Ақша анатомиясы


АДАМ ЖӘНЕ АҚША
АЗЫҚ ПЕН АҚША
АҚША МЕН ПАЙДА

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




АҚША АНАТОМИЯСЫ
АДАМ ЖӘНЕ АҚША
Ақша - адамның дербес шығындаған энергиясы, жұмсаған қуатының қайтарымы. Адам еңбек етіп, күш-жігерін шығындап, орнына ақшалай ақы алғанды ұнатады. Өйткені, ақша - қалаған затыңды қолыңа түсіруге мүмкіндік беретін бірден-бір айырбас тауары. Оның басқа тауарлардан айырмашылығы: жанасу қабілеті өте күшті.
Ақшаның пайда болуына себеп: адамның жаратылуы емес, қоғамның қалыптасуы. Ең алғашқы адам жаратылғанда оған тиын-тебеннің қажет болмағаны анық. Қалаған азығына қол созып-ақ ие болды. Алайда ақша қажеттілігі қалай пайда болды? Ақшаның адамзатты мойындатқан қасиетіне экономикалық тұрғыдан терең ойланып, ғылыми көзқараспен зер сала бойлайық.

Алғашқыда қауымдар топ құрап тікелей айырбас (бартер) жүргізе бастады. Мысалы, А мырзада жүгері, Б мырзада киім бар. А мырза жүгерісін Б мырзаға айырбастады. Өйткені, А мырзаға киім, Б мырзаға жүгері керек. Егер А мырзаға егін сақтайтын қамба салдыру керек болса, ол жұмысшыларына не төлеуі керек, қамбаның құрылыс материалдарын ба? Тұтынымның сәйкессіздігі орын алды. Жұмысшылар құрылыспен айналысқанымен, оларға керегі басқа төлем. Сонымен бірге, А мырзада бидай бар, Б мырзада арба бар. Б мырзаға бидай қажет болғанмен, А мырзаға арба керек емес, оған бидайға қойдың етін айырбастайтын адам керек. Осыны ескерген Б мырза арбасын С мырзадағы қой етіне (егер оған керек болса, керек болмаса, тіпті қиын) айырбастайды. Қойдың етін алып, А мырзаға береді де, одан Б мырза бидайын алады. Бұл жерде Б мырза қой етін өзіне тұтыну үшін алған жоқ, бидай алып беруге қабілеті болған соң ғана алды. Қой еті тұтыну қасиетінен бұрын айырбас қасиетке ие болып тұр. Қосымша сұраныс қой етінің айырбас рөлін арттырды. Егер белгілі бір тауар оңай сатылса, ол үлкен айырбас қасиетті иеленіп, басқалармен салыстырғанда кең сұраныста болса, оны айырбас құралы ретінде пайдалануға болады.
Талғам - әлемдегі ең өзгермелі, айнымалы және әртүрлілікке ие зат. Сондықтан тауар айналымы халықтың талғамына тәуелді. Кейбір тауарлар бөлікке бөлінсе де құнын жоғалтпайды, кейбір тауарлар кең сұранысқа ие, енді біреулері оңайлықпен тозбайды, тағы бірі тасымалдауға қолайлы. Аталған қасиеттер тауардың айырбас қабілетіне артықшылық береді. Осы артықшылыққа халықтың көзі жеткеннен кейінгі орын алатын сұраныс тауардың айырбас қасиетін тіпті арттырады. Тауарлар жарыса келе, ең соңында жоғарыдағы қасиеттерді бойына жинай білген бірнеше тауар ғана әмбебап айырбас өлшемі болып іріктеледі де, ақшаның рөлін атқара бастайды. Мұндай тауарларға отарлау кезінде Вирджинияда қолданылған темекі өнімі, Вест-Индиядағы қант, Абиссиниядағы тұз, Ежелгі Грециядағы мал, Шотландиядағы шеге, Ежелгі Египеттегі бал өнімдерін жатқызамыз. Кейін бұлардың орнын алтын мен күміс теңгелер басты. Қазір қағаз ақшалар қолданылады. Бұл мәселеге егжей-тегжей тоқталуымыздың себебі: ақша - күрделі операцияларды жеңілдетуші күнделікті тұтыну тауарларының бір түрі ғана, бірақ ол ең өтімді тауар. Осы өтімділік адамдарды өзіне тартты және сол өтімділік пенделердің бойына даңғойлық болып егілді. Ақша табу күнкөріс қамы ғана емес, өнердің түріне айналды. Табыс түсірудің қыр-сырын тәптіштеп түсіндіретін ақыл үйретушілердің саны күн санап көбейді. Бірталай қаржы жинап үлгерген қара халықтың көңіл күйі қор биржаларындағы курс бағамдарына кіріптар болып қалды. Өмірінің мәнін мол қаражатқа ие болумен өлшеп, оны таппаса, ғұмыры босқа өтіп бара жатқандай күй кешіп, өзін-өзі құрметтеуден қалғандарды да көзіміз көрді. Қомақты қаржы тауып жүрмегені үшін адам неге өзін-өзі кінәлауы керек? Сөйтсек, атпалдай ұл-қыздарымызды жер шұқытып, жүзін төменшіктететін қате ойлар мыналар екен.
Біріншісі, Ақшалы болу - ақылдылықтың белгісі. Олай болса, сен неге кедейсің? Неғұрлым адам ақылды болса, соғұрлым ақшаны көп күрейді, -деп іштен мүжіген сорақы ой жұмыр басты пендені аяусыз сабылтты. Өзін айналасындағыларға мойындату - ақылы кемел жанға жат. Ол мойынсұнып табынғандарға сол мезетте тойтарыс береді. Құрмет, ғизат ғұламаның ғақыли жетістігіне қиянат жасайды. Ойшыл тапқыр ойға жетсе, сонысымен мәз-мейрам. Сол себепті тұнық ойға ақша мәселесін араластыруға да зауқы жоқ. Келсе ертеді, келмесе тебеді. Ақылсыздың да қалталы азаматқа айналуы оның саналы немесе санасыздығында емес. Өйткені ақша туфли сүртетін шүберек сияқты кез келген адамның қолында жүреді және қай жерден жыртып алғаныңды да, қайда тастағаныңды да білмейсің. Бұл жерде көрінбейтін қол жұмыс істейді.
Кедейлік пен бай болу жақсы-жаман, адал-арам сияқты бір-біріне қарама-қарсы ұғым емес. Себебі, кедейлік қу тақыр, түк жоқ дегенді, бай болу болды-толды, асты-тасты дегенді білдірмейді. Бай баршылықтың, кедей жоқшылықтың шегіне әлі жете қоймаған. Екеуінде тұтас өзгертіп жіберуге қабілетті саңылау бар, яғни байдың тоқырап кедейленуі, кедейдің озып байлыққа кенелуі әбден мүмкін. Бай бір жұттық, кедей бір құттық.
Екіншісі, Ақша бостандық әкеледі, ақша бақыт, денсаулық, тыныштық ұғымдарының синонимі, -- деп сенетіндер. Қате түсінік. Өйткені ақшаға ұмтылғаныңның өзі талғамыңа бағынудан туған еріксіздік. Нәпақа табуға бостандығыңды айырбастайсың. Талғамның өте құбылмалы зат екенін жоғарыда атап өттік. Қазақтың Басымды тауға да ұрып, тасқа да соғып деп қайғыратыны осы талғамнан жәбір көргендіктен шыққан сөз. Ақша көбейгенде адамның талғамы да жоғарылайды. Оны тез қанағаттандырған сайын, құбылмалылығы жылдамдайды. Талғамның тоюын қазақ жалығу дейді. Ішкі қажеттіліктің үздіксіз жедел өзгеріп отыруы ақша иесін ішкі тыныштығынан айырады. Бұл бір сөмке ақша арқалаған адамның жүйткіген пойызға міне алмай тұрғаны сияқты нәрсе.
Нью-Йорктің Михель Гофман деген журналисі былай деп жазыпты:Бүгінгі уақытта таза ауа мен таза суға, химиялық қоспасыз таза өнімге, таза табиғат аясында серуендеуге ақша төлеуің керек. Қандай да бір әлеуметтік топқа мүше болып кіруің үшін және сол жерде жайлы қарым-қатынас орнатуың үшін де қаржы шығындауға мәжбүрсің. Қаржыгерлік мәртебесіз көптеген әлеуметтік орталардың есігі жабық. Орынды уәж. Алайда мұндай таза қорек пен дауа іздеп таза ауада саябақ кезу - пенденің ақшаға деген құштарлағының ізінше пайда болған рефлекс ғана. Өзгермелі талғамның келесі сұранысы. Адам бұл мұқтаждықтарын қанағаттандырып болғаннан кейін де кезекті қажеттілік оянады. Одан кейін тағысын тағы... Мысалы, Америка елінде әлемге танымал Гейдж деген миллиардер өткен. Қаржы салмаған, қарпымаған өндіріс саласы кемде-кем. Мың сан халықтың кумиріне айналған бақытты адам еді. Голливуд киножұлдыздарының ішіндегі көңілі қалаған қыз-келіншектермен төсектес болып, өмірдің рахатын армансыз татқан адам. Бірақ өмірінің соңғы он-он бес жылында мерез ауруына ұшырап, ауыр азаппен тіршілік етті. Ақыл-есі ауытқып қуыс-қуыс бөлмелерінің түкпіріне тығылып, сақал-шашы өскен күйінде, кірқожалақ қалпында адамдарға лағнет айтып, жан тапсырғанын әлем журналистері жарыса жазды. Қоғамды көкала қағаз жауламай тұрып адамзаттың қоспасыз қорек пен тамылжыған табиғатқа жету мүмкіндігі мол еді. Өкініштісі, қоғамда нарық орнап, өндірістер қоршаған ортаны ластап, ал былғанбаған бөлігі жекешеленді. Бұл процес қоғамды тапшылыққа ұшыратып, ақшаға одан сайын кіріптар қылды.
Үшіншісі, Ақша адамдардың басын біріктіреді, ынтымақтастықпен өмір сүреді деген пікірді ғалымдар да айтып жүр. Жоғарыда Михель Гофман жазғандай, ақша шығындап әлеуметтік топқа мүше болу күлкілі жағдай. Себебі, ақша қайраттың күшімен қолға түседі. Қайрат бірде қайтады, бірде күшіне мінеді. Кейде жоғалады, кейде бойыңа сыймай тұрады. Оған тым қатты сенім артуға болмайды. Сондықтан қаржының қайратымен бас қосқан топтың ыдырап кетуі бильярд шарларының шашырауынан да тез. Үмітке сүйенген достық қана мәңгілік. Халқымыз: Саудада достық жоқ, -- деп бекер айтты дейсіз бе?!
Бірлік - өте үлкен құрбандықпен келетін құдірет. Тарихта бірлік үшін адамдар туған ұлын, өмірін, тыныштығын, бір сөзбен айтқанда, ең қимасы мен қымбатын құрбан еткен. Мемлекеттердің құрылуына және олардың шаңырағы шайқалып, іргесі сөгіліп жатқанда қайта ту тігуіне ержүрек тұлғалар күңірене тағдырын айырбастаған. Ал ақша соңында жүрген адамдар әріптесінен қаржылай пайда көрмесе, онымен серіктес бола алмайды. Корпоративті басқару мен акционерлік қоғам құрудың жаңа тәсілдері қылмыс пен алаяқтықты, сатқындық пен жемқорлықты тыя алмай келеді. Адамдар бойындағы қан-сөлін сығып, күндіз-түні қоржын қампитудың қамымен жүр. Қайратын төгеді. Ақша біртұтастылықты сақтауға ғана жұмсалуы тиісті жоғарыда айтқан адамның қымбат әрі қимас қасиеттерін өзінің құзіретіне тартып алады. Даналар: Ақшаң жоғалса - ештеңе жоғалтпағаның, уақытың жоғалса - көп нәрсе жоғалтқаның, бірлігің жоғалса - бәрін жоғалтқаның, -дейді. Ал адамзат баласы ақша үшін бірлігін жоғалтуда. Демек, ақша - бірліктің жауы.
АЗЫҚ ПЕН АҚША
Азық - №1 қажеттілік. Аш адамның алдына кітап, нан, ақшаны қатар қойсаң, бірінші нанға қол созады. Ораза, намаз тоқтықта демекші, пенде кітап пен ақшаға қарын тойғанда ғана бет бұрады. Бұл екеуін қатар қойып отырған себебіміз экономика саласындағы ғалымның: Егер кітап ақша табуды үйретпесе, ол кітапты оқудың керегі жоқ, -- дегені бар еді. Сөйтіп, бүгінгі таңда кітап пен ақша бірегейленді. Ақиқатын айтқанда, кітап ақшаның алдына тізе бүкті. Көкала қағазға жетуді насихаттайтын қызыл-жасыл мұқабалы кітаптар қаптады. Діттегені біреу - ақша арқылы мақсаттарын орындау. Ал азық ... Оған да ақша арқылы жетуге бола ма? Адамзат тарихындағы дүркін-дүркін ашаршылықтар ақша саясатының дұрыс жүргізілмегендігі салдарынан ба? Жоқ, әрине. Ақша сенің еншің болғанмен, азықтың қай түрі болмасын, қара жер мен аспанның еншісінде. Екеуара келісіммен ғана айырбас жүреді. Бірақ саған азық керек болғанмен, қара жерге ақшаң керек бола қояр ма екен? 1931-32 жылдардағы еліміздегі ашаршылық туралы Қызылдар қырғыны естеліктер жинағынан үзінді келтірейік: Константин Бугаев, Семей облысы: Нағыз аштық 1932 жылы басталды... Ауыл-селоларға қайыр сұраған босқындар толып кеткен. Ал аштықтан өлгендердің мәйіттері бір қабірге көмілген. Өлгендердің қалталары ақшаға толып тұрса да, оған сатып алатын ештеңе болмаған (94-бет) және де Зейтін Ақышев: Жаз шықты. Азық таусылды. Ендігі күніміз қараң. Ертеңіміз тіпті үрейлі. Бұл - 32 жылдың шілдесі. Менің алатын 24 сомым төрт адамның жұтқыншағына жұқ болмайды және оған табылып жатқан тамақ жоқ (14-бет). Демек, ақша табу тамақ табудың жолы емес. Қаржы айналымы тауар мол кезде ғана жұмыс істейді. Ақша тек қолда бар рызықты бөлісу мен меншіктеуге қызмет етеді. Қаржы тапшылығы - қайыршылық, азық тапшылығы - ашаршылық. Тәуелсіздіктің алғашқы қиын жылдарында алақан жайып, сырттан инвестиция сұрағанымыз рас. Қысылтаяң шақтан тым бүлінбей өттік. Өйткені Қазақстан шикізатқа бай ел еді. Соның арқасында қазір бай-қуатты елдердің қатарындамыз. Халықтың аштыққа ұрынбауына кепіл - оның табиғи ресурстары. Ресурсың мол болса ғана қолыңда қаражат болады. 1-кестеден көріп отырғанымыздай, қайыршылық көлемі елдің табиғи байлығына тәуелді. Ал Ауғанстан мен Моңғолия сияқты ресурс көздеріне кедейлігі салдарынан кезінде Кеңес Өкіметінің құрамына 16-17-ші республика болып кіре алмай қалған елдер әлі күнге дейін ауыр күйзеліс кешуде. Жер байлығы тым жұтаң Африкадағы Сахара тұрғындарын құрғақшылық пен аптап ыстық қоса қысып, сіңірі шыққан елдердің саны көбейді.
Ақшасыз-ақ азақ-түлік мәселесін шешіп жатқан елдер бар. Мәселен, Ливияның импорт көлемінің 90%-ын астық құрайды. Қорек дағдарысының алдын алу мақсатында Триполи Киевпен келісім орнатып, Украинадан 250 мың акр астық алқабын жалға алу арқылы, айырбасқа мұнай кеніштерінің белгілі бір бөлігін беріп отыр. Египет те Ливияның тәжірибесін пайдалануға ұмтылып, Украинаға табиғи газын ұсынуда. Ал жерінің қойны-қонышы қазынаға бос елдер аштықты бастан өткізуде. БҰҰ қарамағындағы Азық-түлік және ауылшаруашылығы ұйымының мәліметі бойынша әлемде 850 млн. адам аштықта өмір сүріп жатыр. Халықтың жан басына шағып есептегенде тойып тамақ ішпейтіндердің көпшілігі технологиясы мүлде дамымаған, табиғи байлығы тым аз тақыр кедейлерге тиесілі. Олар: Замбия, Камерун, Мозамбик, Гаити, Чад және т.б. Бұлардың нарыққа шығарар ресурсы жоқ болғандықтан, ақша да тапшы. Ел тұрғындары басқа елдерден келген азын-аулақ гуманитарлық көмекті таласа-тармаса бөліп жеп өзек жалғап жүр. Дүниежүзілік банктің санағына сенсек, жер бетінде 982 млн. адам күніне 1 долларға жетер-жетпес тиын-тебенмен күнелтеді екен. 2008 жылдың қаржы дағдарысының қарсаңында ақша тасқыны селдей тасып, құйындай көтеріліп, азық-түлік бағасын шарықтатты. Нарықты қымбатшылық кернеді. Халықақаралық валюта қорының есебінше 2001 жыл мен 2008 жылдың арасында азық-түлік бағасы екі еседен артық өскен. Бұл да азғантай жалақысын түгел тамақ асырауға жұмсайтын кедей елдерді одан сайын күйзелтті.
Мақаламыздың басында ақшаның талғамға тәуелділігін атап өттік. Сондықтан, ақша иесі бірінші талғамына қызмет етеді. Содан кейін барып басқаларға қол ұшын береді. Нарықтың заңы қатал. Ортақ қазанға ас пісіріп, бір табақтан ет жеу экономиканың мұндай құрылымына жат. Біреуі өзегіне талғажау таба алмай әуре-сарсаңда, екіншісі үлде мен бүлденің ортасында отырып мазасыздықта. Мазасыз болатын себебі, әлі де бірдеңе жетіспейтін сияқты. Қанағатсыздыққа бой алдырған күйі біреудің аузынан нанын жырып алғанын сезбейді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының дерегі бойынша планетамызда күн сайын аштықтан 24 мың адам өледі. Тамақ жетіспегендіктен емес, оны басқа мақсатқа қолданғандықтан. Соңғы жылдары АҚШ биоотын өндіруге пайдаланылатын астық көлемін 19 млн-нан 36 млн. тоннаға өсірді. Этанол өндірісінің 95%-ы АҚШ пен Бразилияның еншісінде. Өнімді энергияның балама көзі ретінде қарастырып, әлемдік энергетикалық баланстың 8%-ына жеткізуді көздеп отыр. Бұл қосымша сұраныс туғызып, бағаны екі есе қымбаттатты және әлемдегі астық көлемінің 30%-ын (Халықаралық азық-түлік саясатын зерттеу институтының мәліметі) жалмады. Миннесотта университетінің экономистері биоотын дүмпуі салдарынан 2025 жылы аш халықтың саны 1,2 млрд-қа дейін өседі деп отыр. Мұндай жағдай тарихта да болған. Тарихшы Майк Дэвис Холокост Викторианской Эпохи кітабында XIX-ғасырда орын алған Үндістандағы трагедия туралы айтып өтеді. Оның баяндауынша, сол жылдары үнді халқы миллиондап қырылып жатқанда ел үкіметі Европаға бұрын-соңды орындалмаған көлемде бидай экспорттаған. Билік пен ірі саудагерлер өз әрекеттерін еркін сауда заңымен және европалықтардың нанды үнділерге қарағанда қымбатқа сатып алатындығымен түсіндірген.
Нарықтық экономиканы жікшілдік туғызған. Ақша үстемдік еткен қоғамда қаржы алпауыттарының сөзі жүреді. Бүкіл ресурс көздері солардың арасында бөліске түседі. Қалған халықтың аш-жалаңаш қалмауы ресурс иелерінің түпсіз тұңғиық тұтынымына байланысты. Нарық әділетсіз болғанмен, Құдай низамы әділ. Қазақ оны Қой егіз тапса, жусан басы айыр шығады дейді. Ф.Лапэ, Дж. Коллинз, П.Россет атты ғалымдар Әлемдегі ашаршылықтың 12 мифі ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Омыртқа анатомиясы
Бөжектердің анатомиясы
Өсімдіктер анатомиясы мен морфологиясы
Пародонттың анатомиясы мен физиологиясы
Малдардың жыныс органдарының анатомиясы
Жануарлардың патологиялық анатомиясы. Пастереллез
КӨЗ ШАРАСЫНЫҢ ТОПОГРАФИЯЛЫҚ АНАТОМИЯСЫ
Бас сүйек жарақаттың хирургиялық анатомиясы
Нерв жүйесінің функциясы, физиологиясы, анатомиясы. Ми ісіктері
Адам анатомиясы пәні және оның міндеттері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь