
Үшінші нұсқа бір мезгілде өнімнің бірнеше түрлерін ... ... жылу мен ... ... ... ... мен газ ... аулайтын кәсіпорындарда қолданылады. Мұндай жағдайларда шығындар
тұтас алғанда өндіріс бойынша, яғни қарапайым әдіспен ... ... ... ... құны ... әдіспен калькуляцияланады.
Қарапайым әдістің төртінші нұсқасын өнімнің өзіндік құнын ... ... ... ... процесстік бойынша жүргізетін кәсіпорындар
пайдаланады. Бұл ... ... мен ... ... шығаратын
өнеркәсіп қолданады. Бұл ... ... ... алудың және өнімнің
өзіндік құнын калькуляциялаудың қарапайым және бөлістік әдәстері үйлесімді
пайдаланылады.
3.3 Шығындар ... және ... ... ... калькуляциялаудың тапсырыстық
әдісі
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың тапсырыстық әдісі аз сериалы
және жеке - дара өндірісі бар ... ... және ... ... Барлық тікелей шығындарәрбір тапсырыстар бойынша
белгіленген номенклатура баптарының кескінінде есепке алынады. ... ... ... ... ... ... содан соң
ол орындаушы — цехқа және ... ... ... ... ... ... онда ... есептелген жалақы, барлық ... ... ... ... ... ... ... карточкаға
көшіріліп жазылады. Тапсырыстың өзіндік құны оларды ... ... ... тұрады.
Осы тәсілдің кейбір ерекшеліктері бар, атап айтсақ:
— барлық шығарылған шығындар туралы мәліметтерді шоғырландырып және ... ... ... мен ... өнім ... ... уақыт аралығындағы емес, аяқталған әрбір партия бойынша ... тек бір ғана ... ... ... өндіріс”. Осы шотта өндірістің
әрбір тапсырысы бойынша шығындардың ... ... ... ... ... ... өзіндік құнын калькуляциялау үшін жартылай фабрикатсыз
әдісі пайдаланылады.
Тек дайындау цехында жартылай фабрикатты әдісі пайдаланылады, ... ... ... жеке ... ... ... жартылай
фабрикаттық әдісте тапсырысты жасау процесі цехтан цехқа өтеді, бірақ
ондағы ... ... ... есепте көрініс таппайды.
Цехтар шығындары әрбір табыстың кескінінде, калькуляциялаудың берілген
номенклатурасы бойынша, ал негізгі материалдар, шикізаттар, ... мен ...... топ ... ... ... табады.
Ал үстеме шығыстары олардың өндірілген орны бойынша есептелінеді және
ай сайын қабылданған тарату ... ... ... ... өзіндік құнына
жатқызылады.
Ақаудан алынған жоғалтулар, әдетте, өздерінің тапсырыстарына есептен
шығарылады. ... ... ... өндірістер ретінде
танылады.
Тапсырыс орындалып біткен соң және техникалық ... ... ... кейін өндірістік бөлім кәсіпорынның бухгалтериясына
тапсырыстың біткені туралы хабарлама жасайды, содан соң ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарда тапсырысты
орындағаннан кейін ... ... , сол ... ... ... жабылғаны.
Сондай-ақ, кез келген тапсырыстың өзіндік құны бұрмаланбауы үшін артық
немесе пайдаланбаған материалдық құндылықтар қоймаға ... ол ...... бөлімшесінің шоттары дебеттеліп, 900 немесе 920 шоттары
кредиттеледі. Бұл әдісті қолдану ... іс ... ... ... аяқталғаннан кейін анықталады, бұған ... ... ... ... деп ... ... ... кемшіліктері
мынада: күрделі, қайталанбайтын немесе сирек қайталанатын тапсырыстарды
әзірлеу кезінде материалдық және ... ... ... ... нормативтік калькуляцияларды жасау және өндіріс шығындарын алдын ала
бақылау жасауп отыруды қиындатады. Осы кемшілікті жою үшін өндірістің ... ірі ... ... ... ... торабына жеклеген тапсырыс
ашуды ұсынады, яғни олардың әрбір конструкциясы аяқталған болып саналады.
Кіші ... ... ... саны ... айда шығарылатын болып
жоспарланған санымен сәйкес ... ... бір ... ... бірнеше
бұйымды әзірлеу үшін пайдаланған барлық тораптар мен детальдар есепте бөліп
көрсетіледі.
Тораптар мен детальдардың ... түрі ... ... шығындарының
есебі тапсырыстық әдіспен, ал сериялық ... ... ... тәртіпте
дайындалған бұйымдар — екінші, яғни ... ... ... ... ... құны ... ... жекелеген тәртіпте
дайындалғандан шығындардан және ... ... ... ... немесе
сериялық өндіріс тәртібінде есептелген тораптар мен детальдардың жалпы
құнынан ... ... ... ... ... ... жекелеген және кіші
сериялық өндіріс жағдайында ... ... ... ... ... ің ... мүмкін болатын жерде қолдануды ұсынуы
тиіс.
Тапсырыстар бойынша ... ... ... ... ... тапсырыстың өзіндік құны есептелінеді.
Мысал, өнімнің өзіндік құнын тапсырыстық әдіс арқылы есептеу.
Кесте 3. Өнімнің өзіндік құнын тапсырыстық әдісі.
|№ |Көрсеткіштер ... ... ... шығын |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... (мың квт. сағ.) |295158 |295158 |
|2 ... ... шығындар (мың тг.) |103330 ... |
| ... ... |2708 |1551,1 |
| ... ... |5375 |5325,9 |
| ... ақы қоры |2500 |2978,5 |
| |- ... ... |46250 |46507,4 |
| ... ... |10834 |10693,1 |
| ... қоры |12858 |12247,3 |
| ... қоры |15126 |15126 |
| ... ... |7679 |9731,4 |
|3 ... ... ... қуаты (мың квт. |36216 |36216 |
| ... | | |
|4 ... ... құн (2 жол / ... |135546 ... |
|5 |1 квт. сағ. қызметтің ... құны (4 |0,4592 |0,4758 |
| |жол / 1 ... | | |
|6 |1 квт. сағ. сату құны |0,5216 |0,53 |
|7 ... өнім құны (6 жол х 1 жол) ... ... |
|8 ... (7 жол – 1 жол) |18408,4 ... |
|9 |Рентабельдік [(8 жол / 7 жол) х 100%] |11,96% |10,22% ... ... ... және ... ... құнын калькуляциялаудың бөлістік
әдісі
Шығындарды есепке алудың және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың
бөлістік әдісі өнімді жаппай ... ... ... ... ... дайын өнімге дейін рет-ретімен технологиялық өңдеуден
өтеді. Бұл әдіс ... ... ... ... кәсіпорындарында:
металургиялық, химиялық, мұнай өңдеу және басқа да салаларда қолданылады.
Дайын өнім немесе жартылай ... ... ... ... ... әдіс деп ... Бөлістік әдісте өндіріске кеткен шығндар
олардың әрбір кезеңі, фазасы, аусымы, яғни бөлісі ... ... ... ... ... ... шығарылады, ал түптеп келгенде -
дайын өнім алынады. Бөлініс тізбесі пайдаланылатын ... ... ... ... - ... шығарылатын жартылай
фабрикаттардың, өнімнің сипаты мен басқа да өзіне тән жағдайлары ... ... ... ... деректердің негізінде белгіленеді.
Бұл орайда, бөлініс жөніндегі шығындарды жоспарлау мен ... ... ... ... алу мен бағалауды ұйымдастыру, өзі ... ... мен ... ... ... ... калькуляциялау
мүмкіндігі ескеріледі.
Тікелей шығыстар әдетте, бөлістер бойынша, ал әрбір бөлістердің ішінде
- шығарылатын өнім ... ... ... алынады.
Үстеме шығыстар бөлістердің арасында таратылады, ал олар ... ... - ... өнім ... ... ... ... базасында жасалуы мүмкін.
Бөлістік әдісін қолданған кезде ... ... - ... ағымдағы нормадан жүйелі түрде ауытқуын, сондай-ақ нормалардың
өзгеру есебін және олардың себебін табуды ... ... ... ... ... ... және ... есеп
беруінде энергетикалық, материалдық және басқа да шығындардың нықты шығысын
ғана көрсетіп ... ... ... ... ... ... ... шығындар да көрініс табуы керек. Белгіленген ... ... ... ... ... ... ... өнімнің ассортиментінен, олардың сорттылығынан
болған ... ... ... ... дер кезінде көрініс табуы керек.
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың және ... ... ... ... екі нұсқасы пайдаланылады: ... ... ... ... ... нұсқа әрбір бөлістер бойынша есептік ... және оған ... ... ... есептейді. Жартылай фабрикатсыз
нұсқасында бірінші ... ... ... ... және ... одан ... ... жасаулардан туындаған өңдеу шығындарын
қосып, содан соң ... ... құны ... ... ... ... шығындарды есепке алу өндіріс
есебінің карточкаларында немесе әрбір қайта жасауға ашылатын ведомостарында
жүргізіледі.
Алғашқы ... ... бір ... ... ... ... өнім түрі ... сондықтан олардың өзіндік құнын анықтау үшін
түзету пайдаланады.
Қарапайым, тапсырыстық және ... ... ... ... ... ... ... құны есептік кезеңінің соңында ғана немесе
тапсырыс орындалғаннан кейін анықталады, ал ... өзі ... есеп беру ... ... ... іс ... ... бойынша белгіленген нормаларға сәйкестігін ... ... ... ... басқа шығындарды есепке алудың ... ... ... өнімнің өзіндік құны, сол ... ... ... деңгейімен салыстырылады және ... ... ... ... ... ұйымдық - техникалық
шараларға жұмсалған шығындардың шын мәніндегі деңгейін әрдайым дәл көрсете
бермейді.
Бұл кемшіліктерді жою үшін ... ... ... бұл ... бір ... және ... ... өзіндік құны нормативтік
өзіндік құнмен салыстырылады. Ал ... ... ... ... ... ... осы ... жұмыс істеп тұрған өндірістік
технологиялық процестің, сондай-ақ ... ... және ... ... нормаларының негізінде анықталады. Нормативтік
калькуляциялауға технологияны жетілдіру және ... ... ... - ... ... ... жүзеге асыру дәрежесіне
қарай нормалардың өзгерістері енгізіледі. ... ... алу ... ... ... ... еңбек және басқа да шығындардың
ауытқуларын ескеріп, оларға тікелей өндіріс ... ... ... ... ... ... үш саты болады. Жоспарланғаны және ... - 3000 ... ... ... ... I сатыға 18000
теңгеге шикізат пен материалдар босатылды, ал ... ... ... ... тг, II ... өңдеуге жұмсалғаны - 5600 тг, III ... - 8000 ... ... ... құны:
I саты - (18000+6000) / 3000 = ... саты - 5600 / 3000 = ... саты - 8000 / 3000 = ...... нақты өзіндік құны – 12 тг 53 тиын (37600 / 3000).
Сызба №1 Өндірістік шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялаудың ... ... ... сызбасы.
6. Шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын
калькуляциялаудың нормативтік әдісі
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың нормативтік әдісін ... ... ... ... пайдаланады. Дегенмен де, оны
кіші сериялық және жекелеген кәсіпорындарда пайдалануға болады. ... ... алу ... ... ... калькуляциялау нормативтік
әдістері бойынша жұмыстардың технологиялық және нормативтік карталар
жасаудан басталады. Ол ... ... ... ... ... ... қажетті басқа да шығындар айқындалады. Нормативтік карталар
негізінде өнім бірлігінің нормативтік өзіндік құны көрсетілген нормативтік
калькуляциялары бойынша жасалады. ... ... ... ... жүрген
жаңа технологияны, жалақы жөніндегі уақыт пен баға ... ... ... ... ... ... ... нормаларын негізге ала
отырып, бастапқы массасы, таза массасы, қалдықтары, материалдар мен ... ... ... ... жүрген баға көрсеткіштері және
өндіріске қызмет көрсету мен ... ... ... бекітілген
тоқсандық сметасы ескеріледі.
Нормалардың және шығындар сметаларының өзгеру тәртібін рәсімдеп, сондай-
ақ кәсіпорынның мүдделі цехтары мен бөлімдерінің ... ... ... да ... мен ... өзгерту туралы тәртібін өзгерту
арқылы жүзеге асырады. Нормативтік әдіс кезінде қоймалық және ... ... ... ... ... материалды сақтау және өндіріске
босату, цех ... ғана ... ... ... ... ... түрлері
бойынша және тұтастай алғанда судың, будың, электр ... ... үшін ... есептегіштер мен құрылғыларды орнатудың маңыздылығы
зор.
Нормативтік әдіс ... ... етіп ... ... мен оның ... есебінде бөліп көрсетіледі. Бұндай шектеулер өндірісті ұйымдастыру
мен технологиядағы кемшіліктерді дер кезінде жөндеуге, ресурстардың тиімсіз
пайдаланылуына жол бермеуге септігін ... ... ... ... ... ... ... жұмсалуы, нормадан ауытқуы табылады, ал ол өз кезегінде кәсәпорынның
ұйымдық - ... ... ... ... бар ... ауытқуларға құжатталған және құжатталмаған болып келеді.
Құжатталған ауытқулар алғашқы мәліметтері бойынша ашылған дабылдары
жатады, сондай-ақ есептеу жолымен анықталған ... ... ... ... мен оның ... ... ... ... олар ... ... есептелмеуінің нәтижесінен, ақау өнімдерін шығарғаннан,
нарядтарды ... ... кем ... ... ... мен ... ... өндірісті дұрыс бағаламауынан
шығады.
Егер де ... ... ... бар ... онда ... ... ... ұйымдастырылмағанын куәландырады.
Ауытқу теріс те және оң да болуы мүмкін.
Теріс ауытқулар ... ... ... ... ... ... учаскелердің жетістіктерін баяндайды және норма
шығындарын үнемдеуді жүзеге асырады. Кейде оң ... шын ... ... көрете бермейді, ол тек норманың шын арттырылған
деңгейін пайдаланғандығын көрсетеді.
Өндірісте материалдар қатаң ... ... ... ... берілуін лимиттеу ай ... ... ... ... ... отырып, материалдардың шығынын қолданыста
жүрген прогресшіл нормалардың негізінде нысаналы түрде жүзеге асырады.
Материалдың жоспардан тыс ... ... ... ... ... жасау және оларды жоспардын тыс босатуға алып ... ... ... ету ... ... ... орнын қалыпқа келтіру үшін ... ... ақау ... ... негіз болады. Онда бұйымның,
бөлшектік коды, өнімнің ақауға шығарған тапсырыс ... ... ... пен ... ... ... ... бөлімінде, ал
құндық есебі бухгалтерияда жүргізіледі.
Нормалардан ауытқуларды есепке алу ... пен ... ... ... және ... процессіне байланысты ұйымдастырылады.
Нормалардан ауытқуға материалдарды ауыстыру, оларды пайдалану және т.б. осы
секілді факторлар әсер ... ... ... ... нормалардан
ауытқуларды анықтау үшін материалдарды құжаттау, түгелдеу және басқа да
шаралар жүргізіледі.
Құжаттау ... ... ... салдарынан туындайтын
ауытқуларды, ... жеке - дара ... ... ... анықтау үшін пайдаланады. Жеке - дара материалдардың шығынын,
сондай-ақ материалдарды ... ... ... арнайы
құжаттармен рәсімдейді.
Әрбір келіп түскен материалдар партиясын салыстырып көру ... ... ... ... ... ... партиясы бойынша
олардың нормадан ауытқуын анықтау үшін қолданылады.
Қолданып жүрген ... ... ... ... ... өнімнің нақты шығысымен салыстыру арқылы анықтайды. Егер де бұл
аталған әдісті қолдану қиындық тудырса, онда оның ... ... ... ... материалдардың нақты шығсын белгіленген норма
шығысымен салыстыру ... ... он ... бес күндік, бір ауысымдық
ауытқуларымен анықтайды. Материалдардың іс ... ... ... ... бес ... он ... ... немесе әр айдың бірінші жұмыс
күнініе жұмсалмаған ... ... ... ... ... алу үшін ... ... - диспетчерлік бюросы материалдарды
жұмсау картасын ... Онда ... ... ... ... сол
материалдардан жасалған бұйымдардың саны көрсетіледі. Бұйымдардың ... ... ... есеп ... ... анықталады.
Есеп деректері бойынша оқтын - ... ... ... ... ... ауытқуы туралы цехтар есеп беріп отырады.
Жалықыны ауытқулар есептелген норма мен нормадан ... ... ... есептелген жалақы сомасының жұмысшылардан алынған
өнім саны мен ... ... ... отырады. Жұмыстың қалыпты
жағдайларынан ауытқығаны үшін үстеме ақы төлеу өндірістік емес ... ... ... артық жұмсаудың басты себептерінің бірі болып табылады.
Жалақы бойынша нормадан ауытқуын талдау үшін және дәл есебін ... ... ... және ... ... ... ... табу керек. Сондықтан бухгалтерия оқтын - оқтын ауытқулары
туралы, ... ... мен ... ... ... ... ... керек.
Үстеме шығындарды есептеу мен тарату нақты шығынның сомасын ... ... ... ... сметадан ауытқуын табуды, демек, ондағы
артық жұмсалатын шығындардың алдын алатын ... ... дер ... ... ... Бұл үшін ... шығысына, штаттық кестеге
және лауазымды қызметкерлердің окладына ... ... ... ... ... ... ... негізінде ағымдағы
жедел бақылауын ұйымдастырады.
Кәсіпорында құндылықтарды ... мен ... ... болған кемшіліктер және басқа да өндірістік емес сипаттағы
шығыстар толығымен ашылып көрсетіледі. Өндірістік емес ... ... ... ... болса, онда олар оның өзіндік құнына қосылады,
ал егер де олар өнімді ... ... ... онда олар ... ... таратылып, үстеме шығыстардың құрамында өнімнің өзінді
құнына қосылады.
Кәсіпорынның экономикалық қызметі тарапынан бақылау жасау ... ... мен ... - ... ... бекітілген нормалары
мен лимиттерін; түрлі жұмыстар мен қызметтерді тұтыну мен олардың құнының
белгіленген лимиттерін; ... ... ... құрылымын; сондай-ақ
қызметтердің және қызмет көрсетуші ... ... ... ... ... етуге тиіс.
Машиналар мен жабдықтарды пайдалану мен күтіп ұстауға кеткен шығындарды
өнім түрлері бойынша таратады, бірақ ол ... ... ... кезінде
қолданған құрал-жабдықтың жұмыс істеген сағатының ... яғни ... ... машина/сағатының саны ескеріледі. Машиналар мен жабдықтарды
пайдалану мен күтіп ұстауға кеткен шығындарды ... ... ... ... керек, ал олар, әдетте, ... ... үшін ... ... ... – жабдықтардың жұмыс істеген машина/сағатының саны
бойынша ... ... ... ... және бір ... ... құны ... есептелінеді.бұйымдарға сметалық ставкаларды
есептеп шығару неғұрлым оңай: жабдықтардың жұмысымен байланысты шығындар
мен механикаландырылған және ... ... ... ... ... алғанда, өндірістк жұмысшыларының негізгі ... ... ... Машиналар мен жабдықтарды күтіп
ұстау мен пайдалану жөніндегі нақты шығындар ... ... ... шығындарға тепе-тең дайын өнім мен аяқталмаған өндіріс ... ... ... ... ... ... жалақысының сомасына тепе-тең етіп бөледі.
Ірі сериялық және жаппай өндіріс жағдайында шығындардың ... ... ... ... ... ... ... немесе
бұйымдардың біртекті топтары бойынша жүргізіледі. Басқарудың цехсыз
құрылымы ... ... есеп ... кәсіпорын бойынша, ал ... бар ... онда ... ... ... асырылады.
Шығындардың есебін алу айдың басындағы қолданылып жүрген нормалар және
сол нормалардан ауытқыған сома бойынша жеке - дара жүргізіледі. ... ... ... болу себептерін және оған кінәлі тұлғаларды ашуға мүмкіндік
береді. Нормадан тыс ауытқулардың себептері және кінәлә ... ... ... есепке алынады. Олар өнім түрлері мен шығын баптары бойынша
есепке алынады, ал ... ... ... ... ... өнім ... өзіндік құнына пропорционалды жолмен нормативтік
шығындар бойынша таратылады.
Нормадан ауытқу әртүрлі себептер салдарынан болса, онда олардың ... мен ... ... ... ... ... рәсімделеді.
Сонымен қоса, ауытқулар әртүрлі өзгерістермен байланысты болады, атап
айтқанда, материалдық, еңбек, энергетикатық ... ... ... ... салдарынан орын алуы мүмкін. Әдетте
нормадан болатын барлық ... есеп ... ... бірінші күніне
туралап жасалады, сондықтан олар ... етіп ... ... ... ... нормативтік калькуляцияда көрініс табуы керек.
Ай басына қалған аяқталмаған өндірісі ай барысындағы шығындары ... ... ... ... ... ... айда әрекет етіп тұрған
біріңғай нормасы бойынша жасалатындықтан, ағымдағы норманың өзгеруіне
байланысты есептік айдың ... ... ... ... ... ... ... туындайды. Қайта есептеудің нәтижесі ... ... ... ... ... ... ... есептеу түгелдеу кезінде тікелей шоттардың мәліметтері ... ... де ... ... ... ... ... индекстің көмегімен
жасалады. Нормалардың өзгеруі осы бап ... ... ... ... ... калькуляцияның жекелеген баптары бойынша есептелінеді.
Нормалар есептік айдың ... ... ... ... ... калькуляцияда көрініс таппауы мүмкін. Бұл ... ... ... ... сол ... көшірмесімен рәсімделеді,
мысалға: өндірістік бөлімінде - материалдардың шығыс нормасының өзгерісі,
еңбек пен жалақы ... - ... ... бағасының және өнімділік
нормасының өзгерісі, жоспарлау бөлімінде - үстеме ... ... ... ... және ... жаңа нормативін белгілеу
аяқталмаған өндірістің қайта бағалануына әсер етеді. ... ... үшін ... кеткен шығынның есеп нормасынмен де, нақты жұмсалған
шығынмен де, ... ... яғни ... ... жолымен анықтайды.
Есептелген нормадан ауытқу және норманың өзгерістері өнімнің өзіндік құнына
және аяқталмаған өндірістің ... ... ... ... ... және қысқа өндірістік циклдағы кейбір ... ... мен ... ... ... ... өнім
шығарылымының өзіндік құнына, ал аяқталмаған өндіріс нормативтік өзіндік
құны бойынша толығымен жазылады. Нормалардың ... мен ... ... ... ... ведомостарында көрсетілген индекстердің
көмегімен тауарлы өнімді шығару мен аяқталмаған өндіріс арасында бөлінеді.
Оларды нормалардың ... мен ... ... ... ... бойынша бөліп алғандағы нормалар ... ... ... шығындардың жиынтық есебі шығындардың жиынтық есебі
ведомосында жүргізіледі. Біртектес ... ... ... ... калькуляциялау объектілері болатындықтан, біртектес өнімнің бірін
немесе бірнеше түрлерін жасауға ... ... ... үшін ... ұқсас шоттар ашылады.
Шығарылған өнімнің нормативтік өзіндік құнын анықтау үшін біртектес
өнім өндіруге жұмсалған шығындарды топтап есепке алу ... бұл ... ... ... ... нормативтік құны және сол мәліметтің жиынтығы
калькуляциялық баптар бойынша өндіріс есебінің ведомосына жазылады.
Бұйымның бір түрі бойынша өндіріске кеткен шығындарды ... ... ... ... ... есеп ... өнім шығындарының
нормативтік құны шығыстың әрбір бабының нормативін шығарылған өнімнің нақты
санына көбейту арқылы алынады.
Өнімнің нақты өзіндік ... ... ... есептік айдағы ауытқуларды
нормативтік өзіндік құнға қосады немесе одан ауытқуларды шегереді.
Мысал, өнім бірлігінің нормативтік өзіндік құны - 140 тг, өнім – ... ... айда ... шығындалған сома – 1400 тг, үнемділік ... ... тг, ай ... ... ... – 100 ... өнім ... өзіндік құны – 142 тг.
Барлық өнімнің және өнім бірлігінің нақты ... ... ... керек.
Мұнда:
1. Нормативтік өзіндік құн – 84000 тг (140 тг х 600 ... ... ... - ... – 800 тг, ... +1400 тг.
2. Норманың өзгеруі +200 тг болады, өйткені ... ... ... бойынша 14000 тг (140 тг х 100 дана), ал жаңа ... ... тг (142 тг х 100 ... ... өнімнің нақты өзіндік құны:
84800 тг (84000 + 1400 – 800 + 200) болады.
Өнім ... ... ... ... ... үшін ... өзгеруінің
және нормадан ауытқулардың индекстерін есептеп шығару қажет.
Нормадан ауытқулар сомалары немесе
норманың өзгерулер сомалары
Индекс =
х ... + Ө ... = х ... – нормадан ауытқу және норманың өзгеру индекстері;
Ан – ... ... ... н– ... ... ... нормативтік өзіндік құны.
7. Шығындар есебі және өнімнің ... ... ... ... ... алудың халықаралық практикада
қолданылатын әдістері
Кәсіпорынның басқарушы есебі, есептің бір бөлігі ретінде, жіктеумен,
жазумен, таратумен, талдап ... ... және ... ... есеп ... байланысты жүргізіледі. Басқарушы есебі салағы, сала
ішіндегі салаға, қызмет түрлеріне, кәсіпорынға лайықтап шығындарды ... және ... ... мен ... қызметтердің өзіндік құнын
есептеп шығарудың жүйелі әдістерін талдап ... ... ... ... ... ... адамдар, қызмет түрлері, ... және ... да ... ... ... ... алу және
өнімнің өзіндік құнын есептеп шығару жүзеге асырылады. Басқарушы ... ... ... ... ... стандарттық немесе өзі қалайтын
өзіндік құнды болжайды, түрлі кезеңдер ішіндегі ... мен ... ... ... салыстыруды жүзеге асырады және түрлі жағдайлардағы
өнімнің өзіндік құн бойынша бар ... ... ... ... ... өзіндік туралы деректер береді, бұл деректер ... үшін ... және ... ... ... ... асыру
құралы болып табылады.
Кәсіпорынды басқарудың екі нұсқасын кездестіруге болады.
Бірінші нұсқада тек ... ... ... ... ... өндіріске кеткен шығындардың есебін жүзеге асырады және өнімнің,
жұмыстың қызметтің өзіндік құнын ... ... ... таза ... функциямен қатар өндіріске кеткен
шығындардың сметасын жасауды, сондай-ақ, норматив пен норманы әзірлеуді
жүзеге ... яғни ... ... нормативтік шаруашылығын жүргізіп,
жасалаған шығындарды талдап, оларды стандартпен салыстырып, өнімнің өзіндік
құнын болжайды. ... ... ... ... ... ... бір ... болып саналады. Шетел кәсіпорындарына тап
осындай нұсқа өте жиі кездеседі және ол басқарушы есеп аталады.
Сөйтіп ... есеп ... ... қеңейтеді және ол негізінен
фирманың ішкі операцияларын жүргізу кезінде қолданылады. Бұл жерде ... ... ... аясында Халықаралық есеп стандартына сәйкес
ұйымдастырылса, ... есеп іс ... ... ... белгіленбейді.
Халықаралық есептің тәжірибесі мынаны көрсетіп берді: кәсіпорынның әрбір
саласында, сала ... ... ... ... ... ... ... оның үстіне, ... ... ... ... еркін маневр жасауына мүмкіндік беретін ... бар ... ... жөн, ... ... ... қатаң тәртібін
белгілеу іс жүзінде өте қиын болып табылады.
Стандарт-кост жүйесі бойынша өндіріске кеткен ... ... ... жүйесі бойынша өндіріске кеткен шығындарды есепке алудың
әдісі ... ... ... ... ... ... табылмайды. Шын
мәнінде, ол бөлістік, тапсырыстық, бөлшектік жай және басқа да ... ... және ... ... ... ... ... табуды көздейді. Негізінен алғанда, стандарт-кост жүйесі машина
жасау кәсіпорындарына қолдау үшін ... ... бұл ... ... да ... ... Одан ... стандарт-кост өнімді сатудың,
негізгі құралдың жөндеуіне ... ... ... ... ... дайындаудың есебін ұйымдастыру кезінде пайдаланылуы мүмкін.
Кесте 4.Қаржылық және өндірістік есебін салыстыру
кестесін келтіріп көрейік
| Салыстыру аясы ... ... ... ... |
|1 |2 |3 ... |Шаруашылықтан тыс ... ... ... ... ... жеке ... ... тұлғалар |
|негізгі тұтынушылар |тұлғалар | ... есеп |Екі ... ... |Екі ... ... ... ... түрлері |жүйесі |шектелмейді, яғни ... |
| | ... кез ... ... |
| | ... ... еркіндігі |Бухгалтерлік есептің |Нормаулар мен ... жоқ: |
| ... ... ... ...... |
| ... міндетті | |
| ... ... алу | ... ... ... ... ақшалай |
|өлшемдері ... ... ... ... ... өлшемі : |
| ... ... етіп ... машина/сағаты және|
| ... ақша |т.б Егер ... мен ... |
| ... ... |асырылса, онда доллардың іс |
| ... ... ... ... |
| | ... ... |
|Талдаудың негізгі |Шаруашылық бірлігі ... ... ... ... ... алынады |құрылымдық бөлімшелері ... беру ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... | |
|1 |2 |3 ... ... ... ... ... мақсатына тікелей |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... дәл ... |
| ... мен |пайдаланылады; табиғаты жағынан|
| ... ... ... ... |
| ... | ... - кост жүйесінің негізгі ерекшелігі мынандай: өндіріске
жұмсалатын ... ... ... ... ... ... ... үшін натуралдық және құндық көрсеткіштер
пайдаланылады. Одан басқа, арнайы шоттарды қолдана отырып, нақты жұмсалған
шығындар мен стандарттық ... ... ... ... ... ... - кост жүйесі ... ... ... ... ... ... стандарттық калькуляциясын
жасауды және стандарттардан ауытқуларды бөліп көрсетуді, ... ... ... ... ... көздейді. Стандарт - кост жүйесі өндіріс
шығындарын ... ... ... ... құралы болып табылады.
Шетел фирмаларының тәжірибесі көрсеткендей, олардың басым ... ... ... ... ... олар аяқталмаған
өндірістің қалдығын бағалау үшін пайдаланбайды, бухгалтерлік есеп ... құны ... ... ... ... ... шығындар стандарттары мен стандарттық калькуляцияны шығарылған
өнімнің негізгі ... үшін ғана ... ... ... ... ... тек ... өлшемдермен ғана белгіленеді.
Стандарт - кост ... ... ... ... ... өзі
белгіленген және өндіріс процесі барысында өзгеріп ... ... ... ... үш топқа бөлуге болады:
- теориялық стандарттар – бұл ... ... ... ... ... ... ... ағымдық стандарттар – стандарт белгіленген мерзіміне ... ... ... стандарттар;
- базистік стандарттар – өндіріс процесінде болған өзгерістерге дейін
жылдан жылға өзгермейтін ... ... ... ... ... ... ... стандартты өзгертпейді, ол тек қана стандарттық
өзіндік құнмен нақты құнның арасындағы ауытқуды анықтайды.
Шығыстарға ... ... ... ... ... ... ... әзірлейді: технологиялық қызметі материалдардың барлық ... ... ... жабдықтау қызметі - қызметтердің,
жұмыстардың, материалдардың ... ... ... ... ... - өндірістік операциялар бойынша ... ... ... ақы төлеу қызметі - процесстер, ... ... ... категориясы бойынша еңбек бағасын
қоюды және ... ... ... Осындай жолмен әзірленген жеке -
дара стандарттар өнімнің, жұмыстар мен көрсетілген қызметтердің өзіндік
құнының карталарын ... және ... ... ... ... тигізеді.
Бұйымның картада анықталған стандарттық ... құны ... ... ақы ... ... пен ... материалдардың
нормасының өзгеруін, сондай-ақ өндіріс барысында жеткілікті деңгейде
негізделмеген ... орын алу ... де ... Жыл ... етіп ... ... ... қайта қаралып, қайта бекітіледі.
Нормалардың қатаң сақталуын бақылауды цех ... ... ... ... бақылаушылар. Бұл қызметкерлер өндіріс барысында
ауытқулардың ... ... ... келтіреді және олардың пайда ... ... шын ... ... ... ... және бақылау
жүйесі қажет керек - ... ... ... жағдайда стандарт-кост
жүйесі ойдағыдай нәтиже.
Егер де кәсіпорын ауытқудың есебін құжатталған түрде жүргізетін болып
шешсе, онда бұл мақсат үшін ... ... ... ... - кост ... ... жекелеген фирма шеңберінде өнімнің
өзіндік құнын жоспарлаумен тығыз байланыстырады, ... ол ... ... ... ... ... етуге бағытталған.
Директ - костинг жүйесі бойынша өндіріс ... ... алу. ... ... ... елдердің өнеркәсібінде директ - костинг деп
аталатын ... ... ... ... алу жүйесі кең тараған. Есептің
бұл жүйесінде өндіріс шығындарының есебі тұрақты, айнымалы, ... ... ... шығындар болып бөлінеді. Өнімнің өзіндік
құнына тек айнымалы ... ... ... шығындар жеке шоттарда
жинақталып, қаржылық нәтиженің шоттарымен ... ... - ... ... ... ... біз үшін ... емес. 30 -
шы жылдардың басында көптеген отандық кәсіпорындар өндірілетін бұйымдарға
кеткен шығындарды тек жұмсалатын материалдар, еңбек ақы ... және ... ... ... ... алатын; үстеме шығыстар сол ... ... ... ... есептен шығарылатын.
Шығындарды өндіріске толық жатқызу жүйесі мен директ-костинг жүйесінің
соңғы нәтиже ... ... ... ... бұл ... ... құны ауыспалы шығыстар бойынша анықталады. Мұндай есептеу жүйесі
тұрақты шығындардың осы есептік кезеңде дайын өнім ... ара ... ... ... ... ... ... соғады.
Директ - костинг жүйесіндегі кірістік есеп екі ... ... ... ... – Ауыспалы шығындар = Жалпы кіріс
Жалпы кіріс – ... ... = Таза ... ... - костинг жүйесінің негізі стандарт - кост жүйесінде
жасалған, бірақ үстеме ... ... және ... болып бөлінуіне
байланысты соңғы шығыстар өткізуден түскен табыстан шығарылып тасталады,
демек, өнімнің өзіндік құнын ... ... - ... ... ... белгілі қиындықтар туғызады: үстеме
шығыстарды ауыспалы және тұрақты шығысқа дәлме - дәл етіп бөлу ... баға ... және баға ... үшін ... ... ... ... жүйесіз белгілеуге тура келеді. Сөйте тұра, ... және ... ... ... барлық түрінен түсетін жалпы кірісті
жылдам анықтап, осы орайда оңтайлы шешім қабылдауға мүмкіндік туғызады.
Қорытынды
Қазіргі ... ... сай ... тұрған өркениетті елдердің
қайсысы болмасын кезінде ... және орта ... ... ... экономикалық өсу дәрежесіне жеткендігі баршаға мәлім.
Әрбір кәсіпкерліктің алдында тұрған ... бұл ... табу ... ... ... да ... шығындар осы жағдайға тікелей
әсерін тигізеді. Ал шығындардың есебі өндірістік есеп арқылы жүзеге асады.
Өндірістік есеп - ... ... ... 90-93 ... ... көрсетіледі және де жұмыс пен ... ... ... ... ... ... ... тікелей және жанама
шығындарын есепке алады.
Бұл есептің мәліметтері коммерциялық құпия ... ... және ... ... ... ... қатар табысты, шығынды, бағаны жоспарлау
үшін, фирманың қаржылық жағдайын бағалау үшін, қызметтің ... ... ... ... үшін қоданылады.
Есепті кезеңнің аяғындағы Типтік шоттар жоспарының ... ... ... есеп шотына аударылады.
Жоғарыда жазылған диплом жұмысының көрсеткіштеріне және осы жұмысты
орындау барысында пайдаланылған ... тек мені ғана емес кез- ... ... ... ... сөзсіз. Осыған сәйкес “МЭБҚ” ААҚ –
ның өндірістік шығындар, өнімнің өзіндік құнының ... және ... ... ... ... ... ... қорытындыға келдік:
- Өнімнің , қызметтің, жұмыстың өзіндік құнына және алымдарға толық
жатқызылатын шығындар БЕС – 7жатады;
- Өзіндік құнға апрылатын, ... ... және ... ... ... ... алымдарға жатқызылатын
шығындар;
- Таза табыс есебінен жабылатын және ... ... ... ... ... басты мақсаты өндіріс шығындарын ... ... ... ... төмендетіп, табыстылықты ұлғайтып отыру. Осы
дипломдық жұмыста жоғарыдағы мәселелер талқыланып, оларды жүзеге ... ... ... Бұл ... ... ... жұмыстарын,
өндірілетін өнім көлемін арттыруға ықпал ... деп ... ... тізімі:
1. Закон Республики Казахстан «О бухгалтерском учете и ... от 28 ... 2007г. ... ... ... Казахстан «О налогах и других обязательных платежах
в бюджет», от 12 июня 2001г. №209-II. ... дом ... ... ... ... ... РК. 1996- ... Аренс Э.А., Лоббек Дж.К. Аудит. М:, ... и ... ... ... З.Н. ... –Алматы, «Экономика», 2006г.
6. Данилевский Ю.А., Шапигулов С.М., ... Н.А., ... ... М., ИД ФБК ПРЕСС, 2000г.
7. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева С.К., Дюсембаева З.К. ... и ... ... ... «Каржы-Каражат», 1998г.
8. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ в системе управления ... ... ... ... М.С., ... С.Ш. ... ... на казахстанском
предприятии. Алматы 1997г.
11. Ержанов М.С., Ержанова А.М.. ... ... ... и ... ... ... ... Кеулимжаев К.К. Корреспонденция счетов. -Алматы: БИКО, 2000г.
13. Ковалев В.В., ... О.Н. ... ... ... –М:, ... ... ... Р.М., Кеулимжаев К.К., Айтхожина Л.Ж. и др. Финансовый учет
на предприятии. –Алматы: 2003г.
15. Радостовец В.К., Радостовец В.В., ... О.И. ... учет ... - ... ... Нидлз Б., Андерсон Х., Колдуэлл Б. Принципы бухгалтерского ... ... ... Я.В.. -М., Финансы и статистика, 2000г.
17. Подольский В.И. Аудит. -М., 2000г.
19. В. К. Радостовец, В, В, ... О. И. ... ... ... ... ... Алматы: ТАК «Қазақстан –
орталықаудит», 2002 ж.
20. В. К. ... В. В, ... О. И. ... ... учет ... ... ... - Казахстан», 1998г. (2002 г.)
21. Приказ Министра финансов РК от 18.09.02 г. «Об утверждении ... ... ... учета».
22. Хорнгерн Ч. Т., Фостер Д. «Бухгалтерский учет: управленческий аспект».-
М.:Финансы и ... 2000 ... ... К. ... в управленческий и пройзводственный учет».- М.:
Аудит, 1994 г.
24. Сергеева О. А. ... ... ... на ... и ... ... ... и услуг».- Алматы: ИД БИКО; 2002 ж.
25. В. В, Радостовец, О. И. ... ... ... ... на ... ... себестоимости продукций, работ и услуг».-Алматы: ИД БИКО,
1998 ж.
26. «Бухгалтерлік есеп және аудит» журналы - 2000 ж. № 4,5.
27. «Файл бухгалтера» ... - 2003. № ... ... ... ... - 2002. № ... «Бухгалтерский учет и аудит» журналы - 2002. № 1.
30. Мамыров Н. К., Мұса А. О., Құдайбергенов Е. Қ, ... Ж.Ш., ... ... ... ... ... экономикалық терминдердің ... ... 1999 ... Вахрушина М.А «Бухгалтерский управленческий учет».- М.: Финстатинформ,
1999г.
32. «Управленческий учет» Под ред. Шеремет А.Д. - М.: ФБК- ... ... ... учет» Под ред. Палия В. - М.: ... 1997 ... ... ... ... – 37600 ... ... өзіндік құны 37600/3000 = 12,53 тг.
Өндірілетіні – 3000 дана.
II саты
III саты
Өңдеуге жұсалғаны – ... құны 8000 ... өнім 3000 ... ... пен ... 18000 теңгеге. Шикізатты өңдеу шығындары – 6000 тг

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 90 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның өндірістік шығындары есебінің ақпараттық жүйесі25 бет
Кәсіпорынның шығыны және оның формалары24 бет
Монтаждық-жөндеу жұмыстарын ұйымдастыру негізі8 бет
Нарықтық экономика жағдайындағы өндіріс шығындарының есебін ұйымдастыруды жетілдіру72 бет
Негізгі өндіріс шығындарының есебі37 бет
Шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын калкуляциялау26 бет
Шығындар есебін жүргізу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістері63 бет
Шығындар есебін ұйымдастыру және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау негізінде басқару есебін тиімді ұйымдастыру және бюджет жасауды жетілдіру ("АГС сервис" ЖШС мысалында)94 бет
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау мен өндірістік шығындарды талдау95 бет
Өндірістің жалпы сипаттамасы және классификациясы35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь