Қазақстандағы діни процестердің әлеуметтік өмірге әсері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2. 6 б.
I.Діни ұғымдардың теориялық . методологиялық негіздері.
1.1.Дін және дін социологиясының өзара байланысы
1.2.Қоғам құрылымындағы діннің әлеуметтік функциялары.

II.Қазақстандағы діни процестердің әлеуметтік өмірге әсері.
2.1.Қазақстандағы дәстүрлі және дәстүрлі емес діндер.
2.2.Дін және қоғам ара қатынасындағы әлеуметтік аспектілер
2.3.Қазақстандағы діни процестерге динамикалық талдау. (Алматы қаласы бойынша)

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...56 б.
Сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .57 б.
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58 б.
        
        ЖОСПАР.
КІРІСПЕ……………………………………………………….2- 6 б.
I.Діни ұғымдардың теориялық–
методологиялық негіздері.
1.1.Дін және дін социологиясының өзара
байланысы...................................................................
................7-13 б.
1.2.Қоғам құрылымындағы діннің әлеуметтік
функциялары.................................................................
.............13-20 б.
II.Қазақстандағы діни процестердің
әлеуметтік өмірге әсері.
2.1.Қазақстандағы дәстүрлі және ... емес ... ... және ... ара ... әлеуметтік
аспектілер..................................................................
..................38-45 б.
2.3.Қазақстандағы діни процестерге динамикалық
талдау. (Алматы қаласы бойынша).....................................45-
55 б.
Қорытынды...................................................................
............56 б.
Сілтемелер..................................................................
...............57 б.
Әдебиеттер
тізімі......................................................................
.58 б.
Кіріспе.
Тәуелсіздік жылдары азаматтық қоғамның және ... ... ғана ... ... діни ... жүруімен де
сипатталады.Егемендік енгелі елімізде орын алған ... ... ... мен ... ағымында мемлекет билігінің
қайнар көзі болып табылатын халқымыздың рухани өмірі мен ... да бір ... ... енді бір ... әралуан
бағыттар бойынша дамып,бүгінгі көптеген этникалық топтар мен түрлі
діндерді ұстанатын зайырлы Қазақстан ... ... мен ... ... және мемлекеттің тұтастығы арасында
тікелей тәуелді байланыс бар екені өмір ... ... мен діни ... ... ... ... ... дін атаулының мемлекеттің ішкі тұрақтылығы мен қауіпсіздігін
қамсыздандырудағы ... күш ... ... ... ... ... салмағы және еліміздің
болашағы мен ... ... ... өте анық ... да кейінгі кездердегі қалыптасқан еліміздегі ... ... ... ... бүгінгі қоғам дамуының
талассыз қажеттілігі.Дін социологиясы ... ... ... ... ... ... ... социологиясы,діннің
кейбір бағыттары бойынша адамдарды белгілі ... ... ... сегменттерінің пайда болуын зерттейді,адамдардың
дінге негізделген ... ... ... ... ... рөлін жоққа шығаруға болмайды.Сондықтан
дін әлеуметтік феномен ретінде социологтар үшін аса маңызды зерттеу
объектісі ретінде ... ... ... ... ... діни ... динамикалық даму процестері
жайлы алынған нәтижелер мен қорытындылар,қоғамымыздың діни ... өз ... ... ... ... ... ... баласының тарихын сұрыптап
қарасақ,өткен тарихта ешқандай қоғам дінсіз болмаған.Қоғамда діни сана
үнемі болып келеді.Дін мен қоғам бір ... ... ... қоғамдық құбылыс,ал қоғам мемлекеттің субстанциясы.Қазақстан
Республикасы өзін зайырлы мемлекет деп жариялады.Яғни,дін мемлекеттен
бөлек.Бірақ дін ... тыс бола ... ... ... ... әлемде соғыссыз,қантөгіссіз бейбіт өмірмен ішкі
саяси ... ... ... ... –бір мемлекет.Қазақстан
жағдайында этносаралық,дінаралық татулық,әрине көп елдерге үлгі.Бұл
еліміздегі тәуелсіздік жылдары қалыптасқан қалыпты жағдай.Дегенмен де
елімізде ... мен діни ... ... ... жоқ деп ... да
болмайды. Турасын айтқанда соңғы кездері діни бірлестіктер мен
дәстүрлі емес діндердің қоғамда кең етек жаюы ... ... ... ... ... бар және ... дер ... зерттеп,біліп
соған орай шаралар,тіптен мемлекеттік шаралар жасалуы керек.Олай
болмағанда, ұлттық қауіпсіздігімізге қатер төндіретін құбылыстар ... ... ... ... кету қаупі бар.Осы негізде Қазақстан
қоғамындағы діни процестерге социологиялық ... ... ... аралық қатынастарды қадағалау ғылыми тұрғыда да проблемаға
айналуда.Яғни қазіргі таңда діннің,діни ... ... ... ... ға тигізер ықпалымен есептесу,жеке
индивид үшін,әлеуметтік топтар мен ... ... үшін ... ... маңызға ие екенін анықтау бүгінгі ... ... үшін ... ... ... отыр.Бүгінде әлемді
үрейлендіріп отырған діни экстремизм,діни терроризмнің ... ... ... үшін,зайырлы қоғам үшін де,діннің мәнін,діннің
құрылымын,діннің әлеуметке ықпалын мойындап,есептесуді талап ... ... ... алып,қажетті шешімдер қабылдау үшін
социологиялық ... ... ... ... үшін ... зор ... ... деңгейі:Қазақстан қоғамындағы ... ... ... мәселесі социологиялық тұрғыда өте
аз зерттелген тақырыптардың бірі.Дегенмен де осы зерттеу жұмысын жазу
барысында ... ... ... осы ... ... көмегіне жүгіндік.Қазақстан қоғамындағы діни қатынастар
жайлы негізі,Я.Ф.Трофимовтің«Религии в ... ... ... ... құраған«Взаимоотнашение религии в
современном обществе Казахстане»деген ғылыми еңбегінде автор ... ... және ... емес ... ... ... ... қоғамдағы әлеуметтік аспектілеріне тоқталып өтеді.Сондай
–ақ Қазақстан қоғамындағы ... ... ... «Особенности этноконфессиональных отнашений ... ... ... ... де ... ... қазіргі Қазақстан қоғамындағы діни бірлестіктер мен
азаматтардың арасындағы өзара қарым ... пен бір ... ... ... ... мәселе көтереді.Бұларға қоса М.Ж. Қанафинаның
«Қазақстандағы этно –конфессия аралық қатынастар»атты ... да атап ... ... бұл ... ... ... діншілдік пен діни институттардың сандық және
сапалық өзгерістерін анықтайды.Сонымен ... ... және ... ... Нысанбаевтың жетекшілігімен зерттелген
«Қазіргі Қазақстандағы саясат пен мәдениеттегі ... ... ... де,Қазақстан қоғамындағы діни процестер,діни қарым
–қатынас,мемлекет өміріндегі діннің ... ... көп ... қоса ... және ... мен ... тану»кітабында Қазақстан қоғамындағы діни қатынастар
жайлы,діннің ықпалы ... ... ... ... 2000 ... №4,5 ... ... көрген,Мақанов
Ж.Қ.және Кәкенов Ж.К-ның«Дін:Конфессияаралық қатынастар» атты ғылыми
сараптамалық–зерттеу мақалаларында Қазақстан ... ... ... ... ... ... діни
ахуалға нақты қорытынды жасап,керекті ... ... ... 2006 жылдың 21 қазанында жарық
көрген Ғ.Есімнің«Дін Өркениеті»атты мақаласында,«Жас ... ... ... 12 ... ... ... «Дінді апиынға
айналдырмайық»атты мақаласында да ... ... діни ... ... ... қозғап,дәлелді –дәйекті ойларды қозғайды. Сондай –ақ
Алматы әкімшілігінің Ішкі Саясат Департаментінің арнайы ... ... ... ... баяндалатын «Діни
бірлестіктердің Алматы қаласының әлеуметтік өміріне әсері»атты талдау
кітапшасында діни бірлестіктер мен діннің ... ... ... жайлы кең түрде мәліметтер берілген.Дегенмен де қазіргі кездегі
әлемдік діни ахуалдың шиеленісіп,діннің ықпалы арта бастаған ... үшін ... де діни ... ... ... ... жұмыстарын күн тәртібінен түсірмеу,діни ... ... ... ... ... бүгінгі қоғам талабы екені
даусыз.
Бітіру жұмысының мақсаты:Дін ... ... ... ... ... ... ... орыны бар.Қазақстан өзін зайырлы мемлекет деп
жариялағанымен де,қоғамдағы діннің орынын жоққа шығара ... бұл ... ... ... ... атап ... –келген социологиялық зерттеуде оның не үшін ... және ... ... ... зерттеу мақсатын анықтау өте
маңызды.Дәл қойылған мақсат жаңа ... ... діни ... ... ... ... ... мақсаттары деп төмендегілерді атауға болады:
• Қоғам мүшелерінің діни сауаттылық деңгейлерін,конфессиялардың
көп түрлілігінен хабардарлығын анықтау.
... ... діни ... ... ... ... алар ... анықтау.
• Қоғамдағы діни бірлестіктер ... ... ... мемлекеттік билікке ықпал ету мүмкіндігін анықтау.
• Діни –наным –сенімнің қоғам өміріндегі,тұлға өміріндегі маңызды
шешімдер қабылдаудағы әсерін анықтау,қоғамның діншілдік деңгейіне
баға ... ... ... ... ... әлеуметтік ұйымдастыру
деңгейін көтеру арқылы жаңа білім алу,болмыс пен тұрмыс,қоғамдық
қатынас ... ... ... ... ... ... міндетін анықтау
оның мақсатына сәйкес жасалады.Міндетті ... ... ... шешу ... ... ... қажетті құрал.Бұл зерттеу
жұмысының міндеттері қатарына мыналарды жатқызамыз:
... ... ... ... қатынастардың
айтарлықтай маңызы бар екенін дәлелдеу,қажетті ұсыныстар
айту.
• Осы ... ... ... ... ... ... қандай да бір шешім қабылдауларына қажетті
алғышарттар беру.
• Көп ... ... ... ... ... орын алу қаупін анықтау,оны шешу ... ... діни ... ... ... заңдық –нормативтік
құжаттардың қаншалықты жеткіліктігіне мән беру,жалпы елдегі
діни ахуалға қатысты көптеген ақпараттар алу.
Осы аталған міндеттер діни ... ... ... ... ... тиіс.Әсіресе,бұл біздің көпұлтты,көпконфессиялы
Қазақстан қоғамы үшін кезек күттірмейтін мәселе.
Бітіру жұмысының объектісі:Бұл ... ... ... болып,
негізінен еліміздегі дәстүрлі және дәстүрлі емес ... ... бір ... ие діни ... ... ... әлеуметтік өмір алынады.
Бітіру жұмысының пәні:Кез –келген зерттеу жұмысының пәні болып
анықталған проблеманың орталық мәселесін қамтитын оның ... ... ... ... бұл ... ... объектісі
–діндер,діни бірлестіктер болғанда,пәні –осы діни ... ... ... ... ... ... діни ... мен діндарлармен
арадағы қалыптасатын діни қарым –қатынастарын да зертеу пәні ретінде
басты назарға аламыз.Жалпы ... ... ... зерттеу пәні
ретінде –діни наным –сенімнің қоғам өміріндегі ықпалды әрекет ... ... ... ... ... жазу ... ... қатар жаңадан пайда бола бастаған дәстүрлі емес діндердің де
қоғамымызға дендеп еніп келе ... ... ... ... ... діни ... ... дәрежеде ұғынбайды,сұралғандардың көпшілігі діни сферадағы
заңнамалық құжаттардан ... ... ... ... келе,Қ.Р. –да мемлекеттік тұрғыда діннің мәртебесі оның қоғам
өміріндегі шынайы жағдайы мен рөлі, яғни діннің ... ... ... ... ... ... кеңістігі және
шекаралары қазірге дейін дәл ... ... ... теріс салдары еліміздегі қазіргі діни жағдайда орын алған жаңа
үрдістерге байланысты анық та айқын ... ... мен дін ... ... келісімдеріне сай,еліміздегі оқу
процестеріне«Дінтану»оқу пәнін тек ЖОО да ғана емес, колледж, лицей,
мектептердің оқу ... ... ... ... ... ... ұғымдардың теориялық– методологиялық негіздері.
1.1.Дін және дін социологиясының өзара байланысы.
Дін дегеніміз ... ... ... ... ... ол ... болды?Оның тіпті пайда болмай қалуы мүмкін бе еді?Адам дінсіз
өмір сүре ала ... ... ... ... ... ... ... адамдарды ойландырып,айтыс-таластар туғызды.Бұл сұрақтарға әр түрлі
тарихи дәуірдің ойшылдары әр қилы ... ... ... ... ... ... етістігінен алынған. Аталмыш
құбылыстың аты да діннің мазмұнына сәйкес келеді, яғни дін ... ... ... ... өз ... көзге көрінбей
өздерін құдаймен байланыстырып тұрады деп сенеді.Дін ілімі және оған
жақын объективті ... ... діни ... өзі ... ... ... ... тезистер негізінде
түсіндірді.Екеуі де дінді дүниедегі тылсым күштен шығарады.Оны теология
Құдай деп атаса,идеалистік философия ... ой» ... ... ... мен ... ... ... келіп
қосылуға барынша ұмтылады.Сондықтан,діннің мәні мен болмысы туралы
мәселе Құдайдың мәні мен болмысына,ал ... ... ... ... [1.] Діннің пайда болуы ... ... ... ... ... ... тақырып төңірегінде осы күнге дейін айтыс-
таластар тоқтамай келеді.Бізге белгілі болғандай,барлық ... ... ... табиғи пайда болуы туралы мәселені жоққа шығарып,әуел
бастан-ақ оны ... ... ... ... ... ... бірқатар
ғылымдар да қуаттайды.Олар қандай ғылымдар?
Антропология -- ол адамның жан-жануарлар ... ... ... ... ... ... ықпалымен адамдық
болмысының қалыптасуын зерттейді. Ол ежелгі ... ... ... ... ... ... мүрделерді зерттеп,
осылардың негізінде алғашқы қауым адамдарының тұрмыс –тіршіліктерінде
де, діни сенімдерінде де, өзгеріс болады деп ... ... ... ... лингвистикаға да әр түрлі
тарихи дәуірлердің ерекшеліктері,адамдардың өмірі мен тұрмысы ... ... ... ... мен басқа да ежелгі мұраларын зерттейді;Этнография –кейбір
тарихи себептермен ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі халықтардың тұмысын,өмір салтын,діни
сенімдерін зерттейді.
Бүгінгі ... ... ... діни ... ара ... ашуға
мүмкіндік беретін мол материал ... ... ... ... ... ... ... және оның
құбылыстарына ... бір ... ... ... ... ... ... қоғамдық өмірдің барысында,кейбір тылсым күшке сену
арқылы әсер ету. Тотемизм –белгілі бір жан ... адам ... арғы ... ... ... қабылдап,соларға сену.Шаманизм ... ... ... ... жасау мүмкіндігі бар екеніне
сену,адамдардың ауруды жазу,жақсы аңшылықты қамтамасыз ету,жауын
жаудыруды ... ... деп ... ... ... мен өсімдіктердің,аспан денелерінің – күн, ... ... ... ... ... ... ата-бабалардың
рухтарына сиыну,олар туыстарын желеп –жебеп жүреді немесе оларға жәбір
жасайды дегенге сену.Диқаншылыққа,мал өсіруге табыну –егіншілік ... ... жеке сала ... ... ... ... ... иелерінің табынуы.Анимизм ... ... ... тыс елестердің –жандармен ... ... ... ... ... ... құрылыстың өзінде діни
сенімдердің әр қилы және ... ... ... байқаймыз.Солай бола
тұрса да оларға ортақ нәрсе –айналадағы нақты дүниенің үстінен ... ... ... ... Еліміздегі дін социологиясы ілімдері
соңғы жылдары ғана жандана, негізделе бастағанын ескерген жөн. ... ... ... бұрын, алдымен дін ... ... және ... хақында айталық. Қысқаша айтқанда
адамдардың ... ... ... ... ... ... ықпалды рөлін жоққа
шығаруға болмайды. ... ... ... ... діннің
нормативті күші шектелген сайын, діни ... ... ... ... гөрі ... сияқты эмпирикалық ілімдердің
зерттеу нысанына айналған.Сондықтан дін әлеуметтік ... ... үшін аса ... зерттеу объектісі ретінде
қарастырылуда.Дін социологиясы діннің кейбір ... ... ... бір әлеуметтік әрекеттерге жетелейтін қоғам
сегменттерінің пайда болуын зерттейді. [2.] Мәселен,белгілі бір діннің
яки ... ... ... діни ... ... ... бір
әлеуметтік іс –амалдарды жүзеге ... ... ... дін
социологиясының зерттеу саласына кіреді. Адамдардың діннен туындайтын
әлеуметтік қатынастарында - дін ... және ... һәм ... ... ... әсері
бар.Осы мәліметтер негізінде дін социологиясы мына ғылым салаларымен
тығыз байланыста болады:этно ... ... ... құқық,
дін психологиясы, теология, әлеуметтік антропология,діндер тарихы және
феноменологиясы.Енді дін социологиясының зерттеу әдістері ... ... ... ілім ... ... нақтылы зертеулер мен ... ... ... ... ... ... ... материалдар
негізінде діннің әлеуметтік сыр-сипаттары жөнінде тұжырымдар
жасалады.Діннің қоғам ... ... орны мен ... ... тиімді әдіс адамдармен сұхбат жүргізу (тікелей кездесу әдісі)және
діни топтармен секталардың, маргиналды діни ағымдардың ритуалдары мен
жиналыстарына ... және ... ... ... діни ... мен ... келтірілген діни ақпараттарды
сұрыптау,талдау,герменетивкалық сараптау пайдалы ... ... ... һәм саналы сарапқа салынбайынша
ғылыми нәтижелер шығаруға ... ... екі ... ... ... ... адамдардың яки тұтастай
қоғамның белгілі бір ... ... ... ... ... діни өмірді ұйымдастырушы діни ұйымның болуы
шарт емес.Екіншіден,діни ... ... ... ... ... мән ... ... мәні ... ... ... ... дінге әсер ету жәйтін
мойындамай тұра алмайды. Жоқ дегенде теологияға ... ол ... және оны ... ... өзгерісін табиғи,
эмпирикалық белгіленіп отыратын күштердін, бірінші ... ... ... ... ретінде түсінеді.Бұл дінді ... ... ... қалай көріп, бейнелейтінінен ерекшеленеді.Дін
әлеуметтану тұрғысынан талдаудың нәтижесінде ең алдымен ... ... алға ... ... ... ... және ... тараған әдісі ол индуктивті әдіске негізделеді:Мүмкіндігінше
қарастырылып ... ... ... бар ... ... ... ... отырып, зерттеліп отырған феноменді сипаттаушы
ретінде ұқсас ... ... ... ... ... бірге әлеуметтану олар соншалықты әртүрлі
болғанымен,барлық діндерге тән қандайда бір ортақ қасиеттерін анықтау
мүмкін емес екендігін көреді. Айталық,мысалы, мұсылман және ... ... тән ... ... және о ... болып бөлінуі
буддизм немесе индуизм дінінде жоқ.Қандай да бір дінде адамдардың
ғажайыпқа негізделген ... ... еш ... ... көп ... басқа да ... ... мен ... ... да ... ... сияқты жекелеген элементтерін анықтау кезінде үлкен пікірлестік
байқалса,бірақ сонымен қатар діннің өзін ... ... ... ... түрлі қоғамдарда немесе әртүрлі
тарихи кезеңдерде бірдей қызмет етіп отырды ма деген ... ... ... ... ... немесе беруге мүмкін діннің
анықтамасын жеткілікті және мейлінше ... деп ... дін ... ... –қоғаммен өзара әрекеттесу
процестерімен,сондай-ақ дінді зерттеудегі әлеуметтанушылық ... ... ... ... ... пән ретінде қалыптасуы ... ... ... және ... процестерге байланысты.Бұл
сұрақтарды шешуге елеулі талпыныстардың бірін О.Конт (1798-1857ж.ж.)
жасады.Ол әлеуметтік ... ... ... ... қолданып
жүрген индуктивті әдісті қолдануды ұсынды.Діннің рөлі және әлеуметтік
тәртіптің негізінде не нәрсе ... ... ... ... ... ... заңында»жауап берді.Бірінші саты –діни немесе«теологиялық
жағдай»,онда адам санасында ... ойға ... ... ... ... «метафизикалық жағдай»,онда абстракция,дөрекі
шынайылық ретінде қабылданады. Үшіншісі –позитивті, онда ... ... бар ... ... баға ... қол ... жағдайының»әрбірі бүкіл әлеуметтік ұйымдасудың ... және ... ... ... ... ... болатындығын мойындай отырып, сонымен бірге оның дами ... ... және ... ... оның ... алып келеді дей
отырып,Конт әлеуметтік байланыстардың ... ... ... ... өзара байланыстыра
қарастырды,бірақ оның түсінігінде ол екі ... өмір ... ... ... ... жоқ. Маркс,шын мәнінде алғаш рет дін өзінің
табиғатымен әлеуметтік ... ... ... ... ... ... және оның ... құрылымдарда.Діннің түсіндірмесін ... ... ... ... көзқарастар осындай негізде пайда
болады:дін аспан есебінен емес,жер есебінен өмір сүреді.
Дінді әлеуметтік феномен ретінде түсіну оны ... ... ... ... ... бір ... деп түсінуді білдіреді.Маркс осылайша дінді
зерттеудегі ... ... ... ... ... ... дін –идеология,ол оның ең ежелгі, тарихи алғашқы нысаны.Оның
әлеуметтік қызметі – идеологиялық қызмет:ол оны ... ... ... бар ... ... немесе оларды
сынайды,оларға өмір сүру ... ... бас ... ... тежеушісі ретінде қызмет атқара отырып, әлеуметтік
конформизмді сіңіруі мүмкін ... ... ... ... ... шарасыз өлуі немесе оның жеңіске жеткен
жұмысшылар тарапынан ... ... ... ... түрдегі
қорытындысы осыдан шығады.Көріп отырғанымыздай, олай болған жоқ,және
болып та жатқан жоқ,оған қоса О.Конт айтқандай,олардың діннің дәл ... ... ... арқылы діни идеологияның басқа
жүйелермен ауыстырылуы ... ... ... ... ... ... ... қоғамда діннің
жағдайы айтарлықтай өзгере бастады.Мұндай фактор ретінде діннің
жағымды рөлі ... ... ... ... жете түсінуге әрекет жасаған ғалымдар айта бастады.Француз
ойшылы ... ... ... ... ынтымақтастығы мен оның тұтастығы үшін маңызды әлеуметтік
қажеттілікке ... ... шығу көзі ... ... ... немесе қарапайымнан бөлінген тыйым салынған заттарға қатысты
сенімдер мен нанымдардың тұтас жүйесі ретінде анықтайды.Олар ... ... ... ... ... әлеуметтік сезімді оятады,ұжымдық ... ... тән жай ... ... деп ... жүзеге асады,оларға қасиетті мән беріледі,соның ... ... ... ... ... ... атқара алатын
болады.Олар салт-жоралық әрекеттердің, құрметтеудің,ізгілік көрсетудің
ерекше объектісіне айналады.Олар сол әлеуметтік топтың нышаны ретінде
қасиетті,оларда өмір және оның ... ... ... ... іске ... өмір ... табиғатынан ұжымдық
болып келеді.Осылайша дін ... ... ... ... ... ... әлеуметтік әрекет болады.Бірақ
сенімнің қасиетті объектісін құрметтеу –ол ... өз ... ... ... ... өмір ... ... оның әрбіреуінің және барлығының үстінен талассыз билігін
мойындау.Сонымен діннің шығу көзі ... өмір ... ... ... ... және ... ... кеңейтілген түсіндірме береді.Ол діннің рөлі мен әсерін
нақтылы ... ... ... талаптарын қояды.Әлеуметтіктің дінимен
бірлігінің ажырау өзгерісі болып жатыр,мұнда саяси,экономикалық және
ғылыми қызметтер діни қызметтерден біртіндеп босанады,және ол ... ... ... ... ... ие ... қоғам өмірінің
бүкіл саласының діннің ... ... ... ... ... ... бола тұра,Э.Дюркгеймнің пайымдауындағы бір
нәрсе –бұл процестің дамуы діншілдіктің аяқталуын ... ... ... өмір ... ... ... ... айқындаушы ұжымдық сезімдер мен ... ... ... ... кешірмеген қоғам өмір сүруі
мүмкін емес.Ол бұл процестің нәтижесінде діннің және құдайдың орнына
«адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... салушы болып саналады.Ол әлеуметтануды
әлеуметтікке ... ... ... ... ... деп
қарастырды.М.Вебер дінді зерттеуде әлеуметтанушылық ... ... ... ... ... пен
философқа қарағанда,діннің шығу көзі жайлы мәселеге араласпау керек
және діннің қандай да бір ... ... ... ... ... немесе проблеманы сену объектісінің
шынайылығымен,құдай болмысы ... ... ... ... әлеуметтанушы үшін тек адамдардың
әлеуметтік мінез-құлқы дәлелденуінің ... түрі ... ғана ... Сонымен,М.Вебер бойынша,әлеуметтану діннің шынайылығы мен
жалғандығы, оның шығу ... ... ... діни ... ... ... олардың қоғамдық өмірге әсерін анықтаумен шектелуі
керек.Дін әлеуметтануының ... ... баға беру ... ... ... ... түсіндіруге негізделеді.М.Вебер дінді мәдени
жүйенің белгілерін сәйкестендіретін әлеуметтік-мәдени институт ретінде
қарастырды,яғни білім саласын,нышандарды және жеке адаммен ... ... және ... ... ол ... ... ретінде қызмет атқарады. М.Вебер дінді құндылықтардың
бастапқы негізі ретінде ... және осы ... ол ... мән ... ең ... ... бірі ... табылады,оның
мағынасы мен мақсаттарын анықтайды. [4.] ... ... ... ... адам ... ... ... оқиғалардың бәрі өз
тарапынан өмірлік маңызды немесе маңызды емес ... діни ... беру ... ... ұстануды және
мінез-құлықты реттеу құралы болып табылады.Дін дүниенің ... ... ... және ... ... құндылықтар мен нормалардың
жүйесін ұсынады және ... ... бір ... ... ... ... ол адам мінез-құлқының
моральдық нормаларын құрады.
Діни әлеуметтанудың ... ... ... Б.Малиновский
де(1884-1942ж.ж.)жатқызылуы тиіс.Дінтанушылар Дж.Фрэзер және оның
соңынан Л.Леви-Брюльдің есептеуінше ... ... ... оның ... прологиялық сипатта болды және сиқырлық (магия)
хабарсыздық пен надандыққа ... ... ... ... сәтсіздікке ұшыратады.Сиқырлық пен діннің айырмашылығын
көрсете ... ... дін ... әлеуметтік табиғатына
негізделеді, ол сиқырлықты өлімге ұшыратып оның орынын басады деп
санады.Ол ... ... да ... әрекеті өзіне бағынышты
болған жерлерде -өзінің бау - бақшасында,балық ... ... ... ... және ... ... ... өркениеттің әрбір түрінде ... ... ... өмірлік қызмет атқарады.Оның ішінде
ең басысы –қоғамдық тәртіптіліктің тұрақтылығын сақтау. Малиновскиймен
келісер болсақ,сиқырдың ... ... ... ... ... ... үміттенуге көмектесіп,қиыншылықтардан
өте білуінен тұрады.Функционализм тұрғысынан дін сол ... ... ... ... қоғамның бірігу факторы болып
табылады.
Жоғарыда келтірілген дін әлеуметтануының ... ... оның ... ... дамуын,зерттеудің негізгі бағыттарын,
проблематикасын,әдіснамасын анықтады.Он тоғызыншы ... соңы ... ... ... дін ... жеке пән ретінде
қалыптасты.Әлеуметтану дінді–қоғамға қатынасында ... ... ... ... ... талдайды.Бұл
байланыс екі жақты ... ... әсер етуі ... әлеуметтану мұндай әсер ету фактісін
мойындамай тұра алмайды.Діннің әлеуметтік тәртіптің ... ... мен ... ... ... баға беру мен түсіндіру әртүрлі болуы мүмкін,алайда діннің
қоғамда қызмет етуі ... ... ... ... ... ... діннің әлеуметтік функциялары.
Дін қоғамда әлеуметтік организм өмірінің бір көрінісі ретінде
өмір сүреді.Дін мен ... ... ... екі ... ... ... қарастырылуы дұрыс болмаған еді.Дін
–одан оқшаулана алмайтын қоғамдық өмірдің бір бөлігі,ол ... ... ... кеткен.Солай бола тұра,қоғам мен діннің мұндай
байланысының ... мен ... оның ... әр түрлі кезеңінде
біркелкі болмайды.Діннің атқарып отырған қызметтерін, егер ... ... ... ... қоғамда қызмет атқарушы басқа да
әлеуметтік жүйелер мен ... ... ... ... керек,ал егер дамушы қоғамда болса,орта ғасыр ... ... ... ... ... ... ұқсас жолдары
бойынша қарастыру керек екендігін білдіреді.
Мұндай көзқарас былай деп ұйғарады:біріншіден,діннің қызметі ... ... ... ... бір ... ... ұстанған
субъективті ойдан өткізетін әрекет болып табылады деген негізгі
фактілермен ара ... ... ... ... қатаң
әлеуметтанушылық мағынада топ мүшелері мен ... ... ... ... ... ... араласып кеткендігін
білдіреді.Бұл қатынастардың күрделілігі дін мен ... ... ... ... отырып,қоғамды жеке
адамдардың әлеуметтік әрекеті ... ... ... ... ... ... мен ... ретінде елестетіледі.Жеке адам
әрекетті бастама ретінде көреді,әрекеттілік оның тарапынан ... ... ... ... ... ... реттеу нормалары
ретінде өмір саласының қалыптасып қалған амалдарын белгілейді,ол жеке
адамға ... ... ... тұрғыда дін әрекеті және
әлеуметтік феномен болады. Яғни,қоғамның ... ... ... ... ... ... және ... түрдегі
қарсы тұратын секілді.Дін бұл ... ... ... ... ... айтылғандардың негізінде«дін және
қоғам»мәселесі көбінесе«дін мен мәдениеттің»бір бөлігі болып табылады.
Дін әлеуметтік-мәдени байланыстардың бір ... ... ... ... және ... болуын түсінуге мүмкіндік береді.Дін
әлеуметтік ... ... ... және ... ... ... да бір ... қатынастардың
белгілі бір нысандарын заңдастыру факторы ретінде,екіншіден, қоғамның
тұрақтылығын ... ... ... беретін және оның өзгерісін
ынталандырушы фактор ретінде қарастырылуы шарт.Бұл діни белсенділіктің
негізінде діннің басты қызметтерінің ... ... ... қызметі жатады,ол Вебер,Дюркгейм және ... да ... діни ... ... ... ... қызметі
болып табылады.Дін –адам өмірін саналы қылатын нәрсе,ол оны ең ... ... ... етеді.Бұл діннің дүниенің
(ғарыштың,универсумның)бейнесін беруінің арқасында болады, ... ... ... ... ... алып келеді деген сияқты.Егер қайғыру және өлім мағынаға
ие ... егер адам оның мәні неде ... ... ... ... өмір ... ... жігер пайда болады.Адамның не үшін
өмір сүріп отырғанын білуі оны күшті қылады.Адам егер ... ... ... не ... ... мағынасын түсінуден қалған
кезде ол әлсіз, дәрменсіз, абыржу жағдайында болып,өзін-өзі жоғалтқан
қалыпқа түседі.Сол сияқты, егер адам, оның кездейсоқ жолы ... ... ... үшін ... сіңгенін сезбесе, онда өмір ... ... да өмір ... ... барлық іс соқыр
кездейсоқтықтан басталады, ешнәрсе сенімді емес.
Дін адамдарға біздің әлемімізде өмір сүретін басқа ... ... ... енетін топтың мәнін көрсете отырып,өздерінің кім
екендігін түсінуге көмектеседі.Діннің осы біріктіруші және ... ... ... ... қызметі индустриалдыққа дейінгі
қоғамдарда ерекше күшті әрекет ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлі
діндер бұл мақсатты орындай ... ... ... ... ... ... ... қызметімен өзгеруде.Сондықтан
діннің біріктіруші қызметі қазіргі қоғамда ең бір ... ... ол ... іске ... амалдары мен нысандарын
өзгертуде.Дін қоғамның нормалары мен ... ... ... ... ... және ... ... міндеттерді
орындауы үшін алғышарттар жасайды.Дінді бұлай түсіну Р.Беллдің
анықтамасында көрініс береді.Ол ... ... дін ... ... үшін ... жүйені және жеке адам мен әлемнің ортақ
тұтастығы ретінде байланысын қамтамасыз ... ... өмір ... ... бір ... ... ие болады.Қазіргі заманғы көрнекті
әлеуметтанушы П.Бергердің сөзімен айтсақ,діни нышандар мен түсініктер
белгілі бір мағына бере отырып, ... ... ... тұрақтылығына кепілдік беріп,қандай да бір қасиетті шымылдықты
көзге елестетеді.
Қоғамның тұрақтылығы төрт деңгейдегі қызметтердің ... ... ... бірігуді және мінез-
құлықтың институтциоланған мәдени үлгілерін орындаумен қолдауды
қамтамасыз ... ... –ол ... өмір сүру
ортасына,ең әуелі табиғи ортаға үйренуі;бұл міндетті қоғам ішіндегі
экономикалық шағын жүйе шешеді.Мақсатты бағыт ... –ол ... ... ... үшін ... жалпы мақсаттарымен бәсекелесуші
жағдайларды жете түсінбеуін ... ... жүйе ... ... ... ... ... негізінен саяси шағын
жүйе орындайды. Ықпалдасу –ол ... ... ... ... ... ... ететін әрекет ету құрылымын ... ... мен ... ... ... білдіреді.
Функциялар институтционалды түрде жіктелетін дамыған қоғам шеңберінде
бұл қызметті әлеуметтік рөлдердің нормативтік ... ... ... жүйе ... ... ... де оның ... әрекеті белгілі бір
деңгейде шектелмесе,егер де олардың ... өз ... және ... ... ... жүйе өмір сүре алмайды.Жүріс-тұрыстың
белгілі бір ... ... ... және орындап отыру
керек.Парсонс бұл проблема құндылықтардың әлеуметтік емес ... ... ... ... ... ... ... қолдану міндетін Парсонс діннің мәдениетті таратушы қызметі
саласына ... ол ... ... ... ... ... оның нақтылы ... мен ... ... ... ... ... нәрселердің ара
қатынасын белгілеу арқылы реттейді.Қандай да бір нормалардың дұрысына
немесе бұрыстығына сілтеме жасау жеткіліксіз.Діннің ... ... ... ... ... ... нормативтік тәртіптің өзін
қабылдау.Тиісінше сөз мінез-құлықты саяси құқықтық немесе экономикалық
реттеуге қарағанда ... ... ... ... ... [4.] ... шығармайтын нәрсе –дінді функционалдық тұрғыдан түсіну
–жеткіліксіз ... ... ... ... мықты қоғамдық ынтымақтастық пен тұрақтылық тек
рухани-мәдени факторлар,идеялар, құндылықтар, мағыналар, нышандар
жүйелерінің ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдамада жан-жақты фактор ретінде қызмет етеді.Өйткені ... ала діни ... ... ... ете ... қандай да бір
мәдени –рухани тұтастық ретінде түсіндіріледі.Функционализм әділетсіз,
біржақты болып қалады.Ол ... ... тән және ... ... бір ... ... және ... негізінде,яғни сол әлеуметтік-мәдени жүйенің механизмі
арқылы қоғамның нығайып, бірігуі мен ... ... тағы ... ... ... ... діннің әсері бүгінгі күнде айтарлықтай ... ... ... ... ... қоғамның бірігуін бірқатар
факторлар қамтамасыз етеді (немесе ... ... ... ... ... әлеуметтанушылар қазіргі дамыған
демократиялық қоғамда ықпалдасудың белгілі бір ... көп ... ... ... ... рөлін көп мөлшерде құқықтық институттар өз ... ... ... ... ... ... бір ... дін қоғамдық ықпалдасудың факторы ретінде
ғана болмай,сонымен қатар кері ықпалдану ... ... ... ... ... дін тіпті кері қызметті болуы
мүмкін екенін айтуға болады,мысалы,экономика саласында ... ... ... ... ... кедергі
бола отыра,қоғамның экономикалық тоқырауын күшейтуі мүмкін.Яғни,діннің
қандай түрі ... ... ... ... үшін ... да мәнге ие болуы мүмкін.
Дін ықпалдасу мен тұрақтылық әкелуші емес,қиратушы,жанжал
әкелуші ... ... ... етуі ... ... ... ... теориясы шеңберінде қарастырылды.Проблеманы таптық
күрес аспектісі арқылы шешкен К.Маркстің ... ... ... ... ... төңкерістік қайта құруды талап етіп
отырғанда,ол әлеуметтік ықпалдасудың факторы ретінде қызмет етуші және
билеп-төстеуші ... ... ... ... ... рөл ... дейді.Дін өмір сүруші
қоғамдық ... ... ... ... орнына,мойындауды миына құяды.Ал бұл нәрсе ... ... алып ... ... ... ... ... үшін күрестермен сипатталады.Діни топтар бір–біріне
араз топтардың ... ... ... ... ... тетігі.Діни айырмашылықтар тамыры терең жанжалдарды сырттай
безендіру ретінде ... ... ... ... ... ... келтіруге болады,оның түбінде
экономикалық фактор жатты, Ирландиядағы протестанттар мен католиктер
арасындағы дау-дамай, ортодокстармен «дін ... ... ... ... және ... айырмашылықтар діни
айырмашылықтармен шиеленісіп кеткен уақытта жанжалдар ... ... ... жанжалдар сыртқы көрінісінде этникалық немесе таптық
негізде қақтығысуды бүркемелеуі мүмкін. Дін ... ... ... ... өмір ... байланысты жанжалдарды да
тудырады.Дін жолын ұстанушылық діни ережелерді сақтаумен ... ... алып ... ... ... ... ... мінез-құлықтың ортақ ережеге бағынатынын ... үшін ... ... ... ... ... ... басшылыққа алады.
Сонымен әлеуметтік жанжал және әлеуметтік ықпалдасу бір үлгінің ... ... ... және ... ... ... қарастырылуы
керек.Мұндай үрдіс айрықша айқындылығымен,былайша айтқанда,ислам
аймағында орын алуда,бұл жерде ол ... және ... ... ие ... тек діни ... арасында ғана болмайды,
сонымен бірге олардың ішінде де болады.Топ ішіндегі әлеуметтік мінез-
құлықтар көбіне жеке адамдардың өзімшілдік мүдделерін қанағаттандыруға
ұмтылуының ... ... ... және ... артықшылық,мәртебе үшін
күрес барысында жанжалдар туындайды. ... ... ... иудаизмге қатысты, православиеде,католик
шіркеуінде, протестанттық ... ... ... ... ... рөл ... әйел адам дін қызметкері бола
алмайды.Қазіргі заманғы қоғамда діни өмір консерватор - ... ... ... мен ... жақтастары арасындағы
жанжалдармен көрініс береді.Әдетте,олардың арасындағы күрес ... ... ... ... ... және дін басыларының
әлеуметтік саяси бағыт ұстануының біртекті еместігін көрсетеді.
Дін ... ... ... ... өзгерістердің де көзі
болып келді, оған әулиелік діндер мысал бола ... ... ... теңдікті көреді,оны құдай жасап берді,ал
адамдар оны бұзды деп жария еткен.Әулиелер ... ... ... ... ... және ... кедей таптардың мүдделерін
қорғаушы ретінде алға шықты.Осыған орай дін әлеуметтануы ... рөлі ... ... ерекше назар аударады. Вебер
харизмадан әлеуметтік тұрақтылықтың іргелі ... ... ... ... ... ... қоғам тұрақтылығының
факторы ретінде ғана емес(бұл жерде ... оның ... жиі ... ... қатар,әлеуметтік өзгерістердің қайнар
көзі болып қызмет етеді. ... ... ... рөлін«капитализм рухын»жасауда кальвинизмнің ерекшеліктеріне
негіздеді және нәтижесінде ... ... жаңа ... мен
индустриалдық өркениеттің дамуының басталуын білдірген ... ... алға ... ... ... мысалдар да
келтіруге болады.Алайда діни ... ... ... ... үшін
сөзсіз үлкен игілік бола отырып,радикалды ... ... ... ... ... белгілі бір жағдайда функционалды түрде
қоғам үшін пайдалы болатын ... ... ... ... мүмкін.АҚШ-тағы Мартин Лютер Кинг бастаған
негрлердің азаматтық құқық үшін күш көрсетусіз түрде болған ... ... ... діни ... ... болды.Егер діни
идеологияда барлық адамдар құдай алдында тең деп ... ... ... ... ... болатын болса,онда
жапа шегуші топ өкілдері үшін құдай алдында адамдардың бәрі тең дегені
жайындағы діни оқылымдар теңдік үшін,бостандық үшін ... ... ... ... етуі ... функционалды теория
діннің тұрақтылықты ұстап тұратын фактор ретіндегі рөліне назарын
шоғырландыратын болса, ... ... оның ... ... ... рөліне назарын шоғырландырады.Жанжалдар теориясы өз
назарын қарама-қарсылықпен күреске шоғырландыра отырып,оларсыз ... ... ... деп, ... пен ... ... қиыншылыққа тап болады.Діннің қоғамдағы рөлі тек
функционалдыққа ... тек ... ... ... мүмкін
еместігі анық.Діннің кері ықпалдасудың,қиратудың, жанжалдың ... ... ... жағдайлары оны әлеуметтік патология қатарына
қосу үшін негіз болмауы керек.Діннің жіктелуі мен ... біз ... ... шындығында,әлеуметтік бөлінудің
діни заңдастыруы бар екендігінен ... ... ... ... ... жүйе келтіріледі.Онымен бірге дін құлдықпен
нәсілшілдікті ... ... алу үшін ... ... әлеуметтік теңсіздіктің түрлі көріністерін қатаң ... ... да ... ... ... ... ... жағдайлармен қатынастарды ақтап алатыны,нақты
бишаралықтың да,оған қарсы наразылықтың да көрінісі ретінде қызмет ету
мүмкіндігі айқын ... ... ... ... ... бар екендігін және оның қызметтерінің әлеуметтік ... да ... ... ... ... ... ... болуы мәселесі ерте кезеңдерде діни тұрғыдан қарастырылды.Алайда
деректі тарихқа жүгінер болсақ,ол жерде дін мен ... ... ... бері екі ... сала ретінде көрінеді.Онымен
қоса,саяси билікті заңдастыру ... ... ... ... ... ... элитамен бәсекелестікке түсе алатын ... ... ... қолына шоғырланды.Алайда
мемлекеттік ұйымдасқан қоғамдардың көбінде саяси элитаға діни жағынан
шынайы қауіп тудыру өте сирек болды.Сонда да дін ... ... ... бір ... күшейе түсуі(былайша
айтқанда, құтқарушы діндерде олардың нақтылы тарихи күштердің әрекет
ететін саласынан тыс ... бұл ... емес ... ... ... ... әбден мүмкін. Осындай негізде өзін
шіркеуге саяси жақындығы бар ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы мүмкін.Әсіресе
Исламда азап шегу мен ... ... және ... тең ұстанымдарының қалыптасуы жүреді,ол жерде о бастан діни
шектеулер қасаң қағидашылық түрінде бекітілген. [5.].
Қазіргі қоғамда діни және ... ... ... ... ... ... ... –діннің сол қоғамның
құндылықтарын негіздеумен қолдау қызметін орындауымен байланысты.Бұл
құндылықтар ... және ... ... ... әсер ... ... шығу ... қолдау)тартылған.Екіншісі
–діннің саясатпен,қандай да бір әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ретінде қатыстығын
анықтау.Діни ұйымдар,институтционалды діни ұйымдарды ... ... ... арқылы саясатқа араласады,
адамдардың ақыл-ойы үшін ... ... ... ... ... да ... ... және түрлі дәрежеде қоғамның саяси
өміріне қатысады.Бұл қатысу діни идеологиямен немесе оның қызмет
етуінің ... ... ... саяси енжарлықтан,
араласпаушылықтан халықтың белгілі бір бөлігінің биліктен жатсынғанын
білдіретін бұл ... ... ... мүмкін.Қазіргі
тарихи кезеңнің ерекшелігі этикалық өлшемдермен санасатын саясатқа
қажеттілік ... ... ... ... ... ... ... өте қауіпті.Осыған байланысты діннің саясатқа
саяси күштердің күресінде төреші рөлін орындаушы ... ... әсер етуі ... ... ... де ерекше байланыстары бар.Вебердің
шаруашылықтың ... ... ... ... ... туралы зерттеуі дінмен экономика арасындағы әрекеттесуге көңіл
бөлуді күшейте ... ... ... ... ... ... белгілі бір белгілері елдің жылдам экономикалық дамуында
маңызды рөл атқарғанын көрсетуге ұмтылыс ... ... Діни - ... ... ... ... бар ... көрсетті. Олар Р.Белланың болжауынша,Жапонияда
капитализмнің дамуына жол ашты. Вебер ұсынған бағытпен қатар экономика
саласында сиқыршылық ... ... де ... жүргізіліп
жатыр,этнологтар бұл әрекеттер қажетті түрде ... және ... ... қамтамасыз ете алушы бола алатынын көрсетті.
Жалпы діннің басқа әлеуметтік институттармен қатынасы проблемасының
бүкіл жиынтығы ... ... ... рөлі ... ... ... мәселе діннің рөлі қоғамда болып
жатқан өзгерістердің қозғаушы күші –моторы болып табыла ма ... ... ... бұл ... тәжірибелік жоспары
«үшінші әлем» елдерін жаңарту процесінде пайда болатын өте ... мен ... ... ... ... дамуының қазіргі фазасын
көбінесе«сектанттық»деп атайды.Оны діни ... және ... деп ... дін ... ... әсер ... екі тұтас процесі және діннің ... ... ... ... даму ... ... дін эвалюциасының тұжырымдамасы жасалуда.Дін әлеуметтануы
діннің дамушы құбылыс ... ... ... бөле ... ... ... және ... қоғаммен
әрекеттесуіне,қазіргі әлеуметтік-саяси ... ... ... ... ... қоғамдар жайында ислам
ықпалының мүмкіндіктері мен сипаты сияқты қазіргі кезеңнің маңызды
проблемаларын қозғауда.
II.Қазақстандағы діни ... ... ... ... және ... емес ... ... мен атеистік принциптердің жоғалуымен
Қазақстан қоғамы рухани және діни вакумге ... ... ... ... қайта бағалау,этникалық сана мен ... ... ... бере бастады.Қысқа ғана мерзім
ішінде діни идеология ... ... өмір сүру ... ... ... қайта жаңғыру процесі жүруде:яғни,діни құрылыс
салу ісі,ескі мешіттермен шіркеулерге қайта жөндеу жұмыстарын жүргізу
ісі қарқынды ... ... да ... ... ... рухани
- діни негізін қалаудағы маңызды орыны мен оның ... ... ... ... ... тақырыпқа айналуда.
Қазақстан әзірге терроризм айналып өтіп жатқан,тұрақты әрі бейбіт ел
мәртебесіне ие.Алайда бұндай позитивті ... ... ... ... ... бола ... әлемдегі ең қауіпті
аймақтардың бірі Орталық Азия аумағының бір бөлігіне жатады.Қазіргі
діни-саяси экстремистік ұйымдардың діни идиологияларын ... ... ... ... ойланарлық жайт.Бүгінде халықаралық діни-
саяси экстремистік ұйымдар әлемдегі бірқатар ... ішкі ... ... ... жақын аймақтар
Ресей,Тәжікстан,Қырғызстан,Өзбекстан,Шыңжаң ... орын ... ... әрекеттер соған ... ... ... тек ... ғана ... салдары да
қауіпті болмақ.Сондықтан да ұлттық қауіпсіздікті жан-жақты қамтамасыз
ету үшін қоғамның өмір сүру ... мен ... ... ... ... ... ... шараларды ойластыра беру
керек.Соның ішінде дін ... ... ... ... ... ... кейбір аймақтар әлемдегі білім деңгейі ең төмен, қатаң
саяси режим орнаған,тарихи өзара ... ... ... діни
қақтығыстар жиі бой көрсетіп тұратын зонаға ... ... ... ... өсу мен ішкі ... ... ... алып келе жатқан бірден-бір мемлекеттің Қазақстан екені
даусыз. [6.]. Сондықтан да ... ... ... мен ... ... ... Азия ... тұрақты дамудың нақты кепілі болып,
конфессияаралық қатынастардың үйлесімдік тапқан моделі болып танылатыны
шындық.Сондай-ақ діншілдіктің пайда ... –ол өте ... ... өте
нәзік,шетін сферасы,сондықтан да ең бірінші бұл бағыттағы социологиялық
зерттеу ұйымынан дінтану проблемаларын жете ... алу ... ... ... дәлелдегендей кез-келген өркениет пен ... діни ... ... ... даусыз.Яғни,дін -
мәдениеттің маңызды факторы болып табылады.Дінмен,діни принцптермен
санаспаған қоғамның қуатты,тұрақты ... ... ... ... отырып,дінді билік институттарынан бөлектеп
алғанмен,кез-келген діни сенімнің ұлттық идиалогияны қалыптастыруға оң
әсер ететінін жоққа ... ... ... ... ... орыны қоғамдық сана
формаларының ешқайсысынан да ... ... ... ... ... территориясында көптеген діндердің қолданыста болғаны тарихи
шындық.Алайда олардың ешбірі де ... ... ... ... экономикалық дамуына ... әсер ете ... ... ... ... ... ... нәтижесінде діни еркіндік принціптерін түпкілікті ұмыту,естен
шығару орын алды.Мемлекеттегі мұсылман және ... ... ... ... ... бюрократиялық
жүйенің бір тармағы ретінде мемлекеттің қатаң бақылауында болды.Өткен
ғасырдың 90-жылдарының басында Қазақстан территориясында негізінен екі
діни ағым ... ... ... негізгі екі этникалық топтың(қазақ
және орыс ұлттары) дәстүрлі ұстанымдарындағы Ислам діні мен Христиандық
еді.Дегенмен ... да діни ... ... ... мен
адвентистер,католиктер,ішінара иудаизм діні т.б. да әрекет ... ... ... ... дінін ұстанатындардың саны басқа
конфессиялардың ... ... ... ... ... біріктіретін ұйымдық ... ... ... ... діни ... өзіндік даму
импульсі қарқынды серпін алды.Қазақстанның 1993ж.-1995 ... Ата ... өзін ... ... деп ... діни –сенім бостандығы кез-келген Республика азаматының
ажырамас құқығы болып мойындалады. Жиырмасыншы ғасырдың соңғы он ... ... ... өміріне исламдық факторлардың
айтарлықтай ықпалы бар екенін көрсетті. Саясаттағы діннің рөлінің өсуі
–мұқият зерттеуді талап ететін ... ... ... ... ... ... ... ұстанатын діни қозғалыстардың
өсіп келе жатқаны ... ... ... Қазақстанда
көптеген мұсылман және христиан діни бірлестіктері пайда бола
бастады.Салыстырмалы ... ... жылы ... діни ... ... православтар –202-ге жетіп,Республикадағы барлық діни
бірлестіктердің жалпы үлес салмағының –58 % құраған.1990 ... ... ... рет ... ... Діни Басқармасы
құрылды.Алғашқы бас мүфти Рәтбек қажы Нысанбайұлының орынына бұл күнде
зайырлы адам ... ... Діни ... құрылым болып саналады.Осы басқарманың басшылығымен елдегі
ислам діни ... ... ... мен мұсылман діни
–ағымдарының мекемелері әрекет етеді.Тек 2006 жылы ғана Діни ... ... ... орналасқан 1700 мешітті бір жүйелік
интегралға салды.Мүфтиат ... ... ... ... ... ақпараттарына сай бұл күнде Республикада
5000 нан астам ... бар ... ел ... орта ... діни оқу ... білім береді екен.Ең танымалдары ... ... ... институты,Нұр-Мүбәрәк Университеті, Меркедегі
ұлдар медіресесі мен Лугавай елді ... ... діни ... ... Шығыс аймақтарда орналасқан мұсылман елдері ... ... ... ислам институттарына
студенттерді оқуға жіберіп отырады.Бұған қоса Қазақстанның өз ішінде
түрлі діни ... ... да ... ... ... ... ең танымалдары қатарына«Мұсылман әйелдері
Лигасы»,«Фатима Ассоциациасы», «Рифах» діни ... ... ... іс - ... ... ... және өзіндік болмыстарын
мұсылман мәдениетімен сабақтастыруға бағытталған.Қазіргі кездегі
Қазақстан территориясындағы ... діни ... ... ... ... ... ... отырғанымыздай Қазақстандықтардың көпшілігі Ислам,
Православия, Католик діні (баптистер мен ... ... ... ... ... ... діни ... –жаңару кезеңі десе де ... келе ... ... діни ... ... ... т.б.)жаңа діни ағымдардың да
көптеп ... ... ... өмір ... ... ... ... елге белгісіз болған,бірақ шет ел қоғамдарында ұзақ
даму тарихы бар түрлі діни ... ... бой ... бастады.Олардың
қатарына протестант шіркеуіне жататын «Агапе»,«Жаңа Өмір»қауымы, ислами
– экстремистік ұйымдар қатарындағы «Хизб-уд-тахрир», ... ... ... діни қауымдастықтар жатады.Мынаған назар
аудару керек: ... ... діни ... ... ... ... ретінде ғана емес,жалпы ... ... ... алып ... ... органдар мен діни бірлестіктердің бұрынғы жағымсыз қарым -
қатынастары дін ... ... ... ... жаңа ... ... түсінікті тез жойып,теріс түсініктерді жеңіп
шығуда.Бұрынғы ... ... діни ... ішіндегі
өзгерістермен,бұрын елімізге белгісіз болған жаңа ... ... жат ... ... ... ... қатысты бірқатар сақтық шаралары да ортақ болып
келеді.Сондай-ақ дін ... ... үшін ... ... ... ... де ... аударарлық жайт.Қазақстан қоғамына
белгілі ғалым,философ Ғарифолла Есім мырзаның айтуынша«..Дін мен саясат
екі бөлек феномендер.Дін адамның ... ... ... бар адам жаратушысын танып,иман келтірмек.Ал саясат болса ол
адамдардың қауымдасып,ұлт,халық болып,мемлекет ... өмір ... ... үнемі ар,ұят,иман мәселелері ... өріс ... жері де осы ... ... сөйлеу күнә.Ал саясатта өтірік айту мақсатқа жетудің бір
тәсілі болып кетуі де ғажап емес.Сондықтан да ... дін мен ... ... ... ... жанасып кетсе –ақ өз қадірін жоғалта
бастайды.Алайда әлем халықтары тарихында және бүгінгі ... ... ... ... да дін мен саясаттың байланысы
бүгінгі заманның күрделі ... бірі ... ... ... ... ... Қазақстанның өркендеуі мен тұрақтылығы үшін дін,конфессиялық
ағымдар мәселесі өзекті проблемалардың біріне айналуда.Қазіргі таңда
Қазақстанда ... ... ... ... ... басым
көпшілігі негізінен Ақмола,Алматы,Қарағанды,Солтүстік және Шығыс
Қазақстан ... ... ... ... ... діндер жайлы мағлұматтарға назар аударсақ:
Қазақстандағы Ислам діні.
Біздің еліміздегі негізгі исламдық дін – ... ... ағым ... ... яғни ... ... шыдамдылықпен
қарауға, дәстүрлі салт-ғұрыптарды қадірлеуге,еркін ойлы ... ... діни ... ... ... ағымды еліміздегі
қазқтар,ұйғырлар,өзбектер және Республикадағы басқа да ұлттар діни
сенімдері негізінде ... ... ... ... ... ... ... бағыты.Дегенмен Елімізде шафиттік
мазхабындағы суннизм діни ... ... ... мұсылман әлемімен байланыстың күшеюі,кейінгі ... ... ... ... ағымының пайда болуына алып
келді.Олар діндегі еркін ойлы пікір айтуды жоққа ... ... ... және ... ... фанаттық қатігездікпен
қараумен т.б.қоғамымызға жат идеялармен ерекшеленеді.Бұл мазхаб ислам
фундаментализмі идеясын Республика аумағына таратуға ... ... үшін өте ... ... ... екі ... ағымға
бөліп қарауға болады.Бірінші жақтан бұл ағым алғашқы ... ... ... ... ... ... және салт-дәстүрлік нормаларды ... Бұл ағым ... ... ... ... мақтануға
негізделеді.Бұған исламды күштеп тарату әдісі мен ... ... жат ... діни ағым ... ... ... әулиелер мен қасиетті жерлерге тәу етуге ұрпаққа тиым
салады.Бұл ислами фундаменталистік бағыт уахаббизм ... ... ие ... ... ... ұстанатын діні есептеледі. [7.] Келесі ағым бұл
бұл алғашқы мұсылман қауымына тән ... ... ... ... қайта құруға ұмтылатын топтардың іс-әрекеті,таза
исламды саяи идиологияға ... осы ... ... ... деп ... ... ағымға елімізде тиым
салынған.Кейінгі кездері Пәкістандық діндарлардың ықпалымен Қазақстанда
«Ахмадия»қауымдастығы пайда болды.Бұл ... ең ... ... Ахмад Кадиани(1838-1908ж.ж.) 1891-жылы Үндістанда іргесін
қалаған.1891 жылы ізбасарлары оны ... ... ... ... ... ... урду ... сексен кітапқа жазылып
шықты.Қазіргі кезде Ахмад еңбектері ағылшын тіліне аударылған.Ахмадия
алғашқы пайда ... ... ... ... мен индуизмге
қосақтамаққа ұмтылған болса керек.Қажылық парызды өтеуде Меккемен қатар
Ахмед өмір ... ... ... ... және де ... Христос
жерленген Кашмирдегі Срингар қаласын ... ... ... ... ... ... таңып өлтіргендері де,мұсылмандардың оны Алла тағала тірідей
аспанға алып кетті дегендері де өтірік.Олар ... ... ... ... ... деген пікір айтады. Қазірде«Ахмадия»ұйымынның
орталығы Лондонда ... ... ... ... ... конфессиясына жатқызылмайды
Қазақстандағы шийіттік бағыт негізінен әзербайжан ұлты өкілдері
арасында кең тараған.Шиизм ұйым ретінде тіркелмеген,өздерінің ... ... де ... ... ... ... діни ... үлесі артып келеді.Ол
көбіне еліміздегі Иран елшілігімен студенттер арқылы ... ... ... мен ... да облыстарда сопылық бағыт кең
тарап ... ағым Қожа ... ... Хазірет Сұлтан(1103-
1166ж.ж.) есімімен тығыз байланысты.Елімізде яссауи жерленген Түркістан
қаласын кіші ... деп те ... ... ... ... жазған
еңбегі көне түркі тіліндегі«Хикмет»кітабы.
Республикамызда 1990 жылы Қазақстан Мұсылмандар Діни ... ... ... ... ... ... ... көптеп тарту ісі қолға алына бастады.Сондай-ақ
жаңа ... ... ... ... ... ... жаңа ... ашу ісі қарқынды жүргізілуде.Алматыда Ислам
мәдени орталығы мен Орталық мешіт салынды.Елордада бүгінде Нұр –Астана
мешіті халыққа қызмет ... ... ... ... де ... басқарманың мәліметінше қазірде Қазақстанда
11 миллиондай халық мұсылман санатында екен. Яғни,24 ... ... ... үлес ... ... ... ... төрт мыңдай мешіт ... ... де саны ... үшін 1991 жылдың 1-
қаңтарындағы мәліметіне сай ... ... 134 ... ... мешіттерде еріктілерді алғашқы діни білім алуға,араб
тілін үйретуге ... ... ... ... ... ... ... 10-12 жас және одан жоғары жастағы ұл балалармен
қатар қыздарды да ... ... ... діні ... ... үйрету,құран оқыту,оның пәнін түсініп
салауатты өмір сүру салтына ... ... Діни ... ... ... Шығыс елдеріндегі мұсылман институттарына оқуға
да жіберіп тұрады.Соның ішінде Түркия,Египет,Сауд Арабиясы елдеріне
көптеген шәкірттер оқытылуда.Қазақстандағы Ислам дінінің өзіндік ... ... ... жолға қойыла қойған жоқ.Діни кітаптар негізінен
Түркия ме,н Пәкістаннан ... ... орыс ... ... ... насихаттайтын түрлі баспа газет-
журналдардың да қатары көбеюде.
Қазақстан ... ... Сауд ... мен ... ... ... мемлекеттерінен келген діни
миссионерлер белсенді жұмыс жасауда.Діни –миссионерлік ұйымдар көбіне
түрлі ... ... мен ... ... ... органдары мен Қазақстан Мұсылмандар Діни
Басқармасына ескертпестен ... ... ... ... ... бағыттағы халықаралық ислам
бірлестіктерімен тығыз ... ... ... ... ... кең ... қолдау көрсетіп
отырады.(Ал бұндай әрекеттер Республикамыздың заңына қайшы әрекеттер
болып ... ... ... ... қаржылай көмек беріп,медіресе,діни әдебиеттер, арнайы
оқыту ... ... кең ... көрсетіп отарғандары,Республикамызда
ислам фундаментализмінің насихатталып-таралуына жол ашатын
орталықтардың ... ... ... шығармайды.Осы негізде 2005 жылдың
ақпаныныда еліміз аумағында ... ... ... ... етуіне заңды түрде тиым салынды.Қазірде біздегі
билык органдары,Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті Республика ... ... ... жіті ... елімізде
елең етерліктей діни жанжалдар,діни қақтығыстар орын ала қойған жоқ.
Қазақстандағы Христиан діні.
Христиан діні 3-4-ғасырларда-ақ Орта Азия ... ... ... ене ... ғалым Байпақовтың
айтуынша«...археологиялық және ... ... ... ... ... ... ... дініне тән
болып есептелетін табылған заттар 6-7 ғасырлармен 13-14 ғасырлар
аралығын ... ... ... Христиан дінінің
негізгі үш бағытын да, яғни, Католиктік, проваславиялық, протестанттық
бағыттарын ұстанатындар бар.Бұған қоса ... ... ... шіркеуі де ресми түрде діни ұйым болып тіркелген.
Қазақстандағы Проваславия.
Қазақстанда Проваславия дінін ұстанатындар саны Ислам дінінен кейінгі
екінші орында ... ... ... бастамасымен 1991
жылдан бастап ... ... ... діни ... Қазақстанға керекті шіркеу қызметкерлерін дайындау
ісіне ТМД аумағындағы басқа да елдерден,соның ... ... ... ... ... ... мектептерден жас буынмен бірге
үлкендер де дәріс ала алады.Атап айтқанда ... ... діни ... ... ісі ... ... Проваславия шіркеуі құзіретімен Қазақстан территориясында
мінәжат ету үйлерімен шіркеу құрылыстары,ескі діни ... ... ... қарқынды жүргізілуде.Мысалы Ақмола және ... ... екі ... ... бір ... ашылған.Сондай-ақ«Қазақстандағы Проваславия нұры», «Ихтис»,
«Въеди», «Сізге сыйлар махаббат» сынды діни газет-журналдар шығарылады.
Кейінгі жылдары Қазақстан ... «Шет ... ... ... ... ... ... әрекет
етуде.Ол негізінен 1921жылы Кеңес Одағына ... орыс ... ... ... мен ... қалаларында осы
шіркеуді жақтаушылардың тобы бой көтере бастады.Бұл діни ұйым 1995
жылы ... ... ... тіркелуге әрекет еткен.Алайда бұл діни
бірлестіктің шетелден қаржылай алатын,саяси бағыты болғандықтан ... ... –он ... ... ... ... бірі.Олардың негізгі діни ұстанымдары ескі проваслав
шіркеуінің әдеп-ғұрыптарын жаңғыртуға ... ... ... ... ... ... бұл сектаның
шағын топтарын Алматы қаласы мен Шығыс Қазақстан ... ... ... ... көсемдері Н.С.Ильинннің есімімен
аталатын бұл діни ағым он ... ... 40-шы ... ... екен.Бұл діни ағымның ... ... ... діни ғұрыптарын ортақ пайдаланады.Яғни,Бір Құдай-
ол,Егова,ал Иисус Христос- адамдар арасынан ... ... ... деп ... ... бойынша Ильиндік діни әдеп-ғұрыптарды
мүлтіксіз орындаған әрбір адам-ол да құдайдың баласы бола алады.Басқа
сенімдегі ... ... да ... ... ... ... өз кезегінде АҚШ-ғы «Иеһова
куәгерлері»демонимациясының пайда болуына ықпал еткен көрінеді.Жалпы
алғанда ... ... ... ... ... бұл ... еліміздің Солтүстік, Солтүстік-
Шығыс,Орталық ... ... ... ұстанады.
Қазақстандағы Католик діні.
Қазақстандағы Римдік –Католиктік шіркеуі мінәжатшылары қатары
кейінгі жылдардағы Республикадағы католиктердің негізін ... ... ... нәтижесінде едәуір азайып қалды.Неміс ұлты
Қазақстандағы ... 70%-ын ... ... ... болуы,Кеңестер кезіндегі халықтарды күштеп қоныс
аударту ... ... ... ... сол ... ... ... неміс ... ... және ... ... ... ... ... пірәдәрлары –поляк,литва,латыш,кәріс ұлтынан
құралған 90-ға жуық католиктік бірлестіктер жұмыс жасауда.Мінажат айту
дұғалары ... ... ... оқылады.Католик
шіркеулері аясында шоқынуға, католиктік діни ... ... ... ... ... ... ... егде
жастағылар да діни сауат аша алады.Католик ... ... ... ... –католик шіркеуі)да парыз санайды.Униат шіркеуінің
әлеуметтік базасы болып,батыс Украинадан келген кірмелер мен оның
ұрпақтары саналады.Униат ... ... саны ... ... негізінен осы дінді ұстанатындардың үйлері ... ... ... ... Қарағанды қаласында униат
қауымдастығы бар. ... ... - өз ... ... да ... ... ... бастыларға,мүгедек қарт
адамдарға ... ... олар ... өз ... ... ай ... басылып шығатын діни газеттері
бар.
Қазақстандағы Протестантизм.
Қазақстандағы Протестантизм әйгілі ... ... ... ... ... қең етек жая ... процеске
дейін олардың саны өте аз еді.Сондай-ақ ... ... ... ... ... ... мен
неміс-поляк ұлттарының депортациялануы үлкен үлес қосты.Протестантизм
конфессиясы түрлі ағымдардан тұрады.Солардың негізгі діни ұйымдарына
тоқтала кетсек:
Лютериантство Протестанти ... ... ... ... Германиядағы ірі реформаторлардың бірі –Мартин
Лютердің есімінің құрметіне қойылған.Лютериан ... ... ... Библиямен бірге,М.Лютердің «Катехизис» атты
еңбегі де бірге оқытылады. ... ... ... ... ... жоққа шығарады.Бұл ағым өзіне ... ... ... ... мен ... білдіргендердің күнәсі
өзінде қалады деп шіркеу ... ... ... үйретеді.Күнәдан
арылудың бірден-бір жолы,ол –ағынан жарыла мойындау ... ... адам ... ... ... ... қабылдамайды
және мемлекеттің шіркеуге қатысты ерекше әрекет етуін мойындайды.
Баптизм –Протестантизмнің ішіндегі он сегізінші ғасырда пайда болған
діни ... ... ... де ... ... ... ... бастауды Библиядан іздейді. [8.].Баптизм ілімі бойынша шоқыну
тек 16 ... ... соң ғана ... ... толық су
айналымдарында немесе мінәжат үйлеріндегі арнайы қолдан ... ... ... адам ... адамның өмірінің
азапқа түсуі немесе азат болуы алдын-ала анықталады дейтін Кальвинизм
идеясына жүгінеді.Яғни,Құдайдың адамзатты құтқаратын жалғыз ... еске ... ... ... ... ... ғана ... керек.Олар да менониттердей Рождество,Троица,Пасха
сияқты мерекелерді атап өтеді.
Апостол рухындағы ... ...... ... ұстанымдардың бірі.Олар, шіркеу –адамдар мен құдай арасындағы
көпір дегенді жоққа шығарады.Бірақ,қоғамдағы тәртіппен ұйымшылдықтың
қажеттілігін ... ... үш ... ... емес ... да оларды «Даралықты дәріптеушілер»деп те
атайды.Олар шоқыну барысында«Во имя Отца,сына и светого духа»дегеннің
орынына «Во имя ... ... ... бұлардың ең ірі
діни қауымдастықтары Қарағанды қаласы мен ... ... ... ... аймақтарынан да шағын діни
топтарын кездестіруге болады.
Құдайлар шіркеуі –Жиырмасыншы ғасырларды Германияда пайда ... діни ... ... діни ағым ... ... тазару мен
шоқынудан өткен әрбір христиан«таза жүрек» деңгейіне жетеді.Осылай ол
ендігі жер ... ... ... ... ... ... дейді.Шіркеу
пірәдарларының айтуынша христиандар барлық күнәлардан құтқарылған,олар
құдайдың таңдаулы адамдары санатында.Бұл діни ілімге сенетіндердің
елеулі бөлігін Алматы мен ... ... ... Петропавл
облыстарынан кездестіруге болады.
Қазақстандағы Буддизм.
Буддизм ең көне әлемдік дін.Негізін ... ... ... мінәжатшыларының айтуынша адамзат баласын
жер бетіндегі адасушылықтан құтқару үшін,ақиқат шындықты жеткізу үшін
бұл өмірге ... ... өзі 29 ... ... отбасын
тастап ақиқатты іздеудің«ұлы жолын» бастады.Бұл өмірдегі пендеуи
тіршіліктен бас тартып,терең ойлылыққа салынған ол ... ... ... Үнді ... тарата бастаған.Буддистер адамзатты
құтқаратын Үш қорғанға сенеді.Біріншісі – ол Будданың өзі,екіншісі-
Дхарма(ғылым),үшіншісі ... ... ... ... мен ... арылып, нирванаға
жету.Буддизмде негізінен екі бағыт бар:Хинаяна –құтқарылудың тар жолы,
махаяна –құтқарылудың кең жолы.Хинаянада құтқарылу тек сангхе ... ... ... ... ... махаянада құтқарылумен
мирян қосылып әрекет етуге ... ... ... ... ... айтылмаған.Яғни будда ешқашан Құдайдың хақтығы жайлы
айтпаған екен.Ал ары ... ... өзі ... ... ... ... ... басқа да монахтарға сиыну,олар жер
бетінде басқа да күнаһар ... ... үшін ... деп ... ала бастады.
Орта Азия мен Қазақстан территориясына Буддизм ілімі б.э. бірінші
ғасырында тарала бастаған ... ... ... ерте орта ... ... ... ... Маргианда,Ферғана
мен Жетісу өңірлерінде мекен ... ... ... ... ... ... ... басшылар да осы
буддизмді ұстанған немесе олардың діни ... ... ... ... ... ... жылдардағы
нәтижелері көрсеткендей Оңтүстік Қазақстан облысы территориясынан
ежелгі ... ... ... ... тарихи болжамдар
бойынша будда монастрлерінің мұсылмане медіреселері мен ... ... ... ... ... ... да пікірлер айтылуда.бірақ
бұл сипатты болжамдардың әлі де ... ... ... мен тыңғылықты
болжамдарды қажет ететінін айта ... жөн. ... ... ... екі ... бірлестікпен көрініс табады және де
олар тек қағаз жүзінде ғана ... ... ... іс-әрекеттері
туралы мардымды ештеңе айтылмайды.Мысалы,1995 жылы Алматыға үнді
монахы келіп,Көктөбеде будда ... салу ... ... бұл іс ... таппады.Сондай-ақ Алматы қаласындағы тағы
бір тұрғын будданы қабылдап,солардың қауымына кірген соң, осы ... ... ... үш айға ... ... екен.Ал
одан бергіде бұл діни бірлестіктер жайлы нақты ақпараттар жоқтың қасы.
Қазақстандағы Иудаизм.
Иудаизм ежелгі монотеистік дін санатындағы еврей ... ... ... ... ... ... ... Иудаизмнің
қасиетті жазбасы болып ... ... ол – ... ... ... ... ... ең маңызды бөлімін –Тора иемденген.Оны
Синагогқа сиынушылардың барлығы да ... ... ... ... жер ... аралып,тораны барлық ұлттарға ұсынған
екен.Бірақ олардың ешқайсысы да оны қабылдамаған,тек соңында еврей
ұлты ғана ... басы ... ... ... еврейлердің
түсінігінше Тора 70 тілде кітап болып түскен.Кейін тек еврей тілінде
ғана ... ... ... ... ... мен
Гемараның қосындысы саналатын Талмуд та бар.Осы Тора мен ... мәні – Заң ... ... Иеһудейлер өмірінің қарапайым
іс-әрекеттерін де реттеп отырады.Иудайзм заңының негізгі ерекшелігі
бағыну ... ... ... аса мән ... ... тұту мен пост мейрамдарын ұмытпау.Бір
айта ... ... ... ... ... апта ... ... демалыс деп жариялағандардың алғашқысы болып
саналады. Иеһудейлерді ақиреттен алып ... ... жол –ол Тора ... ... шарттарын мүлтіксіз орындау.Сондай-ақ Иудаизм еврей
ұлтын құдайдың ең ... ... деп ... ... ... ... ... халқы дүниеге келген ұл баланы 7 күннен кейін
сүндетке отырғызады.Әрбір шынайы ... ... ... әйел
қылып,құл қылып,еврей емес қылып жібермегені үшін Құдайға мадақ айтуға
тиіс.Бұл ... ... ... ... ... ... ... емес,құдайдың міндет қылған құлшылықтарына рахмет
айту.Яғни,ең аз міндетті ... ... ... сосын
әйелдерде екен.Құдайдың ең сүйікті ұлты болу әлемге ... ету ... өз ... құдайды еске алу амалдары мен Иудей
заңдылықтарын ... ... ... ... ... қалу ... догматикасына сәйкес әрбір адам дүние есігін ашқан
сәтттен бастап,күнә мен жамандықтан азат,пәк күйінде келеді.Сондықтан
иудей дініндегі ... ... ... ... көр ... ... ... алады деген түсінікке тәрбиелейді.Жалпы
Израйль мемлекетінің құрылып еһудейлердің бір жерге жиналуын,ақыр
заман ... ... ... оның ... ... қалады деген мистикалық ... ... ... ... ... ... үш негізгі ағымға бөлінеді. Ортодоксальді ағымның
өзі ортодоксальді және ... ... ... ... ... ... қадірлеп,Талмудта ... ... пен ... рұқсат етілген
тағамдарды ғана пайдалануға кеңес береді.Ортодоксаль еместер заманауи
мәдениет пен синонизмді мойындамайды.ХаБадтаға ... ... ... пен ... ... ... ... парыздарды
орындауға шақырады.
Реформистік иудаизм –Талмудтағы ережелермен ғұрыптарға аз мән
беретін сенімнің либералды ... ... ... ... ... ... ауыстырды.Ең бастысы –діни ғұрыптарды мүлтіксіз
орындау емес,олар үшін ең маңыздысы қоғамдық белсенділік таныту.Алайда
олардың да ... ... діни ... ... да ... ... ... бағыт бұл,қазіргі заманауи иудаизм
–либералды және ... ... ... ... ... ... ... тән
мейрамдар мен ұлттық ... ... ... ер мен әйел ... теңсіздікті алып
тастауға рұқсат етті.Олар сондай –ақ өздерінің діни ... ... ... пәлсапамен ұштастырып отыруға
тырысады.Олар миньянға(еврейлердің 13 жастан бастап мінажат етуге
жиналатын қауымы)тек ... ғана ... мен ... ... ... деп ... ... Қазақстанға ірі қауыммен
қоныс аударып,тұрақтанулары Сталиндік репрессияның ... ... ... ... қазақ халқының үлкен толеранттылық танытуларының
жемісі.Атап ... ... ... ... ісі»деген атқа ие болған оқиғалардан кейін көптеген
еврейлерді ... ... ... қоныс аудартты.Респубдикамызда
қазірде иудаизмнің үш тармағы да әрекет етеді.Олар Израиль мен ... діни ... ... байланыс орнатқан.Солардың ішінде
әсіресе Алматы қаласындағы «Хаседтер»ұйымын ... ... ... ... қауымға қатысуға әйелдерге де ... ...... идеяларды феминистік
бағытпен ұштастыра отыратындарын айта кету ... ... ... төрт ірі діни ... ... ... және де ... мен Шымкентте бір-бірден.Сондай-ақ
Республиканың басқа ... да ... діни ... ... ... орталықтары жұмыс жасайды.
Мысалы:Қарағанды ... ... ... бері Шалқыма концерт залында
Еврейлердің жаңа жылы «Рош-Гошан»мейрамын үздіксіз тойлап келеді.
Сондай-ақ ... ... ... ... ... шоқыну мектептері жұмыс
жасауда.
Қазақстандағы дәстүрлі емес діни ағымдар.
Ғылыми әдебиеттерде ... емес ... – діни ... ... ... ... жазуынша«..діни
ағым,ғибадат дегенде мен қандай да бір ... ... ... түсінігімдегі культ,діни ағым –ол біздің мәдениетімізге
бұқаралық ... ... ... бір діни ... діни ... ... жөнінде айтарлықтай ерекшеленетін діни қауымға ... емес ... ... діни ... ... бір бірізді
сенімге үйрету жүйесі қалыптаспаған,діни ағымдардың ... ... ... ... бар,ресми
құндылықтарға оппазициялық бағыттармен қарайтын ерекшеліктерден ада
емес.Нақтырақ айтқанда ғылыми- оқу ... ... ... ... ... ... Неориенталистік ағымдар(кришнаны тану қоғамы,
• трансцедентальді медитация)
• Неохристиандық ... ... ... Жаңа ... ... ... түрлердің әдеттен тыс болуы,Діни ағымдардың ... ... ... ... ... ... емес діни ағымдар жастарды өзіне қөптеп
тартуда.Көріп отырғанымыздай ел ... ... ... емес діни ... ... күрт
арттырды.Түрлі сыртқы сенімдерге сүйенген мистикалық топтардың ... ... ... ... ... өзіне тарту ісі көрініс
табуда.Алайда еш католиктер,еш православ,еш протестанттар ... ... ... күн ... ... емес.Бүгінде
көптеген протестанттар алғашқы ғасырлардағы шіркеу тазалығын қайтаруға
ынталы.Қ.Р. ... ... діни ... ... ... 1997 ... 1- қаңтарында Қазақстанда 1642 ... ... ... 30 түрлі конфессияға жатады.Сондай-ақ
Әділет Министрлігінде сегіз христиандық ... ... діни ... ... фирмалар түрінде әрекет
етеді.Кейінгі жылдары ... ... ... ... діни ... 12
есеге өскен.Шамамен 200-дей діни бірлестіктер мен топтар қызмет
етуде.Олардың ... ... ... ... куәгерлері,ескі дәстүршілер,
Ахмадилер,Иудейлік дін,Жетінші күн Адвентистері,Пресвитерандар т.б.
жатқызуға болады. ... ... діни ... ... ... ... ... және діни жүйеге жақын топтардың әрекеттерін
айтуға болады.Алайда олар шашыраңқылықтарымен шағынқылықтары есебінен
көзге түсе бермейді. Қ.М.Д.Басқармасы мен Орыс ... ... ... Епархиалдық басқармасымен қатар:Римдік – Католик
Апостолдық діни әкімшілігі,Қ.Р. Оңтүстік Шығыс ... ... ... Шіркеуі бірлестігі,Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... емес
конфессиялардың көптүрлілігіне қарамастан оларға сенетіндердің саны
басымдыққа ие емес.Мысалы:Алматы қаласында Иеһова куәгерлері қатарына
жататындар – 4000-дай адам ... ... ...... 600-дей,каоликтер-500-дей,Иеһудейлер200-
дей,протестант жаңа ... –3000 ... ... - өте көп ... ... Жаңадан пайда болған діни бірлестіктердің арасында
белсенді жайылып,таралып ... ... ... ... ... ... жатады. Сондай-ақ кейінгі кездері әсірісе Оңтүстік Қазақстан мен
Алматыда бой көрсете бастаған Қазақстан Мұсылмандар Діни ... ... ... ... қала ... ... ... болады.Дәстүрлі емес діни ағымдарға негізінен Батыс пен Шығыс
дәстүрлерін жинақтау,қосу арқылы жаңа діни ... ... олар ... өз ... ең ... ақиқат,әлемдік дін
деп жариялауға құмар.Жаңадан пайда болған діни ағымдарды –Псевдо
христиандық,Шығыстық,псевдо ғылыми, оккульттік, ... деп ... ... ... ... қылып бөле салу да оңай дүние
емес,себебі,көпшілік діни ағымдарда барлық тенденциялар бірігіп ... ... біз ... белсенді деген түрлі дәстүрлі емес діни
ағымдарға қысқаша тоқтала кетсек:
Бахай сенімі—1817-1892 жылдары өмір сүрген Баха ұлы ізбасарларының
діни ұстанымы.Арабшадан ... ... ... пайда болған бахай діни ағымын ұстанатындар саны бүгінде
олардың орталықтарының ... ... 5 ... ... сенімін насихаттайтын діни кітаптар 800 тілде жарық
көрген екен.Бахай діни ... ... ... ... ... беделді ұйымдармен байланыс жасайды.Сондай-
ақ БҰҰ-да мемлекеттік емес ұйымдардың кеңесші ... ... де ... ... ... ... –Баха ұлы мен Абдул Баханың
жазба еңбектері ... ... ... ... ... болып –Бахай діни сенімін
мойындаған және сол діни нормаларға ... өмір ... ... яғни ... ... ... ұстанымдарын толық
мойындау,осы ұлылардың ашқан жаңалықтарын шынайы қабылдау және оған
бағыну,Абдул Баханың қасиетті өсиеттерінің әрбір пунктерін ... ... ... ... ... діни ... мен ... орнату.Бахайлықтар адамзаттың бірлігі,діннің бірлігі мен оның
тариха даму ... ... Алла ... жерге
жіберген елшілері ретінде:Кришнаны,Зороастрды, Моисейді, Иисусты,
Мұхаммед(с.ғ.с.)ды, Баб,Баха ұлы ... дін ... ... Баха ... ... діни ... шыңы ... ғылым мен дін гармониясы идеясын: кез-келген ақиқатты
іздеудегі талпыныс,сол ізденушіні түбі Бахай дініне алып келеді ... ... ... ... екенін(соның ішінде жұмақ -
құдайға жақындау,тозақ - құдайдан ажырау деп түсіндіріледі)ер мен
әйелдің теңдігін ... ... ... ... ... ... ... көп көңіл бөледі. Олар тақуалықты жаратпайды,алкаголь
мен нашадан алыс ... ... ... ... білім алуға
міндеттейді,адамзатқа қызмет етуге шақырады.Олар Бахайлықтар -әлемнің
азаматтары ... ... ... Сондай-ақ олар құмар
ойындарға,некеден тыс жыныстық ... ... ... аяусыз қарым-қатнас жасауға, кісі өлтіру,
өтірік айту,қол сүю мен тілемсектікке қатаң тиым ... ... ... ... мешіт және ... да ... ... ... ... рұқсат береді.Алайда
олар әрбір қауым мүшелерінің міндетті ораза ... ... ... аралығында,бахайлықтарда бір жылда 19 күннен тұратын 19 ай
бар)парыз қылады.Бахайлықтардың ... ... ... ... ... ... ... орналасқан.Қазақстанда
Бахай діни бірлестіктері – барлық ірі қалаларда ... ... ... өтіп те қойған.Олар негізнен жалпы қауым
жиналыстарында өздері сайлаған 9 ... ... ... рухани
–діни топпен басқарылады. Орталықтары ... ... ... ... ... ... шығанағындағы елдерден
сондай-ақ Малайзия мемлекетінен келеді.Діни әдеби кітаптары ... ... ... тану ... ... ... А.Ч.Бхактиведанта Сванидың (1896-
1977ж)бастамасымен әлемге танылған діни ағым.Ол 1965жылы Нью-Иоркке
қоныс аударып,сол жерде 1966 ... ... ... ... ... діни ... ең ... кітабы «Бхагаваттита»
саналады.Діни сенімдері ең жоғарғы құдіретті,ақиқат Құдай - ол Шри
Кришна ... ... ... ... ... өмірдегі жан
иелері екіге бөлінеді – Кшара мен Акшара.Акшара мәңгілік ... ... ... оның патшалығында өмір сүреді.Ал Кшара ... ... өмір ... және ... ... әрекеттері
материалдық табиғатпен араласқан. Өздерін уақытша материалдық
денелермен теңестірген ... ... ... ... ... сияқты т.б.құбылыстардан ... ... 840 ... өмір сүру ... ... ... ... заңына
сай түбінде түрленуге айналдырады.Осы өмір сүру формалары ... өмір сүру ... ғана ... ... мен өлген соң Шри
Кришна құдай патшалығына баруға ең ... деп ... ... Хари ... атын әуенге қосып,16 реттен күніне 108 рет
айтып ... ... ... ... ... тек таза мінезді,адал болып қалуға қауқарлары
жетпегендерге рұқсат етіледі.Ол ... ... ... ... ... әркез аулақ ұстау керек.Жыныстық қатынасқа тек өмірге
бала әкелу мақсатында ғана ... ... адам жаны ... туа беру ... арылуға мұқтаж дегенге сенеді.Олар
бойынша кімде-кім«Кришнаны тану»деңгейіне жетсе,ол материалдық денеден
арылып, рухани, ... ... ие ... бойынша рухани
қызығушылықтары төмен адамдармен әңгімелесудің қажеті ... ... ... ... ... ... ... діни
қауымдастықтарға қызмет ететін адамдармен ... ... ең ... әрі жалғыз жол.Қазақстанда Кришна қоғамы
кейінгі кездері белсенді әрекет ... және ... ... ... және ... ... жағдайлар.
Еліміздің заңнамалары бекіткендей шіркеулер мен мешіттер Мемлекеттен
бөлінген.Қазақстан Республикасы зайырлы мемлекет.Бірақ бұл діннің
мемлекетке еш қатысы жоқ ... ... ... ... ие,соның ішінде діни сенімдерге ие ... дін ... өз ... ... ... функциясын ұсынады.Яғни,жақсылық пен зұлымдық,қарыз бен
парыз,тиым сияқты догматикалық жүйе арқылы олардың ... ... ... бұндай діни жағдайлар алдымен сенім
иелерінің өмірлік ... ... ... ... өмірге нақтылы әсер етеді.Енді осындай әсер ... ... ... ... мен ... ... көрсеткендей,тұлғаның өз
болашағына деген сенімдерінің сейілуіне алып келетін қоғамдық
қатнастардағы ірі дағдарыстар,өзгерістер діни ... ... ... ... ірі дағдарыстардың әсері мен
көпшіліктің ... ... ... ... ... ... ... адамның жарқын болашаққа деген ... ... ... ұшыраса,онда адамдар үшін бірінші
орынға иөзінің жеке тұлғалық ... ... ... ... ... көрініс таппақ
Біздің Республиканың Конститутциясына сай,елімізде зайырлы қоғам
қалыптасып келеді. [11.]. Негізгі Ата ... ... ... ... ... діни бірлестіктердің
көмегіне сүйенуге тиым салынады.Сондықтан да Қазақстандағы қандай да
бір діни ұйымдардың саясатқа ашық ... ... ... ... ... да бір дін ... БАҚ –на ... саяси
процесстерге қатысты өз ойларын білдіріп жатады. ... ... ... сирек болады,және де олар діни бірлестіктер ... ... ... ... ... ... ... өздерінің саясатқа еш араласпайтындықтарын,Дін кез-
келген саяси ... мен ... ... ... ... ... ... келесі пікірінен
білуге болады.«Қандай да бір саяси ... ... ... оның ... ... ... өзінің табиғатын масқаралайды.Өзін
белгілі бір партия мен байланыстырып,басқа саяси партияларға оң қабақ
танытпайтын ... ... ... ... ... ... алып ... дін қоғам алдында тұрған күрделі қиын
әлеуметтік –экономикалық проблемаларды шешуде маңызды орынға ие ... ... ... ... тек ... ойлы азаматтар ғана
емес,сонымен бірге діни ... мен ... ... айта ... ... католик қайраткері П.Пупар егер
қоғам дағдарыс жағдайында тұрғанда көмек ретінде тек діни ... ... қате ... ... тура ... өз көзқарасын үш түрлі
пікірмен нақтылай түседі:1.Бәрінен бұрын – барлық қоғамда және қазіргі
нақты іс -әрекеттік ... ... ... діннің
ықпалын тек азаматтардың ... бір ... ... ... да бір қоғамдық –экономикалық
болсын,тариха немесе ... ... ... ... ... ... діннің шаттары ... ... ... ... ... шекарасын
анықтауды,Парламенттегі билік түрін таңдауды нақты көрсетпейді ... ... ... мен оны ... ... ... ... жауапты барлық ... ... ... - дейді.
Бұл пікірмен келісуге де болады.Шынында да діннің әсерін ... ... бір ... ғана ... жылдардың
соңына таман жүргізілген зерттеулердің нәтижесіне сай, Қазақстандағы
дінге сенетіндер мен сезінетіндердің ... ... ... 20-60% ... ... ... мен
шіркеулердегі арнайы бақылаулар елдегі діншілдік деңгейінің ... ... көп ... ... діни ... ғана ... халықтың басымдығы байқалады.Дегенмен де,мешіттердегі
ислам дініне деген жастардың бет ... ... ... ... мен ... арасы конфессиялық
қайшылықтардан ада емес екені де шындық жайт.
Сондай-ақ дін ... ... ... ... ... ... ... да айта кеткен жөн.Қазірде көптеген дін
қызметкерлерінің,шіркеу қызметкерлерінің депутаттыққа сайланудан баса
тартып жататындықтары да ... ... дін ... ... ... ... саяси
дүрбелеңге дендеп енуіне алып келеді.Бұл жағдайда қазіргі өтпелі
кезеңнің проблемалары мен ойға ... ... дені ... жүктелер еді.Бұндай құбылыс Шіркеудің қоғамдық күш
ретінде емес,қоғамның ар –ұяты,моральдық көрінісі ретінде беделін
төмендетері ... ... ... ... тек орыс ... ғана ... да діни басқармаларға да тән.Мемлекеттік
құрылымды экономикалық өмірді,жалпы адам ... ... ... ... ... ... де ... Ислам идеясын нақты
іске асыруға,алдымен Ислам мемлекеті болу ... ... ... ... ... ... емес
платформада тұрған мемлекеттік ... ... да бір ... ... мүмкін емес.Ол Алла атынан ... ... ... ... ... ... ... Конститутцияға негізделген зайырлы мемлекетімізде ... ... ... ... ... ... ... бағынулар
да әртүрлі екенін ескерген жөн.Мысалы Сауд Аравиясындағы мемлекеттік
құрылым –монархия болма,Түркияда – Парламенттік Республика,Ливанда ... ... ... ... өнегелі өрлеуіне айтарлықтай әсер ете
алады.Ұлтық салт дәстүрлерді жаңғырту мен ... ... ... рөл ... ... ... жағымды жақтары
басым,осы негізде бұл нормаларды қабылдау,іске асыру қоғам өміріне оң
әсерін тигізбек.Алайда бұған қарап,бірден таңғажайып ... ... ... ...... мүшелерінің барлығына
дерлік әсер етпейді,екіншіден – тәрбиелеу,баулу ... – ұзақ ... ... қатар,біздің бақылау көрсеткендей,қазіргі кезде
көпшілік ... ... ішкі ... ... ... айтарлықтай
әсер ететін емес,салт –ғұрыптық сипатта ғана әсер ... арақ ... ... ... бет сипай салу әдет
болып барады.Олар арақ ішуге ... ... тиым ... ... де,
мойынсұнбайды.Бұл дінге деген селқостықтың,әлі де тамыр үзе қоймағанын
білдірсе керек.Сондай-ақ көпшілік христиандарда «Күнәсіз күн ... ... өмір ... ... да ... ... күнә жасап тұрады және де әрқашан мінәжат ете ... ... ... ... ... ... және ... үшін жауап бере де,жауапкершілікті арқалай да ... ... ... алыс өткен шақ еншісінде.Діни ғибратты
нормалардың жалпы адами қажеттіліктерімен ... ... ... ... ... ағымдардың бұрмалануы,олардың дін атын
жамылдып,түрлі жаман әрекеттерге барулары,жалған сөйлеп,нақ ... ... ... ... ... ... ... діни уағыздар қазірде біздің
Республикада да жоқ емес.
Конфессия аралық және ұлтаралық қақтығыстардағы
проблемалар.
Баршамызға мәлім,кез –келген діни ... тек өзін ... ... ... ... ... өзін ғана адамзат тұрмысының
құпия сырларына нақты жауап беретін дін деп ... ... ... ... қоғамының тарихында
конфессияаралық қақтығыстардан сабақ ала отырып,біздің Республикадағы
көп конфессиялы қатынастарды шынайы суреттеуге және оның ... ... білу үшін ... ... ... тарихи дамуынан білетініміздей,елімізде негізінен
ислам дінін ұстанатын ұлттар қатарына – ... ... ... ... ... проваславтық сенім иелеріне
–орыстар, ... ... ... ... дін –нақты бір ұлттарға ғана тән құбылыс
емес.Оны қазір де көріп жүрміз. Дегенмен, уақыттың ... ... діни ... бірдейленіп,тұтасып жататыны да тарихи
шындық.Бұндай үрдіс дін таратушылардың ... да ... ... ... қазіргі кездегі еліміздің дін ұстанымындағы
еркіндік принцпі салдарынан –ұлт болмысын мүлде ... ... ... ... да бой ... ... ... дінаралық,ұлтаралық қатынастардың жағдайы
қандай?Бұл процестердің қоғам өміріне әсері қаншалықты?Енді осы туралы
Алматы ... ... ... ... емес ... –Инфо»жүргізген арнайы зерттеулерге назар аударып көрейік:
«Сіз қазір Қазақстандағы конфессияаралық қатынастарды қалай
бағалар ... ... 26%-ы ... ... ... толеранттылық,келісім,өзара түсінік бар
деп есептейді.Осы негізде сұралғандардың 27%-ы қайшылықтар бар,алайда
олар қауіпті сипатта емес деп ... ... ... ... мүмкіншілігі жоғары деген ұстаным білдірген.Ал 32%-ы жауап беруге
қиналатындықтарын айтқан екен.Көріп отырғанымыздай,Алматы қаласындағы
діни ағымдардың даму ... ... ... және ішкі ... ... ... ... қатынастарды барынша
бірқалыпты,тыныштықта жүргізу үшін де дін ... жиі ... ... аса ... –ақ ... ... аралық қатынастардың бұзылуына азаматтардың ... ... көп әсер ... ... ... білдірген.Ал
эксперттердің көпшілігінің бағалауларынша Бұл ... ... ... ... ... ... іс - ... ... ... ... ... ... мен ... алдын алу амалы ... ... ... дамытуы мен кедейшілік,
жұмыссыздықпен күрес ... ... ... ... ... аралық келісімге нұқсан келтіретін қандай факторларды атай
аласыз?» деген сауал бойынша жауап ... 23%-ы ... ... алуы ... ... 24%-ы ... жағдайлардың ушығуы
дінаралық тыныштықты бұзады деген.35% ... ... емес ... діни ... ... ... туады деген ұстаным
білдірген.Сондай-ақ діни қызметкерлердің 90%-ы ... ... ... ... 85%-ы ... емес және жаңа ... деп есептейді екен.Алматылықтардың көпшілігі халықаралық
қатнастардың ушығуы діни тұрақсыздыққа әкеледі деген ойда ... ... ... ... күн ... тұрған
кезінде,Қазақстанда діни экстремизмнің пайда ... ... ... ... пайда бола бастаған,
бірыңғай мұсылман қоғамын қалыптастырып,Халифат құру идеясын ... ... ... ... қолдай бермейді.Алайда,қазіргі
әлеуметтік –экономикалық жағдайдың әлі де болса төмендігі,саяси
дағдарыс пен ... ... ... ... ... ... ... лидерлердің ықпалы,көрші
Өзбекстан,Ауғанстан,Тәжікстандағы діни ағымдардың күшеюі,Қазақстанға
аз ... ... ... ... назар аударайық:
1-кесте (%)
|Қазақстандағы дінаралық және | ... ... ... ... ... | | ... ... ... ... ... | | | ... әсер ... деп | | | ... | | | |
| |Иә |8 |12 |
| |Жоқ |- |9 |
| | ... |- |- ... ... көріп отырғанымыздай,көпшілік эксперттердің пікірінше
дін –Алматылықтардың қоғамдық ... үшін ... ... ие ... ... діни ... әлеуметтік
қатынастарды реттеуге әзірге еш мүмкіндігі жоқ деген ... ... мен ... ... дәстүрлі
діндердің қоғам ... ... ... ... әбден
мүмкін.Сондай-ақ,Алматылықтардың діни конфессияларға деген сенімдеріне
назар аударсақ,онда қалалықтардың қандай да бір дәстүрлі емес ... ... ... ... сипаиын атап айтуға
болады.Халықтың басым бөлігі,әзірге діни ... ... пен ... ... ... мән береді,олар тек,әзірге негізгі
дәстүрлі ғұрыптарды сақтаумен ғана шектеледі.Келесі ... ... ... ... діншілмін деп есептейді
деген сауалда өрбиді.
Сіз өзіңізді діншіл адаммын деп ... бе? | ... ... ... ... ауд |Түркісіб ауд. |Алматы қаласы | | |Иә |60
|40 |59 |72 |53 |56 |57 | | |Жоқ |17 |14 |17 |9 |7 |6 |12 | | ... ... ... |14 |41 |21 |7 |25 |10 |20 | | ... беруге
қиналамын | |7 |2 |10 |14 |27 |10 | |
Бұл ... ... ... ... бөлігі,41% сенетіндіктерін,бірақ діни ... ... ... ... ... 72%-ы ... ... деп есептейді екен. Жауап беруге
қиналатыдардың үлес салмағы10% -ға тең.Ал жалпы Алматы қаласы ... ... ... ... немесе сенетіндер
-20% болып саналады екен.Бұдан біздің қазіргі қоғамдажа діннің ... ... ие ... ... ұғымның жалпы халықтың
санасынан тысқары жатпағанын байқаймыз.
Дегенмен де сұралғандардың белгілі бір бөлігінің (үлес салмағы-12 ... тең) ... ... деп есептейтіндердің де барын ... ... ... ... ... ... оған ... түзу ниеттіліктің басымдыққа ие
екенін ... ... ... ... келесідей типтерді бөліп
көрсетуге болады:
Бірінші тип: Белсенді діншілдік –қоғамның діни өміріне белсенді
қатысу,діни ... ... ... тип: ... ... ... дінге сенетіндер қатарына
қосатын,бірақ діни талаптар мен нормадарды сақтамайтын,діни ғұрыптарға
аса қатыспайтындар.
Үшінші тип: ... ... ... –өздерін дінге сенбейтіндер
қатарына жатқызатын,бірақ жағдайға қарайңдіни ғұрыптарға қатысып
тұратындар.
Төртінші тип: ... ... ... ... және ... ... ... тип: Атеиз –дінді жоққа шығару,сондай –ақ діни сенімге және
дінге сенетіндерге негативті тұрғыда ... ... ... келгенде,қазіргі уақытта ең көп таралған
позиция,басқа діни типтерден ... ... ие ... емес ... ... ... атеистердің жалпы
үлес салмағы айтарлықтай маңызға ие ... ... ... қала ... ... ... феноменіне айналғанын және де
оның жалпы социумге,әлеуметтік өмірге ... бар деп ... ... ... ... ... ... ретінде
алғандағы,Қазақстан қоғамына конфессиялардың рөлінің ... ... ... емес діни ... ... көпшілігі (65%)олар бұндай ағымдардың Алматы
қаласының қоғамдық өміріне айтарлықтай ықпал ете ... ... ... діни ... ... ... алаңдаушылық білдіруде.Мысал ретінде аты аталған
діни ағымдардың ішінде аса ықпалдылары қатарына Иеһова куәгерлері
(60%), Протестанттар(45%)мен Кришнайттар(25%) ... ... ... ... аударған дұрыс:кез-келген бағыттағы конфессиялардың
іс-әрекеттері бақылауға алынбаса,(бұл әсіресе дәстүрлі емес діни
ағымдарға қатысты), оның арты ... ... ... өршуіне
себеп болуы әбден мүмкін.
Эксперттердің бағамдауларындағы конфессиялардың даму көрінісі.
Алдымен Қазақстан қоғамындағы ... ... ... ... ... ... ... мөлшерде қамтамасыз етілгендіктерін ... ... 130 дан ... ... мен ұлыстардың
өкілдері өмір сүріп жатқандықтарын ескерсек,Республика үшін ... мен ... ... ... ерекше.Бұл біздің 1995 жылы 30
тамызда қабылданған Ата Заңымыздың 1-бабынан бастау алады.Сондай-ақ 39
бапта да бұл ... ... ... ... ... ... ... емес деп
танылады»делінген.Ұлтаралық ... ... тағы да бір ... атауға болады,ол,Қ.Р.Қылмыстық кодексінің 164- бабына
сай,яғни,кез-келген ... ... ... ... ... ... жауапкершілік
жүктелген.Алайда, бізге ... ... ... ... ... мен саяси тұрақтылықтың төзімділігі көп
жағдайда дұрыс ұлттық саясатқа байланысты,соның ішінде конфессияаралық
қатнастарға тигізе ықпалына басты назар ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарлама жоқ
немесе ол қоғамдық өмірден алшақ деп белгілеуге болады.Қ.Р.1996 жылы
31 мамырда ... ... ... ... ... бірлестіктердің қатынастарын реттеу мәселесі
қарастырылған. Онда«Мемлекет қоғамдық ұйымдардың заңды мүдделері мен
құқықтарының сақталуын ... ... ... бірге
«Мемлекеттік институттар мен қоғамдық ұйымдардың қосылуына жол
берілмейді,мемлекеттің заңсыз ... ... ... ... және ... ... ... ісіне заңсыз араласуына
тиым салынады, мемлекеттік органдардың функциясын қоғамдық органдарға
жүктеу мен қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... органдармен келісе
келе отырып, өзара әрекет етулеріне,қызмет істеулеріне болады. ... ... ... ... бірлесіктер мемлекеттік
органдармен ... ... ... ... ... ... етіледі. Десек те,өкінішке орай ... ... және ... ... ... заң ... осы талапқа келетін зоң жобасы жоқ. Сондай-ақ,осы
заңды жобалау мен қабылдауға ... ... ... ... да еш ... ... ... назар аударайық:
Сіздің ойыңызша,қазірде Қазақстандағы діни әрекеттерді реттейтін заңнамалар
жеткілікті ме? | |Алмалы ауданы |Әуезов ауданы |Бостандық ауданы. ... ... ... ... ауд. ... | | |Иә,жеткілікті. |11 |14 |35
|27 |19 |18 |21 | | |Жекелеген құжаттарды қабылдау қажет. |42 |17 |39 ... |24 |30 | | ... діни ... ... ... ... толық анықталмаған |32 |28 |21 |13 |17 |39 |25 | | |
Жауап беруге қиналамын |13 |41 |38 |32 |31 |18 |23 | ... ... ... ... 55%-нан
астамының пікірінше,жекелеген құжаттарды қабылдау қажеттілігі бар,бірақ
діни сфераларға қатысты мәселелерді шешудің негізгі ... ... ... ... ... бір ... (34%)қазіргі
заңнамалық жағдай жеткілікті деп есептесе,эксперттердің жарым
бөлігі(54%)конфессия аралық ... ... ... ... ... аса керек деп есептейді.Сондай-ақ
діни қызметкерлердің көпшілігі діни сенім аралық алауыздықтардың пайда
болуының бір себебі болып,дәстүрлі емес діни ... ... ... ... мен ... ... ... деп
түсіндіреді.Эксперттердің көпшілігі,Діни ... ... ... ... саммитін ұйымдастырумен
шектелмей,жастарды дінтану негіздеріне үйрету ... ... ... Қазақстан қоғамындағы әлеуметтік өмірге діннің ықпалын ... | ... ... ... ауданы. |Бостандық ауданы
|Жетісу ауданы |Медеу ауданы ... ... ... | | |Әлеуметтік
өмірге діннің еш әсері жоқ. |13 |38 |45 |22 |38 |25 |30 | | |Дін ... ... ... ғана әсер ете алады |65 |18 |59 |40 |14 |35
|35 | | |Жауап беруге қиналамын |21 |42 |17 |38 |48 |38 |34 | ... ... ... бір ... ... ... процестерге
еш әсері жоқ десе,келесі бір бөлігі –дін тек қоғамдық өмірдің ... ... ғана әсер ете ... деп ... ... ... ... айтқан.Конфессия арлық қатнастар
сферасындағы қандай да бір ... ... орын ... ... бірі –ол ... ... ... материлдық – ... ... ... –ақ ішкі ... ... ... ... аралық қатынастардың шиеленісіп кетуінің негізгі
себептеріне тіл мәселесі мен интернационалдық ... ... ... діни ... мен ... ... ... жүйеге келді.Негізінен түрлі діни ағымдардың аралырындағы
қайшылықты жағдайлардың орын ... ... ... ... ... ,жергілікті билік органдарының іс –әрекеттерін,діни
сенімге ие азаматтардың ... және діни ... БАҚ ... ... ... діни –этникалық азшылықтың мүддесін
білдіретін телебағдарламалардың жоқтығы деп ... ... ... де
діни қызметкерлер мен эксперттердің ортақ пікірге келгендерін айта
кеткен жөн.Діни ... ... ... ... басты себебі болып дінді ... ... ... ... ... өз кезегінде конфессия аралық
қатынастарды жақсартудың ... ... ... ... ... ... ... мен құндылықтарымен
таныстыру 84,жылсайын діни лидерлердің саммитін өткізіп тұру 34, сондай
– ақ дін лидерлерінің ... ... ... ... ... ... насихат жүргізулері жатқызылады.
Жүргізілген зерттеулер көрсеткендей,эксперттер арасында діни
радикальизм позициясының күшею көрінісіне ... ... ... ... бір бөлігі –түрлі радикалды
діни лозунгілердің пайда болуы, ... ... ... ... ... таппайды,сондықтан да қоғам үшін әзірге ... ... ... қауіп жоқ деп санайды.Сондай- ... ... ... ... ... ... түсінігі
жат нәрсе.Жалпы қазақ халқының өмір сүру ерекшелігіне сәйкес,Ислам
дінінің өмірлік көзқарас сенімінен гөрі,ғұрыптық ... бәсі ... ... ... де назар аударған жөн.Сондай –ақ,ислам экстремизмі
негізінен діни емес әлеуметтік қарсылықтан туындаған,яғни бұл, саяси
күрестің бір ... ... ... келісетіндер көп.Сауалнамаға
қатысқандардан алынған жауаптарды талдай келе,әзірге біздің қоғамда
діни –экстремистік сипаттағы идеялар кең тарала қойған ... ... ... ... ... ... күшейтетін
әлеуметтік –экономикалық маңызды алғы шарттарының бар екенін байқауға
болады.Бүгінде біздің ... үшін ... ... ... ... диалогтарға кеңінен жол ашу тұр.Бұл үшін алдымен
қоғамдық және ... ... ... ... ... ... ... Алматы қаласындағы конфессия аралық
жағдайларды тұрақты да тыныш процес деп бағалайды.Бұған Қазақстан
қоғамының,соның ... ... ... көп ... ... ... қорыта келгенде қазіргі Қазақстан қоғамындағы
діни конфессиялардың даму перспективаларын төмендегідей ... ... ... ... ... қазіргі
діни ахуал күрделі әрі сан –салалы.Салыстырмалы түрде алғанда,кейбір
деректер бойынша,1989 жылғы 1 қаңтарда 30 кнфссияға тиесілі 700-ге ... ... ... жылдың 1 қаңтарында 3206 діни ұйым жұмыс
істеген.Қазақстанның зайырлы ... ... ... днг ... ... ... ... де,дінге қарсы да
сипатқа ие емес.Дегенмен де,конфессия аралық ... пен ... ... ... жән көп ... ... үшін ... қоғамындағы діни процесстерге бағытталып жүргізілген
социологиялық зерттеулер мынадай мәселерді көрсетті:
• Қазақстан қоғамы өз азаматтарының діни ... ... ... ... ұғынбайды.Сұралғандардың көпшілігі
конфессиялардың көптүрлілігінен де,діни ... ... да ... Дегенмен,дәстүрлі және дәстүрлі емес ұйымдардың өкілдері арасындағы
аз ғана келіспеушілікке қарамастан,елдің қоғамдық ... ... ... ... келе жатқан бірегей поликонфессияналдық
жағдай пайда болды.Діни конфессиялар ... ... ... даму мүмкіндіктеріне ие болды.Мұндай
дәстүрдің тарихи тамыры терең.Себебі, Қазақстан ... ... ... теократиялық мемлекеттердегідей
сияқты,мемлекеттік билікке ешқашан да тікелей ықпалы ... ... өсіп келе ... жас ... ... баса назар
аудару,соның ішінде оларды интернационалдық ... мен ... ... Жаңа тенденциялардың қалыптасып келе ... ... ... ... ... ... ... өміріне белсенді араласуы:
- қайырымдылық шараларының түрлі формалары.
- экологиялық ... ... ... ... қайта тәрбиелеу ісіне белсенді ат салысу.
• Республикалықтардың ... ... ... мен ... ... ... ... немесе
іскерлік байланысқа еш кедергі келтірмейді,еш жанжал тудырмайды деп
есептейді.
• Балалардың діни тәрбиесі мәселелері –ол ата-аналардың еркін ... ... ... ... кең қолдау табады.
• Дінтану оқу пәнін тек ЖОО- да ғана ... оқу ... ... мәселесін қолға алу қажет.
• Сондай –ақ діни және этникалық ... ... ... үшін ... ... бағдарламаларды телеарналардан
көрсетуді қалыптастыру ұсынысы да эксперттер тарапынан кең қолдау
тапты.
Біздің еліміздегі барлық дәстүрлі діндер негізінен Қ.Р. ... ... ... бағдарламалар мен белсенді жұмыс
жасауда.Яғни,қоғамдағы ... ... пен ... ... ... үлес ... ... мен неортодоксальді діни
бірлестіктердің өздерінің діни –ілімдеріне көптеп ... ... ... ақырындап күшейіп келеді.Негізінен,азаматтардың барлық
құқықтары мен ... заң ... ... ... де ... ... қорғалмаған жағдайда азаматтық қоғам құру
мәселесінде,конфессия ... ... үдеу ... ... мемлекеттің рөлі күшейеді.Яғни,заң
шығарушы және атқарушы тұрғысында,осындай қатынастарды реттегіш зайырлы
мемлекеттің негізгі ... ... ... шынайы
өмірдегі күштеу мен жанжалдарды азайтуға бағытталған конфессия аралық
диалогтар қоғамдық ... ... ... мен діндер
арасындағы өзара ... ... ... ... табылады.Бүгінде Қазақстан әлемге бүкіләлемдік
діни –рухани форумның орталығы есебінде де таныс.Толеранттылық,өзара
құрмет пен түсінісу,ұлтаралық ... мен діни ... ... ... ... ... ... құрайды.Бұл туралы
Елбасының Қазақстан халқына жодауында былай делінген:«Біз барлық
діндердің тең ... ... ... және Қазақстанда
конфессияаралық келісімді ... ... ... ... ... бола ... діннің әлеуметтік феномен ретінде ... ... ... ... ... үшін ... қайшылықтары
емес,керісінше ортақ белгілері мен ортақ қағидаттары,ортақ белгілер мен
ортақ ... ... ... ... ... Дінтану. Алматы.«Қазақстан»1995ж. 7 –бет.
2. М.Бұлұтай. Дін және Ұлт. Алматы.«Арыс баспасы» 2006 ж. 42 –бет.
3.Әлеуметтану.Оқулық.2-кітап/Жалпы ред.басқ. М.М.Тәжин. /Алматы.
«Қазақ ... ж. 106 ... ... ... Религии. Москва.1996г. 78 –бет.
5. Абдалати Х. Взляд на Ислам. Новосибирск.1995 г. 35 –бет.
6.Влияние религиозных организаций на ... ... и ... ... 2006 г.5
–бет.
7. Ислам және Қазақстан мәдениеті.«Жинақ».Қазақстан мәдениеттану
және өнертану ғылыми институты.Алматы.2003ж. 85 –бет.
8. Байпаков.К.М.Христианство ... в ... ... г. 87 ... ... и традиционные верования Народов Центральной
Азий и Казахстана.Новосибирск 1981 г. 112 –бет.
10. Трофимов Я.Ф.Религии в ... ... 1996 г. 89 ... ... ... 1995 ж. 17 ... М.Х.Этно–конфессиональные отнашений
в Казахстане.21 –бет.
13. Влияние религиозных организаций на ... ... и ... ... ... 2006 г.26-бет.
Әдебиеттер тізімі:
1. М.Үсенова.С.Үсенов. Дінтану. Алматы.«Қазақстан»1995ж.
2. Ғ.Есім. Дінтану негіздері. ... ... ... ... ... ... Ежелгі наным –сенімдер. 1998 ж.
5. Религоведение. Под редак.Шахновича.1995 г.
6. Ж.Тощенко Социология.Москва. «Прометей -Юрайт» 1999 г.
7.Социология.Лекциялар курсы.Жалпы ред. басқ. ... ... ... ... ... в Казахстане. Алматы. 1996 г.
9. Әлеуметтану. Оқулық./Жалпы ред.басқ. М.М.Тәжин./Алматы.
«Қазақ ... ... Свет ... в ... ... ... Культы и мировые религии. Благовестник.Москва.1994 г.
12. Байпаков.К.М.Христианство Казахстане
в средние века.Ташкент.1994 г.
13. Абдалати Х. Взляд на Ислам. Новосибирск.1995 ... ... ... и ... ... 1994 ... Аханов Б. Дін және еркін ойшылдық. Оқу құралы.Алматы 1993ж.
16.Артьемин.Б.Ғ.Есім.Қанаев.Дінтану ... ... ... және ... ... және ... ... институты.Алматы.2003ж.
18.Права человека:Сборник международных документов.Москва.1990г.
19.М.Бұлұтай.Ата–баба діні.Түркілер неге мұсылман
болды?Алматы.2000ж.
20.Яковлев В.Г. ... и ... ... 1978 ... ... в Туркестане./Очерк историй религии Средней Азии и
Казахстана./Бишкек.1993 г.
22.Ильин И.А. ... ... ... Москва.1990 г.
23.Құдайбергенов.Б.Қ.Әмірғазин.С.Т. Діни мерекелер мен
рәсімдердің әлеуметтік мәні.Оқу құралы.Алматы 2004ж.
24.Мән –мағына неде? ... ... и ... ... 1989 ... и ... ... Народов Центральной Азий и
Казахстана.Новосибирск 1981 г.
27.Иванов.А.Трофимов.Я. Религии в ... ... ... ... ... ... ... Очерки в двух томах. Москва.1976 г.
29.Орынбекова М.С. Верования древнего Казахстана. Алматы.1997 г.
30.Ильин И.А.Аксиомы религиозного опыта.Исследование.Москва 1993г.
31. ... и ... ... ... бостандығы және діни бірлестіктер туралы заңы.
Алматы 1992 ж.
33.Қ.Р.Конститутциясы. ... 1995 ... ... ... ... Е.А. ... ... отнашений
в Казахстане.социально –полит.анализ.Алматы.2004 г.
36. Религия в политике икультуре современного ... ... ... ... ... отнашение в Казахстане.
канд.дис. Алматы 2004 г.
38.Трофимов Я.Ф. Взаимоотнашение религии в ... общ. ... ... ... қатынастар.
Саясат журналы. 2000 ж.№ 4;5 саны.
40.Влияние религиозных организаций на ... ... и ... ... ... 2006 г.
41.М.Бұлұтай. Дін және Ұлт. Алматы.«Арыс баспасы» 2006 ... ... ... ... ... ж.12 қаңтар
43.Ғ.Есім. «Дін Өркениеті».Егеменді Қазақстан газеті. 2006ж.21 қазан.
44.М.Бұлұтай. «Құран –Кәрімді ... ... ... kz. газеті.
2005ж.12 наурыз.
45.Жұма –Назар Сомжүрек.«Ит –құсқа жем болған діни сенім».Жас ... ... 2006 ... ... жаңа ... Қазақстан
халқына жолдауынан.28 ақпан.2007 ж.
50.Омар қажы ... ... пен ... ... және ... ... ... 2007 ж.
51.Оңғар Өмірбек.«Алматы еліміздің рухани айнасы ма?»Ислдам және өркениет
газеті.16 ...

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
Діни бостандықтың қоғамдық өмірге әсері49 бет
Сана оның түрлері5 бет
Тіршілік және тірі материя туралы түсінік7 бет
Экологиялық факторлар. Абиотикалық факторлар9 бет
"Экономикалық теорияның қалыптасуының негізгі кезеңдері."4 бет
Адам, табиғат және климат13 бет
Патопсихология жайлы түсінік туралы мәлімет3 бет
Рельеф және климат8 бет
Технологиялық карта құрастыру жұмыстары5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь