Ұлттық банктің ақша-несие саясаты

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1. Ақша.несие саясаты — мемлекеттің экономикалық саясатын құрамдас бөлігі.
1.1. Ақша.несие саясатының мәні, мақсаттары және институционалдық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Ақша.несие саяасатының теориялық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
1.3. Ақша.несие саясатын жүзеге асырудың кұралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18

2. Ақша.несие саясатының дамуының кезендері. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
2.1. Қазакстан Республикасының ақша реформасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
2.2. Қазакстан Ұлттық Банкінің 2000.2006 жылдарға ақша.несие саясатын талдау ... ... ... ... ... ...25

3. Қазақстанның қазіргі ақша.несие саясатының бағыттары мен перспективалары. .49
3.1. Қазақстанның ақша.несие саясатын жасаудың негізгі проблемалары мен оларды шешу жолдары ... ... ... .49
3.2. 2006.2008 жылдарға арналған ақша.несие саясаты дамуының бағытттары ... ... ... ... 50

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..58
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .61
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ
МИНИСТІРЛІГІ
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БИЗНЕС УНИВЕРСИТЕТІ
«ҚАРЖЫ» КАФЕДРАСЫ
ДИПЛОМДЫҚ ... ... ... ақша-несие саясаты»
Іскерлік әкімшілік факультетінің IV курс студенті
Талимова Гүлнұр Камнұрқызы
«Қаржы» мамандығы
Ғылыми жетекші:
Э.ғ.к., Жұмаксанова Қ.М.
____________
Жұмыс ... ... ... ... ... ... жіберілді «___»_________2007 ж., хаттама №_____.
«Қаржы жәнек несие» кафедрасының
меңгерушісі э.ғ.д., доцент ... ... ... ... ...... ... саясатын құрамдас бөлігі.
1.1. Ақша-несие саясатының мәні, ... және ... ... ... теориялық
негізі...................................................11
1.3. Ақша-несие саясатын жүзеге асырудың
кұралдары.......................................18
2. Ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... ... ... Банкінің 2000-2006 жылдарға ақша-несие ... ... ... ... саясатының бағыттары мен
перспективалары.
............................................................................
.......................49
3.1. ... ... ... ... ... проблемалары мен
оларды ... ... ... ... ... саясаты
дамуының
бағытттары..................................................................
...............................................50
Қорытынды...................................................................
...........................................58
Пайдаланылған ... ... ... ... ... байланысты елдің
экономикасында, сондай-ақ тұтастай алғанда халық шаруашылығының барлық
салаларында терең әрі ауқымды өзгерістер көрініс ... Яғни екі ... ... қалыптасуы және ... ... ... ... ірі және ... ... мен импортерлардың
пайда болуына, ... ... ... ... жеке ... қоса ірі өндірістік кәсіпорындар жеке
меншікке иелігіне ... ... оң ... ... кері ... ... ... Яғни ұлттық экономиканың кұрылымдарындағы ... ... ... ... ... "көлеңкелі
экономика" масштабының өсуі т. б.
Қазіргі экономисттердің көпшілігі ақша - несие ... ... тыс ... және ... ... шаруашылық дербестігінің
азаюына тудырмайтын демократиялык қоғамдағы ұлттық экономиканы ... ... деп ... - ... ... ең ақырғы мақсаты ... ... ... ... және ВНП-ның нақты көлемінің өсуін камтамасыз ету
болып табылады.
Ақша - несие ... ... ... ... ... және ақша - ... ... әсер ету процесін зерттейтін ақша
теориясы жатады.
Монетарлық ... ... мен ... ... ... ... анықталады. Тәуелсіздік алуынан кейін Қазақстан
Республикасы өзіне инфляциясы өсіп бара жатқан, құлдыраған ... ... ... ... бұл ... тек әрі ... ... кезде Ұлттық банктің жігерінің арқасында, сауатты акша-несие
саясатын жүргізуінің арқасында жағдай тұрақтандырылған болатын.
Біздің ... ... жаңа ... ... біз ақша-несие
саясатын зерттеудің өзектілігіне көзімізді ... ... ... ... ... ... ағылшын немесе қандай болмасын басқа
да монетарлық саясатын жүргізуші нарықтық экономикасы дамыған елдердегідей
болуы мүмкін емес, демек бұл ... тағы ұзақ ... ... ... ... ... теориясы жеткілікті толық өңделген, бірақ ол қазақстандық
экономика реалияларына бейімделуге мұқтаж ... ... Осы ... біз осы тақырыпты таңдадық.
Бұл дипломдық жұмыстың негізгі максаты акша-несие саясаты тақырыбын
толық ашып ... ... ... ... ... ... келесі
міндеттерді ашып көрсету алға қойылган:
- акша-несие саясатының теориялық ілімдерінің негізін қарастыру;
- ... ... ... ... ... ... саясатын қолданғанда пайдаланатын ... ... ... ... ... бері ... талдау;
- қазіргі уақыттағы ақша-несие саясатын жүзеге ... ... ... ... Ұлттық Банкінің алға қойылған бағыттарын ... ... ... үш ... ... тізімінен тұрады. Кіріспеде дипломдық жұмыстың таңдалған
тақырыптың көкейкестілігі негізделген, ... ... ... ... мен ... анықталған, жұмыстың құрылымдық мазмұны берілген.
Сонымен қатар заңдық, нормативтік ... ... ... және отандық экономист ғалымдардың монографиялары,
периодикалық баспаның материалдары ... ... ... ... ...... ЭКОНОМИКАЛЫҚ САЯСАТТЫҢ ҚҰРАМДАС БӨЛІГІ
1. Ақша-несие саясатының мақсаттары және институционалдық негізі
Ақша-несие саясаты салық, инвестициялық, құрылымдық және т.б. ... ... ... қоғамның экономикалық саясатының бір бөлімі болып
келеді. Акша-несие ... ... ... ... ... ... және кайта даму процесін жөнге салуы максатындағы
өзара байланысқан шаралардың ... ... ... ... ... мінез-
құлқы және мазмұны қоғамның ... ... және ... ... ... ... ... әрекеттілігі оның
мүмкіншіліктерімен шектеледі, осы шектерді ... ... ... ... мақсаты болып табылады.
Ақша-несие саясатының негізгі әсер ету объектісі ақша ... ... Ақша ... өз ... ... және қолма-қол емес ақшалардың
толассыз ... ... Ақша ... ... түсінігі оның
құрылу принциптерін түбірінен өзгертеді. Осы анықтамага ... ... ... ақша массасы, акша массасының агрегаттары, орталық банкі
ақшалары, несие мультипликаторы, ақша сұранысы және ... және ... жаңа ... ... ... ... Өз кезегінде түсінік
аппаратын жаңарту кейнсиандық және монетарлық ақша ... ... ... ... ... өйткені бұл ... ... ... акша ... ... ... жатыр. Ақша айналымы заңы кұн заңынан шығады. Демек айналымга қажет
акша массасын анықтағанда тек қана ... ... ... мен ... ... ... табыстың мөлшері мен кұрылымын, ақшаға
ұсыныс пен сұраныстың арақатынасын ескеру керек.
Ақша-несие саясатын негіздеу, оның ... мен ... ... ... ... ... айқындалуын және оның ішкі
механизмдерінің ... ... ... ... ... теориясы
бойынша жүйелі түрде екі ірі мектепті бөліп көрсеткені өзімізге ... және ... ... Егер де ... ақша ... ... бюджеттіктердің пайдасына, немесе табыстардың үстінен
бақылауға беретін болса, онда монетаристтер ... ... ... ... ... ... ... келіспеушілік әртүрлі
методологиямен шартталған — біріншілері ... ... жеке ... ... ... ... ... - барлык нәтижелер кешенінің
негізіндегі тиімділік ... ... ... ... ... ... институционалдық негіз
болып келетін екі деңгейлік банкілік жүйе және ақша-несие сферасындағы
нарықтық жүйе.
Банкілік секторды ... ... ... ... ... жаңа ... олардың барлық деңгейдегі филиалдары мен
бөлімдерін жасау, экономикалық мақсаттылық және нәтижелілік ... ... ... ... ерекше экономикалық әдістермен
банкілердің мінез-құлкын ... ... ... ... Екі ... ... ... жұмыс
жасауына сенімді кепіл ... ... ... ... үшін бәсекелес шарттарының теңдігі болып табылады. ... ... ... бірыңғай ақша-несие саясатын жасап, акша айналымын
және екінші ... ... ... ... ... әдістердің көмегімен реттейді. Ол ... ... ... көрсетумен шұғылданбайды, оның клиенттері тек кана
банкілерден тұрады. Сайып келгенде, әңгіме ... ... ... ... ... ... ... туралы айтылады.
Банкілік мекемелердің әр түрлілігі мен аса көптігіне, олардың әр түрлі
елдерде түрлі үйлесушілігіне қарамастан, екі ... ... ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі
банкілердің мінез-құлығын жөнге салуға және кайта өңдеу процесіне ... ... ... ... ... іскерлік бәсекенің болуы барлық
елдерде олардың нәтижелі жұмыс жасауының негізгі шарты деп каралады.
Қазіргі ақша-несие саясатының институционалдық ... ... ... ... ... ... жүйесіз екі деңгейлік ... ... ... жасауын ұғыну қиынға соғады. Ол экономиканы ақша-
несиелік реттеудің ... ... ... буыны болып келеді: мұнда
несиелердің әртүрлі мезгілдерге сұранысы және ... ... ... өте ... ... - пайыздық ставкалар
қалыптасады.
Ақша-несие сферасында нарықтық ... ... ең ... белгі жатады: келісім объектісі, уакыт арасындағы катысушылардың құрамы
және келісімдердің ұзақтығы. Осыған ... ... екі ... ... несие және каражаттык, олардың өз алдына нақтылы бір ... Егер ... ... ... 24 сағаттан бір жыл мезгілге жасалса,
қаражаттық нарықта ұзақ мезгілдік келісімдермен сипатталады.
Несие нарықтары банкаралық және ... ... ... Күнделікті
банкілердің мезгіл бойынша активті және пассивті операцияларының теңелетін
банкаралық нарыққа тек қана ... ... ... бар.
Қатысушылар мен келісім объектілерінің құрамы көбірек болатын ақша нарығы
болып табылады. Оған банкілерден ... ... ... ... ... және ... қорлар катыса алады. Ұзақ
мерзімге ақша қорларын сатып алу және сату келісімдері алғашқы және ... ... ... ... ... ... ... ал екіншіге - қор биржа.
Ақша-несие саясаты экономикалық саясаттың тек бір элементі ... ... оның ... ... ... ... органдарымен
анықталатын глобальды стратегияның бір бөлімі болып ... ... ... ... ... ... тек қана анықталған жалпы мақсатқа жетуге
жағдай жасайды. Өз алдына ол қажетті ... ... ... ... несие саясатының стратегиясын жасау екі кезенді ұсынады: оның ... ... ... анықтау; монетарлы өкіметтерге делегирленген аралық
максат пен ... ... ... ... ... ... бір ... таңдап және
оны орындап жоғарғы тұрақтылыққа жету және сол тұрақтылықты ұзақ ... ... ... ... «Жалпы экономикалық тұрақтылық» ұғымы
негізінен макроэканомикалық ... ... ... ... атап айтқанда: өндірістің тұрақты өсуі, тұрақты бағалар, ... ... ... ... және ... балансының дұрыс сальдосы.
Ақша-несие саясатының максаттары оның стратегиясы болып көрсетіліп,
былай класификацияланады: іс-әрекет ... - ішкі және ... ... ... - ... және ... ішкі және ... аралық және ақырғы
мақсаттардың шектелуі олардың абсолютті карама-қарсы қойып салыстырылмай
кабылдануға ... ... ... арасындағы байланыстарының бар
болғанын шамалайтын жалпы ... ... ғана ... ... ... ... ... анықтағанда «сиқыршылық төрт
бұрыш» туралы жиі сөйлейді, оның ... ... ... ... ... ... мәні осы ... үйлестіруінде жатыр.
Акырғы мақсаттар арасында бір мақсат бар, оны орындау орталық банкінің
жауапкершілігінде жүктеледі: күрес ... ... ішкі және ... ... үшін ... Бүл ... ақша ... эмиссиялауында емес,
жинақтардың тұрақты артуына айрықша жағдай ... ... ... механизмдерінің даму жолымен шешіледі. Акша-несие
саясаты инфляцияның ақшасыз себептерімен күресе алмайтыны ... ... және ... ... экономикалық саясаттың баска
құралдарымен жойылуға ... ... ... ... ... және ... мақсаттар. Орталық банкілер аралық ретінде акырғы мақсаттардың
орындалуына қолайлы мақсаттар анықтайды. ... ... ... ... ... ... Аралық мақсаттар (мысалы, ақша
массасы) мен ... ... ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда, ақша-несие саясатының аралық мақсаттан ... ... ... және ... ... көрсетілген. Орталық банк
оның бұйрығында бар кұралдарға байланысты мақсаттардың бірлігін көрсете
білуі тиіс.
Календарлық ... ... ... мақсаттарды ресми жариялай отырып
орталық банк, болжауға арналған негізгі нүктені ... ... ... ету ... ... іске ... алады. Оған қоса, ақша-несие саясаты
табыстар саясатына ... аса ... ... ... қатар
экономикаға азырақ «ауырғыш» әсер көрсетеді.
Орталық банкі аралық мақсаттардың екеуінің біреуін ғана ... ие: ... ... немесе акша массасы, немесе екі мақсатты
бірге таңдайды. Бүл дегеніміз, ақша-несие ... ... ... екі ... ... ... санынымен және
несиелердің көлемімен.
Экономикасы дамыған елдердің ... ... ... әсер ... бір әдістеріне ие. Оларға дәстүрлі түрде мыналар жатады: минималды
резервтер саясаты; депозиттік саясат; ... және ... ... ұлттық несие жүйесін ... ... ашық ... ... ... ... банк ... саясатының
стратегиялық концепциясын жасайды, ол мақсаттарға жету үшін ... ... ... ... ... бір ... ... экономика күй-жағдайы ғана емес, сонымен катар орталық банкінің
банкілік ... ... ... ... ... роль ... елдерде ақша-несиелік реттеудің негізгі түрлері ... ... ... мен ... ... болады, онда орталық
банкілер құралдардың стандартты түрлерін ... ... ... ... саясаты мүлдем заңмен реттелмейді, және әрбір нақтылы
кезенде Англия Банкісі ақша нарығына әсер етудің жаңа ... ... да ... ... қолданылатын ақша саясатының негізгі
құралдарын ерекшелеп көрсету жеткілікті түрде қиын, ... ... ... ... аса ... болады, яғни билік басында консервативті немесе
лейбористтік өкіметтің ауысып отыруы жиі ... ... ... ... заңмен көрсетілген кұралдарды модернизациялау жолын ұстанып отыр.
Сөйте тұра ... ... ... ... саясатының түрлі
механизмдерін қолданады.
¥зақ ... ... ... банк ... ... ... туралы айтуға болады. Қазіргі кезде реттеудің әкімшілік
механизміне қарағанда нарықтық механизмге үлкен маңызды бөліп ... ... үшін ... ... ... ... және ... орталық
банкілерінің тәжірибесін қолдану аса тиімдірек келеді, яғни ақша-несие
саясатының құралдары заңменен ... ... ... ... ... эксперименталды түрде пайдаланғанша қолда бар құралдарды тиімді
колданған дұрыс және маңызды болып табылады.
Орталық банкінің ... ... ... негізінде
мінездемелеуге болады. ... ... ... ... бірі ... ... ... ақша
массасының өсу қарқынын реттеу немесе ... ақша ... ... ... ... ... ... валюталық курсын реттеуге бағдарлану, яғни
ішкі және ... ... (1 ... ... 1. ... ... ... ішкі және сыртқы көрсеткіштері.
|Ішкі |Сыртқы көрсеткіштерге бағдарлану ... | ... | ... ... ақша ... валюталық курсын |
|массасының ... ... ... | ... | ... кұрастырылған: Нуреев Р.М «Ақша,Банк және ақша несие |
|саясаты» Мәліметтер негізінде алынған. ... ... ... ... ... ... мақсаты ұлттық
ақша бірлігінің тұрақтылығын камтамасыз ету болып табылады. ... және ... деп ... (ішкі дегенімізде инфляциясыз дамуды, ал
сырткыда - неміс маркасының валюталық ... ... ... МЗ
индексі анықтайды, ол ... ... ... ... ... ұлттық несие институттарында сактайтын келесі салымдардың
түрін қамтиды: талап еткенге дейінгі салымдар, 4 ... ... ... ... салымдары.
Айта кететін бір жайт акша массасы ... ... және ... ... ... шоттары консолидациясы ... және ... ... ... МО ... ... ... яғни банк жүйесінен тыс
ақшалар);
2. М1 (айналыстағы ... ... және ... халыктың және
банкілік емес заңды тұлғалардың аудармалы депозиттері);
3. М2 ... ... ... және ... ... ... емес заңды тұлғалардың аудармалы депозиттері, теңгедегі басқа да
депозиттер және ... ... ... және ... емес ... аудармалы депозиттері);
4. МЗ (М2 агрегатының және басқа да шетел валютасындағы банкілік емес
заңды ... ... ... ... ... ... ... ақшалар) ҚҰБ-нен тыс қолма-қол ақшаларын және
екінші деңгейдегі ... ... ... қосады.
Ақша массасын елдің жалпы экономикалық ахуалына байланысты реттеген
кезде акша ... ... ... ... ... ... және оның өсуін тоқтату шаралары (рестирикциялық несие және
дефляциялык саясат) деп айырады. ... ақша ... ... ... ... ... ... екінші варианты ретінде экспортқа
бағытталған дамыған экономикасы бар Европа елдері қолданады. Мысал ретінде
Австрия, ... ... ... ... ... ... банкісі
қайта қаржыландыру саясатының шеңберінде есептік ставканың өзіндік мөлшерін
мүлдем ... ... ... ... неміс маркасына
бағаланбаған. Австриялық ... ... ... ... Неміс федерал
банкісінің есептік ставкасымен бір ... ... одан ... ... ... Автстриялық банкінің негізгі мақсаты валюталық саясатты
жүргізе отырып ұлттық валюта мен ... ... ... ... пропорцияны сақтап отыру.
Орталық банкі өзінің бұйрығында ақша-несие ... ... ... ... Бұл ... ... көп ... ие
болуға тиісті және оны орталық банкі белгілі бір экономикалық жағдайда
қолданады. ... ... ... ... ... ... ... реттеу мақсаттарын дәлірек іске
асыру қабілеттілігін түсіндіреді.
Орталық банкінің құралдарына қойылған келесі талабы оның ... ... ... ... ... ... қабілеттілігіне әсер етуінің
біркелкілігі болып табылады. Біріншіге сауда банкілерінің бір ... ету ... ... ... ... әр түрлі бөлек несие
институттар үшін міндетті резервтер бойынша әр түрлі ставкалар кою; ... ... ... беру ... ... топ ... несие
институттерге тиесілі шараларды қамтиды. Үлгі ретінде, ... ... ... ... ... ... ... Жоғарыда аталған
талаптар есепке ала ... ... ... ... ... ... ... сипаттауға болады:
• Дәстүрлі немесе дәстүрлісіз;
• Әкімшілік немесе нарықтық;
• Жалпы әсер ету немесе сұрыпталған бағыттылық;
• Тіке немесе жанама әсер ... ... ... орта ... немесе ұзақ мерзімді.
Дәстүрлісіз операциялар халықаралық қаржы нарығында жағдайлардың
өзгеруімен орайлас пайда болды. ... ... ... ... ... Англия банкісі үшін дәстүрлісіз реттеу шаралар әдеттегі жағдай болып
табылады.
Әкімшілікке директивалардың формаларын, нұсқаулардың және ... ... ... ... ... ... ұлттық банкіден шығатын және
несие институттарының іс-әрекеттеріне және таңдау еркіндігіне шек қоюға
бағытталған алдын ала ... ... ... ... дамушы
экономикасы бар орталық банкілерге тән. Әкімшілік әдістердің ... ... ... ... ... ... ... отырады.
60-шы жылдарда барлык европалық елдерде ... ... ... ... ... ... кең колданылған. Қазіргі кезде ... ... ... ... және ... ғана толық алып
тасталған. ... ... ... ... ... ... несие
институттерінің минималды резервтерін ұстауы жатады.
Нарықтық сипатындағы кұралдардың мәнінде орталық банкінің ... ... ақша ... мен ... нарығында белгілі бір жағдайларды
кұрастыру жолымен әсер етуді айтады.
Соңғы он жыл ішінде ... ... ... ... ... ... әдістерді пайдалану ұмтылысы анық көрініп жүр. Көптеген
Европа ... ... ... ... ашық ... ... кең өріс алып ... Дәл осылай, 1991 жылы
Австрияда несие институттарының ірі ақша сомаларына шетелдік операцияларын
жасағаны туралы ... ... ... беру ... ... тасталды.
Орталық банкінің экономикалық реттеуі тіке және жанама әсер ... ... ... ... жүргізгенде ақша нарығындағы жағдайды
жанама реттеу жасалады, сонымен қатар бір уакытта ... ... ... әсер жасалады.
2. Ақша-несие саясатының теориялык негізі
Өндірісі дамыған елдердің ... ... ... ... өте ... ... Бұл ертеден келе жатқан экономиканы
реттеудің алғашқы ... бірі ... ... ... ... ... позициядан аса талғамды ... ... ... ... оның мүмкіндіктері 30-шы жылдарда дүниежүзілік экономикалық
кризис кезінде шығып жүрген еді, сол ... оның ролі ... ... ... ... макроэкономикалық көрсеткіштер ақшаның
ауыспалы мәндерінен тәуелді: яғни айналыстағы ақша көлемінің
өзгерісі өндірісті, айырбасты, тұтынуды, жалпы ... ... ... позициядан қарағанда: екінші дүниежүзілік соғыстан ... өте ... ... ... деңгейіндегі экспансиялық акша-несие
саясатымен арандатылған еді, ал рестрикциялық саясат оның дамуын ... ... ... ... саясатын негіздеу, оның стратегиясын
және тактикасын ... ... ... ... ... және ... механизмдерін ашуды талап етеді. Өзіміз ... ... ... ... екі ірі ... бөліп көрсетеді - кейнсиандык
және монетарлық.
АКШ-тың экономикалық ғылымында ең ірі танымал кейнсиандық ... ... ... П. ... Ф. Модильяни және Дж. Тобин. Олардың
жұмыстары экономиканың ... ... ... ... ... ... теориясының» негізгі мақсаты - әрбір макроэкономикалық теория
міндетті ... ... ... ... ... ақшалай феноменнің
макроэкономикалық анализде кездейсоқ түрде маңызды болып саналады. Сонымен
коса бұл ілім өзінің бойына ... ақша ... ... ... ... бағыт 50-ші жылдардың ортасында кейнсиандықтарға
қарсы калыптасқан еді. Оның жақтаушыларын алғашында сандық деп ... ... ... ... - ... деп ... өйткені олар экономикалық
белсенділіктің тербелісін және инфляцияны ... ... ... ... Бұл ... идеологі әйгілі экономист М. ... ... ... ... саясатынның рөлін бюджет саясатының
немесе табыстарды бақылау саясатының пайдасына ... ... ... ... өзін ... ... Олардың келіспеушілігі тек мына
әдістемемен ғана пайда болған: біріншілері саясаттың тиімділігін әрбір ... ... ... айтады, ал екіншілері барлық ... ... ... ... ... ... ... көлемінің өзгеру эффекті ... ... ... ... теориясы дұрыс екенін дәлелдеуге ұмтылды.
Бірақ ол сонымен қатар бұл теорияның нақты «өтпелі кезеңдерде» түзелетінін
түсіндіреді, оның ... ақша ... ... ... ... өндіріс және келісімдердің көлеміне, ... ... әсер ... ... ... оның ... анықталатын
факторлармен ұзақ мерзімді экономикалық концепциясы, экономикалық циклдің
ақшалы теориясымен қамтамасыз етіледі.
Алдымен кейнсиандықтардың концепциясының ... ... ... ... ... экономисттер кейінгі кейнсиандық мектептің зерттеушілерін
нағыз ілімді бұзды деп санайды. ... ... ... ... бағалардың икемсіз жағдайында, әсіресе ... ... ... ... ... жеке ... ... Баскаша ойланатындарға кейнсиандық бағыты өзге түсте көрсетіледі:
кейнсиандық экономика міндетті түрде монетаристті болса, онда ол ... ... ... ... макроэкономикалық анализ тек ақшалай ... ... ... Акшаның маңыздылығын көрсету үшін ол анализдің класикалық схемасын
керісінше өзгертті, яғни жұмысшылардың ... ... ... ... ... ... ... байланысты қамсыздандырылады. Кейнстің
схемасы бойынша ... ... ... ... анықтайды, оның деңгейі
толық жұмыс бастылыққа жету үшін жеткіліксіз болуы мүмкін. Ақша ... ... ... ... ... маңызға ие: олардың
жеткіліксіздігі жұмыссыздықтың немесе артықшылығы инфляцияның ... ... ... ... ... ... ... пен сұраныс пайыздық
ставканы ... ... ... ... шекті тиімділігі (немесе
қаржы салудың рентабельділік нормасы) пайыздық ставкаға тең болып ... ... ... Өз ... жалпы табыстың өсімі қаржы салудың өсімінен
шығып қысқа мерзімді болып табылады. Сондықтан, ... ақша ... ... ... ... ... өсімінің бәсеңделуіне немесе
тездетілуіне әсер етеді.
Бұл кезде депрессияның кейнсиандық ... ... ... ... ... бір ... нақты сұраныс төмендеді делік. Жалпы ... ... біле ... олар ... болжамдарында өткен
кезге карайды. Сөйтіп олардың ... қате ... олар ... аз ... да ... өнім ... ... Артық өнімді азайту үшін олар
өндірісті кыскартады. ... бұл ... ... ... ... кейін бағаға да бағытталады, ал материал ... ... ... ... ... ... ... болып табылмайды.
Тепе-тендіктің бұзылуы материал кұндылығы нарығынан енбек нарығына
өтеді. ... ... ... отырып кәсіпкерлер кірістің нормасын сақтау
үшін жұмыс бастылықты ... ... олар ... ... ... ... ... төмендетуі мүмкін. ... ... үшін ... ... ... ... ... болады.
Баға мен жалақының төмендеуі материалды кұндылықтар нарығындағы ұсыныс ... ... ... ... ... үшін ... болып
табылады, өйткені өндіріс пен ... ... ... ... әкеледі, нәтижесінде жалпы ... ... ... ... ... ... ... қорлар таусылмайынша жүріп
отырады.
Бірақта жалпы табыстың төмендеуі қарыз ... ... ... ... ... төмендеуіне алып келеді. Ақша-несие
өкіметтері экспансия саясатын ұстанып бұл ... ... ... Егер де ... ... төмендеуі кәсіпкерлерді үлкен
инвестицияларды салуға итермелесе, онда жалпы сұраныс кебейеді де, ... ... ... ... ұмтылады, ал бұл ... ... ... ... өндіріс пен жұмысбастылықка қоздырғыш
әсерін тигізедІ. Бұл ... ... ой ... ... табылады.
Сөйтіп, теориялық жағынан алғанда ақша-несие саясаты ... ... ... ... ... ... Кейнсті монетарлы
өкіметтердің амалдарының практикалық нәтижелілігі ғана қызықтырды. Кейнстің
ізбасарлары ... ... ... ... ... Бұл ... екі ... бірігеді: монетарлық өкіметтер ақшалы
айнымалыларын (пайыздық ... ... ақша ... ... икемсіз
немесе жалпы сұраныс ақшалы айнымалыларының өзгеруіне жеткілікті ... ... ... ставка стратегиялық ақшалы айнымалысы
болып табылады. Ол несиенің сұранысы мен ұсынысының қиылысуынан ... ... ... ... депозит салушының пайыздық ставка туралы
өзінің бір қалыпты немесе дұрыс ойы ... және оны ... ... ... салыстырады. Егер нарықтық ставка болжағаннан әлдеқайда
жоғары болса, онда ол ... ... ... ал ... ... болжап ақшаны шотта ... ... ... жөн деп ... және керісінше. Егер де ... ... ... ... олар қолма-қол ақшалары мен
акциялар арасында таңдау жасайтын еді. Дәл ... Дж. ... ... сұранысының анализіне интерпретация жасады. Кейнс ьағалы ... ... ... ... ... себебінен
карастырмаған еді. Тіпті экономикалык факторлар акша мен ... ... ... жағдай жасаса да, ақшаға сұраныстың жалпы функциясы
үздіксіз болатын еді, өйткені бір қалыпты пайыздык ставка туралы пікірлер
әр ... ... ... ... ақша ... ... факторлардың
кешенділігін талап етті, ол үшін олар экономикалық агенттердің кешенінің
мінез ... ... кең ... ... Бұл ... ... мен қысқа мерзімді пайыздық ставка бір уакытта ақша нарығында
анықталады. Онда ақшаның ... ... ... ... тәуелді (ашық
нарығындағы операцияларды есепке алып отыру және осыдан шығатын ... ... ... ... алу), ... катар табысты максимум
алуға ... ... ... ... және көпшіліктің
кассалық қолма-қол ақшаға ... ... ... ... дейінгі
депозиттер, мерзімдік депозиттер) беретін ... ... ... және ... табыс сиякты айнымалылардың ақшаның ұсынысына әсері
банкілердің мінез-құлығын және клиенттерді талдауда білінеді.
Орталық банкінің ақша ұсынысын ... ... ... ... ... салдарынан, кейбір авторлардың айтуы ... ... ... ... ... реакциясы болмауы мүмкін. Дәл осылай
Л.Э. Гремли мен С.Б. Чейз үшін бұл - ... ... ... ... ... ... экономикалық агенттердің мерзімдік
депозиттерін бағалы кағаздарға ... ашық ... ... ... Бұл ... ... ... еткенге дейінгі
депозиттерінің үлесі мерзімдік депозиттеріне қарағанда өседі де, ал ... да өсіп ... ... жауап ең алғашқы болып М. Фридменнің «Ақшаның
сандық теориясын ... ... ... еңбегінде шыққан «Ақшаның сандық
теориясы: жаңа үйлесім» мақала жарық көрді. Бұл макала өз алдына фридмендік
ілімінің ... ... ... онда ... ... ... пен ... екі негізгі пікірге ие монетаристті бейнелейді:
- ақшаға сұраныс ... ... ... ... ... табылады;
- ақша ұсынысың ... ... ... ... ішінара өзгеше аргументтерді косады.
Фридмен бойынша, акшаның сандық теориясы ақшаға сұраныс ... ... ... ... ... ... ... сұраныс экономикалық
агенттердің жиынтық капиталына және бұл капиталдың әр түрлі бөліктерінің
тиімділігіне тәуелді. Салымшының ... ... ... ... ... ақшамен және қаржылық талаптармен шектелген, сонымен ... ... ... ... ... ... ... колма-кол
акшалардың нақты автономды өсімі қүн ... ... ... ... осы әр ... ... ... тәуелді барлық
игілік қатынасындағы категорияларына сұраныстың өсуіне әкеліп соктырады.
Проценттік ставка талдаудан алынбайды, бірақ та ол екінші ... М. ... оны ... ... ... ... жиынтық табыспен
бағаланатын акшаға деген сұраныс пен ... ... ... ... ... ... ... үшін немесе Фридменнің айтуы бойынша ақша
айналысы ... ... ... ... үшін ... ... табыстың
монетаристтік теориясы» деген ... ... ... ... қандай да болсын иллюзия қалдырмауы ... Оның ... ... ... ... ... кейнсиандық пайымда түсіндірілген,
өйткені ұғындырушы айнымалы ретінде ол ағымдағы табыс пен пайыздық ставканы
қосады. ... бұл ... ... ерекше сипатқа ие. Шынымененде, Фридмен
оның болашақ ... ... ... ... болжамдарменен анықталады деп
есептейді. Сөйтіп ол пайыздық ставканың барлық деңгейіне минималды ... ... ... жорамалдарды таратады. Екінші жорамал туралы
айтсақ, онда оны И. Фишер
айтқан: күтілетін пайыздық ставка нақты ставка мен ... ... ... қойылуы мүмкін. Сөйтіп оның анықтамасы бойнша егер ... ... ... ... ... ... өсу деңгейлері
арасындағы айырымына тең болса, онда бұдан шығатыны ақшаға деген сұраныс
номиналды тұрақты табыстың өсу ... ... ... ... ... жаңа функция ақша айналысы жылдамдығының циклдық өзгерісін оңай
түсіндіруге мүмкіндік береді: яғни ... ... ... ... ... ... ... кезінде тұрақты табыстың өсуінің
жылдамдық алуы. Бірақ ол инфляцияның ұзақ ... ... ... және ... ... мен ... сұраныс өзгерісі арасында
қозғалтқыш күш ... бола ... ... ... ... ... икемсіздік әкеледі.
Ақшаға деген сұраныстың монетаристтік анализінен ақша массасы мен
игілікке ... ... ... ... ... ... ал пайыздық
ставка ақшаға деген сұраныстың тұрақты факторларының бірі болып табылады.
Кейнстің талдаған акша-несие саясатының тиімсіздігі негізгі ... ...... ... шығатын несиеге сұраныстан пайда болып
тұрды. Басқаша айтқанда акшаға деген ... ... ... ... ... ... бұл функцияның тұрақсыздық қауіпін және пайыздық
ставка бойынша акшаға ... ... ... икемділігі қауіпін жояды.
Алайда ақша санының өзгерісі тұрақты табыстың өзгеруін түсіндіретін
негізгі ... ... ... ақша ... ... ... сұраныс өзгерісіне
автоматты түрде елеуін болдырмау керек.
Ақшаның ұсынысына әсер ететін және ақшаға деген сұранысқа әсер етпейтін
маңызды ... бар. Кей ... ... ... әсер ететін
техникалық шарттар бар, басқа жағдайларда ... ... ... ... мінез-кұлығын ... ... ... ... бар. ... шығарылуы қолма-кол ақшаларға деген
сұранысының өзгеруіне елеуге ... деп ... ... ... «ақша ұсынысының экзогендік теориясы» деп белгіледі, ал
өздерінің ... ... ... ... ... деп белгіледі.
Бұл сенімді айтылған сөздер айналыстағы акша санының экономикалық дамудан
тәуелсіз деп түсінеді, ал бұл ... ... ақша ... анықтайтын факторлардың бірі орталық банкінің
шешуші іс-әрекеті болып ... ... ... ... ақша ... үш ... тәуелді:
- орталық банкі шығарған ақшалардың саны ... ... және ... күші бар» ... ... ... ... қолма-қол ақшалардың банкілік депозиттерге қатынасы;
Банкілер мен жұртшылықтың ... ... ... ... ... және баяу өзгереді деп есептеледі. Демек акша
массасы "жоғары ... бар" ... ... ... ... ... банк өзінің "ашық нарық саясатының" ... ... ... ... ... ... да экономисттер терендетіп
дамытты. Алғашқы болып Ф. Кейген АҚШ-та ақша ... үш ... ... Ол ақша ... ... ұзақ ... ... бар" ақшалардың өзгерісімен баскарылатынын көрсетті. Дәл осылай
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... бұл тербелістер біртекті болғанда ақша
массасының күрделі ... ... ... ... ... ... және банкілік резервтерінің мінез-кұлығының
өзгеруімен түсіндіріледі.
К. Бруннер және X. ... ... ... ақша ... ... ... ... кейін қоғамның мінез-кұлығын ... ... соң бұл үшін ақша ... нақты функциясын кұрастырды. Бұл
функциялар ақша ұсынысының кейнсиандық анализдерінен өзгеше, ... ... ... ... ... және ... ... ақша
өзгерісіндегі жетекші ролін дәлелдеуге ұмтылады.
Несиенің мультипликаторы ақша массасын орталық ақшаға (немесе
орталық ... ... ... ... плюс ... банкідегі шоттар)
бөлгеннен шығатын бөліндісіне тең болады. Сонда акша ... ... ... ... ... ... мультипликаторына көбейтудің
туындысына тең болады, яғни М=к*Мс немесе к=М/Мс, мұндағы М - ... Мс - ... ... ... ақша ... к- ... мультипл
икаторы.
Ақша базасы орталық банкінің іс-кимылын ... ... ... резервінің мінез-кұлығын және коғамның ... ... ... ... ... мінез-құлығын бейнелейді.
Мультиштикатордың коптеген ... бар. Ең ... ... ... ... а — ... резервтердің банкілік
а + һ + аһ
депозиттерге қатысты коэффициенті; Ь - ... ... ... ... ... дауды шешу үшін ... ... ... ... ... алғашқылары бюджеттік ... ... ... ... ең болмағанда алғашқы үш жылда жоғары тиімділігін
көрсетеді. Бірақ кейнсиандық модельменен қорытындылар модельдің негізгі
гипотезаларын көрсетеді. ... ... ... ... ... ... және бюджеттік саясатының тиімділігі мен басқа да
экзогенді факторларының әсері арасындағы нақты ... ... ... ... мен ... ... салыстырмалы тиімділігін
талқылау әлі біткен жоқ. Хикс-Ханс моделінің концептуалды жоспары бұл
проблема үшін ... ... ... К. ... мен X. Мелцер ықтимал
ауыстырулар кешенін құрастырып оны ... ... ... ... ... ... немесе ақша еместік қаржы активтері мен нақты
капитал арасында.
Болашақ ... үшін ең ... ... ... бұл ... екі
қысқаша пікір тудыртады. Бұл авторлар өзінің анализін "монетаристтік"
сияқты көрсетеді. ... да Дж. ... ... ... ... ... ... табылады, анализде кейбір келісімдікке қамтамасыз етеді.
Бірақ ... ... және ... ... ... ... әлі екі түрлі болып табылады. Ақша массасы мен
мемлекеттік қарыздың өзгерісінің экономикалық белсенділік пен ... ... ... ақшалардың, облигациялардың және кұндылықтардың мінез-
құлығының өзара ауыспалдылығына біршама тәуелді болады. Бұдан ... ... ... дау ... ... ... ... бюджеттік саясаттың жалпы сұранысқа әсерін зерттейді
және ... оның ... ... ... ... Алайда. Лаффердің теорисы бойынша бюджеттік саясат, әсіресе
салықтық саясат тек қана жалпы ... ғана әсер ... ... ... ... әсер етеді. Американдық экономисттердің пікірі бойынша тым
қатты ... ... ... ... ... капиталды орналастыру
максатымен үнемдеуге ұмтылысты төмендетеді Бұл жағдайда ... әдіс ... ... ... ... ... Осы жаңа ... негізіне салынған еді. Егер де салық салудың азайтылуы
мемлекеттік шығындарды ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттің дефициті өсіп, пайыздық ставка өсіп,
артынан жеке капиталдың "шектету ... мен ... ... ... экспансиялық акша-несие саясаты ғана пайыздық ставканың
өсімін уакытша ... еді, ... бұл ... ... ... ... ... іс жүзінде қарапайым неокейнсиандық
экономиканы ... ... ... еді. ... саясаты мен
бюджеттік саясатының тиімділігі туралы дау сыртқы экономикалық фактордың
әсерінің күшейюімен байланысты жаңа ... ие ... енді ... ... ... өзгерісі ғана емес, сонымен қатар сауда балансының ... ... де ... ... қоса ... сыртқы нарыққа ашық
экономикаға таралуы екі ... де ... ... ... ... негізгі тақырыбы - ақша-несие саясаты мен ... ... ... ... ... ең ... екі іс-әрекетті
өзінде сәйкестендіретін болып табылады. Мемлекеттік қаржылардың ірі
дефицитімен ... ... ... ... ... осы дефицитті
қаржыландыру ... ... ... Керісінше, экономика
депрессия жағдайында болса ақшалы ... ... ... ... ... келе ... ... қоса көп жағдайда экономиканың ішкі
және сыртқы тепе-теңдікті талап еткені бір бағытқа ... ... ... ... сыртқы дефицит әрекеттенеді, және керісінше.
Екі мектептің арасындағы күрес айқындалмаған ақша-несие ... ... ... ... акша-несие саясаты экономикалық процесстерді
реттейтін экономикалық саясаттың тек бір ғана инструменті болып табылмайды,
бірақ та ... ... ... ... ... ақша-несие
саясатының жоқ болуы үлкен жауапкершілікке әкеледі. Казіргі ... ... екі ... ... қосып тиімді, бір-біріне демеу
болатын ақша-несие саясатын қолдануы аса пайдалырак ... ... ... ... ... ... құралдары
Ақша-несие саясатының құралдары. Ұлттық Банк инфляция бойынша
мақсаттарға қол жеткізу үшін ... ... ... ... шығару,
банктердің депозиттерін тарту, ашық нарық операцияларын жүргізу, сондай-ақ
ең ... ... ... ... ... ... өтімділікті алу бойынша
операциялар жүргізді. Ақша ... ... ... ... ... ... саясатының құралдары туралы айтпас бұрын оның реттеу
механизмдерін айта ... жөн. ... ... ... ... кұралдары тікелей және жанама деп бөліп көрсетуге болады.
Тікелей дегеніміз ... ... ... ... ... өкілеттігімен орындауы, ал жанама дегеніміз ақша нарығының хал-
ахуалына ақшаның эмитенті ретінде әсер ету болып табылады.
Ақша-несие ... ... мен ... ... ... екі ... қарастырылуына болады. Тікелей құралдар тауарлардың
бағаларын немесе көлемін орнату немесе шектеуді қарастырады, ал ... ... әсер ... және ... пен ... әсер етеді.
Тікелей құралдар негізінен несиелік лимиттер түрінде коммерциялық
банкілердің балансына қатысты колданылады, ал ... ... ... ... ... ... үшін қолданылады.
Тікелей кұралдар өтпелі кезеңде, акша нарығының әлсіз кезеңінде
қолданған тиімді ... ... ... ... қолдану ақша
қаражаттарының ... ... ... ... ... ... тоқтатады. Орталық банк жанама кұралдарды
қолдана отырып резервтік қорлардың ұсынысын ... ... соң ... пен сұранысты резервтік қорлардың қалдыктарына теңестіре
отырып банктердегі ликвидті қаражаттарға ықпал етеді, сөйтіп банктік ... ақша ... ... ... өзгертеді.
Енді орталық банкінің коммерциялық банктерге ... ... ... ... ... негізгі құралдарды қарастырайық.
Оларға ең алдымен кайта қаржыландыру мөлшерінің өзгеруі, резервтік талаптар
нормаларының өзгеруі, ашық ... ... ... және шетелдік
валютамен операциялары, сонымен қатар катаң әкімшілік шаралары жатады.
а) Резервтік талаптар саясаты.
Қазақстан ... ... ... депозиттері мен заемдары бойынша
сыйақы төлемдері мен ставкаларын реттеу ... ең ... ... ... пайдаланады.
Қазақстан ¥лттық Банкі ен төменгі резервтік талаптардың нормативтерін
банктер міндеттемелері сомасының проценті ретінде есептейді.
Банктердің есеп ... үшін ... ... ... ... ... талаптарды орындау шарттарын және оларды резервтеу
тәртібін, сондай-ақ ең ... ... ... ... ... ... белгілейді.
Ең төменгі резервтік талаптардың нормативтерін өзгерту ... ... ... бастап бір айдан ерте қолданысқа енгізілмейді.
Ең төменгі резервтік талаптардың ... ... ... ... ... ... белгіленген жауаптылықта болады.
Қазақстан ¥лттық Банкі тарату ... ... ... ... ... ... ... өзінде резервтелген қаражатты он
күндік мерзімде кайтарады.
Қазіргі кезде минималды ... ... - бұл ... несие
мекемелерінде болуы қажет өте ликвидті активтер ... ... ... ... олар ... ... ... ақша түрінде, немесе
орталық банкіде депозит түрінде, немесе орталық банкі белгілейтін ... ... ... ... ... нормативі өз
алдына заңдық ретте минималды резервтер сомасының пассивті (депозиттердің)
немесе активті (несиелік ... ... ... ... салыстырмалы (өсімше) корсеткіштеріне пайыздық қатынасын көрсетеді.
Нормативтерді қолдану тоталды (барлык ... мен ... ... және ... ... ... бір бөлігіне) ыкпал ету
сипаттамалары бар.
Минималды резервтер екі негізгі қызметті орындайды.
Біріншіден, олар ... ... ... ... банкілер
клиенттерінің депозиттері бойынша міндеттемелерді қамтамасыз етеді. Орталық
банк резервтік талаптар ... ... ... ... ... дәрежесін экономикалық жағдайға байланысты минималды
мүмкін деңгейде сақтайды.
Екіншіден, минималды резервтер орталық банкінің ... ... ... реттеу үшін қолданатын кұралы болып табылады. Орталық
банк ... ... ... ... ... ... активті операциялар мөлшерін (негізінен олардың беретін несие
көлемін) реттейді, сол арқылы олардың депозиттік эмиссиясының жасалуын ... ... ... ... ... өздерінің резервтік
талаптары белгіленген нормативтен асатын болса ссудалық ... ... ... ақша массасы (қолма-қол және қолма-қолсыз)
кажетті тұтынуды асып кететін болса, ... банк ақша ... ... ... ... ... ... жүргізеді, яғни орталық
банкіде қаражаттарды резервтеу пайызын ... ... ол ... ... ... азайтуға мәжбүрлейді.
Резервтік талаптар ... ... ... ... әсер ... ... ... талаптардың өсуі пайданы
толық ала алмауға әкеп соқтырады. Сондықтан, көптеген батыс экономисттернің
пікірі ... бұл әдіс өте ... ... ... ... ... әдістің жетіспеушілігі кейбір мекемелердің, әсіресе ... бар ... ... көп ... бар ... ... артықшылықты жағдайда болады.
Соңғы он-жиырма жыл ішінде бұл ақша-несиелік реттеу әдісінің ... ... еді. ... факт ... ... ... талаптар
нормаларының төмендеуі, тіпті оның кейбір депозиттер бойынша ... да ... ... ... ... ... ақша ... әкеледі, демек ақша массасының өсуіне де әкеледі. Егер орталық банк
резервтік талаптар нормасын ... онда бұл ... ... ... және ақша ... ... азайюына
әкеледі.
Монетарлы саясаттың бұл құралы өте күшті ... ... ... ... ... ... мәселесін қозғайды. Ол өте күшті әдіс
болғандықтан оны ашық нарықтагы ... ... ... бір рет ... он
жылда бір рет пайдаланады.
б) Коммерциялык банкілерді кайта қаржыландыру
"Қайта қаржыландыру" термині ... ... ... мекемелерінің
ақша қаражаттарын алуы деген мағынаны білдіреді. ... банк ... ... бере ... ... қатар олардьң портфеліндегі бағалы
қағаздарды (көбінесе вексельдерді) қайта есептей алады.
Қайта қаржыландыру саясаты арқылы ақша ... мен ... ... ете алады. Вексельдер ... ... ... Бұл мөлшерді тағы да ресми дисконттық мөлшер деп ... ... ... ... айырмашылығы оның мөлшері аз болады.
Орталық банкі қайта каржыландыру ... ... ... ... ... беретін несие бойынша мөлшерді өсіріп өзінің
шығындарын компенсациялайды. Яғни, Есептік (қайта қаржыландыру) ... ... ... ... ... ... ... әсер
етеді. Бұл орталық банкілердің ең басты мақсаты болып табылады.
Ақща-несие саясатын жүргізгенде ... ... ... кемшілігі бұл тек коммерциялық банкілерге ғана катысы бар. Егер
қайта қаржыландыру аз пайдаланылатын болса онда бұл әдіс өзінің ... ... ... мен қайта дисконттау ресми мөлшерін белгілеуден
басқа орталық банк ломбардтық несие бойынша пайыздык мөлшер ... ... ... ... ... берілетін несие бойынша пайыздық
мөлшер. Кепілдікке жоғары өтімділігі бар ... ... ... ... ... ... саудалық вексельдер, банкілік акцептілер
жатады.
Орталык банкі есептік мөлшер саясатын (оны тағы ... ... ... ... ... беруші ретінде жасайды. Ол ... ... ... ... ... Кей ... ... қиыншылық көріп
жатқан банкілерге балансын дұрыстау үшін де беріледі.
Орталық банкі ссуданы бере отырып ... ... ... ... оның ... беру ... де ... Банк
ссуданы ала отырып мемлекеттік бағалы қағаздарменен қамтамасыз етілген өз
атына жазылған қарыздық міндеттемені орталық банкіге аударады.
Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... заңменен бекітіледі. Есептеуге өтімділік мерзімі 6 айдан көп емес
вексельдер, алдыңғы ... ... ... іс ... ... орны Қазақстан Республикасының территориясындағы банкілер
болып көрсетілген вексельдер қабылданады.
в) Ашық нарыктағы операциялар
Бұл әдіс орталық банкінің ... ... ... ... сатып
алу- сату операцияларын жүргізуді білдіреді. Коммерциялык банкілерден
бағалы қағаздарды сатып алу коммерциялық ... ... ... несие беру кабілеттілігін жоғарылатады, және керісінше. Орталық
банкілер бұл операцияларды өте жиі ... банк ... ... ... ... ... ... сонан соң 4-8 аптадан кейін қайта сатып алуға ұсыныс
жасайды. Коммерциялық банкілер бұл операциядан пайыздық төлемдер алады.
Орталық банкінің ... ... ... ... ... байланысты тіке және керісінше болып бөлінеді. Тіке операция
дегеніміз қарапайым ... ... ... ал кері операция бағалы
қағаздарды сатып ... ... ала ... ... ... ... кері сатып алып-сату болып табылады. Кері операциялардың икемділігі,
оның ... ... бұл ... атақ ... реттеудің әдісі ретінде ашық нарықтағы операциялар
алдыңғы екеуінен қатты айырмашылығы бар. Ең ... ... -өте ... ... өйткені бағалы қағаздарды сатып алу көлемі, сонымен қатар
қолданатын ... ... ... ... ... бағытына қарай күнде
өзгеруі мүмкін.
Ашық нарықта бағалы қағаздарменен операциялар Қазақстан ... ... ... аз ... ... ... ... Өйткені
елімізде бағалы қағаздар нарығы дамымаған болып отыр. ¥лттық банкінің
қазіргі кездегі мақсаты ... ... ... ... ... жоғарылату болып табылады.
г) Ақша-несие саласын реттеудің басқа да әдістері
Экономикалық әдістермен қатар орталық банк коммерциялық банкілердің
іс-әрекетін реттей отырып әкімшілік әдістерді де ... ... ... шектеу.
Бұл әдіс ақша-несиелік реттеу берілген несие сомасын көлемдік шектеу
болып табылады. Бұл банкілердің ... ... әсер ету ... ... несиелік шектеулер қарыз алушы ... ... ... ... ... ... өзінің ірі фирмаларына несие беріп алып, кіші
және орта ... ... ... осы ... кұрбанына айналады.
Сөйтіп елдегі бизнес іскерлігінің азайюына әкеледі.
Сонымен қатар орталық банк ... ... ... ... ... банк ... ... ұстап тұруы қажет болады. Оларға
коммерциялық банкінің ... ... ... баланс
ликвидтілігінің нормативі, бір қарыз алушыға санағандағы ... ... ... және тағы ... ... ... орталық банкі кейпінде саяси мәлімдемелер жасайды, ол банкирлердің
азаматтық парызына өтініш жасайды. Кейде бұл мәлімдемелер белгілі бір әсер
береді. Бірақ ең ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының ақша реформасы
90-шы жылдардың басында бұрынғы КСРО ... ... ... ... саласында дезинтеграциялық процесстер
күшейе бастады. Алғашқы болып 1992 жылы өз ... ... ... ... ... ... ақша белгілері -Молдова, Беларусь.
Ресей ... ... ... ... ... ... 1993-жылы Қырғызстан да
өз валютасын енгізді. 1993-ші жылдың шілде-тамыз айларында Ресейде кеңестің
ақшалары өз жүруін ... және ... жаңа ... ... ... кіретін басқа елдерге ескі ... жаңа ... ... ... бас ... Сөйтіп бұрынғы ақша жүйесі толығымен өз өмір
сүруін тоқтатты.
Еліміз бастан бері саяси және экономикалық ... ТМД ... ... ұмтылды. Қазақстан жаңадан рубльдік аймақты
енгізуді ұсынып, 1993-ші жылдары жаңа банкнотаның үлгісін да жасап ... бұл ... ... ... қолдау алынбай, өз жайына қала берді.
Сол уақытта басқа ... ақша ... ... рубль) пайдалану - өз
ақша-несие саясатымыздың қолдануымызды шектейтін еді және ... ... ... ... ... сол ... ... республиканы өзіміздің ұлттық валютамыздың енгізуімізді қажет етті.
Теңгені ... ... ... ... өте ... маңызбен
жүргізілді, яғни қазақстандық банкнотаның дизайнын жасау, ТМД елдерінің
және шетелдік ақша ... ... және акша ... ... ... және тағы ... ... болып ұлттық ... ... ... және енгізу бағдарламасы 1992 жылы күзде басталды.
Бірақ белсенді жұмыс 1993 жылы 3 ... ... ... ... ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасының Мемлекеттік комиссиясы кұрылды
және валготаны ... ... ... ... тобы ... ... ұлттық валютасы 1993 жылы 15 қарашадан
бастап еліміздің бүкіл территориясында ... ... Ал 1993 ... ... бастап ұлттық валюта - тенге ... ... ... заңды төлем құралы болып саналды.
Қазақстанда банкілік саланы реформалау бойынша көп жұмыс ... ... ... ... банкілерге айналды, ... ... ... ... банкісіне айналды, ал Ұлттық Банк
орталық банкінің қызметтерін атқаратын болды. ¥лттық валютаның енгізілуі
Ұлттық Банкінің ақша-несиелік ... ... тым ... ... өйткені
осы кезден бастап оның өзіндік ақша-несие саясатын жүргізуге ... ... Банк ... ... ... ... оның ... мен
бюджетпен өзара қатынасының классикалық принциптерін енгізуге, банкілердің
іс-кимылын реттеу ... ... ... ... ... болды.
1995 жылдың 15 ақпанда Қазақстан Республикасының ... ... ... ... 1995 ... ... ... бекітілді. Бағдарламаны жүзеге асыру барысында ақша-несие
саясатын реттеу кұралдары мен ... әрі ... даму ... ... ... ... механизмі біраз өзгерістер алды, ал
экономиканы несиелеу қызметі екінші деңгейдегі банкілердің ... ... Банк ... банкілерге тән қызметтерді аткаратын болды:
екінші ... ... ... ... ету үшін ... ... ... және валюталық реттеу. 1995 ... ... ... ... ... ... ... аркылы беріліп,
екінші жартысынан бастап мемлекеттік ... ... ... ... ... Сол жылдың кыркүйегінен бастап ... ... ... ... ... халықаралық стандарттарға
көшу туралы Қаулы бекітілді, яғни ... ... ... ... ... менеджмент деңгейінің, бухгалтерлік
есептің халықаралық стандарттарға өтуін қарастырады.
Банкілік жүйеде банкаралық акша нарығы ... ... ол ... өзінің қысқа мерзімдік қолма-қол ақшаларға ... бос ... сату ... бар. ... ... ... ... эмиссиялық институттан емес, ... ... ... алатын болды. Бұл мәміле қарыз алушы ... ... ... ... ... ... ... мөлшер деңгейі
ресми қайта каржыландыру мөлшерінен әлдеқайда төмен болып табылады.
Ұлттық Банк РЕГТО ... ... ... бекітті, бұл
Ұлттық Банкіге ликвидтілікті реттеу үшін жаңа жылжымалы құрал ғана емес,
нарыққа қатысушылар үшін ... ... ... Осы жылы ... ІВСА және ... ... агенттігтер арқылы халықаралық
несиелік рейтинг берілді, соның артынан ... ... ... инвесторлардың мемлекеттік бағалы қағаздар нарығында жүмыс ... жылы ... Банк ... ... ... саяаты мен
қалқымалы бағам режиміндегі теңгенің айырбас бағамын ... ... ... ... ... Банк ақша ... ресми пайыздық мөлшер,
резервтік талаптар нормасын бегілеу, кысқа мерзімдік ноттар шығару, ... ... ... ... операция және ішкі валюталық нарықта
интервенциялар жасау арқылы реттеп отырды.
Банкілік депозиттердің пайыздық мөлшерлеріне кайта қаржыландыру
мөлшерінің ... әсер ... бұл да ... пен ... ... банкілік депозиттерге ағуына әкеп соқтырды.
1999 жылы әлемдік қаржылық нарықтарда кризистік ... және ... ... ... ... ... Банкінің акша-несие саясатының ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын сақтау және
банкілік жүйені күшейту болды.
Қаржылық нарықтарда глобальді өзгерулердің себебінен елдің ... ... әкеп ... ... ... ролін елдің
шикізатқа бағытталуы себепкер болды. Жылдың аяғына қарай ... ... ... ... ... ... қаржылық нарығында жағдай біршама
дұрысталды.
2000 жылы Қазақстанның экономикасы ... ... ... ... осы жылы ... айында теңгенің еркін айырбас
калқымалы бағамы енгізілді. Бұл Қазақстанның ... ... ... әкеп ... Осы ... ... валютасының ұсынылуы өсіп, қаржылық
нарықтың тұрақталуына әкелді. Ақша-несие ... ... ... ... ... ... минималды оң мәнде сақтау болды.
Несиелік саясаттың ... ... ... ... ... яғни ... қарыз бен "овернайт" қарыздары.
2002 жылы шетелдік сауда және қаржы нарықтарында және ішкі ... ... ... ... Бұл ... ... Банкінің ақша-несие
саясаты қаржылық жүйенің барлық сегменітерін күшейту мен тұрақтылықты
сақтауға бағытталып, ... ... ... жинақтарын тарту үшін
жағдай жасалды. 2000 жылдың ... ... үй салу ... ... ... үшін ... ... компания
құрылды, негізгі қызметі екінші деңгейдегі ... ... ... ... орналастыра отырып кайта
қаржыландыру.
2003 жылы ... ... ... өзгерісінен тәуелділігін
төмендету және болашақ ұрпаққа қаржы қаражаттарының ... үшін ... ... Қоры толыққанды жұмыс істей бастады, оған шикізат
саласының кәсіпорындарының ... ... бір ... ... ... ... ... арттыру үшін Қазакстанның
даму Банкісі құрылды.
2.2. Қазақстан Ұлттык Банкінің 2000-2005 жылдарға акша-несие саясатын
талдау
1) Ұлттық банкінің ресми мөлшерлерін карастыру
Қазакстан Үлттык Банкінің ... ... ... Ұлттық Банкі қайта қаржыландыру мөлшерін, сонымен ... ... ... ... ... ... ... Ресми
қайта қаржыландыру мөлшері ақша нарығының жалпы жағдайына, ... ... пен ... ... ... мен ... ... қойылады. Қазақстан ¥лттык Банкі ресми сыйақы мөлшерін белгілеу
саясатын ... ... ... шеңберінде нарықтық сыйақы
мөлшеріне әсер ету үшін ... ... ... ... ... ... ... ұлттық валютасының тұрақтылығын: оның еліміздегі сатып
алушылық қабілетінің ... және ... ... ... қатынасы
бойынша бағамын қамтамасыз ету болып табылады. Ақша-несие ... бірі ... ... болып табылады. ¥лттық Банк кайта
қаржыландырудың бірыңғай ресми мөлшерін ... ол ақша ... ... ... ... ... пен ... инфляция деңгейі мен
инфляция өзгерістерін ... ... ... ... ... ... саясатын мемлекеттік ақша-несие саясатын жүзеге асыру
мақсатында рыноктық пайыз мөлшеріне ... ету үшін ... ... ... ... ... ... нақты түрде алғанда пайыздық
ставканы қалыпты жағдайда ұстап тұру ... ... ... ... қарқынының динамикасындағы үрдіс пен қайта қаржыландыру ставкасы бір-
біріне ... ... Банк ... ... ... ... пайыздық мөлшерді
нақты мәнде оң ұстауға тырысады. Инфляция мен қайта қаржыландыру мөлшерінің
өсу динамикасының тенденциясы бір-біріне ... ... ... есептік пен
пайыздық мөлшерді өзгерте отырып ... Банк ... ... ұстап
тұрады немесе ұлғайтады.
Барлық қаржылық операциялар бойынша пайыздық мөлшерлердің деңгейі
¥лттық ... ... ... ... анықталады. (Қосымша 1)
2000-ші жылдан бастап ... Банк ... ... ... ... ... ... еді: бір жағынан несие саласында
сапалы нарық үшін жағдайлар жасау, ... ... ... әрі қарай
кризистік құлдырауын болдырмау.
Осы мақсатта ¥лттык Банк 2000 жылы ... ... ... ... ... ... қоятын пайыздық мөлшерге тікелей
шектеуден бас ... ... алып ... ... ... ... каржыландыру есебінен ұсынылатын, пайыз деңгейі ¥лттық Банк
арқылы белгіленетін). Осымен қоса орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... ... (3%, 25%,
65%).
Нәтижесінде берілген орталықтандырылған несиелер бойынша орташа
пайыздық мөлшер республикада 2000 жылы ... ... ... ... экономиканың аграрлық секторына берілді. Сонымен қоса
ақша нарығының дамуымен ... ... және ... ... ... мөлшерлер өсіп отырды.
Кесте 2. 2000 жылғы қайта каржыландыру мөлшері
|1 шілде |23 шілде|22 |8 желтоксан |
| | ... | ... ... |с170%до240% ... |0% ... |
| | |0% | ... ... ... Б.К. ... ... саясаты |
|контдепциясы» нсгізінде алынған, Алматы-2003, Гылым баспасынан. ... ... ... ... ... онан арғы ... келтіріп, соның негізінен ақша массасының өсуіне әкелетін еді.
Орталыктандырылған несиеге пайыздық мөлшерді өсіре отырып ... ... ... ... тұрды да, инфляцияға жақсы әсер етті.
2001 жылы қайта ... ... ... оң ... ... ... өсуі оның оң ... және нарықтық мөлшерге сәйкес
келуін қамтамасыз етуі ұсыныстың инфляциясын тоқтатуға мүмкіндік берді.
Әрине пайыздық ... ... ... ... ... ұзақ ... беруі де болмайды. Сондыктан теңгенің айырбас бағамының
тұрақталуымен және инфляцияның төмендеуімен Ұлттық Банк қайта қаржыландыру
мөлшерін төмендетіп ... Егер 2001 ... көп ... ... ... ... ... қазан айында ол ... ... ... ... ал ... ... дейін төмендеді.
Қазақстандағы 2001-ші жылға белгіленген Қазақстан Републикасының
Президентінің ... ... ... бағдарламасында былай деп
көрсетілген: "Ұлттық Банкінің қайта қаржыландыру ... ... ... ... қамтамасыз етіледі және 2002 жылдың аяғына дейін ақшаға деген
сұранысты реттеудің негізгі ... ... ... соң ... де ... Қайта қаржыландыру
мөлшерінің нақты мәнде ұсталып тұруы ... және ... ... ... ... етедІ."
Қайта қаржыландыру мөлшері өсімі қаркынының барынша жұмсартылған
динамикасы экономика салғырттығын есепке алу қажетлігімен және оны күрт ... ... ... ... Қайта қаржыландыру мөлшерін
2002 жылғы қаңтардағы 152% белгісінен 2002 жылғы қыркүйек-қазан айларындағы
45%-ға дейін және 2003 ... ... 59%-ға ... ... ... ... 2002 ... қаңтардағы 8,9% белгісінен қыркүйек
айындағы 2,4%-ке дейін және 2002 жылдың казан-желтоқсандағы ай ... 4,4%, ... ... оның жоғарылауына сәйкес келді.
Ұлттық Банктің барлық қаржы операциялары ... ... ... қайта каржыландыру ставкасымен индикативті анықталады. Әр түрлі
несиелер ... ... ... ... өзара бірнеше басты себептер
бойынша ажыратылады. Олардың ішінде заемдардың әртүрлі ұзак ... ... ... ... ... ... пайыз төлемеу мүмкіндігіне
байланысты әр түрлі сатыдағы тәуекелдер, сондай-ақ пайыздық ставканың
өзгеру ... ... ... анықтап керсетуте болады.
Жыл бойына ¥лттық Банк шешім кабылдау үшін теңгенің сыртқы және ішкі
құнына байланысты, Ұлттық Банктің ноттары, ... ... ... ... мен ... ... ... аукциондары бойынша
табыстарына байланысты талдау жасады.
Мемлекеттік қазынашылық міндеттемелері, банкаралық несиесі, ¥лттық
Банктің ... ... ... ... сәйкес келіп саудада және
олардың рыноктық маңызына қарай белгіленіп отырды.
2001 ... ... ... ... ... нарықтық пайыз мөлшері
жалпы алғанда оң болды (Ұлттық Банк ноттарынан ... олар 2002 ... — 2003 ... ... ... ... нақты белгілері теріс
бола бастап, бұл Үкіметтің бағалы қағаздарының бәсекесін алып тастағандағы
тұрғыдан ақтауға ... Егер бір ... ... айырмашылығын алсақ,
саудагерлік валюта операциялары бойынша табыстың нақты маңыздысы бүкіл —
2002 жыл бойына ... ... ... ... оған ... ... ... акша және қор нарығының қалыптасуына ықпал етті.
2002 жылы Ұлттық Банктің ... ... мен ... кірісі Ұлттық Банктің банкаралық несиелері мен аукциондық несиелері
бойынша кірісінен төмен ... ... ... Ұлттық Банктің МКМ-сы мен
ноттарынын борыш пен пайыздық мөлшерлері арасындағы алшақтықты ... ... ... ... ... мөлшерлердің өзгеріп отыруын салыстырып қарағанда
олардың нақтылы көлемінің белгілерінің бір-бірімен тығыз байланыстылығын
жақсы ... ... жылы ... ... мақсатьна жету үшін Ұлттық ... ... ... белгілеу, міндетті резервтер нормасын реттеу,
мемлекеттік бағалы қағаздармен операциялар жүргізу, ішкі валюта нарығындағы
араласушылық сияқты тікелей және жанама ықпал ... ... ... ... пайдаланды. Ақша-несие саясатының кұралдарын
жетілдіру мақсатында Ұлттық Банк ақша және ... ... ... ... жылы ... Банк нақты пайыздық мөлшердің деңгейін позитивті
қылып ұстап тұруды жалғастырды. Экономикада инфляциялық ... ... ... ... Ұлттық Банкінің Баскармасымен ресми пайыздық
мөлшерлердің өзгеруі туралы көптеген ... ... ... Ұлттық
Банкінің қайта каржыландыру мөлшері жыл басынан 24 пунктіге төмендеді, ал
ломбардтық несие бойынша 31 ... ... ... 2003 ... ... олар ... 35% және 39% болды.
Ақша сұранысын реттеу мақсатында ¥лттық Банк ақша қаражатына сұранысқа
және инфляция ... ... ... ... мөлшері сияқты
құралды белсенді пайдаланды. Қайта қаржыландыру денгейін реттей отырып,
Ұлттық Банк ... ақша ... ... ... ... ... сұранысының жоғарылауына және төмендеуіне ... ... ... ... ... мөлшерінің денгейі екінші деңгейдегі банктер ... ... ақша ... көлемін бақылау саласындағы саясатының негізгі
бағыттарын сипаттайтын басты көрсеткіштерінің бірі больп табылады.
Ұлттық Банктің ... ... ... несие ресурстары
нарығының шарттарына сәйкес және ... ... ... ... ... өз ... белгілеген нарықтық пайыздық ставкаларға ... ... ... МҚМ ... ... несиелер бойынша, ¥лттық Банктің
ноттары ... ... ... ... ... пен ұсынысқа байланысты
белгіленді, жыл ішінде ... ... ... ... мөлшерінің
өзгеруіне қарай төмендеп отырды. Нақты түрде ... ... ... ету ... үшін ... ресурстар болып табылатын несиелік-
қаржы мекемелеріндегі депозиттер түсімін ұлғайтуға мүмкіндік берді.
2004 жылы Қазақстан ¥лттык Банкінің ақша-несие саясаты ... әрі ... және ... ... ... етуге
бағытталған. Қазакстан ¥лттық Банкі алға қойған мақсатка жету үшін ... ... ... Ақша базасы аралық мақсатты бағдар ретінде:
қайта қаржыландыру ставкасы, Қазақстан ¥лттық Банкінің сыйакы (мүдде) ресми
ставкасы, ... ... ... ... ... ... ... ашық нарықта мемлекеттік бағалы кағаздармен мөлшері жыл ... ... ... ал ... ... ... 31 пунктіге төмендеді,
сөйтіп 2003 жылдың аяғына ... олар ... 35% және 39% ... ... реттеу мақсатында ¥лттық Банк ақша каражатына
сұранысқа және инфляция деңгейіне ... ... ... ... ... ... ... Қайта қаржыландыру денгейін реттей
отырьп, Ұлттық Банк республикадағы ақша массасының көлеміне ... ... ... ... ... және ... жағдай жасайды.
¥лттық Банктің ресми пайыздық мөлшерінің денгейі екінші деңгейдегі ... ... ... ақша массасы көлемін бақылау саласындағы саясатының
негізгі бағыттарын сипаттайтын басты керсеткіштерінің бірі болып табылады.
¥лттық Банктің ... ... ... ... ресурстары
нарығының шарттарына сәйкес және ¥лттық Банктің ... ... ... өз ... ... ... ... ставкаларға жанама әсер
етеді. Мәселен, МҚМ бойынша, банкаралық ... ... ... ... ... ... ставкалар саудада сұраныс пен ұсынысқа байланысты
белгіленді, жыл ішінде ¥лттық Банктің қайта ... ... ... ... отырды. Нақты түрде алынған пайыздық мөлшерлерді
қамтамасыз ету иивестиция үшін әлеуетті ресурстар болып табылатын ... ... ... түсімін ұлғайтуға мүмкіндік берді.
2004 жылы Қазақстан ¥лттық Банкінің ақша-ңесие саясаты инфляцияны
одан әрі ... және ... ... ... ... Қазақстан ¥лттық Банкі алға койған мақсатқа жету үшін катаң
ақша-несие саясатын ... Ақша ... ... мақсатты бағдар ретінде:
қайта каржыландыру ставкасы, Қазақстан ¥лттық Банкінің сыйақы (мүдде) ресми
ставкасы, міндетті резервтер ... ... ... ... ноттар
шығару, ашық нарықта мемлекеттік бағалы ... ... ... ... ... ... таза ... резервтері 2004 жылдың
аяғында 137,5 млрд.теңге (2003 ж. аяғында теңгенің ... ... ... ... бойынша 1875млн.АҚШ долл.) болды, бағдарлама көрсеткішінен
27,2 млрд. теңге (370 млн. АҚШ ... ... ... ... К¥Б-нің таза ішкі активтері
(22.8 млрд.теңге) 4,7млрд.теңгеге, оның ... ... таза ... ... ... - 1.3 млрд.теңгеге азайды. Халықаралық таза резервтердің
ұлғаюы ақша базасының бағдарлама деңгейінен 22,5млрд.теңге артуына себеп
болды.
«2004 ... ... ... ... бағыттарына» сәйкес
Қазақстан Ұлттық Банкі инфляция денгейінің өзгеру ... және ішкі ... ... ... ... сыйакының (мүдденің) ресми ставкасын
белгіледі. Есеп ... ... жыл ... ... ... ... нақты
алғанда он болды. Қайта ... ... ... ... дейін,
ломбард несиелері бойынша сыйақы (мүдде) ставкасы тиісінше 39%-дан 16,5%-ға
дейін, «овернайт» несиелері бойынша сыйақы (мүдде) ставкасы 25%-дан ... ... жылы ... ... ... ақша-несие саясаты "Акша-несие
саясатының 2004 жылға арналған негізгі бағыттарына" сәйкес жүргізілді және
Қазақстанның қаржы секторын қорғауға бағытталды. ... Банк ... ... саясатын жүргізді. Акша базасы аралық мақсаттық бағдар ретінде ресми
ставкалар, міндетті резервтер нормасын белгілеу, қысқа ... ... ашық ... ... ... ... ... және ішкі
валюта нарығындағы интервенция арқылы реттелді.
2005 жылдың аяғында инфляция күткендегі 9-10% орнына 1,9% ... Банк ... ... ... серпінділігінің ішкі және сыртқы
қаржы нарықтарының, жағдайын ескере отырып, ресми ставкалар ... ... Бір ... ... ... ... 18,5%-тен 25%-ке дейін,
«овернайт» несиелері бойынша сыйақы (мүдде) ... 15% - 27%-ке ... ... ... ставкалар 17%-тен 23%-ға дейін көтерілді.
Ставкалардың нақты көрінісі оң болды.
2005 жылы Қазақстан ... ... ... ... ифляцияның
төменгі қарқынын ұстап тұруға, Ұлттық Банкінің сыйақы мөлшерлерінің нақты
көрсеткіштерін дұрыс сақтауға және ... ... ... арттыруға
бағытталды.
Қазақстан 2005 жылы 5 сәуірден бастап теңгенің Қазақстанның ... ... ... ... ... айтарлықтай кымбаттауы
жағдайына әлдеқайда қолайлы режим ретінде ұлттық валютаның еркін өзгермелі
айырбас ... ... ... ... ... өндірушілердің ішкі валюталық
нарығындағы бәсекелестік жағдайын жақсарту нәтижесінде ... ... ... ... Бұл валютаға сұраныстың айтарлықтай төмендеуіне
және валюта нарығының, сондай-ақ ... ... ... ... ... тұрақтануына себеп болды.
Ұлттық Банк ақша-несие саясатының мақсатына жету үшін теңгенің
айырбас бағамының қысқа ... күрт ... ... және ... ... ... мақсатында ішкі валюта нарығында шетел
валютасын сатып алумен қатар сату бойынша да ... ... ... ... ... ... реттеудің негізгі құралы Ұлттық
Банктің қысқа мерзімді ноттарымен операциялар жасу ... ... ... ... ... ... Банк ашық ... банк жүйесінің қыска мерзімді
өтімділігін реттеу құралы ретінде мемлекеттік ... ... ... ... Банкінің ресми қайта қаржыландыру мөлшерінің деңгейі екінші
деңгейдегі банктер үшін ақша ... ... ... ... ... ... сипаттайтын басты индикаторларынын бірі болып табылады.
Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... жыл ... қайта қаржыландыру мөлшерін бірнеше рет төмендетті,
жалпы алғанда оның бір жыл ішіндегі деңгейі ... 18%-ға ... ... ... мәні ... ... алғалы бері бірінші рет болып отыр
(2000 жылдың аяғынан бастап) және нақты алғанда сол ғана ... ... Банк ... ... ... ... ... болған
банктер үшін қайта каржыландырудың қосымша көздерін ашып отыр: банктердің
күндізгі займдар мен "овернайт ... ... ... бар. ... ... Банк ... ... кредитор ретінде займдар бере алады және
арнайы займдар тағайындай ... ... ... түрлері банктерге
белгіленген мақсатқа немесе айырықша жағдайларға беріледі. Осындай несиелер
бойынша мөлшерлердің деңгейін реттей отырып, ... Банк ... ... ... ... мөлшерлер жүргізіп отыруға мүмкіндік алады.
2005 жылы Ұлттық Банк 651,7 млн.теңге несие ... ... ... ... - 140,0 млн.теңге берілді. 2005 жылы қайтарылған несиелер
235,4 млн.теңге болды. Несие портфелі қолданылып ... ... ... сәйкес ай сайын жіктеліп отырды.
2005 жылы Ұлттық Банктің ақша-несие саясатының ... жағы ... ... колдау болды. Теңгенің еркін өзгермелі ... ... ... жүйесіндегі қысқа мерзімділікті өтімділікті реттеудің құралы
ретінде мыналар пайдаланылды: қысқа ... ... ... ... ... операциялар, ресми мөлшерлерді реттеу,
вексельдерді ... ... ... ... ... ... ... қолдауға қысқа мерзімді несиелер (күндізгі және овернайт) беру.
Теңгенің айырбас бағамының қысқа мерзімді күрт ауытқуын ... ... ... бағамының тым нығаюына жол бермеу үшін ішкі ... ... ... ... валютасын сатып алу және сату).
Жыл ішінде теңгенің биржалық бағамы доллар бойынша 5,2% төмендеп
(2005 жьтлы - 64,6%), жыл ... ЛҚШ ... үшін 145,40 ... ... ... ... ... теңгенің долларға қатысты ресми бағамы 144,50
теңге, ресей рубліне- 5,16 ... , ... 136,21 ... ... Банк жыл бойы ... ... ... несиелер бойынша
мөлшерлердің төмендеуіне бейімдеу мақсатында нақты алғанда аз да болса оң
қайта ... ... ... ... және ... ... ... Жыл ішінде қайта қаржыландыру мөлшері 18%-дан 14%-ға дейін,
"овернайт" несиелері бойынша ... 27-21 % ... ... ... мөлшер - 23-19%-ға дейін азайды.
Ұлттық Банкінің вексельдерді қайта есептеу бойынша операцияларды
жүзеге асыруы үшін 2005 ... 20 ... ... 12,5% ... ... ... ... енгізіліп, бекітілді.
2005 жылы тұтыну бағасы индексі негізінде есептелген жылдық инфляция
деңгейі 2005 жылғы 9.8%-дан төмендеп, 6.4% ... ... ... Қол ... деңгей Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... инфляциялық күту айтарлыктай төмендеді.
Нәтижесінде 2005 жылы:
- ақша базасы - 30.2%-ға 175 млрд.теңгеге ... оның ... ... (МО) - ... 131,2 ... ... дейін өсті;
- ақша массасы (МЗ) 43.3%-ға 569.1 млрд.теңгеге дейін өсті.
Жағымды ... ... ... ... ақша ... өсуіне
Қазақстан Республикасы ¥лттық Бакінің ақша-несие саясатының ... ... ... етті. Инфляция ... және ... ... ... отырып Қазақстан Республикасы ... ... ... жыл ішінде кезең ... ... ... ... ... 9%-ке ... ... есептік мөлшер - 12,5%-дан
8%-ға дейін, овернайт заемдары бойынша ставка - 17%-дан кұралдардың тікелей
көмегімен жүзеге асырылды. ... ... жыл ... ақша базасы мөлшерінің
өзгеруі әдеттегідей маусымдық сипатқа ие болды. ... ең ... ... ... ... Желтоқсанда байқалған ең жоғары кеңею қарқыны
(11,3%-ға) Қазақстан ... ... ... ... ... ... күрт ... байланысты болды (жыл
аяғында Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... жылдарға ақша-несие саясатының маңызды
бағытында инфляциялық таргеттеу принциптеріне дайындалу және өту ... ... ... принципі Ұлттық Банкінің инфляцияны
төмендету бойынша негізгі мақсатына нақты ... ... және ... ... ... ақша-несие саясатына сенімін арттырады.
2002 жылдың ақпан айында инфляциялық таргеттеу ... үшін ... ... ... ... РЕПО ... енгізілді, ол 5,5% деңгейінде
(+/-) 100 базис пункті кеңістік енінде белгіленген. РЕПО ресми мөлшері жыл
бойы өзгермей тұрды.
Ұлттық Банк 2005 жылы ... ... ... ... тұруға
бағытталған саясат жүргізіп отырды.
Инфляция динамикасында позитивті кезеңі болып оның орта жылдық деңгейін
2005 ... ... ... 2005 жылы 8.4%-ға дейін төмендету ... ... ... ... Банкінің 2005 жылға белгіленген
мақсаттарына сәйкес келеді (5-7%).
Шетелдік валютаның экспортерлердің ... ... ... ... валютасының қаржы Министрлігінің пайдасына қарай ағуы есебінен
өте көп ұсынылуы ... ... ... реттеу бойынша ішкі валюталық
нарықта жағдайдың тұрақтылығын сақтау үшін іс-кимылдарды белсенді жасауға
қажет етті. 2005 жыл ... ... ... ... ... долларына девальвацияның темпі төмендеді, сөйтіп бір жылға девльвация
3.25% болды (2005 жылы -3.8%).
Ұлттық Банкінің ақша-несие ... ... ... ... ресми
мөлшерлері, өзінің қысқа мерзімдік ноттарьның шығарылуы және ашық ... ... ... жыл ... ... ... ... мөлшерін
9%-дан 7.5%-ға дейІн, овернайт займдары бойынша мөлшерлерді 12%-дан 9%-ға
дейін ... ... ... Минималдық резервтік талаптар
Әлемдік банкілік тәжірибеде коммерциялық банкілердің несиелік іс-
қимылын реттеудің және ақша ... ... әсер ... ... бірі ... ... ... резервтік талаптар саясаты
болып табылады. Резервтік талаптар - бұл коммерциялық ... ... ... олардың көлемі банкілік міндеттемелеріне белгілі ... ... ... ... екі мағынаға ие: ол коммерциялық
банкілердің қажетті өтімділік деңгейін қамтамасыз етеді; екіншіден, ... ақша ... және ... ... ... қабілеттілігін
реттейтін құрал болып табылады.
Резервтік талаптар ашық ... ... және ... ... коммерциялық банкілерінің ақша-несие реттеудің негізгі
жанама құралдарының бірі ... ... ... ... ... ... ... резервтік талаптар бір жағынан сақтау
институттарының жеткіліксіз ... ... ... ... ... ... ... екінші жағынан экономикадағы ақша
мультипликациясының процесін реттеу функциясын аткарады. (Қосымша2).
2000-ші жылы коммерциялық ... ... ... ... ... Сонымен қоса коммерциялық банкілердің инвестициялық
іске салымдарды ынталандыру үшін бұл норма егер де банк норманың ... ... ұзақ ... ... ... пайдаланса 10%-ға дейін
төмендеуі мүмкін еді. 2001 жылдың 1 каңтарына ... ... ... ... 521 млн.теңгені құрады, немесе жылына 5.7 есе өсті.
Сол 2001 жылы коммерциялық ... ... ... ... ... Сәйкесінше резервтік талаптардың ақша ... ... ... ... 13%-ға ... жылы ... ... Банкі екінші кварталында резервтік
талаптар нормативін 20%-дан 30%-га дейін жалпы депозиттік талаптарға ... ... ... 1-ші ... ... ... теңгедегі
депозиттік талаптан 30%-ды және шетел ... 15%-ды ... Әлі ... үшін ... ... яғни ... барлығын жасаған банктер
төлем алатын, ол ... ... ... ... ... ... Банктің табыстылық деңгейімен анықталады.
2002 жылы банктердің ... ... ... ... олардың
міндеттемелері бойынша банктердің төлей алмау тәуекелін төмендету сондай-ақ
банктердің салымшылары мен акционерлерінің ... ... ... Банк ... ... ... пайдаланады.
Ұлттық Банкте қаржыны депоненттеудің нормалары мен тәртібі 31.03.2002
жылы Ұлттық Банк Баскармасы бекіткен және ... жылы жаңа ... ... ... ... және оны ... ... қолдануы туралы» Ережеде реттеліп көрсетілген.
2002 жылдың қаңтар айында банктік емес мекемелер мен халыққа ... ... ... есептелетін нормативтер 30% ... ал ... емес ... мен ... шетел валютасымен берілетін
барлық депозиттік міндеттемелерден есептелетін нормативтер ... ... ... ... есептегенде) 15% болды. Оның 2002 жылдың ақпан айынан
бастап теңгемен және шетел валютасымен салынған депозиттік ... 20%-ке ... ... және ... ... ... ... тәртіптегі жағдайда отырған банктерге (қаржыларын міндетті
түрде резерв қорына аудармай отырғандарға) ... Банк ... ... (Т.ІВГО) депозитіндегі бір айлық орташа есептелген ставканың 25%-
ы мөлшерінде ¥лттық Банк корреспонденттік шоты бойынша ... ... ... қаржыландыру қалдығыньң мөлшерінен 25% еркін өтімді валютамен
(резервтік талаптардан артпайтындай ... ... Банк ... ... жылы ... жалпы саны орта есеппен 13,5% ... ... ... ... ... орындамаған банктерге
айып санкциялары түрінде ... ету ... ... Жыл ... санкция сомасы 115,8 миллион теңге болды. Соның ... ... ... ... ... банк жүйесі бойынша нормативтен едәуір
жоғары денгейде ... ... ... ... жыл ... 0,3 орнына орташа
есептегенде ол 0,56 болды).
2003 жылы ақша ... ... ... беретін несие көлемін
реттеуді, банктердің өз міндеттемелері ... ... ... ... ... ... мен банк акционерлерінің мүддесін қорғауды
қамтамасыз ету мақсатында Ұлттық Банк ең төменгі резерв талаптары ... ... ашық ... ... және ... қатар коммерцияық банктердің жанама ақша-несие саясатын
реттеудің ... ... бірі ... ... ... банк
жүйесінің қазіргі даму жағдайында резервтік талаптар бір жағынан сақтандыру
институттары болмағандықтан минималды ... ... ... ... ақша
ұсынысын көбейткен жоқ, өйткені Ұлттық Банк инфляцияны баяулату үшін
Үкіметке берілетін ішкі ... мен ... ... ... ... ... қысқарту жолымен ақша базасын азайту саясатын жүргізді.
Көбейту коэффициенті бұрынғы деңгейде қалды, ол орташа алғанда 1.8-ге ... ... ... ... ... банктерге резервтік талаптар
шегінде қайта ... ... ... ... 50%-і мөлшерінде
теңгемен және Лондондық ... ... (LIBID) бір ... ... ... ... ... айлық қалдығы бойынша еркін айналымдағы
өтімді валютамен ... ... ... ... ... ... ... біршама жоғары деңгейін ескере отырып процент төлеуі
банктердің ... мен ... ... ... ... ... ... ұмтылуымен байланысты болып отыр.
2003 жылдың ... ... ... ... көшкен
банктердің үлесі республикадағы банктердің жалпы санының 51,5%-ін құрған
болса, жылдың соңына ... 66,3% ... ол ... ... алғанда 67 банктен
тұрады. Мұнымен қатар жыл ішінде банктер саны 130-дан 101-ге ... ... ... ... ... орындады және есеп беру жылында ... ... ... ... ... бойынша проценттер төленді
(561,1 млн.тенге); корреспоңденттік шотында қаржысы жетіспейтін 25 ... млн. ... ... ... санкциялары салыңды. Резервтеудің балама
тәртібіне өтпеген банктердің орташа алғаңда 40%-і белгілі бір ... ... ... ... орындаған жоқ.
2004 жылы ақша нарығының тепе-теңдігін, банктердің ... ... ... міндеттемелер бойынша төлем жасамау тәуекелін
төмендетуді, сондай-ақ салымшылар мен банк ... ... ... ету ... ... саясатының маңызды құралы
Қазақстан ... ... ең аз ... ... ... ... ... міндетті резервтерінің нормасы банктің банктік емес заңды
және жеке түлғалар алдындағы жалпы депозит ... ... ... ... 2004 ... 1 қазанынан бастап баламалы резервтеу
бойынша сыйақы (мүдде) ... ... жылы ... ... ... нормасы өзгермей, жалпы
банктердің депозиттік міндеттердің банкілік емес ... және ... ... 10% деңгейінде қалды, себебі оның төмендеуі ... ... ... мерзімдік өтімділігін едәуір төмендетеді, ал
жоғарлауы ... ... оның ... ... ... ... қымбаттауына әкеп соқтырады.
Дегенмен, 2005 жылдың 5 сәуірінде ¥лттық Банк еркін қалқымалы валюта
бағамын бекіту туралы шешім кабылдағандығынан, ... ... ... ... ... ... ... деңгейін, 5%-ға
түсірді. 6 жыл бойы Ұлттық Банкінің минималды резервтік талабы бойынша, жыл
сайын орташа алғанда 5%-ға ... ... ... ол 2004 жылы ... ал 2004 жылы 5%-ға ... ... Алайда соңғы төмендеу
коммерциялық банкілердің өтімділікпен мәселе туындаған жағдайда, қолда бар
қаражаттарды ... ... ... тиіс ... жәй ғана уакытша
өлшем болып келді, өйткені еркін калкымалы ... ... ... ... ... ғана емес ... ... депозиттік
шоттардан нгүғыл түрде өздерінің қаражаттарының ала бастауы мүмкін болатын
бірінші кезекте ... да ... әсер ... еді. ... ... соң, ... ... және қаржылық нарығындағы ... ... ... Банк мөлшерді банктерге бос каражаттарды
валюталық нарықта енді спекуляция үшін пайдаланбауға мүмкіндік бермеу ... 10% ... ... ... Содан кейін 2004 жыл бойы минималды
резервтік талаптар бойынша мөлшер өзгермеді.
2005 жылы ақша ... ... ... ету және ... ... үшін ... бастап банктердің минималды резервтік
талаптары банктің банктік емес занды және жеке ... ... ... ... ... 8%-ға дейін төмендетілді.
Ең төменгі резервтік талаптардың ... банк ... ... мүдделерін қорғауды әлсіреткен жоқ, кайта тиімді басқаруына
және экономиканың нақты саласын несиелеуді ұлғайтуға мүмкіндік берді.
3) Бағалы қағаздар нарығы
Ұлттық Банк ... ... ... ... ала отырып айналысқа
қосымша ақша каражаттарын енгізеді, және керісінше ... ... ... бағалы қағаздарды орналастыра отырып ақша массасының көлемін
азайтады.
2000 жылы мемлекеттік бағалы қағаздар аса кең ... жоқ. ... ... бағалы кагаздарға өте төмен пайыздық мөлшер төлегендігі
болып отыр. Ұлттық Банк осы төмен пайызға бағалы қағаздарды ұсына алмады.
Дегенмен, Ұлттық Банк ... ... ... ... қағаздарды орналастыра отырып жабушы ретінде ... ... ... ... ... ішкі ... ... Бірақ инфляция темпінің өсуімен инвесторлар ақша
қаражаттарын төмен кірісті мемлекеттік бағалы ... ... ... ... бағалы кағаздарға халық тарапынан сенімді ... ... Банк пен ... ... қатысуымен бұрынғы КСРО бағалы
қағаздарын 2000 жылғы 1 ... ... ... алу ... ... жыл бойы ... Банк пен ... Министрлігінің қатысуымен
қазыналық вексельдердің аукционын өткізу үшін ұйымдастыру шаралары мен
нормативтік база жасалды.
Осы жылы ... Банк пен ... қор ... ... ... ауданының муниципалды бағалы кағаздары орналастырылды. Бұл барлық
көлемді 100 мың теңгеге орналастырып жергілікті бюджеттің ... ... ... ... ... 20 банк ... ... нарығының
қатысушысы ретінде лицензиялар алды.
2001 жыл бойы мемлекеттік бағалы қағаздар нарығы жақсы калыптасты.
Ұлттық Банк бағалы кағаздарды аукциондық ... ... ... Банк
қатысушыларға бағалы қағаздар нарығында тәжірибелік жұмыс туралы көмектер
көрсетіп отырды.
Жасалған шаралар 2001 жылы 15 аукционда 3671 дана ... ... ... ... ... Осы жағдайларда қазыналық
вексельдердің дисконтталған ... ... ... ... ... ... ... кейін болды, онда орташа дисконтталған баға
вексельдің 270% табыстылығымен 55.65% болды, сол кездегі қайта ... 326% ... ... ... аяғына дейін оның көлемі 182%
табыстылығымен 65.11% ... ... ... ... 230% ... ... мемлекеттік бағалы қағаздарға сенімінің артуында болып отыр.
2001 жылдың соңына қарай мемлекеттік бағалы кағаздар нарығында қаржы
Министрлігі үшін ... ... ... өйткені ішкі мемлекеттік
қарыздарды төлеуде шығындар азайды.
2001 жылы мемлекеттік бағалы ... ... ... ... ... Банк 2002 ... ортасынан бастап өз бағалы кағаздар
портфелін қалыптастыру бойынша жұмыстар ... ... 2002 ... 1
қаңтарына карай оның номиналды құны бойынша 389,6 миллион тенге болып,
айналым мерзімі әр түрлі ... ... ... ... ... ... 6,8%-ына сәйкес келетін еді.
Бағалы қағаздар «портфелінін» ... ... ... ... ... құралы ретінде ашық нарықтығы операцияларды пайдалануға
мүмкіндік ... ... ... ... бағалы кағаздарды сатып алу-
сату бойынша ... ... ... ... ... ... асырылды, егер оның даму динамикасына қарасақ, бұл мақсат орындалды
деп есептеуімізге болады. Есеп беріп отырған ... ... ... ... ... 650,8 млн.теңгеге қазыналық вексельдер алынды да, 1340.4
млн.теңгеге сатылды. Ұлттық Банкінің пайдасы 47.7 ... ... ... ... ... негізгі құралы болып Ұлттық Банкінің
ноттарын эмиссиялауы болды, олардың көлемі ақша ... ... ... шыға ... ... жыл бойы ... қазыналық міндеттемелерді 3 және 6 ... ... ... ... жүргізілді. Сол кезеңде мемлекеттік
бағаты қағаздардың 77 аукционы ... ... ... үш ... ... міндеттемелердің 50 аукционы жүргізілді.
2002 жылдың ортасында өкімет ... 6 ... ... ... ... ... ... қабылдады.
Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатының жүргізілуі және ... ... ... үшін 1995 жылдың шілде айынан бастап Ұлттық
Банкінің 7-ден 28 ... ... ... мерзімдік ноттары орналастырыла
бастады. Олардың табыстылығы 48.15%-дан 31.36%-ға дейін қалқып жүрді.
Бірінші ... ... ... ... екінші нарықтың да дамуына
әкеп соқтырды. Егер 2002 жылы ... ... ... 1.7 ... 2003 жылы қазыналық міндеттемелер бойынша 11448.9 млн.теңге болды.
Операциялар негізінен биржадан тыс жасалды.
2003 жыл бойына Ұлттық Банкте 1030.9 ... 53 ... 63 ... ... тіркелді.
2003 жылы құрамында 24 брокері бар Орта-Азиялық қор биржасы жұмыс
жасай бастады. ОАҚБ ... ... ... ... және олардың халықаралық бағалы қағаздар нарығына
шығуында белгілі бір рольді ойнады.
Орта-Азиялық қор биржасынан басқа ... ... ... ... ... ... ... биржасы жүргізді. Бірақ та МҚМ
бойынша биржадағы айналыс барлық операциядан 1%-ды қүрады.
МҚМ-ды эмиссиялаудан түскен қаражатты ... ... ... ... Банк үшін ... ... ... несиелеу көлемін
азайтты.
МҚМ-ның эмиссиясынан түскен қаржыны бюджет тапшылығын ... ... ... ҚР қаржы Министрлігінің тікелей кредит беру көлемін
едәуір қысқартуға мүмкіндік берді. Басқа жағынан алғанда ... Банк ... ... ... үшін жаңа нарықтық құралдарға ие болды. Банк жүйесі
үшін мемлекеттік бағалы қағаздар нарығы баланстың өтімділігін ұстап ... ... бірі ... ... ... ... емес ... жабудың
жалпы сомасы 2003 жылы мемлекеттік бағалы қағаздар шығару есебінен 3,92
млрд.теңге немесе 9.7% болды. Сонымен ... 2003 ... ... ... пен ... ... ... Министрлігі арасында жасалған
Келісімге сәйкес қаржы Министрлігі Ұлттық Банктің 2,2 ... ... ... ... барлық портфелін мерзімінен
бұрын өтеді.
Есеп беріліп отырған ... ... ... Банк ... ... ... іс ... жүргізу бойынша тәжірибе жинақтады. 2003 ... ... ... ... РЕПО мен кері РЕПО-ның ... ... ... ... ... ... сөйтіп РЕПО
операцияларының жүргізілуін тек Ұлттық Банк қана ... ... ... ... де ... ... нормативтік база құрылды. РЕПО
операцияларын жүргізу Ұлттық Банкке банктік ... ... ... құрал ғана беріп кана койған жоқ, сонымен қатар нарыққа қатысушылар
үшін қосымша мүмкіндіктер жасады.
Бұл бағдарламаның ... ... ... ... ... ... ... нарықтың өтімділігі мен ақпараттық және сауда
жағынан айқындығына елеулі ықпал ете ... ... ... саясатындағы мақсатын және айналымдағы ақша
массасын жедел реттеуді іске ... үшін ... ... ... ... 36,56 ... ... 38 шығарылымы жүзеге асырылды. Олардың
түсімділігі 34.45%-дан 22,98%-ға дейін ауытқып отырды. Бес ... ...... аралығында Ұлттық Банк өзінің қысқа мерзімді ноттарың ақша-
несие саясатының құралы ретінде пайдаланған жоқ және айналымға ... ... ... атап өту ... 2003 ... ...... 15 аукцион өткізіліп, оған 12,2млрд.теңге сомаға ноттар
орналастырылды. 1.01.03 ... ... ... ... 9,10 ... ... баға ... қысқа мерзімді ноттар болды. Ұлттық
Банктің есепті жылда ... ... ... ... ... бойынша
шығындар 372,78 млн.теңге болды, оның ішінде 2003 жылы ... 1996 ... ... ... — 37,25 ... болды.
Мемлекеттік бағалы қағаздардың ішкі нарығын одан әрі ... ... ... ... ... ұстап тұру үшін 2003 ... ... ... ... МҚМ портфелінен ашық нарық
операциялары ... 2003 жыл ... ... Банктің
МҚМ
портфелінің жалпы жағдайына көлемнің дәйекті түрде ұлғаю үрдісі әсер етті;
сөйтіп, егер 1.01.03 ... ... ... ... Банк ... ... ... жүрген эмиссияның жалпы көлеміне қарағанда 6.81% (386,56
млн.теңге) болса, онда тіпті 2003 жылғы қаңтарда портфельдің үлес ... (664,21 ... ... ұлғайды.
Ұлттық Банктің ашық нарық операцияларын жүргізуден түскен ... ... ... Есеп ... отырған жылда 2002 ... ... 8.1 есе ... ... ... жүргізілген операциялар бойынша жылды
тұтас алғанда (ашық нарық операцияларын ескере отырып) ... Банк ... ... ... қарағанда 27,77 млн.теңгеге арттыра отырып аяқтады.
Қазақстан Ұлттық Банкі 1997 жылдың қыркүйегінен бастап екінші ... ... ... ... ... асыра бастады.
РЕПО және кері РЕПО түріндегі операциялар ашық ... ... ... ... 1,61 ... (нақты құны бойынша 1,67
млрд.теңге) құрайды, оның ішінде ... алу ... ... 0,39
млрд.теңгеге (нақты құны бойынша 0,40 млрд.теңге), сату бойынша — ... ... құны ... 0,34 млрд. теңге) операциялар жасалды.
Ашық ... ... ... операциялары үлесінің көбі (61.69%) 6 айлық
мемлекеттік казынашылық міндеттемелеріне — ... ... ... ... кері РЕПО ... ... 3,83 млн.теңге.
2004 жылы желтоқсанда Қазақстан ... ... мен ... ... Министрлігінің арасында Қазақстан Ұлттық Банкінің
портфеліндегі 3 және 6 ... ... ... қағаздарды мерзімінен бұрын
өтеу туралы келісім жасалды.
Ұлттық Банктің ашық нарықтағы операция жүргізуден түскен жалпы кірісі
5,9 млн. ... ... жылы ... ... және ... жедел реттеу мақсатын
іске асыру үшін ... Банк 60,98 ... ... ... ноттар
шығарды. Ол ноттарды өтеу шығыны 0.71 ... ... ... ... және ... бағалы қағаздар нарығының
өтімділігіне қолдау көрсету мақсатында мемлекеттік бағалы қағаздардың
екінші ... 302,2 ... ... операциялар жасалды. Бағалы
қағаздар 4,1млрд.теңгеге сатып алынды және 8,5 млрд.теңгеге сатылды, 19,7
млрд.теңгеге РЕПО және кері РЕПО ... ... ... Банк ... РЕПО ... ... ... құрал ретінде Қазақстан
Республикасы қаржы Министрлігінің айналым мерзімі 10 ... ... ... міндеттемелерін қолдана бастады.
Ұлттық Банктің мемлекеттік бағалы қағаздар нарығындағы операциялары
инвесторлардың қызығушылығын валюта нарығынан ... ... ... ... ... ... берді.
2004 жылы екінші нарықтың жыл бойы дамуы бірқалыпты болмады.
1 тоқсанда нарық қатысушыларын барынша қысқа мерзімді құралдарға қайта
бағыттау тоқсанның аяғында ... ... ... ... ... ... Сәуір айында операторлар күткен ,, ... ... ... ... ... ... ... және РЕПО
мәмілелерінің (жергілікті өкімет органдарының бағалы қағаздарымен ... ... ... (2004 жылғы наурыздағы 15.8 ... 6.3 ... ... Бұл ... ... ... ... мен түсімділігінің өсуімен, Ұлттық Банктің қысқа ... ... ... ... ... жандана түсуімен сипатталады. Бүдан кейінгі қазанға дейінгі
айларда айналыстағы мемлекеттік бағалы қағаздар көлемінің ... ... ... мерзімді валюта қағаздарымен жасалған ... ... 4 ... ... ... ... бО күннен астам үзақтықпен
теңге құралдары артуы байқалды.
2004 жылы екінші нарықтағы мәмілелердің ... ... ... ... Операциялардың жалпы көлемінің ең көп үлкен салмағын он
жылдық МЕАКАМ (34.8%) жэне МЕКАВМ-3 (19.8%) құрайды. Ұлттық Банкінің ... ... үлес ... ... 0.12% ... қағаздар бойынша мәмілелер орташа алынған түсімділігі 23.23%)
деңгейінде ... оның ... ... ... 26.11%, МЕККАМ-3
бойынша 22.1%, МЕККАМ-6 бойынша 22.92%), ... ... ... ... ... 20.72%.
Өткен жылы қаржы Министрлігі Ұлттық Банк портфеліндегі 5.6 млрд.теңге
болатын бағалы қағаздарды ... Банк 2005 жылы ашық ... ... ... ... ... ... сатып алу бойынша операциялар көлемі 22.0
млрд.теңге, сату ... 7.8 ... ... РЕПО ... ашу ... 37.8 млрд ... кері ... бойынша 14.2 млрд.теңге болды.
Екінші нарықтағы операциялар бойынша Ұлттық Банк кірісінің ... ... ... 298.8 ... ... РЕПО ... жылы банк ... өтімділікті реттеу және Ұлттық ... ... ... ... ... ашық ... бағалы қағаздарды сатып
алу жэне сату жөнінде, РЕПО жэне кері РЕПО операциялары жүргізілді.
2005 жылы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... жаңа ... ... жөніндегі жұмысты бастады. Реттеу
акценттері бірте-бірте ақша ... ... ... ... жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі осы ... ... ... ... ... едәуір ұлғайтты. Жыл басынан бастап РЕПО
операцияларының көлемі 49,1%-ға 78,1 млрд.теңгеге, кері РЕПО операциялары
үш еседен артық 37,6 ... ... ... РЕПО ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі екінші нарықта Қазақстан
Республикасы қаржы Министрлігінің ... ... ... ... сол ... ... да төмендеуімен қатар жүрді. Сату 2005 жылғы
сату көлемінің 75% (13,5 млрд. ... ал ... алу - ... 3% (470,8
млн.теңге) болды.
Ашық нарықтағы операциялар көлемінің өсуі есебінен 2005 жылы Қазақстан
Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... ... төмендеді, айналыстағы ноттар көлемі 2,8 есе ... ... ... ... ... жыл ... ... алынған
тиімді кірістілік 9,11%-дан 5,91%-ға дейін азайды. Эмиссия және ... ... ... ... ... ноттар 2001 жылы
өтімділікті реттеудің негізгі құралдарының бірі болып қалды.
2005 жылы ... ... ... 1997 жылы ... және өтімділікті стерилизациялау үшін қысқа мерзімдік
ноттар эмиссияланды. Ұлттық Банк 2005 ... 208.3 ... ... ... ... (2005 жылы 116.4 ... Нәтижесінде
айналыстағы қысқа мерзімдік ноттардың көлемі 3.7 есе 64.3 ... ... ... ... ... ... пайда 5.80%-дан 5.89%-ға дейін
өсті.
2005 жылы екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... ... ... өтімділікті азайтатын РЕПО
операциялары 2001 жылға қарағанда 7 еседен көп 575.8 млрд.теңгеге өсті, ал
кері РЕПО ... 2001 ... ... 38 ... ... ... жылы 37.6 ... жылы Ұлттық Банк мемлекеттік бағалы қағаздар нарығында сату
операцияларын жасамады. Сатып алу операцияларының көлемі 3.2 ... ... ... ... ... ... аяғында Ұлттық Банк несиелік экспансия мен несиелік
рестрикция арасында таңдау ... ... еді. Яғни ... ... ... ... ... айналдыру арқылы іскерлік белсенділікті
жасанды жандандыруға талпыну немесе ... ... ... ... ... ... негізге экелу.
Несиелік экспансия мен несиелік рестрикцияны жасау арқылы Қазақстан
экономикасындағы айналып жүрген ақша массасының жиынтық көлемі 2000 ... ... ... 6.3 есе өсті, сөйтіп 2001 жылдың 1 қаңтарына 7.6
млрд.теңгені құрастырды. Онымен қоса тұтыну бағасы осы ... 21.7 ... ... ... 3. 2000 ... ... айлық ақша массасының жэне
тұтыну бағаларының өсу темпі ... |I ... |III |IV |2000 |
| | ... ... |Квартал |жылға |
| | | | | |өсу ... ... |39.7 |24.0 |11.0 |10.0 ... |19.6 |10.7 |8.5 |2.4 |4.6 ... ... | | | | |есе ... ... |27.7 |18.4 |26.8 |42.1 |21.7 |
| | | | | |есе ... ... Қ.Р ... ... ... есеп беру ... |
Коммерциялық банкілерге несие 2000 жылы 4.6 есе өсті де ... ... ... ... 13.3 есе, 1.0 ... ... Банкінің несиелік қаражаттарының негізгі көлемі Жоғарғы кеңес
пен Қазақстан республикасының өкіметінің шешімімен бағытталып отырды (76%).
Ең көп ... - 95.3% (13.9 ... ... ... ... және 4.75%> (90.7 ... - ұзақ мерзімді несиелер болды. Ұзақ
мерзімдік несиелердің аз ... ... ... ... ... ... сонымен қатар банкілік капиталдың майда
және орташа банкілерге тарап кеткенін, инфляцияның жоғары ... ... ... қаупі өте жоғары деңгейде болғанын көрсетеді.
2000 жылы несиелік қатынастарда ұлттық ... ... ... бар ... ... банкілерінің қызметіне жақындатылды, яғни:
- ... ... мен ... ... ... тікелей
сұраныс жасау тәжірибесі алынып тасталды.
- бюджеттік ... ... ... өкіметке несие ресми қайта
қаржыландыру мөлшерімен жүргізілді және ... ... үшін ... ... Банк мен ... арасындағы қатынастар "өзара түсіністік
Меморандумы" қабылданып реттелді.
- тәжірибеге несиелік аукциондардың (облыстар үшін ... ... ... жасалуы енгізілді.
2000 жылдан бастап Ұлттық Банкінің ақша-несие ... ... ... ... ... жылы ... ... берген несиесі 27.5 млрд.теңге ... және ... ... ... ... несиесі 15.7 млрд.теңге
немесе 57%, бюджетті жабуға ... және ... да ... 4.9
млрд.теңге немесе 18%, және аукциондық несие 5.3 ... ... ... жылы ... операциялар төңірегінде Ұлттық Банк қызметін
нарықтық экономикасы дамыған елдердің ... ... ... ... кейбір шаралар қабылданған болатын.
2001 жылы директивалық несие беру тоқтатылды. 2001 жылы Ұлттық Банк
әр ... ... ... 30,2 ... ... несиелер берді, соның ішінде қаржы Министрлігіне
республикалық бюджет дефицитін жабуға — 8,6 ... ... ... ... — 16,5 миллиард теңге, банктік емес қаржы мекемелеріне
— 4,4 ... ... ... Банк ... — 0,7 миллиард теңге
берілді.
Ұлттық Банктің несие ресурстарын орналастыру негізінен өткізілетін
несие аукциондар арқылы ... ... 2001 жыл ... ... Банк ... 10,2 миллиард теңге көлемінде ресурстар сатылды. Аталған
көлемнің 2,4 ... ... ... ... үшін ... ... немесе бұл аукциондық несиенің жалпы сомасының 23,5% болды.
Өткен жылы Ұлттық Банктің қабылдаған Ережесіне ... ... ... беру ... ... Осы ... ... 186,7 миллион
теңге сомасына ломбардтық несие берілді, ол жалпы ... ... ... ... ... ... ауқымы көп емес, бүл оның
экономикалық мәніне байланысты. Банктер оны ... аса қиын ... ... ... Ломбардтық несие бойынша пайыздық мөлшер желтоқсан ... ... ... несиелер мезгілінде қайтарылып ... және ... 1.01.01 ... ... ... ... ... жылы екінші деңгейдегі банктерге берілген несиенің ... (16,5 ... ... ... ... 12,7 ... ... 77,0%, мерзімі өткен несие шотына 0,7 миллиард теңге шығарылған,
немесе 4,2%; 3,1 ... ... ... ... 2001 ... ... несиеге жатқызылды.
Сонымен 2001 жылға өткен борыштарды есептей келгенде ... ... 16,0 ... ... ... жургізудің нәтижесі көрсеткеніндей, өз мақсатына
пайдаланылмаған ... ... ... ... ... ... ... және бұрынғы алынған несиелердің пайызын өтеуге,
жалақы төлеуге, ... ... ... ... ... автомашина және басқа халық тұтынатын тауарлар сатып алуға,
бюджетпен есеп айырысуға, ... ... өсім алу үшін ... геологиялық-барлау және құрылыс ... т.б. ... ... ... жылы ... операциялар саласында Ұлттық Банктің
функциясын одан әрі ... ... ... ... ... ... бойынша белгіленген шаралар қабылданды. ... ... ... беру олардың өтімділігін қолдау ... ... ... ... ... ... жабуға несиелер беру
бюджет саясаты ... ... ... ... беру және
кәсіпорындардың несие беру жөніндегі өтінішін ... ... ... ... Банк 2001 жылы ... 11,3 ... ... несие берді
және 6,2 млрд.теңге қайтарылды. Операциялардың таза көлемі 5,1 млрд.теңге
болып анықталды. несиелер қаржы ... 4,9 ... ... ... тапшылығының орнын жабуға, екінші денгейдегі банктерге
— 6,3 млрд.теңге, клиентураға — 0,1 ... - ... ... салыстырғанда Ұлттық Банк жүргізетін несие операцияларының
көлемі 18,9 млрд.теңге немесе 62,6%-ға ... ... ... ... ... мұншама күрт азайту жалпы
алғанда банктерге несие беру көлемін азайту емес, тек ... ... ... ... 2001 ... ... бастап Қазақстанның
банк жүйесінде айқын пайда болған дағдарыс Ұлттық Банк тарапынан жекелеген
аса ірі банктерді банкрот деп тану ... ... ... ... ... ... қаржылық қолдау көрсету бойынша белгіленген
шаралар қабылдауға мәжбүр ... ... ... Банк ... ... 4,7 млрд.теңге
мөлшерінде несие берді, ол берілген несиелердің жалпы көлемінің 41,6 пайызы
болды.
2002 жылы Қазақстан ¥лттық ... 10,2 ... ... оның ... ... ... ... — 2,5 млрд.теңге, Зейнетақы
төлеу жөніндегі мемлекеттік орталыққа — 0,16 млрд.теңге, ... ... — 7,0 ... ... ... ... корпорация» ЖАҚ-на -
0,55 млрд.теңге берді.
2002 жылы Қазақстан Ұлттық Банкі Қазақстан ... ... ... «2002 ... ... ... бюджет туралы» 31.12.02 №59-
1 Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес жүзеге асырды. Өткен жылмен
салыстырғанда ... ... ... ... ... беру ... 2,4 млрд.теңгеге қысқарды.
«Қазақстан Республикасының банк қызметінің мэселелері ... ... ... ... мен ... ... туралы» 11.07.02 №154-1
Қазақстан Республикасы Заңының қабылдануына байланысты Қазақстан ... мен ... ... ... ... ... ... қарызға және республика бюджетінін тапшылығына берілген несиелерге
қызмет көрсеткені үшін ... есеп ... ... ... енгізілген
болатын.
2002 жылы несие ресурстарының аукциондары өткізілген жоқ.
Ауыл шаруашылығы ... ... жер ... және ... ... кепілге алу арқылы ипотекалық ... беру үшін ... ... бойынша 4 банкке сомасы 40 млн.теңге ипотекалық несие
берілді. Аукционға Агропромбанк, Цесна-банк, қалалық ... ... ... ... Бүл несиелерді осы банктер уақытында қайтарды.
2003 жылы Ұлттық Банк 645.7 млн.теңгеге несие берді, оның ...... ... ... мемлекеттік орталыққа, банктерге—
239,9 млн.теңге. Қазақстан ... "2003 ... ... ... туралы" 2002 жылғы 9 ... №201-1 ... 2003 ... ... ... ... ... тікелей несиелеу
практикасы тоқтатылды. 2003 жылы ломбардтық ... ... ... ... 811,7 млн ... ... ... Ұлттық Банктің шығынды несиелері бойынша қарызы 8,6
млрд.теңге, оның ішінде негізгі қарыз — 2,9 млрд.теңге, төленбеген ... және ... ... — 5,7 ... болды. Осы орайда Ұлттық
Банктің баланстан тыс есепшоттарында несие ... 4,4 ... ... берешек және несиелік қүжаттарда 4,2 млрд.теңге есепте
тұр.
Ұлттық Банктің балансынан тыс есепке шығарылған ... ... ... ... ... ... ... қайтару жөнінде
қолданылған шараларға қарамастан, оларды өтеу тым баяу ... ... 7.4 ... ... жылы ... ... саласында қысқа мерзімді өтімділікпен
қиындық көріп жүрген банкілер үшін қосымша ... ... ... ... ... жэне ... займдарын алу , мүмкіндігі).
Экономикаға берілген несиелердің үлес салмағы 8%-дан 6.4%-ға ... жылы ... Банк 1401 ... ... ... оның ішінде екінші
деңгейдегі банкілерге 1311.2 млн.теңге, ұйымдарға 89.8 млн.теңге.
Ұлттық Банк "овернайт" займдарын беру туралы екінші ... ... шарт ... ... ... "овернайт" займдарын алу туралы
өтініш берген жоқ.
2005 жылы несиелерді қайтару 238.2 млн.теңге болды. Ұлттық Банк ... ... ... ... ... жылы ... Республикасының Ұлттық Банкі жалпы сомасы 601,2
млн.теңге 10 заем ... 2005 жылы 816,5 ... ... ... ... ... 2005 ... желтоқсанда 2005 жылғы 28 қарашадағы
№ 383/1 ... ... ... ... ААҚ ... ... ... ААҚ-ның құқықтық мұрагері) Қазақстан Республйкасы
Ұлттық Банкінің 563,8 млн.теңге сомасына регресстік талаптарын ... ... 1 ... ... ... ... ... борыштың жалпы сомасы
1542,5 млн. теңге болды, оның ішінде ... ... ... ... ... ... ... банктер бойынша - 1214,3 млн.теңге
және Қазақстан банкаралық есеп айырысу орталығы - 328,2 млн. теңге.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі ... ... беру ... ... деңгейдегі 19 банкпен «овернайт» банктік займын беру ... ... жылы ... ... 2679 ... берілді. Оның ішінде:
- ААҚ "Қазақстан ... ... 2579 ... ААҚ ... сауда-қаржы банкіне" 100 млн.теңге (овернайт займы).
Банкілік займдарды қайтару осы кезеңде 402 ... ... 01.01.04 ... ... ... ... ... шығынды несиелер , жалпы сомамен
1810.9 млн.теңгені құрады, оның ішінде "Крамдсбанкке" -1696.6 млн.теңге,
"Ерминбанкіге" - 102.4 млн.теңге, ... - 10 ... ... ... жою процесі аяқталған банкілердің жалпы сомасы 1.02
млрд.теңге болатын ... күші ... ... ... ... жылы валюта бағамын қалыптастыру және ішкі ... ... ... қамтамасыз ету үшін Қазақстандық ... қор ... ... ... және ... ... Қазақстандық банкаралық
қор биржасында валюталық интервенцияларды ескере отырып белгіленді. Ұлттық
Банк "экспорттық түсімнің 50%-ын міндетті түрде сату ... ... жылы ... құнсыздануын тоқтатуға мүмкіндік болмады.
2001 жылы валютаны сатып алу-сату операцияларын бірте-бірте қысқартып
отырды. Экономикадағы жағдайды ескере отырып валюталық бағам ... ... мен ... ... ... қарастырылып бірегей
(унификацияланған) қалқымалы бағамы қабылданды.
2001 жылы теңгенің жәй төмендеуімен байқалды, бұл теңгенің тұрақталуын
білдіреді. Ұлттық ... ... ... қалыптастырғанда тек
интервенциямен ғана шектелді.
2002 жылы биржада Ұлттық Банк тек доллар бойынша ... ... ... ... бастап Қазақстандық банкаралық қор ... қор ... ... ... ... ... биржалық және
биржадан тыс нарықтың бағамының нәтижесімен аптасына бір рет ... жылы ... ... хеджирлеу механизмі енгізілді.
2003 жылы құралдардың ... ... ... жылы қыркүйек айында Қазақстандық қор биржасы Алматы қаржы
құралдары биржасына айналды.
2004 жылы ... Банк ... ... ... ... ... қарай жалғастырды. Теңгенің айырбас бағамын белгілігенде инфляция
деңгейі, жалпы ... ... да ... қаржылық дағдарыс теңгенің тұрақтылығын бұзбады, бірақ бірте-
бірте ... ... ... жылы ... ... ... елдеріндегі, әсіресе Ресейдегі,
ұлттық валюталарының құнсыздануы ... ... ... ... жоғарлауының ел экономикасына теріс салдарын болдырмау үшін 2004 жылы
4 сәуірде Қазақстан Республикасы теңгенің еркін айырбас ... ... ... ... қабылдады.
Ұлттық Банк ішкі нарыққа қатысуын азайтып, бағаның күтілген тиімді
шектен ауытқып кетпеуін бақылап отырумен шектелді.
2005 жылы ... ... және ... ... ... және ішкі ... жағдайды, жаңа қаржы құралдарының дамуын, инвестициялаудың
шарттары мен жағдайларын ескере отырып ... - ... ... ... жетілдіру жұмысы жалғасын
тапты. 2005 жылы Ұлттық Банк еркін қалқымалы айырбас бағамын ... ... жылы ... бағам тұрақтылығымен байқалды.
3 . ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚАЗІРГІ АҚША НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ
БАҒЫТТАРЫ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
3.1. Қазақстанның ... ... ... ... және оларды шешу жолдары
Әлемдік экономикада және сыртқы қаржы мен ... ... ... ... 2004 жылы ... ... ... дамуы мен
елдің макроэкономикалық жағдайының жақсаруына себепші болды.
2004 жылы ... ... ... Банкі инфляцияның төменгі
қарқынын қамтамасыз етуге бағытталған ақша-несие саясатын жүргізді. ... ... ... саясаттың басымдықтардың бірі экономикалық өсу мен
өндірісті кеңейтудің байқалған қарқынымен бірдей елдегі ақша ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі осы міндеттерді
орындау шеңберінде бір жағынан бағаның ... ... ... екінші
жағынан, жанама реттеу құралдарын пайдалана отырып, ақша ұсынысын кеңейту
мақсатында ақша-несие саясатын ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі 2004 жылы теңгенің еркін
өзгермелі айырбас бағамын сақтай ... ... ... ... ... жағдайдың жақсаруына көбінесе Ұлттық Банкінің
жүргізген ақша-несие саясаты болды. Инфляция ... ... ... жылдың аяғына 6.4% болды. Экономиканы бірте-бірте ақшамен қамтамасыз ету
жұмыстары шешіліп жатты. Экономиканы монетизациялау ... 17.3% ... ... ... ... теңгенің аса сілтеп бағалауға мұрша
берілмеді. Бұл ... ... ... ... бағалық
бәсекелігін сақтауға қамтамасыз етті, сөйтіп импортты алмастыру салаларында
және экспортқа бағытталған салаларда қозғалыс үрдістері байқалды.
Жыл бойына қайта ... ... 9%-ға ... ол ... ең ... ... болып отырды. Әрине, сәйкесінше пайыздық саясат
екінші деңгейдегі банкілерді банкілік ... ... ... ... қол жеткізу мүмкінділігі арттыруға бағыттады.
Өқіметтің шотына түскен түсімдер мен Ұлттық Банкінің ішкі ... ... ... ... алуы Ұлттық Банкіге халықаралық қорларын
24.2%-ға 2.6 млрд.долларға көбейтуге мүмкіндік ... ... ... яғни ... ... ... қорлары және Ұлттық қордың
ақшаларының сомасы 3.8 млрд.доллар болды.
Банкілік секторда сапалы жақсару болып ... 2004 ... ... 48-ден 44-ке дейін қысқарды. 2004 жылы ... ... ... ... көшу ... ... ... жоғарыда айтылғандай бағдарламага сәйкес жұмыс істемеген банкілерді
Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... жүмыстарын жүргізді.
2005 жыл Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... ... ... әсерін тигізді. Экономиканың .
жоғарғы даму ... ... ... ... ... ... көптеп ұсыну әсерінің астында
қалды. Бұл біріншіден экспортерлердің валюталық түсімінен болды. Екіншіден
шетел валютасының көп ... ... ... ... ... ... арендадан түскен салық төлемі ретінде келді.
2005 жылға орташа жылдық инфляция 8.4%-дан ... ... бүл ... осы ... ... ... сай келеді.
¥лттық Банкінің қайта қаржыландыру мөлшерін төмендетуі банкілік
несиелер бойынша ... ... әкеп ... 2005 жылы ... ... 7.5%-ға дейін түсті және бұл ТМД ... ... ... ... ... ... Заңды түлғалардың несие бойынша пайыздық
мөлшерлері ұлттық валютамен - 14.1%, ... ... -12.3% ... Банк ... секторды несиелеу жағдайын жақсарту ... ... ... Осы ... шешу үшін 2005 жылы ... ... ... жасалды, ол ипотекалық несиелеу мен
микронесиелік ұйымдардың іскерлігін ... үшін ... ... нің ... ... ... қағаздармен толтыру тенденциясы
жалғастырылды, бүл ... ... 49.8% -ға ... ... ... айында МАККО атты жаңа муниципалдық облигацияның шығуын айта
кеткен жөн.
Корпоративті ... ... ... ары ... ... үшін ... актілердің қабылдануы жасалды.
"Бағалы қағаздар нарығы туралы" заң жобасы бағалы қағаздар нарығындағы
субьектілердің іс-қимылын реттеу жүйесін әрі ... ... үшін ... ... ... ірі инвестор - зейнетақы қорлары табылды
болып. Ұлттық ... ... ... ... ... мемлекеттік емес бағалы қағаздарға
инвестиция ретінде көрсетілді. 2006 ... 1 ... ... ... қорлардың инвестициялары 37.3%-ды құрады.
2005 жылға банкілердің өзіндік капиталы 32%-ға. өсті де ... ... Ал ... ... ... ... өсті де ... асты. Соңғы 6 жылда активтер 8 есе өсті. Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... үшін бір ... бағдарлап отыр. Бірінші қадам қазіргі уақытта ... ол ... ... іс-қимылын реттеуші және бақылаушы қызметі бірікті.
Сақтау ұйымдарының ... ... ... өсте де 6.1 ... Ал ... активтер 51.4%-ға өсті де 2005 жылдың аяғына ... ... ... ... ... ... ... өсуіне қарамастан
республиканың сақтандыру нарығы әлі де ... Оның ... ... ... ... халықтың сақтандыруда өте төмен
қызығушылығы, ... ... ... ... ... сақтандыру
қызметін бақылауы қажетті деңгейде емес.
Қазақстанның экономикасындағы жақсы тенденциясының сақталуына негізгі
фактор болып ... ... ... ... ... коньюнктурада
болғаны себепші. Мұнай бағаларының өсуі Таяу Шығыстағы саяси жағдайларға
оның өте жоғары тәуелділігінде ... ... ... жаңа ... ... - ... ... болуы
Қазақстанның ішкі валюта нарығында ... ... әсер ... ... ... нарығы европа елдерімен тығыз байланыста емес. Біздің
сыртқы оперцияларымыздың ... ... ... ... Алайда
халық евроға қызығушылық танытып ... ... ... ... диверсификациялау мақсатында Ұлттық Банк евромен операциялар
жүргізуде.
3.2. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ақша-несие ... ... 2008 ... ... ... ... жылдың алдын ала қорытындылары. Соңғы жылдары Қазақстанның қаржы
секторы тұрақты дамуда. ... ... ... ... ... ... ... бойы Қазақстандағы макроэкономикалық дамудың жоғары ... ... ... ... алдын ала бағалау бойынша өткен жылдың тиісті кезеңімен
салыстырғанда тауарлар мен қызмет көрсетулердің сыртқы сауда ... ... 55,4 ... ... ... ... мен ... көрсетулер экспорты -
34,5% өсіп, 30,4 ... ... ... жетті, ал тауарлар мен ... ... - 32,9% ... 25,0 ... ... ... ... Статистика агенттігінің деректері бойынша
2005 жылы ... ... өсуі 2004 ... ... 9,4% құрады.
Өндірістің нақты көлемінің өсуі экономиканың барлық ... ... - 4,6%, ауыл ... - 7,3%, ... -37,8%), ... ... ... - 7,0%, байланыс қызметі - 27,7%, сауда - 9,3%о
көбейді. 2005 жылы негізгі капиталға инвестициялардың ... ... ... 35,7%) жетті.
2005 жылы 2004 жылмен салыстырғанда халықтың ақшалай кірісінің өсуі
нақты көрсетуде 12,0% құрады. Осының салдарынан ... ... ... 2005 жылы 12,4% ... жылы ... 7,5% ... (2004 ... желтоқсанға қарағанда 2005
жылғы желтоқсан). Бірқатар алдыңғы жылдар бойы өсіп ... ... ... инфляция салыстырмалы түрде алғанда жоғары емес тұрақты
деңгейде - жыл аяғындағы есеппен 6-7% (2002 жылы -6,6%, 2003 жылы - ... жылы - 6,7%) ... ... жылы ... тауарлары - 8,1%, азық-түлікке жатпайтын
тауарлар - 5,9%, ... ... ... - 8,0% ... ... ... - 34,5%, жемістер мен ... - 23,1%>, ... ... ... ... - 19,5%, күрішке - 18,3%, сондай-
ақ ет және ет өнімдеріне - 12,5% ... ... ... факторлар, оның ішінде экономикалық белсенділіктің артуы 2005
жылы инфляциялық қысымның ... ... ... Жыл бойы ... ... ... экспорттың негізгі тауарларына бағалардың өсуі
сақталды. 2005 жылы 2004 ... ... Вгеnt ... шикі мұнайға
әлемдік бағалар 40,8%, табиғи газға - 42,5% өсті. Бұл ішкі нарықтағы тиісті
тауарларға отандық өндірушілер ... ... алып ... жылы ... ... ... өсуі жалғасты. Егер олар
2004 жылы ЖІӨ-ге 23,9% болса, 2005 жылы олар ЖІӨ-ге 27,9% ... ... өзі ... ... ынталандырады, алайда инфляциялық
қысымның ұлғаюына ... ... жылы ... ... ... ... инфляциялық күтулер
қосымша инфляциялық фактор болды.
2005 жылы өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... салыстырғанда 2005 жылғы желтоқсан) 20,3% ... ... ... ... ... ... сектор кәсіпорындары
мониторингінің деректері іс жүзінде 2005 жыл бойы бағаның өсу ... ... ... ... ... ... ... 25%
астамы дайын өнімге бағалардың тұрақты өсуін, 55% ... ... ... пен материалдарға бағалардың өсуін күтуде).
Тұтыну бағаларының қалыптасуына кірістердің ұлғаюы мен ... ... ... ... ... өсуі ... ... әсер етті.
Ақшаға сұраныстың өсуі ақша агрегаттарының кеңеюіне себеп ... ... ақша ... 25,2% ... 2065,3 ... теңгеге (2004 жылы-69,8%)
дейін көбеюі ішкі ... ... ... ... кредиттер 2005 жылы 74,7% өсті.
Ақша массасының кеңею ... ... ... ... ... жоғары қарқыны (27,0%) экономиканы ... 2004 ... ... ... 2005 жылдың аяғында 27,7%-ға
дейін өсуіне алып келді.
2005 жылы айналыстағы қолма-қол ақша 8,6% ... 411,8 ... ... ал 2004 жылдың тиісті кезеңінде өсу 59,0% құрады. 2005 жылы ... 14,7% 663,0 ... ... ... өсті (2004 жылы -82,3%). Ақша
мультипликаторы 2005 жылы ақша ... ... ... ... массасы өсуінің озық қарқыны салдарынан 2,86-дан 3,12-ге дейін өсті.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің таза халықаралық ... ... ... бір жыл ... 23,8% ... 7065,9 млн. долл. болды.
Елдің халықаралық ... ... ... (ағымдағы
бағалармен),Қазақстан Республикасы ... ... ... қоса ... ала ... ... 8014,7 млн. доллар) 2005 жылы 4,7% ұлғайып,
15084,4 млн. ... ... жылы ... ... ... ... үшін ақша-кредит саясатын
күшейту шаралары қабылданды. Ресми қайта қаржыландыру ставкасы 7%-дан 8%-ға
дейін бірте-бірте көтерілді, ең ... ... ... ... ... және ... активтердің тізбесі қысқартылды.
Ішкі валюта нарығында сұраныстың ұсыныстан шамалы ғана асып ... жылы ... АҚШ ... ... бойынша 2,9% номиналдық
құнсыздануына алып келді ... ... ... Бұл ... ... Банкінің валюта нарығына ... ... ... ... саясатының инфляцияға әсерін күшейту үшін ақша-несие
саясатының құралдары ... ... 2005 ... 1 ... ... және ... операциялар, қысқа мерзімді ноталарды шығару,
репо операциялары ... ... ... ... операцияларының
мерзімдері мен ставкалары бойынша бірегейлендіруді болжайтын ... ... ... ... ... нәтижелерін күшейту
үшін «овернайт», «овердрафт» заемдарын беру және ... репо ... ... тоқтатылды.
Қысқа мерзімді ноталар эмиссиясының көлемі 3,5 есе ұлғайған ... ... ... ... ... көлемі 2005 жылы 396 млрд.
теңгеден 161 млрд. теңгеге дейін қысқарды. Бұл ... ... ... ... ... байланысты (2004 жылы орташа
алғанда 243 күннен 2005 жылы орташа алғанда 30 күнге дейін).
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... тарту көлемі 2005 жылы 3,4 есе 2627,9 млрд. теңгеге дейін
өсті. Бүл ... ... ... ... ... олар ... ... көлемі 10,3% 78,8 млрд. теңгеден 86,9 ... ... ... ... Ұлттық Банкінің баға түрақтылығына ... ... ... ... ... бір жылда орташа
есеппен алғанда 2005 жылға арналған мақсатты ... ... ... 7,6% ... жағдайларда Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Ақша-несие
саясатының 2006 - 2008 жылдарға арналған негізгі бағыттарын әзірледі.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... негізгі бағыттары.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі бағалардың тұрақтылығын
қамтамасыз ... ... ... саясатын жүзеге ... ... ... ... деп айқындайды.
Тиісінше инфляциялық таргеттеу қағидаттарына көшу жөніндегі жұмыс
жалғастырылады. Бұл инфляция бойынша ... ... ... ... ... ... негізгі өлшемдерінің болжамдарын ... ... ... ... 2006 жылы ... белгіленген шараларды нақтылай отырып, тұтастай ... үш ... ... ... бұл осы ... ... мерзімді бағытын атап
көрсетеді. Келесі жылдарға көрсеткіштер ... ... ... болады.
2006-2008 жылдарға арналған ақша-несие саясатын ... ... ... ... ... екі ... нұсқаны қарастырды.
Сценарийлік нұсқаларға бөлудің өлшемі ... ... ... деңгейі
болып табылады (қалыпты бағалар сценарийі және жоғары бағалар сценарийі).
Мұнайға төмен әлемдік бағалардың ... ... ... күрт ... ... мерзімді болашақта барынша төмен болғандықтан, ... ... ... ... отырған сценарийлік нұсқаларда экономикалық өсудің жоғары
қарқыны, макроэкономикалық тұрақтылық және ... ... ... ... ... ... тәжірибесі сыртқы қарыз алу көлемдерінің ақша -несие
саясатына айтарлықтай ықпалын көрсетіп отыр. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бірі болып қала береді. Мүның
өзі банктер мен кәсіпорындардың сыртқы қарыз алу көлемдерінің ішкі ... ... ... ... қарамастан айтарлықтай болатынына
байланысты.
Есептеу кезінде Қазақстан ... ... ... ... ... ... есепке алынбады, олар 2006 ... , ... орын ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі
әзірлеген ақша-несие саясатының трансмиссиялық тетігі үлгісінің нәтижелері
пайдаланылды.
Мұнайға қалыпты бағалар сценарийі 2006-2008 жылдары ... ... ... ... ... бір ... үшін 45-60 ... шегінде
қалғанда, әлемдік пайыздық ставкалар шамамен ағымдағы деңгейде сақталады
деп болжайды. ... ... ... ... ... экономиканың
орташа жылдық өсуі 8-9%, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің халықаралық
резервтері - 12-38%, ақша массасы - 24-35%, ақша ... - 20-42% ... ... ... ... алдағы үш жылдық кезеңде мүнайдың
әлемдік бағасының одан әрі өсуін болжайды. Осы сценарий ... ... ... орташа әлемдік бағасы бір баррель үшін 65 ... ... деп ... ... ... бағалар сценарийімен салыстырғанда
әлемдік пайыздық ставкалардың неғұрлым төменгі деңгейіне жету ... ... ... 2006-2008 жылдары мұнайға ... ... ... ... ... ... орташа жылдық өсуі
күтілуде. Халықаралық резервтердің, ақша агрегаттарының өсу болжамы мұнайға
қалыпты бағалар сценарийіне қарағанда орташа ... 7-12 ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясатының негізгі
мақсаты мұнайға қалыпты бағалар сценарийін іске ... ... ... ... және ... ... бағалардың сценарийін іске асыру
кезінде - 6,9-8,5% шегінде ұстау болады.
Екі сценарийдің ішінде ... ... ... ... мұнайға
қалыпты бағалардың сценарийін барынша ... деп ... ... ... ... ... Банкі бірқатар шараларды, оның
ішінде ақша-несие саясатын ... ... ... іске ... ... Бұл ... қарамастан шетелдік капиталдың айтарлықтай
келуі, ішкі қаржы нарығында өтімділіктің артық болуы, ... ... өсуі ... ... ... ... болжанатынына
байланысты.
Мұнайға жоғары бағалар сценарийі іске асырылған жағдайда ақша-несие
саясатының ... көп ... ... мүмкін. Ақша-кредит саясаты
саласында Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2006-2008 жылдары ақша-
несие операцияларын ... ... ... және ақша нарығының
жағдайына қабылданатын шаралардың әсерін одан әрі ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі ақша нарығындағы ахуалға және
инфляцияның деңгейіне байланысты өз операциялары ... ... ... ... ставкасын қоса алғанда, реттеп отырады. Неғұрлым маңызды
мәселелер Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ақша-кредит ... ... ... ... болады, оның жұмысына
Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаттары, мемлекеттік ... ... ... қаржы секторының өкілдері қатысады. Қаржы
нарығындагы ... ... ... ... ... артық
өтімділігін реттеудің негізгі құралдары ... ... ... ... ... ... депозиттері және қысқа мерзімді
ноталарды шығару болып ... ... ... ... ... тарту көлемін шектемейді, алайда олар бойынша ставкаларды
айқындайды. Қысқа мерзімді ноталарды шығару қысқа ... ... ... ... ... және қаржы нарығының басқа құралдарын
дамыту ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкінің сыйақының ... ... ... ... дэлізін (төменгі ставка - депозиттерді
тарту жөніндегі ставка, жоғарғы ставка - ... беру ... ... ... ... жұмысы жалғастырылады.
Тәуекелдерді басқару жүйесін жетілдіру шеңберінде қайтарылуына
Қазақстанның жеке ... ... ... беру ... ... беретін жеке тұлғалардың ... ... ... ... сыйақының шекті ставкаларын ресми қайта қаржыландыру
ставкасына байланыстыру мүмкіндігі қарастырылады.
Қазақстан ... ... ... ... саясатының
трансмиссиялық тетігінің үлгісі жетілдіріледі, ол ... ... ... ... көрсеткіштерге, атап айтқанда
инфляцияға әсерін бағалауға ... ... ... ... ... төмендету үшін Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі банктердің нормативтерді ... ... ... ... ең төменгі резервтік талаптарды есептеу
тетігін одан әрі жетілдіруді жүзеге асыруды ниет етіп отыр.
Өтімділікті ... ... ... шараларға қарамастан, ақша
ұсынысы экономикалық өсудің барынша ... ... ... ... ... ... Банкі валюта бағамының қысқа мерзімді
және алып-сатарлық ауытқулары салдарын әлсірету мақсатында ғана, валюта
бағамын қалыптастыруға ... ... ... ... ... да бір ... белгіленген дәлізді айқындамай өзгермелі айырбас бағамы саясатын
жүргізуді жалғастырады. Бағамның ауытқуы ақшаға сұраныс пен ... ... ... ... ... ... ... мониторинг жүзеге
асырылады.
Қаржылық емес ... ... даму ... ... ... ... ... және кәсіпорындардың
қаржылық жағдайын, төлем қабілеттілігі деңгейін, сондай-ақ капитал тарту
қажеттілігін, ... ... ... ... ... ... мақсатында экономиканың нақты ... ... ... ... ... ұстау жөніндегі шаралар Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкі мен ... ... ... ... іс-эрекеттерін
күшейтуді талап етеді.
Валюталық реттеу және ... ... ... ... одан әрі ... ... ... ... ... ... жаңа ... әзірлеуге
бағытталған ... ... ... ... ... ... база жетілдіріледі, бұл 2007 жылдан бастап
валюталық операцияларды жүргізудің рұқсат етілген ... ... және ... ... ... тиімді өтуді қамтамасыз етуге
мүмкіндік береді.
Төлем жүйелері саласында ... ... ... ... арттыру, тәуекелдерді ... және ... ... ... ... құру ... одан әрі ... болады. Осы жүйеге техникалық және бағдарламалық қамтамасыз
етудің операторларын, провайдерлерін, ... ... ... бақылау және қадағалау жүйелері кіреді. Төлем жүйелерін
жоғары ... ... және ... ... ... айтарлықтай көңіл бөлінеді.
Төлем жүйелерінің үздіксіз және үзіліссіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету
және ... ... ... мақсатында жаңа резервтік орталықты құру
жөніндегі жұмыс жүргізіледі.
Қолма-қол ақша айналысы саласында 2006 жылы Қазақстан ... ... жаңа ... ... ... енгізеді, бұл
полиграфиялық және ... ... ... ... ... ... жаңа қорғау және машина оқитын элементтер болады.
Қаржы жүйесінің ... ... ... ... ету ... ... Ұлттық Банкі өз қызметін ... ... ... мен ... ұйымдарын реттеу және қадағалау
агенттігімен тығыз үйлестіреді.
Ақша-несие саясаты қаржы нарығының тұрақтылығын сақтауға ... ... ... ... ... ... 2003-2006 жылдарға
арналған тұжырымдамасына сәйкес қаржы нарығын одан әрі дамыту оның барлық
бөліктерін халықаралық ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі Қазақстан Республикасының Қаржы
нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігімен ... ... ... ... ... ... әлсіз факторларын
ашатын Қаржылық тұрақтылық туралы есепті дайындау ... ... ... ... (Халықаралық Валюта Қоры, Дүниежүзілік
Банк, Еуропалық Қайта құру және Даму Банкі, Азия Даму Банкі, Ислам Даму
Банкі және ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкі жалпы төлем жүйесін ұйымдастыру, ЕурАзЭҚ-на мүше ... ... ... құру, сондай-ақ бірыңғай экономикалық
кеңістікті (БЭК), Шанхай Ынтымақтастық Ұйымын (ШЫ¥) қалыптастыру жөніндегі
мемлекетаралық және ... ... ... қатысу жөніндегі
жұмыстарды жалғастырады.
Кесте 4. Ақша-кредит саясатының 2006 - 2008 жылдарға арналған ... ... ... қалыпты бағалар сценарийі) *
кезең аяғында
| |2005 |2006 |2007 |2008 ... ... ... |7,6 |5,7-7,3 ... ... ішінде), % | | | | ... ... ... % |8,0 |8,0 |7,5 |7,5 ... Республикасы |7,1 |9,7 |11,2 |12,5 ... ... ... | | | | ... ... ... АҚШ | | | | ... | | | | ... %-бен |-23,8 |37,7 |15,4 |11,7 ... ... ... теңге |663 |939 |1184 |1416 ... %-бен |14,7 |41,7 |26,1 |19,6 ... ... ... теңге |2065 |2789 |3561 |4413 ... %-бен |25,2 |35,0 |27,7 |23,9 ... ... |1654 |2228 |2830 |3525 ... ... | | | | ... %-бен |30,1 |34,7 |27,0 |24,6 ... ... ... |3676 |4782 |6028 ... ... | | | | ... % - бен |74,7 |41,8 |30,1 |26,1 ... - ... ... ... ... ... ... алғанынан бері Ұлттық Банкінің
ақша-несие саясатын жүргізуде өте қиын ... ... ... осы ... ... ... еліміз қысқа уақыт мерзімде экономиканың
құлдырау кезеңінен шыға алды десек те ... Осы ... ... ... ... негізгі принциптерін қолдана отырып тиімді басқару
көптеген мәселелерді талқылауды қажет ... ... - ... ... ... ... толықтыра жүргізіліп ... ... ... болып табылады. Ақша-несие саясаты коммерциялық банкілерге тек
жанама әсер ете ... және ... ... ... ... немесе
азайтқыза алмайды.
Ақша-несие саясатын негіздеу, оның стратегиясы мен тактикасын анықтау
ең алдымен ... ... ... және оның ... ... талап етеді.
Ақша-несие саясатының негізгі тартушысы елдің орталық ... ... ол ... ... ақша-несиелік реттеудің төрт негізгі құралын
өте, белсенді пайдаланады: олар ... ... ... ... ... резервтік талаптар саясаты, ашық нарықтағы операциялар және
несиелеуді шектеу.
Ақша-несие саясаты экономикалық саясаттың тек бір ... ... ... оның стратегиялық мақсаттары елдің жоғарғы ... ... ... бір ... ... келеді. Жүйенің бір
элементі, болып ақша-несие саясаты тек қана ... ... ... ... ... Өз ... ол қажетті ... ... ... саясатының теориясы бойынша жүйелі түрде екі ірі мектепті
бөліп көрсеткені өзімізге белгілі - кейнсиандық және ... ... де ... ақша - несие саясатын рольді ... ... ... ... бақылауға беретін болса, онда
монетаристтер ақша-несие саясатын жоғары ... ... ... ... ... әртүрлі методологиямен шартталған - біріншілері
саясаттың ... жеке ... ... ... ... ... ... -
барлық нәтижелер кешенінің негізіндегі тиімділік туралы айтады.
Қазіргі ақша-несие ... ... ... ... ... ... ол депрессия кезінде іскерлік белсенділікті жандандыруға және
коньюнктураның қызуын ... үшін ... ... ... ... жету ... ақша-несие саясатының құралдарын пайдалану
жеткілікті түрде өте жылдам нәтижелер береді. ... бұл ... ... ... ... өйткені коммерциялық банкілердің қосымша
резервтерінен босау ... ... ... осы резервтерді қарыз беру үшін
күштей алмайды.
Баңкілік секторды қарастырғанда, монетарлық саясатты табысты орындау
мақсатында жаңа ... ... ... деңгейдегі филиалдары мен
бөлімдерін жасау, экономикалық мақсаттылық және нәтижелілік ... ... ... ... ... ... ... мінез-қүлқын реттеуді қамсыздандыру ... ... Екі ... құрылымның нәтижелі ... ... ... ... ... қорлардың пайдалы
орналастырылуы үшін бәсекелес шарттарының теңдігі болып табылады. ... ... ... ... ... ақша айналымын және екінші деңгей
банкілерінің қызметін ... ... ... әдістердің
көмегімен реттейді.
Нарықтық сипатындағы құралдардың мәнінде орталық банкінің ұлттық несие
жүйесіне ақша ... мен ... ... ... бір ... ... әсер етуді айтады.
Соңғы он жыл ішінде өндірісі дамыған ... ... ... ... ... ... ұмтылысы анық көрініп жүр. Дәл
солай көптеген Европа ... ... ... ... нарықта операциялардың қолданылуы кең өріс алып отыр.
Қазақстан Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатының мақсаты ... ... ... ... оның еліміздегі сатып
алушылық қабілетінің болуын және жетекші шетел валюталарына ... ... ... ету ... ... ... басты мақсаты инфляция деңгейін төмендету болып
табылады, ол да ... ақша ... ... тәуелді болып табылады.
Соған сәйкес Қазақстан ... ... ... ... ... ... бір жағынан бағаның өсуін шектеу
саясатын, екінші ... ... ... ... пайдалана
отырып, ақша ұсынысын кеңейту мақсатында ақша-несие саясатын бірте-бірте
жұмсартуды ... ... тиіс ... ... ... ... ... жүргізген іс-қимылдары,
реформалары алдын-ала талқыланып, шешілген шешімдер екені өзімізге белгілі.
Алғашқы жылдардан бері қарай ... ... ... ... ... және ... қаржыландыру мөлшерінің деңгейлері бірте-
бірте төмен түсті.
Оған ... ... ... ... ... глобальді өзгерулердің
себебінен елдің төлем балансының нашарлауына әкеп соқтырды. ... ... ... ... бағытталуы себепкер болды. Ұлттық Банкінің
жүргізген ақша-несие саясаты арқылы ... ... ... ... біршама
дұрысталды.
Ұлттық Банкінің қызметі дамыған экономикасы бар елдердің орталық
банкілерінің қызметіне жақындатылды.
Жалпы қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... саясатын жүргізу жаңа дамыған деңгейге жетті.
Ақша-несие саясатын жасауда жаңа құралдар мен ... ... ... ... ... экономикасының тұрақталуында кішкене болса да әсер
етті.
Біздің ойымызша Ұлттық ... ... ... ... үшін ... ... жатқан құралдарды пайдаланып, оны әрі қарай ... ... ... Еліміздің халық хал-ауқаты әр-түрлі деңгейде екені ... осы ... шешу ... ... соғады. Сондықтан да алдыңғы
қатарлы, нарықтық экономикасы жоғары дамыған ... ... ... ... қарастырылған жұмыс жасау керек.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. "Қазақстан Республикасының ¥лттық Банкі туралы" ... ... ... және банк қызметі туралы" заңы, 31.08.95ж.
3. Указ Президента РК об утверждений отчета НацБанка РК за 2005 ... ... ... ... ... РК № 518 от 8 декабря
2003 г.
5. Постановление Совета Директоров Национального ... РК от ... ... ... ... ... от 26.12.05г. № 1370.
7. Постановление Правления Национального Банка РК 3 августа 2004 года ... «Об ... ... о ... ... ... Дж. ... Колин Д.Кэмпбелл, Розмари Дж. Кэмпбелл, «Деньги. банковское
дело и денежно-кредитная политика». Москва—Санкт-Петербург 1993г.
9. Ұлттық ... ... есеп ... (2004-2005 жылдар).
ІО.Б.К. Иришев «Денежно-кредитная политика: концепция и механизм» , Алматы,
«Ғылым», 1990г. , 11 .Р.М. Нуреев ... ... и ... Москва, АО «Финстатинформ», 1995г.
12. "Общая теория денег и кредита", под редакцией проф. Е.Ф. Жукова.-М.
Банки и ... ... ... Н.В. «Экономика» Учебное пособие.М.,«Тендем» 1998
г.
14. Фишер С, Дорнбуш Р., Шмалензи Р. «Экономика» М. ... 1993 ... ... М. 1992 ... А.Г. и др. ... и инвестиции" "Приор", М.1994 г.
17.Макконелл К.Р., Брю С.Л. - Экономикс 2 т. М.: Республика, 1992 ... ... ... ... банк: инструменты денежно-
кредитной политики», Деньги и кредит, №2, 2000 г.
19.Статистический бюллетень НацБанка РК, ноябрь 2000 г., №11.
20.Д. Акишев, Н. ... К. ... Е. ... К. ... ... ... в 1 ... 1999г. //Экономическое обозрение,
май 1999 г., выпуск 2, Национальный банк РК.
21. //Альпари 1999, №3 (стр.З). "Тенге имеет ... к ... ... ... 2004, №6 (стр. 43-49). "О ... ... ... 2002, №10 (стр. 41). "Основные инструменты денежно-
кредитной ... ... ... 2004, №5 (с ... обозрение, май 1999 г., выпуск 2, Национальный банк РК.
Я.А. Аубакиров В.А. Бахарев, И.В. Панченко, Е.К. ... ... ... ... в ... //Егемен Қазақстан. 2002, 12 нарурыз. "Валюталық құндылықтарды
пайдалануга байланысты қызметті лицензиялау ережесін бекіту туралы".
27. //Егемен Қазақстан. 2005, 27 ақпан. ... ... ... ... Қазақстан. 2005, 15 желтоқсан. Қ¥Б-нің 2006-2008 жылға ақша-
несие саясатының бағыттары".
29. //Түркістан 2004,11 наурыз. ... ... ... өсті".
30. //Түркістан 2004, 14 сэуір. "Үлттық Банкінің саясаты ел ... ... ... ... ... 2002, 24 апреля.
32. //Казахстанская Правда 2002, 25 июня. "От активных ... к ... ... //Казахстанская Правда 2002, 17 января (сб) "Крепкий банк".
34. //Бухгалтер и налоги 2003, №1 (с ... ... ... РК 2000, №10 (с 17-30). "Ставки учета за прошедший
год".
36. //Панорама 2004, №6 (с7). "О чем ... ... ... ... 2002, 22 ... (с7). "Лучшая банковская система в СНГ".
38. //Панорама 2005, 8 марта (с7). "Процентные ставки на 2005 ... ... ... 2004, №7 ... "Ноты используемые в денежно-
кредитной политике".
40.Қазақстан Үлттық Банкінің сайты.natonalbank.kz

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша-несие саясатының теориялық аспектіде толық ашу, Ұлттық банктің ақша-несие саясатын және ҚР екінші денгейдегі банктің қазіргі жағдайын талдау, мемлекеттің экономикасын реттеудегі ақша-несие саясатының перспективті бағыттарын көрсету40 бет
Қазіргі тандағы ҚР-дағы ұлттық банктің ақша-несие саясатына талдау жасау24 бет
ҚР-ғы Ұлттық Банктің ақша-несие саясаты63 бет
Ұлттық банктің ақша-несие саясатын талдау38 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатын талдау 24 бет
Қазақстан Ұлттық Банкінің ақша-несиелік реттеу саясаты, қазіргі жағдайы5 бет
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің ақша-несие саясатын жетілдіру бағыттары9 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь