Оқытушы мен студент өзарақатынасындағы тұлғалық кедергілерді эксперименттік тұрғыда зерттеу

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4

I . ТАРАУ. ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1. Оқытушы мен студент өзара қатынасындағы кедергілер, олардың конфликтілі жағдайда көрінуі және пайда болу себептері ... ... ..7
1.1. Кедергі түсінігі, оның функциялары және кофликтілі жағдайларда көрінуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.2. Оқытушылар мен студенттер арасындағы педагогикалық
қарым . қатынас ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
1.3. Оқытушылар мен студенттердің өзарақатынасында туындайтын кедергілердің себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
1.4. Оқытушы мен студент өзара қатынасын психолого . педагогикалық
зерттеулерде талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25

II . ТАРАУ. ЭКСПЕРИМЕНТТІК БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
2. Оқытушы мен студенттің өзара қатынасындағы тұлғалық кедергілерді эксперименттік тұрғыда зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
2.1. Эксперименталды зерттеудің мақсаты, міндеті, болжамы ... ... 27
2.2. Әдістемелерді сипаттау және оны қолдану аясы ... ... ... ... ... ... 28
2.3. Алынған нәтижелерді өңдеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
2.4. Нәтижелерді қорытындысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .41
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕЬИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42
        
        РЕФЕРАТ
Көлемі: 50
Мазмұны – екі бөлімнен тұрады
Қолданылған әдебиеттер – 54
Кілтті сөздер – кедергі, ... ...... ... ... мен ... өзара қатынасындағы кедергілердің туындау ... ... ... оқу орнының отыз оқытушысы.(ҚазҰУ – дің тарих
және филология факультеттерінің оқытушылары)
Зерттеу пәні: Оқытушы мен студент қарым – ... ... ... ... мен ... ... қатынасындағы кедергілерді, конфликтілі
жағдайларды теориялық тұрғыда ... ... ... ...... ... байланысты
әдістемелер жүйесін жинақтау.
3. Таңдалынған әдістемелерді эксперименттік тұрғыда зерттеу және
нәтижелерді ... ... ... ... ...... ерекшелігіне оның
қарым – қатынас жүргізудегі басым типі әсер етеді.
1. Адамдарға деген қатынас оның конфликтілі жағдайдағы ... ... ... байланысты.
2. Коммуникативті қабілеттің жетіспеуі кедергілер ... ... алып ... ... ... ... эксперименттік әдістер қолданылды:
1. К. Томастың «Конфликтілі мінез – құлық ... ... ... Т. ... ... қатынастарды зерттеу» әдістемесі;
3. Ұстаздардың педагогикалық бағыттылығын диагностикалайтын экспресс
әдістемесі;
Ғылыми жаңашылдық:
Зерттеудің практикалық ... ... ... ... мен ...... жоғарлату деңгейіне, олардың бірлескен іс - ... ... ... ... ... мен студент өзара
қатынасында кездесетін ... мен ... ... ... Бұл жұмысты жоғары оқу орындарында оқыту мен ... ... ... түсу ... және ... қолдануға болады.
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
............................4
I – ... ... ... мен ... ... ... ... олардың конфликтілі
жағдайда көрінуі және пайда болу себептері..........7
1.1. Кедергі түсінігі, оның ... және ... ... ... мен ... арасындағы педагогикалық
қарым ... ... мен ... ... туындайтын кедергілердің
себептері...................................................................
....20
1.4. Оқытушы мен студент өзара қатынасын психолого – ...... ... БӨЛІМ..................................27
2. Оқытушы мен студенттің өзара қатынасындағы тұлғалық кедергілерді
эксперименттік ... ... ... ... ... ... Әдістемелерді сипаттау және оны қолдану аясы........................28
2.3. ... ... ... ... ... ... мәселесі адамның жан дүниесінің, қоғам
мен әлеуметтік ... сан ... ... тығыз байланысты. Бұл табиғи
заңдылық, болашақ ұрпақтың да өмір жолы мен ... ... ... ... ... ... жан дүниесімен сырласып, оның психологиясын
зерттеуде психологтар мен социолог мамандар, ... мен ... ... жете зер ... көңіл аудартып отырған маңызды
мәселенің ... ... ... ... ... қатынас жасап,
олардың өзара тілдесе білулерінің құпия сыры және оның ... неде ... ... табу ... өмір ... ... байыбын барлап, оның себеп – салдарын анықтау, тиімді
жолын табу әлеуметтік өмірде ... ...... ... дамуын
қамтамасыз ете алмай, оған зиянды әсер етері даусыз. Мұндай жайт қоғам
өмірінің ... ... ... қазіргі қоғам адамдарына ... ... ... ... да ... мінез – құлықтардың туындауына
теріс ықпал етуімүмкін. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... да жиі байқалып отыр. Қарым – қатынас жасау
адамға ғана тән табиғи қасиет. Ол ... ... ... мен ... тұрмыс салтында күнделікті қажеттіліктерін ... ... ... ... ... өмір ... ... ағза
тіршілігі үшін су мен ауа, күн шұғыласы сияқты табиғи қажеттілктерімен
бірдей.
Адамдардың бір - ... ... ... ... ... ... үшін ,
оның жалпы тұлғалық дамуы мен қалыптасуында өте ... Осы ... ... ... кәсіптік саладағы өзара тілдесіп, дұрыс
қарым - қатынас жасауының оның рухани өмірімен тіршілік бейнесінің ... ... әсер ... жете ... ... Егер ... ... дұрыс қарым – қатынас жасай алмаса, осы мамандық
саласында істейтін адамдардың бәрі де ... ... өсіп ... ... ... ... ... тоқырауға ұшырауы мүмкін.
Ұстаздар мен оқушылар арасындағы өзара қарым-қатынас ... ... ... ... ... және ...... ісіндегі әрі
маңызды, әрі күрделі мәселелердің қатарына жатады. Ұстаздар мен ... ... ...... ... ... ерекшелктер мен
сипаттар, түрліше түсініктер бар екендігін көрсетеді. ... ... ... ... бірі – ... мен ... арасындағы қарым –
қатынас жасауда үнемі ... ... ... ... біздің қоғамымыздың дамуы мен өзгерістерінің барысында ... ... оқу ... ... ... ... ... білім беруді қайта құру жолында жаңа заманымыздың мұрат – мүддесіне
орай ...... ... ... аса ... да маңызды
міндеттер тұр. Мұндай міндеттерді шешу үшін, мектептердегі, жоғарғы ... ... ... ... жақсарту мәселелерін түбегейлі
зерттеуді қажет етеді. Осыған орай істің мәніне ықпал ... ... ... жақты ескерудің маңызы айрықша.
Егер мектеп жасындағы балалар үшін мұғалім барлық бейнесімен ерекше ... ... ... әсер ететін тұлға болып саналатын болса, ал ересек
оқушылар мен ... үшін ... ... әрбір қимыл –
қозғалысының, іс - ... мен ... ... оның ақыл – ... ... қарым – қатынасына, шәкірттерге қоятын түрлі талаптарына
өдерінше ... сын ... ... оқу ... нағыз маманның қалыптасып, оның тұлғасының
дамуындағы ... ... ... атқаратын рөлі ерекше. Бұл мәселені
зерттеушілерге (А.А. Бодалев, З.Ф. Есарева, Н.Ф. Кузьмина) жоғарғы ... ... ... іс - ... көзі тәрбиелік қарым –
қатынас болып табылады. Оқытушылардың студенттермен тәрбиелік ... ... ... ... тұтас, жан – жақты әлеуметтік – белсенді тұлға
ретінде ... ... оқу ... ... аяқтау мақсатының
орындалу дәрежесін анықтайды.
Сонымен ... ... ... ... ... ... қарым –
қатынас үлкен рөл атқарады. Бірақ кейде осы ... ...... - ... ... ... конфликтілер, тұлғааралық
түсініспеушіліктер жиі туындайды. Осы ... ... ... ... ... ... студенттер мен оқытушылар өзара
қатынасында эмоционалды және ... ... ... әрқилы
кедергілердің болатындығын анықтады. әрине, мұндай мәселенің ... ... ... ... ... ... – тәрбие ісіндегі
маңызды мәселе болып саналады.
Тақырыптың ... ... атап ... ... ... оқу ... ұстаз бен шәкірттер арасындағы қарым – қатынас
орнату олардың арасындағы кездесетін қиыншылықтарды, ... ... ... әлі де қызу ... ... ... ... бірі қатарына жатады. Ал ұстаз бен шәкірттер арасындағы
қатынасты зерттеуде ғылыми ... ...... ... ... тек ... ... сапаларды сөз етумен ғана шектеледі.
Сондықтан, бұл мәселе кеңірек ... ... ... етеді.
Зерттеу мақсаты: Оқытушы мен студент өзара қатынасындағы кедергілердің
туындау себептерін анықтау.
Зерттеу міндеті:
1. Оқытушы мен ... ... ... ... конфликтілі
жағдайларды теориялық тұрғыда зерттеу.
2. Анықталынған кедергілердің қарым – ... ... ... ... жинақтау.
3. Таңдалынған әдістемелерді эксперименттік тұрғыда ... ... ... ... ... оқу ... отыз ... (ҚазҰУ – дің
тарих және филология факультеттерінің оқытушылары).
Зерттеу пәні: Оқытушы мен ... ...... ... ... ... студенттермен қарым – қатынас ерекшелігіне
оның қарым – қатынас жүргізудегі басым типі әсер ... ... ... ... оның ... ... ... – құлық
стилімен байланысты.
2. Коммуникативті қабілеттің жетіспеуі ... мен ... алып ... ... ... ... эксперименттік әдістер қолданылды:
1. К. Томастың «Конфликтілі мінез – құлық стилін анықтау» әдістемесі;
2. Т. ... ... ... зерттеу» әдістемесі;
3. Ұстаздардың педагогикалық бағыттылығын диагностикалайтын экспресс
әдістемесі;
I – ... ... ... Оқытушы мен студент өзара қатынасындағы кедергілер, олардың конфликтілі
жағдайда көрінуі және пайда болу ... ... ... және оның ... ... ... ... аяқталғанына дейін ... ... ... ... ... Кедергілердің түрлері өте
көп, мысалы: физиологиялық, рухани, ... ... ... ... осы ... шешу, қанағаттандыру мақсатымен жүреді.
Атақты бір классиктің айтқанындай өмір дегеніміз – ... ... ... өмір бойы ... ... өтеді.
Адамға білім, ерік, энергия, ерекшелік, қабілет, мінез – құлықтың
керегі не? Деген сұраққа басты жауап – ... ... ... ... ... қуаныштары мен өкініштері, шарықтау және құлау ... әр ... ... өту процестерімен тығыз байланысты.
Кедергі түсінігінің ... ... ең ... ... ең бір ... ... ... З. Фрейд болып табылады.
Психоанализдің теориясында адамның мінез – ... екі ... ... ... - ... бір объектілерге бағытталған,
босаңсуды талап ететін ... ... ... ...... ... ... кедергілер. Мінез –
құлық дегеніміз – барлық психодинаикалық процестер ішкі және ... мен ... ... әрекеттестігінде көрініс табады [1, 12
– 13 ... ... әр ... ... ... өз ... ... түсінігі К. Левиннің тұлға теориясында үлкен орын алады.
Оның мектебінің зерттеушілері тұлға қалыптасуының кейбір сәттерін «мақсат ... ... ... ... Шешілмейтін
кедергілер адам энергиясы мен ... ... ... айтуы бойынша кедергілер «қосымша белсенділік» ... бір іс - ... ... ауысуын қамтасыз етеді [2, 59 б.].
Ресейде кедергілердің ролін ең ... ... ... ... ... қарастырған. Олардың зерттеуі ... ... ... ... ... ... ... Бұл құбылысты
анықтаған Б.М. Кедров онтанымдық – психологиялық ... деп ... сол ... жеңу ... ... табылады. Қазіргі кезде
шығармашылық ... ... ... жүре алмайды. Педагогикада
осы түсінік негізінде мәселелі ... ... ... – ші ... ... іс - әрекет теориясын кедергі түсінігі
негізінде қалыптасу туралы көзқарастар ұсынылды, бірақ бұл көзқарас ... ұмыт ... К. ... өз ... ... ... іс - әрекетпен
байланыстырған, бірақ К. Маркске дейін К.Д. ... ... ... ... ... ... мүмкін емес» [3, 6 б.].
Сондықтан да адамның кедергілермен өзара әрекеті ... ... ... ... ... ... ... көп жағдайларда кедергі
түсінігін психикалық ... ...... түсіндіргенде, жеке
психологиялық мәселелерді қарастырған кезде ғана қолданады.
Кедергілер жүйе ... ... ... әр кез ... бір ... ... жүреді, ол әркез сол ... ... ... Кедергі дегеніміз – белгілі бір элементтердің қатынасы,
ол тұтастай жүйеге де оның ... ... де әсер ете ... ... ... ... сөздермен сипаттауға болады: ... ... ... әрекет, айрылу, жолдың болмауы және т.б. ... ... ... ... элементтерге қатынасында кедергі негізгі ... ... ... ... қозғалысты тоқтатады, оған статика береді.
• Коррекция кедергімен соқтығысқан қозғалыс бағытын өзгертеді.
• Энергетизациялау қозғалыстың энергиясы тоқтатып тұрған кедергінің
әсерінен жиналады.
... ... ... және оның ... ... ... тірі ағзалар кедергімен кездескенде, оны шешу үшін
өзінің ... және ... да ... ... ... ... ... тоқтатады және оның белсенділігін
азайтады.
• Басу ағзаның өмірлік әрекетін, ... ... ... ... оның ... мүмкіндіктерін әлсіретеді.
• Бағдарлаушы коррекция мен мөлшерлеу кедергінің бағдарлаушы
функциясы.
Психология ... ... ... ... ... ... негізделген. Адамға қатысты кедергілерге әр түрлі факторлар
әсер етуі мүмкін. Мысалы: жабық есік, ... ... ... өзін ... ... қолданатын құралдардың жетіспеуі, шаршау, кеңістік пен уақыт,
қалаудың, қалаулы уақыттың алыстауы; кедергі – адам өмір іс - ... ... оның ... ... ... ... қасиеттерінің бейнесі [4, 96 б.].
Кедергі субъективті – объективті категория, себебі әлсізге қиын болып
көрінетін кедергі, күштіге қиын болып ... ... ... ішкі
кедергілермен тығыз байланысты, сыртқы кедергілер ішкі кедергілерді
өндіреді. ... ... ... қызығушылықтың төмендеуін
тудырады, ал ойламаған жерден ... ... ... ...
эмоционалды стресс, фрустрация, реніш және т.б. тудырады. Кедергіні субъект
әр кез эмоционалды ... ... ... Ол оның әрі ... ... ... өз ... келтіреді, тіпті қарым – қатынасты тоқтату
жағдайларына да алып келуі ... ... ... ... ... ... ерік феноменін тығыз
байланыстырады. Сонымен қатар кейбір авторлар ішкі және ... ... ... Ал ... ...... ... бар
ішкі кедергіні ғана қарастырады. Еріктің дамуы ... ... жеңу ... және ... ... ... дамып
отырады.
Мақсатқа жетуде белгілі бір кедергілер пайда болады, сол себептен ... шешу ... ... ... басты мәселе қажеттілікті
қанағаттандырудағы кедергі. Мұндай жағдай қиын мәселелі ... ... бұл ... ... субъектінің өткен тәжірибесінде шешімі жоқ.
Жалпы мағынада алып қарайтын болсақ, даму дегеніміз – организімнің
дұрыс, ... ... іс - ... ... ... ... ... жауап реакциясы ішкі ресурстардың жоғарылауында, қайта құрылуында
белгілі бір қарсылықтарды жоюға бағытталған ... ... ... Бұл ... ... ортада, қарым – қатынаста, өзара
қатынаста әр ... ... алып ... ... Ал ол ... ... қарам – қайшылықтар, қиындықтар, конфликтілі жағдайлар тудырады.
Жалпы алып ... ... ... ... ... ... өзі болуы мүмкін.
Қазіргі заманда конфликт мәселесі ең бір актуалды мәселелердің бірі.
Адамдар арасындағы конфликт мәселесінің кеңдігі және ... ... ... – келген бір білім облысының зерттелу монополиясы бола ... ... ... ... ... зерттейді.
Конфликт латын тілінен аударылғанда – «қақтығыс» деген ... [5, 84 б.]. ... қиын ... ... ... – қарсы
қызығушылықтар түйіскен кезде пайда болады. «Конфликт» - жеке ... топ, ... ... ... – қарсылық күресінің бейнесі [6,
18 – 19 б.]. Сондықтан, конфликт лидерлік қатынастардың нормасы деп ... ... ... ... мынандай анықтама береді:
«Бақыланатын субъектілер бір – ... ...... бағытталған күштер
әсер еткенде пайда болатын эмоционалды ... ... ... ұғымы
И.П. Павловтың ғылыми мектебінен келген «невроз», «қиын күй» ... ... ... ... ... А.Я. Анцупов және А.И. Шипилов былай деп айтқан: «Өмір
– бұл күрес, ал күрес – бұл конфликт» [7, 6 ... ... өмір ... ... бастап туды. әр түр өзінің
өмірін сақтап қалу үшін қиян – ... ... Яғни ерте ... ... ең ... ... үшін күрес, өз ... ... ... ... өткен сайын өмір жағдайлары да ауыса береді, сонымен
қатар кофликт түрлері де өзгереді. Барлық ... ... ... ... бойымен ағды. Конфликт белгілі бір даму ... ... ... Анықтамаға сүйенетін болсақ: «Конфликт – бірнеше
жақтардың өзара әрекеті ... ... ... ... ... ... шешудегі айрықша шиеленіскен әдіс» С.М. Емельянов бойынша [8,
13 б.].
Жалпы конфликт дегеніміз – ... ... ... ... ... мақсаттарының, мүдделерінің, құндылықтарының және т.б.
ерекшеліктерінің ... ... ... ... конфликтте оның қатысушылары – конфликттанттар болады. Олар:
ерік,жігер, сана бар және олар өз әрекеттерінің мағынасын ... ... бере ... Әрбір қатысушы субъект болып табылады, субъект бір немесе
бірнеше адам болуы мүмкін. Қарсы субъекттер бір – ... ... ... басқа да субъекттерболуы мүмкін. Қарсы субъекттер болуы мүмкін.
Бұлар бақылаушылар. Бақылаушылар екі жақ ... ... ... ... олар тез арада оппонент болып кетуі мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... конфликт кезінде оны бөліп
қарастыру қиынға ... ... ... мән – ... ... ... пәні жоқ ... болады. Егер де жағдай айқындалмаса, онда
опоненттер ерте әлде кеш бір – біріне зиян келтіреді [9, 184 ... ... ... ... түсуден сақтана алмайды. Кейде
адам бір немесе бірнеше адамдармен инициаторда болып кетуі мүмкін, әлде ... ... ... ... ... ... екі ... арасында арбитр
немесе біржақты қорғаушы ретінде де болады.
Конфликттің зерттеу әдістемелері: эксперимент, сұрақтама, бақылау және
т.б. конфликтті ... ... үшін оның ... ... анықтап алу
қажет. Оның үш аспектісі бар: кеңістік, уақыт және ішкі ... ... үш ... ... бірінші қатысушы саналы және белсенді түрде конфликт ... ... ... екінші қатысушы бұл әрекеттердің оған қарсы бағытталғанын ұғынады.
3. екінші қатысушы конфликт инициаторына қарсы жауап ретінде белсенді
әрекеттер ... Бұл ... ... басталды деуге болады.
Конфликт элементтері:
- екі қатысушы немесе кофликтінің екі ... ... ... мен құндылықтардың өзара сәйкессіздігі
- қарама – қарсы жақтың ... ... ... ...... ... жақа әсер ету үшін күш ... сыртқы орта сипаты, үшінші қатысушының болуы
- қатысушылардың өзіндік ерекшеліктері: ... ... ... қатынастың стратегиясы мен тактикасы
Конфликт критерийлері:
1. жақтардың өзара ... яғни бір ... ... ... анықтайды, ал бұл әрекет ... ... ... тудырады.
2. жағдайды конфликттік деп ұғыну, яғни екі жақ бір – ... ... ... ... ... қастық деп
бағалайды.
3. ... ... ... компрмисске келу немесе
рационалды шешім қабылдау.
Конфликт адамдар үшін қандай ролде? Көп ... ... ... ... ... Ал ... ... конфликт – бұл пйдалы
әлеуметтік құбылыс деген. Бұл бағытты ... ... ... ... ... өмір болу үшін ... ... конфликттер, өзгерулер
болу қажет. Конфликт адамға еркіндік береді, онсыз еркіндік бола алмайды,
топ ішіндегі конфликт қарама ... ... даму ... бірнеше кезеңнен өтеді. Бұл кезеңдер міндеті және
тиісті емес. Кезеңдердің ұзақтығы әртүрлі болса да оның ... ... ... ... жағдай осы кезде конфликт кенеттен пайда
болады, бірақ көбіне осы кезеңде қандай да бір алғы шарттар
болады. Бұл ... ... деп ... Ол мына ... ... мәселенің жағдайының пайда болуы.
- жағдайды түсіну.
- конфликтті емес әдіспен жағдайды шешу.
Конфликт алдындағы жағдайдың пайда болуы.
2. ... ... ... бір жақ екінші жақтың қызығушылығына қысым
жасайтын, әрекет ететін инцидент болуы керек – осы ... ... ... ... бұл екі ... ... ... Егер конфликт алдындағы кезеңде конфликт эмоционалды болса бұл кезеңде
ло жарыққа шығады. ... осы ... ... басталып, тез аяқталып кетуі
мүмкін. Ол ... ... ... ... өз ... ... жағдай – бұл « өткір конфликт», бұл ... бір адам ... ... ... ... ... Эскалация – бұл кезеңде конфликт табалдырықпен жүреді. Эскалация
үздіксіз болуы мүмкін.
5. Кульминация ... ... ... екі ... ... одан әрі қарай жасай берудің қажеті жоқ екендігін
түсініп, конфликтілі жағдай саналады.
6. Конфликттің бітуі – яғни бір ... ... ... ... дұрыс шешім қабылдауға және өзара ... ... ... оларды конструктивті конфликт деп атайды. ... ... және ... ... ... ... конфликттерді
деструктивті конфликт дейміз.
Конфликттің негізгі 5 типі бар, олар:
- Тұлғалық
- Тұлғааралық
- Тұлға мен топ арасында
- Топаралық
- ... ... ... – Бұл ... ... ... ... емес, жеке
тұлғаның ішкі дүниесін құрайтын ... ... ...... түрлі психологиялық факторлар болып табылады: қажеттіліктер,
мотив, құндылық, сезімдер және тағы ... Бұл ... ... ... ... ... тілектерінің соқтығысуы жүреді. «Ол» және
«Жоғарғы мен» құрылымдарының қақтығысынан ... ... ... ... ... тағы ... механизимдері
көмектеседі.
Тұлғаралық конфликт – ең көп тараған конфликт типі және ол ... ... ... Бұл ... ... ... мен
құндылықтарға не жеке тұлғалар арасында көрінуі мүмкін. Оған жастардың
арасындағы ... ... ... ... ... түрліше көрініс табады. Көптеген жетекшілер бұл конфликтің негізгі
себебін мінездің сәйкес келмеуінен көреді.
Тұлға мен топ арасындағы ...... және ... ... ... Оның туу ... топтың ойына қарсы шыққан жеке ... ... ... – ұйым ... ... туындайтын формальды
және формальды емес топтардан тұрады. Мысалы, түрлі бөлімдердің жұмысшылары
арасында конфликт. ... ... ... ... ресурстар үшін күрес (билік, ... ... ... яғни ... және ... ... туады.
Әлеуметтік конфликт - өзара қатынас субъектілерінің бір – біріне қарама
– қарсы келетін ... бір ... ... жағдай. Бұл конфликтті
негізгі үш мезетке бөлуге болады: біріншіден, бұл ... ... ... ең ... ... ... әлеуметтік конфликт түрлі
әлеуметік бірлестіктердің, яғни ұлт, класс, мемлекет, ... ... ... ... ... ... қарама – қарсы
жақтар бір – біріне қайшы болатын қызығушылық немесе мақсаттарға ұмтылады
[10, 69 ... ... ... бір ... ... ... топта,
еңбекколлективінде. Егер екі жақ оларды ... ... ... білмесе, түрлі себептермен туындайтын конфликттер өте ауыр өтеді.
Қазіргі кезде кеңестік психология ғылымында жеке ... ... ... ... ... ... ... Зерттеуші құбылыстың
ақпараттық негізінде қалыптасқан эмпирикалық деректер ... ... Н.В. ... ... (жеке адамдар арасындағы) қайшылықты
зерттеуін кеңестік психологияда ... ... ... ... ... ... ... арасындағы қарым – қатынас барысында туындайтын қарама -
қайшылықты табиғи жағдайда ... ... ... ... ... және ... арасындағы қайшылық тәжірибелі
лабораториялық түрде жүйеленген.
3. математикалық моделдеу әдістерінің көмегімен қайшылықты зерттеу
[11, 145 ... ... және А.И. ... ғылыми ұғымдағы қайшылықты жағдайларды
зерттеу барысында, қайшылықтың пайда ... ... ... ... өзін - өзі ... ... немесе өзін - өзі көрсетіге талпынуда және
басшылардың ... ... ... яғни ... ... [12, 15 – 19 ... ... және Н.А. Федоров студенттер арасындағы қайшылықтың
пайда ... ... ... оның 79% ... жұмыспен және жеке
қатынастармен, ал 21% оқу және ... ... ... ... көрсетеді
[13, 45 б.].
Ф.М. Бородкин және Н.М. Коряк ... ... ... ... өара ... ... ... үшін «инцидент» деген
ұғым енгізеді. Яғни бұл қайшылыққа қатысушылардың ... ашық ... деп ... [14, 69 б.].
В.М. Афоньков жоғарғы сынып оқушылары мен студенттер ... ... ... ... ... өзара әрекеттестіктің
келесі түрлерін бөліп шығарады:
1. кейбір жағдайларда қанағаттанбаушылықтың жасырын жағдайы, яғни өзінің
ішкі ойымен келіспейтін әрекеті, өзін ... ... ... ... ... ... бөлек, алшақтау жүріп.
2. қайшылық жағдайда қобалжу сезімдерін басып тастау, ішкі эмоционалды
қысымын төмендету үшін, саналы ... қиял ... кету ... ... ашық ... ... келіспейтін жақтарын көрсету, бірден өткір талас,
ұрыс – керіс, төбелес, бүлік, өзін қоршаған адамдарға ... т.б. ... ... ... келіспеушілігінің
көрінісі түрінде болады [15, 36 б.].
М.М. Ященко қайшылықты мазмұны ... ... ... ... ... ... ... және шынайы шындықтың
негізіндегі қайшылықтар;
2. тұлғаның қоғамдық қатынаста алатын орны мен оның даму ... ... ... ... нәтижесіндегі
қайшылықтар;
3. екі немесе бірнеше өмірлік мәнді әрекеттерді таңдау керектігінен
туатын қайшылықтар;
4. ... ... мен оны ... шынайы
мүмкіншіліктердің арасындағы сәйкессіздік нәтижесінде туындайтын
қайшылықтар [16, 185 ... ... ... ... қайшылықтың тууын
объективті және субъективті себептердің ықпалынан деп санайды. Қайшылық –
ерте ... ... ... ... ... ... дұрыс
бөлінбеуінен; жоғарғы сынып оқушылары мен студенттердің ... ... ... ... жағдай бейнесінің тұрақсыздығы және ... ... ... пайда болады деген пікір айтылады.
Олардың айтуы бойынша – жоғарғы сынып оқушылары, болашақ студенттер мен
студенттер арасында қайшылықтар ... ... ... ... қатар олар
жастық шақта туындайтын қайшылықтың типтік формасын классификациялайды: бір
мезеттік эмоционалды қайшылық, динамикалық стереотипті бұзу ... ... ... ... және И.П. ... ... ... оқушылары мен студенттер
арасында қайшылықтың туындау сипаты мен оның өту ... ... ... ...... ... жасындағы балаларды дұрыс
бағаламауынан, ... ... ... ... деген конфликт түсінігі,
конфликтілі жағдайға алып келеді. Негізінде ... ... яғни ... мен ... ата – ... және ... ... қарым – қатынасы тең дәрежеде болуы тиіс [17, 58 б.].
Қазіргі концепцияларға келетін ... ... ...... ... ... жағдай анализіне көп мән ... Оның ... - ... анамалия, оны сырқат сияқты жеңіп, меңгеріп ... ... ... «адамдық қарым – қатынас» мектебінің өкілдері де
қолдайды. Олардың айтуы бойынша индустриалды дамыған қоғам ... және ... ... ... ... 50 – жылдары әлеуметтік
конфликт «батыс мәдениеті» құндылықтарына қарсы ... ... ... азая ... Осы ... әлеуметтік конфликттің ... ... ... ... Л. ... Р. ... пен ... американдық зерттеуші Л. ... ... ... атты ... ... шығарды. Бұл кітапта әлеуметтік топтар
конфликті ...... ... және ол ... ... ... ие ... Конфликтке деген қызығушылық Еуропада да болды. Р. ... ... и ... ... атты ... ... Оның ... қоғамға дизинтеграция және кофликт болады: «Барлық ... өмір ... ... [18, 52 б.].
Зерттеушілердің көпшілігі тұлғааралық конфликтні ... ... ...... ... ... – қарсы қақтығыстарының,
мінез – құлықтың әдіс – тәсілдері ... ... бір ... ... талпынуының шарты ретінде деген анықтамаға ... ... ... ... білім ретінде қарастырылады, сондықтан да оны
анықтау үшін әлеуметтік – ... ... ... ... ... тұлғааралық қайшылықты категориалды ... ... ... ... қажеттігін ұсынады. Олар: қайшылықтың ... ... ... және ... [19, 5 ... Оқытушылар мен студенттер арасындағы
педагогикалық қарым - қатынас
Қазіргі кезде қарым – қатынас мәселесі ... ... бірі ... ... он ... осы ... ... басылып шыққан
теоретикалық – экспериментті түрде дәлелденген. ...... ... мен типтерінің алғашқы классификациясының (Л. П. ... , ... А.С. ... И.С. Кон, Б.Ф. ... А.А. Леонтьев, Б.Д.
Парыгин, С.Л. Рубинштейн, А.А. Бодалев және т.б. жасаған). Біз ... ... ...... ... ... ... қарым – қатынас шәкірттің (оқушы, студент) психикалық
дамуының қайнар көзі болып табылады. ... ...... өзара түсіністік деңгейі ... ... ... Бұған жататындар: жас, өзіндік бағалаудың даму деңгейі, білім
деңгейі, икемділік, дағды.
Ұстаздар мен шәкірттер арасындағы өзара қарым – ... ... ... ...... ... ... педагогикалық топтың және
сыныптың даму деңгейі әсер етеді.
Қарым – қатынас жасау барысында шәкірттер ... ... ... ... Ұстаздар мен шәкірттер арасындағы қарым – қатынас
әрдайым келісімді, өзара ... ... ... бола ... әрқашанда жақсы бола бермеуі ұстазға да ... ... бен ... ...... ... ... Сондай
функциялардың классификациясының негізгі біреуі Ломовтың «Индивидтің ... ... ... және ...... атты еңбегінде, ол
осы функцияның негізгі класын ... ... ...
ақпаратталған) [20, 98 б.].
Тағы да ол қарым – қатынастың бірлескен әрекет ұйымдастырушы ретінде,
адамдардың бір – бірін ... және ... ...... ... ... ... түрлерін бөліп шығарады. Б.Ф. Ломов – ...... ... және ... ... көп ... ретінде зерттелінуі тиіс деген қорытындыға келеді. Ұстаз бен шәкірт
арасындағы өзара түсіністік бірден қалыптаспайды [21, 58 б.].
Қарым – қатынас біздің ... және ... іә - ... ... ие. В.Н. ... ... ... кез келген адамдық әрекеттер
қарым – қатынастан тыс болмақ [22, 124 б.].
Кеңестік психологтар қарым – қатынастар әс - ... ... ... ... ... іс - ... қарым – қатынас – ұстаздар
мен шәкірттер арасындағы өзара байланыстың және өзара әсердің ... және ... ... қарым – қатынасты, бір жағынан іс - әрекеттің бір
түрі, екіншіден, іс - ... ... ... ... ұғым ... Қарым –
қатынастың іс - әрекетпен байланыстылығы топ ... бір – ... ... ... ... делінетін қарым – қатынастың
құрылымы өте ... ... бір – ... ... байланысты үш жақтан
(коммуникативтік, интерактивтік, перцептивтік) ... ... ... оқу және оқудан тыс кездердегі ұстаздар
мен шәкірттерарасындағы қалыптасқан – ... ... ... ... ... саналады.
Осы қарым – қатынас мәселері жөнінде тікелей және жанама қамтыған ... А.А. ... Н.В. ... А.А. ... Р.Н. ... ... тағы басқалардың зерттеулерінде өзара қатынастың ... ... ... баса ... [23, 16 ... ... қарым – қатынастары барысында жс өскін қоғамның әлеуметтік
байланыстар жүйесіне араласады. Осы жүйе ... ...... ... ... өзара қатынасы хақындағы ережелері мен
әдептерін, адамгершілік қасиеттердің даму ... ... ... ... ... ... мұғалімдермен достық, ... оқу ... мен ... алу сапасына жан – жақты
өзгеріс жасайды.
Л.Я. Коломинский ...... ... «Бұл процесс барысында жүзеге
асып жалғасатын, қалыптасатын ... және ... ... ... деп
анықтама берді [24, 63 б.].
Осы кезде тәлім – ... ... ... ...... ... өзіндік сапа ерекшеліктерімен қатар, оның өзге адамдармен
әсіресе, шәкірттердің даралық ерекшеліктерімен ... ... ... мән береді. Осындай талапты анықтап, оны жүзеге асыру жолында ... ... ... ... қасиет және арнайы білім болу керек ... ... ... өз ... бойынан көңілдеріне қонымды
талап – тілектеріне лайықты, ұнамды қасиеттерді көргісі келеді. Осы орайда
ұстаздың бойындағы сапалар мен ... ... ... болатындығын
белгілі жүйеге келтіріп, іздестіру оларды күнделікті тәлім – ... ... ... отырудың маңызды екендігіне айрықша көңіл
бөлу керек болады. Адамның дамып, жетілуіндегі ... ... ... ілтипатпен көңіл аударып, сеніммен қарау керек. Егер
де ұстаздар ... әлі де бала ... ... болса, онда олар
мұндай талаптарға ... ... ... қарсылығы мен наразылығын сөйлеген
сөздерімен, істеген істерімен, мінез – қылықтары арқылы білдіреді.
Егер кіші мектеп жасындағы балалар үшін ұстаз барлық бейнесімен ... ... ... күшті әсер ететін тұлға болып саналатын болса, ал
ересек балалар, яғни жоғарғы ... ... ... ... әрбір
қимыл – қозғалысын, іс - әрекеті мен сөйлеген сөзіне, оның ақыл – кеңесіне
өзге адамдар мен қарым – ... ... ... ... ... ... сын ... қарайды.
Ендігі кезекте ұстаздар мен шәкірттер қарым – ... ... ... ... ... болуын қарастырамыз. Педагогикалық
әрекетте қарама – қайшылықтар мен кедергілер әртүрлі болып ... ... ... ... қатысты болады. Мұндағы қайшылықтар ұстаздың
шәкірттеріне, өзінің пәнін меңгеру мен ... ... оқу ... ... ... ... – қатынасымен байланысты болуы мүмкін.
Педагогикалық жұмыста кедергілердің ... екі ... ... Бірінші себеп: мұғалімдердің өз ісіне немқұрайлықпен қарауы, сондай
– ақ олардың оқу орнындағы білімге сәйкес алға қойған міндеті, ... ... ... ... ... Олар ... оқытады, нашар
қарым – қатынасқа түседі және нашар тәрбиелейді. Мұндай оқытушылардың өзіне
немқұрайлықпен қарауының нәтижесінде олардың ... ... ... ... деп ... болады. Нашар ұстаз тек қана ұстаз
деген атты сақтап тұрады да, ал шын мәнінде педагогикалық ... ... ... ... нәтижесі – педагогикалық жарамсыз ... Яғни бұл ... ... ... қызығушылығының төмендеуінен,
білімдерінің төмен болуынан т.б. ... ... ... ... ... – қайшылықтың туындауының екінші тобына,
ұстаздардың шәкірттермен қалыпты, іскерлік, ... ... ... ... деген ерекше махаббаты, жоғарғы білімі болса да орната
алмауынан туындайды. Мұндай ... ... өзі де ... ... ... ... ... шыңдалмағанын сезіну, өзінің күшіне сенбеушілік,
кәсіпке деген жағымсыз қатынастар туындайды [25, 17 б.].
Ұстаз - өмір бойы ... ... ... оның ... ... ... үлкен үлес қосатын адамдардың бірі. Ол барлық адамдар
үшін үлгі ... ... ... ... кезінде және тәрбиелеу кезінде
туындайтын сұрақтарға ... бере алуы ... ол үшін ... ... ... ... ... өзге маман иелерінен ... – оның ... ... ... оның тұлғасының пісіп – жетілуіне
күші мен қуатын, білімін жұмсауы керек. Соған орай бұл мамандықтың қыры мен
сыры қат – ... ... ... де ... Ұстаздар меншәкірттер
арасында белең алып отыратын кедергілер бір ... ... ... ... мол ... аңғартатын болса, екінші бір
жағынан қарастырғанда адамның жан – ... ... ... аса күрделі
құрылым екеніне көз жеткіземіз.
Сонымен бірге ... ...... ...... ... ... анықтап қарағанда ұстаздар мен шәкірттер
арасындағы қарама – ... мен ... ... әкеліп соғатын
тағы да бірнеше түрлеріне тоқтала ... оқу ісін ... ... оны бірізділікпен жүргізуде кедергі болатын
жәйттер мұғалімнің білім деңгейі мен оның шәкірттерге тиімді әдіс –
тәсілдермен жеткізе алмай, ... ... ... ... ете ... ... – ақ ұстаз шәкірттерге ... ... ... ... ... жиі ... отырады. Соның
салдарынан шәкірттердің тәртібі, ұстазға деген сыйластық
көзқарасының төмендеуіне алып ... ... ... ең ... ... ... ... жүргізудегі методикалық
олқылығымен пайда болып, шәкірттер сабақта немесе ... ... ... босқа жіберетін болады.
2. жеке бастың өзі ұстанған адамгершілік ... ... ... мен ... ... өз басына талап қоюы,
айналасына зер салып, әрбір нәрсеге мән ... ... өсіп – ... ... ... ... ... ұстаз бен
шәкірттер арасындағы өзара қарым – қатынас едәуір күрделі. өйткені,
мұндағы бірінші жақ – ... ... ... ... ... ... мінез – құлқы орныққан адам. Екінші жақ –
шәкірттер.
Олар небәрі өз ұстазының ... мен ақыл – ... ... ... ... ... ... түсіну сипаттары да түрлі деңгейде. Ұстазға айдай
анық құбылыс, шәкірттеріне нанымды, анық бола ... ... ... бір ... ... немесе қылыққа беретін бағалары да түрліше.
Ұстаз бен шәкірттер арасындағы қарым – ... ... ... ... ... қате ... жаңылысуы не оқу материалын
тиянақты тусіндіре ... да ... ... Шәкірттердің даралық ерекшеліктеріне тән жағымсыз қасиеттері мен
мінез – ... орай ... ... ... жас ... ... ... құрдастарымен қарым
– қатынастарының қыры мен сырына жете мән ... ... ... салдарынан болатын қайшылықтар.
Жастық әлеуметтік қажеттілікпен ерекшеленеді. Бұл жас кезінде қарым ... ... ... танытады. Студент кезеңінде тұлға санасыз түрде
топ арасында достық қарым – қатынас басқа тұлғамен ... ... ... – жиырма үш жас аралығында тұлғалық жетілудің ең шыңы болып табылады
[26, 182 – 186 б.].
Э. ... ... бұл жас ... ... ... – сәкестілікке
жету. Сәйкестілік ол толығыменен өз принциптері мен приоритет. әр әрекеті
мен түрлі қарым – қатынаста ... ... ... ... не ... ... ... жету үшін, қандай әрекет жасау керек екенің ...... ... – үлкен махаббатпен, тығыз достық және ... ... ... ... ... жар аралығы уақыты тұлғаның бағалы бағдары саналанған
және әлеуметтік тәуелсіздікте болады [27, 254 б.].
Американ психологы ... ... ... жас ... ... – қатынаста ашықтық және ұйымдастыру қабілетінің ... 16 б.]. В.И. ... мен Е.И. ... бойынша жастық кезеңді «өз
өмірінің авторы» атап кетеді. Яғни, өз өміріңді ... ... ... ... ... жоспар құру, жасыңның үлкендігін
саналы меңгеру, отбасы құру үшін жар ... ... ... қоғамдағы
негізгі іс - әрекет. Студенттік жас бұл ... жас ... ... Бұл
жаста мамандық және ғылыми мамандық негізгі жүргізуші іс - әрекет [29, 45
б.].
Б.Г.Ананьев бойынша, осы жас ... ... ... дамуы мен өзін -
өзі оқыту, маман ретінде қалыптастыруда ерекше кезең [30, 13 б.].
ЮНЕСКО – ның берілген ... ... ... ... ... таңда студент
саны көбеюде. Мысал үшін 1980 жылы – 46 млн. ... 2000 жылы 79 млн.; ... 2015 жылы 97 млн. ... Осы ... қарастырылатын мәселенің
болашақтағы ауқымы, қандай ... ... ... ... көруге
болады [31, 69 б.].
Студенттік жас – қоғамның ... ... ... ... ... біріктіретін ортақ белгі – жоғарғы білім институттары. Олардың
жоғарғы интелектуалдылқ деңгейі мен ... ... ... мен ... ... ... студент жастарының қоғам
өміріне белсенді араласатыны, бұл жастардың тұлғалақ ерекшеліктерінің
айқындылығында. ... ... ... ... ... сай ... ... мемлекет, университет деңгейіндегі іс – ... ... бұл ... ... ... – бір қасиеті. Бұдан
студенттердің ұйымдастыруға, басқаруға және ... ... ... бар ... ... ... Студенттің жоғарғы курста негізгі
бағыты – мамндықты игеру, теориялық және ... ... ... жас ... жастар қаншалықтыортада өз ... ... ... ... ... ... Ал, бұл адамға интеллектуалды,
моральды және ... ... ... береді. Студентке маңызды ... – оқу ... ... ... сол оқу ... ... және басқа тұлғалармен достық, кішіпейілділік қарым – ... ... ... өте ... Исаевтың айтуы бойынша «көптеген студенттерге ... ... ... ... жауапкершіліктің жоқ
болуы көрініс табады. Сонымен қатар кейбіреулерінде өзіндік ... ... ал ол өз ... тұлғаның жаңа ортаға енуіне, құрдастарымен
және оқытушылармен тіл табысуына кері ... ... [32, 86 – 89 ... ... ... тұлғасының қалыптасуында екі ерекшелікті бөліп
көрсетеді. Біріншісі, жылдамдық, өзгергіштік, өз ... ... ... ... ... ... мен ... күресі қате және
жаңа көзқарастардың туындауы. [33, 96 б.].
1.3. Оқытушылар мен ... ... ... ... ... ... тұлғасын мектептен қалыптасқан, оларды ... ... ал ... ... ... ... олардың білікті
маман, толықтаы қалыптасқан тұлға ретінде жетістіктерге ... үшін ... деп ... көзқарастың қалыптасуының негізгі бір себебі, бізде әлі күнге
дейін жоғарғы оқу орнында ... ... ... өз ... жан – жақты
білуіне, сабақты жүргізу әдістеріне, ғылыми дайындығына, білімінің жан ... ... мән ... Сондықтан да көптеген ұстаздар өз
шәкірттерін ... ... ... ... ... және ... – құлқының ерекшеліктері олардың ішкі жан ... ену ... Бұл ... ... тек ... жағдай туындағанда, немесе қоғам
нормаларын бұзғанда ғана аударылады.
А.В. Фоминнің бақылаулары бойынша ұстаздар студенттік ... ... ... келетін психо – физиологиялық ерекшеліктерді ескермейді, көңіл бөлмейді
[34, 23 б.].
Г.В. ... ... ... белгілі әлеуметтік – психологиялық
әдістемелер жүргізбес бұрын қай студенттің топтағы алатын ... ... ... ... ... нақты көрсете алмайды. (мысалы:
жоғары деңгейдегі үрейі бар студенттер, олар ... топ ... ... ... [35, 19 – 24 ... ... де ... жоғары оқу орындарында әрбір студенттің тұлғалық
қасиеттерін анықтайтын, қай студентке қалай қатынас ... ... ... ... ... ... жөн. ... психологтар
біздің қоғамда кең құлаш жаймағандықтан, оқытушыларға өзінің субъективті
көзқарастарына, алғашқы әсерлеріне ғана сене алады.
Оқытушыларда ... бір ... ... ... ... ... стереотиптер үлкен рөл атқарады. Ал, бұл стереотиптер
оқытушының ... ... ... ... әр түрлі
категориядағы студенттермен ...... ... ... ... ... арқылы оқытушы берілген топ туралы, сол ... ... ... ... ... ... ... қатар
қалыптасып қалған стереотиптер студенттің өзіндік тұлғалық ерекшеліктерін,
шынайы айқын көрсететін мінез – құлқын көруге кедергілер ... ... ... Н.Ф. ... ... бойынша студенттің тұлғалық ерекшеліктері
оның оқудағы жетістігімен шектеледі. Жақсы оқитын, ... ... ... жағымды қасиеттер(интеллектуалды – еріктік) тән, ал оқуда жетістігі
төмен студентке ... ... ... ... ... жоқ ... және ... болмауы) тән деп қарайтын
ұстаздар да аз емес [36, 56 – 57 ... ... ... ... ... тек оған тән қырларын, тек ос
ыстудентке тән ... ... ... ... тек осы ... бар
кемшіліктерді әрине тек сұрақтама немесе басқа әдістемелер ... ... өте ... ... ... тану тек ... ... шеберлігі,
жылдар бойы қалыптасқан стереотиптерді аттап өте ... ... ... индивидуалды қарай алатын ұстаздарға ғана тән ... ... ... ... оқытушының студентті танып білуінде кері әсер ететін
құбылыстардың бірі ... ... Ол ... яғни ... ... ... күйлерін студент бойынан іздеу. Ұстаз студент іс -
әрекетінен қазіргі мезетте өзін ... ... ... ... қоюы ... адам ... ... көзқарасының қалыптасуында проекция құбылысын
зертейтін шетел зерттеулеріне сүйенетін ... бұл ... ... ... ... ... «авторитарлық» тұлға типіне сай
ұстаздарда жиі көрініс табатыны анықталды. Сондықтан авторитарлы ұстаздарға
осы ... ... ... ... ... ... сын ... жөн. Студенттерді объективті бағалаудың ең бір негізгі шарты –
ұстаздың өзін - өзі, ... ... ... ... білуі.
Ұстаздың студентті тануы кез – келген адам адамды тануы сияқты белгілі
бір эмоциялар ... ... бұл ... ... ... ... қоя
алатын ұстаздарда анық көрнеді. Ол ... ... ... ... мен ... ... алады, бірақ мұндай құбылыс арқылы ұстаз
объективті тану деңгейін ... ... ... ... ... ... ол дегеніміз – студенттің тұлғалық қасиеттерін шектен тыс
жоғарылату немесе төмендету. Сонымен бұл ... ... ... студенттің
кемшіліктерін жоғарылату тенденциясы көрініс табады. Бұл ... ... ... ... зерттеуге негізделеді. Ұстаздарға студенттердің
мінез – құлықтық сипаттамасын жасап беріді өтінгенде олардың ... ... ... ... ... ... ... тапқан. Сондықтан да студентке жағымды немесе ... ... ... оның ... көргісі келетін қасиеттерді жоғарылатып қарайды
немесе төмендетіп жібереді.
А.А. Гончаревтың ... ... бұл екі ... ... ... болып табылады. Ал, ол өз алдына студенттен, болашақ
маманның қалыптасуына кері ықпалын ... [38, 211 ... ... ... ... ... педагогикалық білімдермен
қатар, әрбір студентті бөлек – бөлек және ұжымның көңіл – ... ... ... іс - ... ... ... алу қабілеті болуы тиіс. Ұстаз
студентті оның тұлға ретінде ... ... ... талпыну керек,
себебі студенттер жиі өзгеріп отырады. Сондықтан да оны тану ... ... ... оның іс - ... мен ... ... ... салыстырғанда қарама – қайшылықтар туындайды. Ұстаздар
студент бойында ... ... ... ... ... ескеріп
отырғаны жөн, көп жағдайларда ұстаздар оны ... ... ... ... ... ... туындауы мүмкін. «Эффект ореола»
дегеніміз – ұстаздың студентке деген тұрақты қалыптасып қалған ... оның ішкі ... ... ... ... ... ... құбылысы [39, 12 б.].
Бұл құбылысты студенттер емтихан тапсыру кезінде байқауға болады, ұстаз
белгілі бір студентке баға ... ... ... ... ... ... ... студентті адекватты бағаламау көрініс табады.
Кей жағдайларда ... пен ... ... ... ...... ... болып табылады. Яғни көп жағдайларда
оқу процесімен шектелген, сондықтан да ... бен ... ... ... бір – бірі ... ... әсерлері мен көзқарастарының
қалыптасуы өте жеткіліксіз. Осы мәселеге байланысты ... ... ... тыс ... ... шақыру жөнінде сұрақ
туындайды. ... ... көп ... ... ауыл
шаруашылық практикаларда, студенттік кештерде, ... ... ... келеді. Бұл жағдайларда ... ... ... ... ... олар ... жайлы керекті барлық мағлұматтарды жинақтай
алады.
Студент пен ұстаз қарым – қатынасында ... ... ... ... ... ... көңіл бөле алу, шығармашылық
формальды емес ... ... алу ... ... Басқаша оның тұлғалық
қасиеттерін, ерекшеліктерін аңғара алмайсың.
Б.Г. Ананьев адам ... ... 3 ... ... ... ... ал, басқа объектіні тануда оқытушыға әсер ететін
факторлар:
1. оқытушының мамандығы;(гуманитарлы және нақты ... ... ... ... ... ... ... онымен айналысудаы мотивтер мен мақсаттар, іс - ... оған ... ... ... ... ... педагогикалық;
- ғылыми.
3. педагогикалық шеберлік; жоғары дәрежедегі объективті бағалауды 5 –
10 жыл стажы бар ұстаздар көрсетті; ал, ең ... ... ... стажы 5
жылдан аспайтын студенттер көрсетті.
Қарым – қатынастағы кедергі – жоғары оқу орнында ... ... ... олар ... ... ... мен ... арасында
туындайтын тұлғааралық қайшылықты біз, студенттер мен ... ... ... ... – қатынасында және өзара әрекетінде болатын екі
жақтың да мақсатқа жетуге қақтығыстары және ... ... ... нұсқаулары, мінез – құлық тәсілдерінің жағдайы ... [40, 23 – 25 ... ... ... туындауы – олардың әрекеті барысындағы
негізгі өзара ... ... ... ... бен ... өзара байланысының бұзылуымен байланысты. Мұғалім мен ... ... ... ... ... оқу және ... тыс әрекетінде
өтеді. Сонымен бірге Ұстаздар мен шәкірттер арасында кейде бірін – бірі
жете ... ... ... сияқты қолайсыз жәйттер де кездеседі.
Мұндайда шәкірттің даралық ерекшеліктерімен санасқан жөн. Және ... оның жан ... ... ... бойлап, олардың мінез – құлық
ерекшеліктерімен санасқан дұрыс. Бала ... ... ... ... ... ... мен қажеттіліктері әрбір нәрсенің сырын білуге
құштарлығы арта түседі. ...... ... ... ... мен ақыл –
ойының дамуындағы саналы өзгерістерді ескеріп, оларды дұрыс жолға пәрменді
бағыттап отырса, онда ... ... ... ... бірізділікпен
қалыптастыруға болады.
1. оқу әрекеті процесінде туындайтын қайшылықтар яғни, мұны «оқу
қайшылығы» деп ... ... ... ... ... ... дайындалып келуі», «сабақты нашар ... ... ... ... ... ... т.б. бұл
кедергілердің типі өзара байланыстың іскерлік қыры бұзылғанда
туындайды.
2. оқуда және ... тыс ... ... ... ... ... бен ... қатынаста қабылданған нормалардың сәйкес
келмеуі; және бір – біріне ... ... ... ... ... Бұл ... типі ... қайшылығы» деп
аталынады. Бұл қайшылықтың туындауына қатысты себептер:
3. ұстаздың тактикасздығы, педагогикалық этика ережелерінің ... ... ... ... ... ... және т.б. бұл қайшылықтың
түрі «ролдік сипаттың» өзара байланыс кезіндегі ... ... ... ... бен ... оқу және ... тыс әрекет барысында туындайтын және
олардың тұлғалық ерекшеліктері, «темпераментіне» байланысты болатын
қайшылық. Бұл ... ... ... ... ... деп ... қайшылықтың туындайтыны: ұстамсыздық, дөрекілік, ... ... ... тез ренжіп қалу. Бұл қайшылықтың түрі жеке
мінездің бұзылуына байланысты туындайды [41, 56 – 58 б.].
Е.А. Шумилин және И.Г. ... ... мен ... арасындағы
қайшылықтардың негізгі себебі, тұлғалық факторлармен байланысты ... ... ... ... ... мен студенттер арасындағы қайшылықтарға
ең бірінші мұғалімдер тарапынан көңіл бөліну ... ... кез ... жағдайдың техникаларынбіліп шыға алу жолдарын қарастыру керек
[42, 63 б.].
Қайшылық – ... мен ... ... ... ... ... туындауы мүмкін. Олар: шәкірттерге мүмкіншілігінше
ықыласты көмек көрсету, олардың жан – ... ... Осы ... ... бойынан көргісі келеді. Бірақ, ұстаз оларға немқұрайлықпен,
селқос, ұқыпсыз, ықылассыз қарауы мүмкін.
Сондай – ақ қайшылық ... ... ... ... ... Ұстаздың өз пәнін жетік білетіндігі, шәкірттерге ... жете ... ... алатындығы, әр – алуан амал ... ... ... ... және ... етіп ... осыған
көңілі толмаған шәкірттер қайшылыққа баруы мүмкін.
Келесі қайшылықтың шығу себебі – ұстаздар мен ... бір – ...... ... ...... ... мен
сәтсіздіктеріне, әртүрлі қоғамдық – ... ... ... ... ... мән ... ұстаздық жетекшілік жұмысының іс -
әрекетіне байланыстыболады.
Ең ... ... ... ... ... себеп – мұғалімдердің
оқушыларымен бірдей қарым – қатынас жасамауы, пікірлерімен санаспауы,
оқушылармен ... ... ... пен ... ... ... жан дүниесін айтпай – ақ түсініп, үнемі сезімталдық көрсетпеуі
т.б., көптеген қарапайым әдепті сақтамаулары жатады.
1.4. ... мен ... ... ... ...... ... оқытушы мен студент, ұстаз бен шәкірт өзарақатынасы, қарым -
қатынас ... 60 – ... ғана ... ... келеді. Бұл жерде
өзарақатынас әлі күнге дейін ұсаз ... оның ... ... ... ... ... ... процессте ұстаз бен шәкірт
өзарақатынасында жиі кездесетін негізгі төрт ... ... ... ...... ... бірақ шәкірттерден жасырын
түрде ұйымдастырылған, шығармашылық, мейірімділік,олардың іс - әрекетіне,
өміріне қолайлы, атмосфера орнату.
2. қалыптастыру қатынасы – бала ... ... ... қасиеттерді
айқындауға қолайлы шарттар орнату.
3. формальды қатынас – а) ұстаздарға да ... де ... ... ... ... негативті қатынас;
4. авторитарлық қатынас – «тыныштық» мәселесі ұстаздың жұмысындағы ... ... ... ... кез [43, 89 ... зерттеулерде ұстаз бен шәкірт өзарақатынасын зерттеудің
негізгі мақсаты шәкірттерде беделді болуға ықпал ететін қасиеттерді анықтап
талдау ... ... Е.А. ... ... ... ... қасиеттерді
көрсетеді: шәкіртке деген сенімділік, әділеттілік, ұқыптылық, сезімталдық,
шынайылылық, сыпайылылық, принципиалдылық, талап қоя алу ... [44, 56 ... ... ... тұлғасында болуы керек жағымды қасиеттерді көрсетті:
талап қоя білу, шәкірттерге тең көзбен қарау, оптимистік көзқарас; ... ... ... ... жағымды және жағымсыз қасиеттерді талдауда
ғалымдардың пікірлерінде қарама – ... ... ... ... қасиет болып саналатын қасикттер, кейбіреулерінің ойынша
жағымсыз болып саналады. Сондықтан да белгілі бір ... ғана ... болу ... ... көзқарастан аулақ болған жөн. Ұстаз шәкірттермен жұмыс
істейтіндіктен ол барлық қатынаста жан – жақты болуы тиіс [45, 154 ... ... ... ... ... ... ... деңгейі
болып табылады, ол кез келген келеңсіз, табан астынан пайда болған жағдайда
сол шеберлігін көрсете, ... алуы ... Оның ... ... ... ... ... меңгеріп, қажетті педагогикалық жағдайда
оны білікті қолдана алуында көрініс ... ... ... ... ... оның өз пән және әдістемелер техникасын білікті білуімен
шектеуге болмайды. ... ... – ол ... көрсетілген
қасиеттермен қатар міндетті түрде жоғары дәрежеде өз пәнін білу, ... ... ... алу, қарым – қатынасқа ... ... ... ... [46, 63 ... ... қатынастардың қалыптасуына ықпал ететін ең негізгі
бір фактор – ... ...... ... ... табылады. әлеуметтік
психологияда қолданылатын басқару стиліне қарағанда ... ... ... стилінің екі құрылымы бар: мотивациялық, ол ... ... ... ... ... – құндылықты қатынас; екіншісі,
опероционалды, ол дегеніміз осы ... ...... ... ... ... ішкі психологиялық фоны болып табылады.
Осы фонда оның шәкірттермен тұлғааралық ... ... ... ... зерттеулерге сүйенетін болсақ шәкіртке ұстаз мінез – құлқының
типі әсер етеді. Осыған ... ... және ... ... ... көрініс тапқан. Бұл жерде
авторитарлы мінез – құлық күш ... ... ... ... ... ... ... – құлыққа шәкірттің қызығушылықтарын анықтау, ... өз ... үлес ... зерттеушісі H.Y. Anderson зерттеулерінде ұстаздың іс ... ... ... анықтағанда ең ... ... ... ал ... ... ғана ... және
ұйымдастырушы болатынын анықтаған. Шәкірттермен дұрыс өзарақатынас
орнатудың негізі шаршамай, ... ... өз іс - ... мінез –
құлқын жетілдіру болып табылады [47, 12 б.].
А.И. Щербаковтың көзқарасы бойынша ... бен ... ... ... ... ... ... қасиеттеріне тәуелді. Ұстаз бен
шәкірт ... 4 типі ... ... а) ... ... симпатия; б)
кішкене деңгейдегі сын көзқарас бар симпатия; в) селқос қатынас; г) ... ... ... [48, 4 – 6 ... ... бөлімді қорыта келегенде психология ғылымындағы
кедергі түсігігіне , қарым – қатынастағы конфликтінің ... ... ... ... ... ...... тереңінен
тоқталды. Теориялық бөлімде Л.С. Выготский, А.А. Бодалев және ... С. ... Х.Т. ... Ә. Алдамұратов және т.б.
ғалымдардың еңбектері қарастырылған. Еңбектерді ... ... мен ... ... қайшылықтар оның ішіндегі тұлғалық
кедергілер мәселелері теориялық ... ... ... кезекте осы
кедергілерді эксперименттік тұрғыда зерттеп өткен жөн.
II – ТАРАУ ЭКСПЕРИМЕНТТІК БӨЛІМ
2. Оқытушы мен ... ... ... ... тұрғыда зерттеу
1. Эксперименттік зерттеудің мақсаты, міндеті, болжамы
Біздің зерттеу тақырыбымыз оқытушы мен ... ... ... ... Бұл ... ... бөлімде тереңінен
сараптама жасалынып, енді эмпирикалық-эксперименттік бөлімде бұл мәселені
практикалық тұрғыда нақтылағымыз келеді. Нақтылау үшін ... ... ... ... мен ... өзарақатынасындағы кедергілердің туындау
себебін анықтау.
Зерттеу болжамы:
Оқытушының студентпен қарым – қатынас ерекшелігіне ... ... ... ... ... түрі әсер ... Адамдарға қатынас оның конфликтілі жағдайдағы мінез – ... ... ... ... ... ... мен қайшылықтардың
туындауына алып келуі мүмкін.
Зерттеу міндеті:
1. Оқытушы мен студент өзарақатынасындағы ... ... ... ... зерттеу.
2. Анықталынған кедергілердің қарым – ... ... ... ... ... ... әдістемелерді эксперименттік тұрғыда зерттеу және
нәтижелерді өңдеу.
2.2 Әдістемелерді сипаттау және ... ... ... ... алға ... мақсатымызға жету үшін төменгі
әдістерді қолдандық. Атап ... К. ... ... мінез – құлық
стилін анықтау» әдістемесі; Т. Лиридің «Тұлғааралық ... ... ... ... ... ... ... осы жүргізілген әдістемелердің нәтижелерін талдамас бұрын олардың
сипаттамасын бере кетейік.
Бірінші әдістеме – К.Томастың қайшылықты мінез – құлық стилін ... ... ... дәлелдеу мақсатында К.Томастың
қайшылықты мінез – құлық стилін ... ... ... ... ... – құлық стильдерін бес түрге бөлген: ынтымақтастық,
келісімге келу, қашу, бейімделу және ... ... ...... іс - ... жетістікке
жетуіндегі белсенділікке талпынуымен сипатталады. Бәсекелестік
стиліне қарағанда, ол тек өзінің ... ... ... ... бағынушылардың пікірін ескертеді.
2. келісімге келу стилі – мұнда басшы бағынушылардың ой – ... тепе – ... ... ұмтылады, олардың пікірлерімен
санаса отырып, өз жағына тартуға тырысады.
3. қашу стилі – қойылған ... ... ... жауапкершіліктен,
жазадан қорқады, өз бетінше шешім ... ... «с ... ... жету ... ... ... стилі – басқару мақсатында оң нәтижеге жетуге қызықпайды,
белсенділік танытпайды. Бұл стильдегі ... ... ... ... қашуға тырысады.
5. бәсекелестік стилі – ... ... жету үшін тез ... ... ... қысқаша сипаттамасы:
Бәсекелестік стилі:
- сіз белгілі бір билікті ... ... сіз үшін өте ... ... тез ... ... сіз үшін жоғалатын ешнәрсе жоқ, басқа таңдау жолы жоқ;
- сіз неғұрлым шешім қабылдауды талап ... ... ... сіз ... емес шешімді қабылдауыңыз керек және сізде билікке деген
ұмтылыс бар.
Қашу стилі:
- төмендету жағдайында шиеленісушілік өте жоғары;
- сіз үшін ... өте ... ... және сіз өз күшіңізді жоғалтқыңыз
келмейді;
- сіз уақыт ұтқыңыз келеді;
- жкелеңсіз жағдай сізге пайда әкелмейтінін ... ... ... деген талпыныс аз, қарама – қарсы жақтың мүмкіндігі
көп екенін білесіз.
Бейімделу стилі:
- ... ... ... ерекшке толғандырады;
- сіз жақсы қарым – қатынас сақтағыңыз келеді;
- билікке деген ... ... ... ... сізде билікке деген ұмтылыс аз, сол ... ... ... да ... ... сіз үшін ... екі жақа да тиімді шешілуі маңызды;
- сізде тығыз өзара байланысты қатынас бар;
- сіз тең билікке ұмтыласыз;
келісімге келу стилі:
- тең ... ... сіз ... тез ... ... сіз ... шешімге келісесіз;
- сіз жақсы қарым – қатынас сақтағыңыз ... ... ала ... ... ... ... ... сұрақтамасында жүріс – тұрыстың үйреншікті формаларының әр
нұсқасын сипаттаған. Бұл жерде адамның қайшылықты ... ... ... ... ... ... ... 30 жұпқа тоқталған.
Олардың әрқайсысынаөзіне сай келетін тұжырымды таңдауы ... ... ... ... ұпайлардың саны есептеліп, сол ... ... ... ... тенденциясы көрінеді.
Екінші әдістеме – Т.Лиридің тұлғааралық қарым – қаынасты анықтайтын
әдістемесі
Т.Лири әдістемесі адамдардың ... сана ... ... ... ... кеңістігі идеясына» құрылған. Бұл әдістеменің
бірнеше модификацияланған нұсқалары бар. Т.Лири ... ... ... ... ... – қатынастарды диагностикалық,
зерттелінушінің өзіне және ... ... ... қатынасы, топтағы,
адамдар арасындағы тартылыстардың бағыттары мен деңгейлерін анықтау, ... ... ... ... ... ахуалын зерттеуге»
бағытталған.
Жеке адамдар арасындағы қарым – ... ... ... ... Т.Лири «жеке тұлғааралық өзара әрекеттестіктің» 8 жалпы ... ... ... ... ... оны шеңберлік психограмма бойына
орналастырды. Бұл ... ... ... бір – ... ...... ... жеке тұлғааралықмінез – құлықтың осы типтеріне байланысты 16
сұрақтан тұратын 8 ... ... 128 ... түрлі
психологиялық профильдерді бейнелейтін эпитеттік ... ... ... жеке ... ... ... түрінде берілуі мүмкін.
Зерттелуші бірінші бетте өзіне тән сипаттарды «+» ... ... ... рет те идеалды «мен» бейнесіне тән ... ... ... жеке тұлғааралық қарым – қатынас типі сәйкес келеді.
1. Авторитарлық тип
2. Тәуелсіз – ... ... ... ... ...... ... Көнбістік – ұялшақтық тип
6. Тәуелді тип
7. Ынтымақтастық – конвенсалды ... ... ... өзін бағалағаннан кейін әрбір «+» ... 1 ... ... 8 октантаның әрқайсысының өзінің кілтіне сай
бағалау жүргізіледі. әр деңгейдің жоғарғы шектік мәні – 16 ... ... ... ... 0 – 16 арасындағы сандық мәліметтер
орналастырылып болғаннан ... ...... ... ... жүргізіліп, штрихталынады.
Бұл осы зерттеудің реалды жағдайындағы жеке тұғааралық қарым –
қатынастарының көрсеткіші ... ... ... алғанда 8 – ден аспайтын
көрсеткіштер жеке адам қарым – қатынасының үйлесімділігін көрсетеді. ... ... ... 0 – 3 ... зерттелінушінің нұсқауды дұрыс
түсінбеуінің немесе жауап беруге ықыласының жоқтығының ... ... ...... ... ... экспресс әдістемесі
Бұл әдістемеде – мұғалімнің пәнге деген, қарым – ... және ... ... ... ... ... анықталынады. әдістемеге жауап беру үшін 10 – 15 мин. уақыт
беріледі. ... ... ... тұрады. Сұрақтарды мұқият тыңдап, жауап
беріңіз.
Егер сұрақтамада берілген қасиеттер ... ...... ... ... ... болатын болса, онда жауап парағыңыздағы «+» белгісін
қоршаңыз. Ал, егер берілген қасиеттер Сіздің мінез ... ... ... ... ... болса, онда жауап парағыңызға «-» белгісін қоршаңыз.
Жалпы ... бұл ... ... ... ... Алынған нәтижелерді өңдеу
Мұғалімдердің педагогикалық бағттылығын диагностикалайтын экспресс
әдістемесі
Кесте 1. ... екі топ ... ... деңгейінің
көрсеткіштері
|№ |I топ |№ |II топ |
|1 |7 |1 |6 |
|2 |7 |2 |6 |
|3 |7 |3 |6 |
|4 |6 |4 |7 |
|5 |7 |5 |8 |
|6 |7 |6 |7 |
|7 |9 |7 |4 |
|8 |6 |8 |4 |
|9 |7 |9 |6 ... |5 |10 |3 ... |6 |11 |6 ... |3 |12 |5 |
| | |13 |5 |
| | |14 |8 |
| | |15 |4 |
| | |16 |8 |
| | |17 |7 |
| | |18 |6 ... ... талқылай отырып, болжам қалыптастырамыз.
Зерттеу барысында алынған ... біз ... ... әдістемесі
арқылы математикалық өңдеуге саламыз. Фишердің әдістемесін таңдаған
себебіміз бұл ... көп ... және ... ... I – ші топтағы қарым – қатынас деңгейі II – ші топтан жоғары емес.
H1 II – ші ... ... ... I – ші ... жоғары.
Болжамды тексеру үшін олардың индивидуалды мәндерінің проценттік шамасы
анықталады.
Кесте 2. Индивидуалды мәндердің проценттік шамасы
|топтар ... |% |
|I |12 |40 ... |18 |60 ... |30 |100 ... ... ... мәліметтерді біз Фишердің бұрыштық өзгерту
әдістемесі арқылы математикалық ... ... ... ... ... бұл ... көп ... және өте сенімді.
Қосымша кесте бойынша ... ... ... ... ... жоғарғы проценттік шама;
– төменгі проценттік шама;
– I топтпағы адамдар саны;
– II топтағы адамдар саны;
бұл жағдайда әр топ үшін ... ... ... ... = ... = ...
P = 1,29
=
= 1
<
Алынған эмпирикалық мән маңызды емес зонада жатыр.
Жауабы: H0 қабылданады. I – ші ... ...... ... II – ... ... ... Яғни зерттелінген 40 мұғалімнің ішіндегі 12 – ... ...... ... ... Ал, ... көпшілігінің (18 ұстаз)
қарым – қатынас деңгейіне қарағанда пәнге ... ... ... ... ... 0.05 0.01 ... 1,64 ... 1. ... ... көрсеткіш пен шеткі көрсеткіштерді салыстыру
үшін мәнділік осі құрылды
Кесте 3. Т. Лиридің ... ... ... ... жүргізілген нәтижелерінің көрсеткіштері
|№ |I |II |III |IV |V ... |8 |4 |5 |7 |6 ... |6 |5 |4 |6 |8 ... |9 |6 |3 |7 |5 ... |11 |4 |3 |8 |4 ... |10 |6 |5 |5 |4 ... |6 |9 |6 |4 |5 ... |5 |9 |7 |3 |6 ... |4 |6 |5 |7 |8 ... |8 |5 |6 |5 |4 ... |8 |6 |5 |7 |4 ... |3 |4 |9 |7 |6 ... |4 |5 |9 |7 |5 ... |7 |10 |7 |4 |4 ... |9 |5 |4 |6 |7 ... |4 |9 |7 |6 |4 ... |10 |4 |5 |6 |5 ... |3 |6 |7 |9 |5 ... |2 |8 |5 |10 |5 ... |7 |5 |6 |6 |5 ... |7 |7 |9 |4 |7 ... |9 |6 |5 |6 |5 ... |3 |9 |4 |8 |6 ... |4 |5 |6 |8 |7 ... |5 |6 |8 |5 |6 ... |6 |7 |9 |5 |3 ... |5 |7 |6 |6 |5 ... |5 |11 |5 |3 |4 ... |2 |7 |6 |6 |10 ... |3 |5 |8 |4 |9 ... |4 |6 |6 |4 |10 |
| |10 |7 |5 |3 |5 ... бәсекелестік стилі мен Т.Лиридің авторитарлық типі бойынша
Болжам: H0 ... ... ... ... ... ... ... мен (Т.Лири әдістемесі бойынша)
авторитарлық типінің көрсеткіштері арасында корреляциялық байланыс жоқ.
H1 : ... ... ... ... ... мен
авторитарлық типтің көрсеткіштері арасында корреляциялық байланыс бар.
Кесте 5. Зерттелінуші көрсеткіштерінің рангілік қатарға орналастырамыз
| ... ... ... ... |d |d² ... | | | | | | ... |8 |18 |13 |11 |7 |49 ... |9 |5 |9 |19,5 |-4,5 |20,25 ... |11 |1 |9 |19,5 |-8,5 |72,25 ... |10 |2,5 |11 |3 |-0,5 |0,25 ... |8 |8 |12 |2 |6 |36 ... |8 |8 |10 |6 |2 |4 ... |9 |5 |10 |6 |-1 |1 ... |10 |2,5 |10 |6 |-3,5 |12,25 ... |7 |11 |10 |6 |5 |25 ... |9 |5 |8 |12 |-7 |49 ... |6 |14,5 |10 |6 |8,5 |72,25 ... |6 |14,5 |5 |19 |-4,5 |20,25 ... |7 |11 |7 |14,5 |-3,5 |12,25 ... |7 |11 |8 |12 |1 |1 ... |6 |14,5 |6 |17 |-2,5 |6,25 ... |6 |14,5 |6 |17 |-2,5 |6,25 ... |5 |17,5 |4 |20 |-2,5 |6,25 ... |5 |17,5 |8 |12 |5,5 |30,25 ... |4 |19,5 |7 |14,5 |5 |25 ... |4 |19,5 |6 |17 |2,5 |6,25 |
| | | | | | | ... | | | | | |455 ... ... ... ... (К. Томас сұрақтамасы бойынша) қайшылықты шешудің бәсекелестік
тәсілі көрсеткіштері мен (Т. Лири ... ... ... ... ... байланыс жоқ.
H1 Қайшылықты шешудің бәсекелестік тәсілі көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... бар.
Енді екі иерархия бойынша біз бәсекелестік және ... ... ... ... rs эмпирикалық мағынаны
Спирменнің корреляциялық коэфициенті арқылы анықтаймыз:
6*∑ (d2)
rs = 1-
N*(N2-1)
d - әр зерттелуші үшін екі айнымалы ... ... ...... ... - тің эмпирикалық мәні:
6 * 455 ... = 1- = 1-
= 1- 0,34 = ... * (202-1) ... ... корреляциясының критикалық мағынасы бойынша:
Жауабы: H0 шеттетіледі: H1 қабылданады. Бәсекелестік тәсілі мен
авторитарлық тип арасында корреляциялық байланыс бар.
0,05 ... ... rs ... 0,57 ... 2. ... ... ... пен шеткі көрсеткіштерді
салыстыру үшін мәнділік осін құрамыз
4. ... ... ... ... ... ... түсінігіне, өарым-
қатынастағы конфликтінің көрінуіне, ... мен ... ... ... тереңінен тоқталып, жан-жақты талданған.
Ал, эксперименттік-эмпирикалық бөлімінде К. ... ... ... ... Т. ... «Тұлғааралық қатынастврды зерттеу»
және «Ұстаздардың педагогикалық бағыттылығын диагностикалау» әдістемелері
қолданылған. ... ... ... ... ... Зерттеу нәтижелері Спирменнің және Фишердің бұрыштық өзгерту
әдістемесі арқылы математикалық- статистикалық тұрғыда ... ... ... ... ... ... салып есептейміз. Нәтижесінде салыстырылған екі ... ... ... I-ші ... ... ... ... II-ші топтағы ұстаздардың қарым-қатынасынан жоғары емес.
Яғни ... 30 ... ... ... ғана ... ... ... шықты. Ал, басым көпшілігінің (18 оқытушы) қарым-қатынас
деңгейіне қарағанда пәнге деген бағыттылығы жоғары болып ... мен ... ... ... ... ... қарым-қатынастың
үлкен орын алатыны. Қарым-қатынасы төмен оқытушылардың ... ... ... көптеген кедергілерге ұшыратуы мүмкін.
К Томастың «Конфликтілі мінез-құлық стилін анықтау» және Т. Лиридің
«Тұлғааралық ... ... ... бойынша екі айнымалы
алынып, Спирменнің рангілер корреляциясы коэфиценті ... ... ... ... мен ... тип арасында корреляциялық
байланыс бар екендігі анықталынды.
Өзіміз білетіндей бұлекі қасиет көп жағдайларда қатарынан жүреді, яғни
қатал, ... ... ... ... ... тұлға бойынан
конфликтілі жағдайда бәсекелестік мінез-құлық қасиеттері көрініс табады.
Бұл қасиеттер адамдардың ... ... ... ... ... ... ... келтіреді.
Эксперименттік зерттеуде әдістемелердің нәтижелеріне сүйене отырып,
келесі қорытындыға келдік. Оқытушылар мен ... ... ... ... себебінің бір жағы оқытушының студенттермен өзара
қатынасы ... оның ... ... ... типі ... ... бұл ... адамдардың өзара қатынасында кездесетін көптеген
кедергілердің бір түрі – ... ... ... ... нарықтық қатынастарға көшіп, адамның ... ... ... ұзақ ... бойы ... ... ... өмірлік мұраттары мен
құндылықтары өзгерген шақта, қазіргі ... ... ... ... ... жолына икемдеп, жаңаша бейімделу мәселесін алдыға тартады. ... ... беру ... ... ... ... ... қазіргі
талаптарға сәйкес болуын қажет етіп отыр.
Бізде атап айтқанда, Қазақстанда, әсіресе жоғары оқу орындарында, ұстаз
бен шәкірттер ... ... ... олардың арасындағы
кездесетін қиыншылықтарды, кедергілерді зерттеу, психологиялық тұрғыдан әлі
де қызу қолға алынып, тиянақты іздестірілмеген мәселелердің бірі ... ... ... ... ... қоғамда болып жатқан әлеуметтік-
экономикалық және ... ... ... ... беру ... жетілдіруге
үлкен мәселелердің бірі – оқытушы мен студент қарым-қатынас ерекшеліктері
қарастырылған. Студент қандай болу керек, ... ... ... ... үшін не істеу керек, қандай жекелік ... ... ... ... ... ... ... және оқып білу үшін қандай ... ... ... ... мәселелер қарастырылған.
Бұл жұмыста студент пен оқытушы арасындағы қарым-қатынас, олардың өзара
қатынасында ... ... мен ... ... теориялық
тұрғыда зерттелініп, эксперименттік түрде нақтыланған.
Жұмыстың теориялық бөлімінде кедергі мәселесі оның ... ... ... мен ... ... ... өзара қатынасында туындайтын кедергілердің себептерін талқылай
келе, сонымен қатар ... ... ... оның ... ... ... ... отырып, зерттеу жүргізу
барысында келесі қорытындыға келдік. Оқытушылар мен ... ... ... ... себебінің бір жағы оқытушының
студенттермен ... ... ... оның ... ... типі әсер ... ... бұл кедергі адамдардың өзара қатынасында
кездесетін көптеген кедргілердің бір түрі – ... ... ... ... әрі ... ... ... мамандарды даярлау барысында үлкен
мәнді орынға ие деп ойлаймыз.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... Р.Х. ... как категория и его роль в деятельности ... ... .№1, 2001- 159 ... ... Р.С. Психология. Словарь – справочник в II том. - М., 2003. ... ... ... К.К ... ... ... ... понятий – М.,
1981. - 355 ... ... А.А. Как ... ... // Труд, контакты, эмоции - Л.,
1980. - 225 с.
5. Золотнякова А.С. ... ... ... - ... – на Дону,
1976. - 890 с.
6. Андреева Г.М. Социальная психология - М., 1999. - 450 ... ... А.А ... ... // ... как предмет
теоретических и прикладных исследований - Л., 1973. - 354 с.
8. Вереникина И.М. Преодоления ... ... ... ... и ... на ... // Вопросы психологии. №3, 1984. - 180
с.
9. Афонькова В.М. ... ... ... вмешательства в
конфликт - М., 1974. - 295 с.
10. Джинин Г.С. Способы разрешения конфликтов - Киев, 1991. - 547 ... ... Я.Л. ... Н.Г. Исследование взаимоотношении
учащихся в ... и ... ... // ... №2, 1992. - 144 ... Громова О.Н. Конфликтология - М., 1993. - 385 с.
13. Афонькова В.Н. ... о ... в ... общения в
коллективе. // Общение как педогогическая проблема. М. 1984. - ... ... Я.Л. ... общения М., 1994. - 296 с.
15. Лабунская В.А. Психология затрудненного общения, ... ... ... М., 2001. - 288 ... ... психологии и педагогики труда, трудового обучения и
воспитания, материалы IV ... ... (Ред. ... ... 1969.- 134 ... ... А.А. Особенности межличностного общения как факторы
возможного возникновения конфликтов- М., 1994.- 275 с.
18. ... Я.Л. ... ... ... ... - М., 1977.- 290 ... Кричевский Р.Л. Кмит Н.Н. Общение классного руководителя ... ... // ... психологии №6, 1980. - 98 с.
20. Сүлейменова С. Ұстаз және оқушылардың сын көзі // ... ... 1996. - 58 ... ... Н.И. Психологические проблемы общения учителя сподростком
// Вопросы психологии №2,1994. - 106 с.
22. Обухова Л.А. Возрастная психология - М., 1991.- 354 ... ... Я.А. ... общения, конффликт, стресс. Минск, 1988.- 223
с. 24. Сарджвеладзе Н.И. ... и ее ... с ... 2001.- 416 ... ... Х.Т. Учите детей общению- А., 1992. - 152 ... ... С.В. ...... М., 1984. - 210 ... Конолинский Я.Л. Психология взаймоотношений в малых группах (общие
и возрастные особенности) -Минск, 2000. - 432 ... Кан В.А. – ... ... о педагогическом общении: Книга для
учителя- М., 1987. - 190 ... ...... К.А. Деятельсность и психология личности-
М., 1980. - 350 с.
29. ... В.С. ... ... при ... ... учителя с
учащимися класса- М., 1986. – 206 с.
30. Бодалев А.А. Особенности ... ... как ... ... ... -М., 1986. - 368 ... Ершова Л.Д. Особенности перцептивных способностей учителя //
Психология труда и личности учителя / Под ред. ... ... - 203 ... ... Н.П. ... о психологическом климате в коллективе- М.,
1983. – 96 с.
33. Каган А.А. ... ... ... с ... в ... // Обучение и воспитание школьников- Л., 1972. – 132 с.
34. Николас М. Как преодолеть понимание и улучшить взаимоотношения- ... 2003. – 315 ... ... А.П. ... ... или как ... ... с людьми-
М., 1992. – 213 с.
36. ... С.Д. ... ... ... ... // ... №5, 1987.– 152 ... Кондратьева С.В. Учитель – ученик- М., 1984. 210 с.
38. Лещинский В.И. Всегда ли прав учитель?- М., 1990.- 186 ... ... А.В. ... общественной направленности личности
в школьном возрасте- М., 1982. – 200 ... ... А. ... Д.Ж. 201 способов побеждения в ... ... ... 1999. - 190 ... Сүлейменова С. Мұғалім мен оқушылар арасындағы тартыс // Қазақстан
мектебі, №3, 1980. – 98 ... ... С. ... ... ... ... // Қазақстан
мектебі, . № 4, 1983.– 156 с.
43. Психология международного познания / под ред. ... А.А. ... – 233 ... ... Н.В. ... о ... психологической помощи- М., 1988.
– 176 с.
45. Шериязданова Х.Т. Әңгімелесудің сыр – сипаты // Бастауыш ... – 164 ... ... В.В. Психические основы коммуникативной педагогики и
психологии- М., 1994. – 163 ... ... Ә., ... С. Кіші ... ... оқушылармен
қарым – қатынас жасаудың ерекшеліктері // Бастауыш мектеп, 1986. №10
48. Добрович А.Б. Воспитателю о психологии и психогигиене ... ... – 198 ... ... и ...... ... студентов. // Сборник
науч. стат.- Таллин, 1986. – 166 ... ... И.Я. ... анализ кризиса идентичности у
студенческой молодежи- ... ... ... С.М. Психологический анализ конфликтных взаймоотношений
между учителем и учящимися- Москва, 1980.
52. Воронкина С.И. ... ... ... ... ... ... 1986.
53. Киршбаум Э.И. Психолого – педагогический анализ конфликтных
ситуаций в ... ... - ... 1986.
ҚОСЫМШАЛАР
К.Томастың қайшылықты мінез – құлық стилін анықтау әдістемесі
1. а) Мен кейде таласты мәселелрді ... ... ... ... ... алуына мүмкіндік беремін.
б) Біздің көзқарастарымыздың келіспейтіндігін талқылығанша, мен ... ... ... көңіл аударуға тырысамын.
2. а) Мен келісімге келетін шешім іздеуге тырысамын.
б) Мен оны ... және ... ... ... ала ... ... а) Мен ылғи да өз дегеніме табанды түрде ... ... ... ... үшін мен өз ... ... етемін.
4. а) Мен келісімге келетін шешім қабылдауға тырысамын.
б) Басқа ... ... ... ... а) ... ... жөнге сала отырып, басқа адамнан қолдау табуға
тырысамын.
б) Босқа ... ... үшін ... де өзім ... ... а) Мен, өзім үшін ... құтылуға тырысамын
б) Мен өз дегеніме жетуге тырысамын
7. а) Белгілі бір ... ... ... ... шешу ... оны
орындауды кейінге қалдырамын.
б) Мен басқа затта жетістікке жету үшін кей ... жол ... ... а) Мен ылғи да өз ... ... түрде жетуге тырысамын.
б) Мен ең бірінші, барлық қозғалған қызығушылықтар мен ... ... неде ... анықтауға тырысамын.
9. а) Менің ойымша қандай да бір келіспеушіліктердің тууына үнемі
уайымдай ... ... Мен өз ... жету үшін көп күш ... а) Мен ... өз дегеніме жетуге ұмтыламын
б) Келісімге келетін шешім табуға тырысамын
11. а) Менің бірінші жұмысым ықыласты және таласты ... ... ... бірінші орынға қоямын.
б) мен басқа біреуді ренжітпеуге және жағымды қарым – қатынасты ... ... а) ... мен ... ... ... орын ... қашамын.
б) Егер ол да келісетін болса, мен онда оған өз пікірінде қала ... ... а) Мен орта ... ... Мен өз ... істеймін
14. а) Мен басқа адамға өз көзқарасымның логикасы мен ... ... ... ... өз ... ұсынамын, сонымен қатар оныкін де
тыңдаймын
15. а) Мен ... ... ... шақырамын және қарым – ... ... ... ... ... үшін мен ... қажеттіліктерді жасауға тырысамын
16. а) Басқа адамның намысына тимеуге тырысамын
б) Мен ылғи да, өз позициямның артықшылығына ... ... ... ... а) ... да өз ... ... түрде жетуге тырысамын
б) Басқа зорланушылықтан құтылу ... ... ... ... а) Егер басқа адамды бақытты ететін болса, мен онда оның өз ... ... ... Егер ол да менің дегеніме көнсе онда оның өз пікірінде қалуына мүмкіндік
беремін
19. а) ... ... ... барлық ықыласты және таласты мәселелердің
негізін анықтау
б) Тек уақыт өту барысында толық шешу үшін мн таласты ... ... ... а) Мен тез ... ... ... жеңіп шығуға тырысамын
б) Екеуміз үшін де жақсы, үйлесімді паданы табуға тырысамын
21. а) Келіссөз жүргізе отырып, мен басқа ... ... ... ... Мен ... ... ... талдауға бейіммін
22. а) Мен өзімнен басқа адамның ... орақ ... ... Мен өз ... ... а) ... мен ... де тілектерімізді қанағаттандыруға
қамданамын
б) Мен кейде, таласты мәселелерді шешудегі ... ... ... ... алуына мүмкіндік беремін
24. а) Егер басқа адамның позициясы оған ... ... ... онда
мен де онымен келісуге тырысамын
б) Мен басқа адамның келісімге келуге көзін ... ... а) Мен ... ... ... ... жеткізуге тырысамын.
б) Келіссөз жүргізе отырып, басқа адамның дәлелдеріне ықыласты болуға
тырысамын.
26. а) Мен ... ... ... ... Мен ... ... ... қанағаттандыруға тырысамын.
27. а) Көбіне таластардан құтылуға тырысамын
б) Егер бұл басқа адамды ... етсе , онда мен оның өз ... ... беремін
28. а) Әдетте өз дегеніме табандытүрде жетуге ұмтыламын
б) Жағдайды жөнге сала ... ... ... ... ... ... а) Мен орта позицияны ұсынамын
б) Менің ойымша, аздаған ... ... бола ... ... ... а) Мен басқа адамның намысына тиіспеуге тырысамын
б) Мен талас кезінде тек ... ... ... жете ... ... ұсынамын.
Методика диагностики межличностных отношений Т.Лири
1. другие думают онем благосклонно
2. пройзводит впечятление на окружающих
3. умеет распоряжаться, приказывать
4. ... ... на ... обладает чувством собственного достоинства
6. независимый
7. способен сам ... о ... ... ... безразличие
9. способен быть суровым
10. строгий, но справедливый
11. может быть искренним
12. критичен к другим
13. любит поплакаться
14. часто печален
15. ... ... ... ... ... ... быть ... к себе
18. способен признать свою непровату
19. охотно подчиняется
20. уступчивый
21. благородный
22. восхищающийся и склонный к подражанию
23. ищущий одобрения
24. ... ... ... к ... ... ужиться с друими
27. дружелюбный, доброжелательный
28. внимательный и ласковый
29. деликатный
30. одобряющий
31. отзывчивый к призывам помощи
32. бескорыстный
33. способен вызывать восхищение
34. пользуется ... у ... ... ... ... ... ... уверен в себе
38. самоуверен инапорист
39. деловит и практичен
40. любит соревноваться
41. строгий и крутой, где надо
42. неумолимый, но ... ... ... и ... не ... ... им ... скептичен
47. на него трудно пройзвести впечятление
48. обидчевый щепетильный
49. легко смущается
50. неуверен в себе
51. уступчивый
52. скромный
53. часто прибегает к ... ... ... ... ... охотно принимает советы
56. доверчив и стремиться радовать других
57. ... ... в ... ... мнением окружающих
59. общительный и уживчивый
60. добросердечный
61. добрый
62. нежный и ... ... ... о ... ... ... любит довать советы
66. пройзводит впечятление значимости
67. начальственно – ... ... ... ... и ... ... только о себе
72. хитрый и растчетливый
73. нетерпим к ошибкам других
74. своекорыстный
75. откровенный
76. ... ... ... жалобник
79. ревнивый
80. долго помнит обиды
81. склонный к самобичеванию
82. застенчивый
83. безинициативный
84. кроткий
85. зависимый
86. любит подчиняться
87. представляет другим принимать ... ... ... в ... легко попадает под влияние друзей
90. готов довериться любому
91. благорасположен ко всем без разбору
92. всем симпатизирует
93. ... ... ... ... ... великодушен итерпим к недостаткам
96. стремится покровительствовать
97. стремится к ... ... ... от ... распоряжается другим
100. деспортичный
101. сноб судит о людях по рангу и личным качествам
102. тщеславный
103. эгоистичный
104. холодный, черствый
105. язвительный, насмешливый
106. ... ... ... гневливый
108. бесчувственный, равнодушный
109. злопамятный
110. проникнут духом пртиворечия
111. упрямый
112. недоверчивый и подазрительный
113. робкий
114. стыдливый
115. отличается черезмерной ... ... ... ... и ... не ... ненавязчивый
119. любит, чтобы его опекали
120. черезмерно доверчив
121. стемиться снискать расположение каждоо
122. со всеми соглашается
123. всегда дружелюбен
124. всех любит
125. слишком снисходителен к ... ... ... ... ... о ... в ущерб себе
128. портят людей черезмерной добротой

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тұлғаның денсаулық жағдайының ерік сапаларымен байланысы жайлы теориялық тұрғылар101 бет
Дзюдошы – студенттердің дене қасиеттерін жетілдіру әдістері56 бет
Жас ерекшелігі пәні, мақсаттары мен міндеттері5 бет
Мектеп химия курсында эксперименттік есептердің оқытудың әдістемесі64 бет
Психологиялық сұрақнама жасауға қойылатын талаптар3 бет
Психологиялық экспериментті ұйымдастыру10 бет
Психологиялық эксперименттің тазалығы16 бет
Эксперимент құбылыстардың себепті салдарлы байланыстары жайлы гипотезаны тексеру процедурасы ретінде. Зерттеудің гипотезасын белгілеу7 бет
Экспериментальдық есептердің қойылуы мен шығару әдістемелерін талдау36 бет
Эксперименттік зерттеу3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь