Қазақ әйелдеріне тән киімдер

Тон
Ішік
Тұлып
        
        Қазақ әйелдеріне тән өзіндік ерекше киім- кимешекті  ақ  мата,  кейде  жібек
матадан ... ... ... сан ... ... ... ... шылауышты жас келіншектер, орта жастағы ... ... ... ... ... ... ... кейін киеді. Бұған
келіншек өзі де ... ... ... абысын-ажынының көмегімен
кимешек пішіп, әшекей кестелерін өзі тігеді.
Кимешек кеуде,иық, жонды жауып ... ... ал ... ... ... жері ... болады. Кимешекті басқа сәйкестіре пішіп, ... ... жақ, ... ... ... ... ... оның иекті
айнала маңдайды жауып тұратын екі ... ... ... яғни ... ... ... «жақ»; ал адамның белінен төмен шашты жауып тұратын
ұзын ұш бар бөлігін «құйрықша» деп атайды.
Кимешектің ... ... бет ... ... кестелейді. Бет
жақтауларын кестелеуде ашық түсті ... ... және ... ... ... ... ... Алғашқы тігіс «шалу» мұны
«алқым шалу» деп те ... ... ... ... ... ... «су» деп
атайды. Судан кейін «қиықшалап» тігеді. Қиыкшадан кейін «су ... бау» деп ... ... тігіспен тігеді. Құман баудан соң «күрең
кесте» деп аталатын ... ... ... ... кейін «сағат бау»
тігісі жүреді.
Жиын- тойларға киіп баратын кимешектердің тігісін бойлай күміс ... ... мен ... ... ... ... ... шашақтар
тігеді, кейде күміспен, тана моншақтармен шеттіктеледі немесе ... ... ... тігіледі. Төбесінен «төбелдірік» деп аталатын
арнайы дайындалған жеке әшекей таққан.
Жаулық- қазақ әйелдерінің ары, ажары, беделі мен ... егде ... орап ... ең ... баскиімдерінің бірі. Әз әжелерді, асыл
аналарды ардақтағанда «ақ жаулықты» деп дәріптеуі ... ... ... ... немесе ақ жібектен тігеді. Жаулықты кимешектің үстіңгі
жағынан тартады. Жаулық әр ру, елде ... ... ... әртүрлі аталған.
Кейбір жерлерде жаулықтың маңдай түсына, ішіне қатты қағаз салып ораған.
Мұндай жаулыктар биік әрі ... ... ... ... ... ... түскен. Ертеде мұндай жаулыктарды көбінесе бәйбішелер ... ... ... ... ... арқылы бекітіп бөрік сияқты
оралған күйінде шешіп, киген.
Қасаба- ... ... бір шоқ ... қадап, маңдай тұсын түгелдей
асылтас , алтын, күміс әшекейлермен безеп, оң жак самай тұсына 5-6 ... ... ... ... ... ұзын салпыншақты етіп жасаған қыз
тақиясының бір түрі ... /7 Ана тілі 1991. ... ... ... ... ... ... сіңірген қасаба атауы
«алтын зерлі» деген ... ... ... ... ... ... көбіне
төре, сұлтандардың қыздары киетін баскиім саналған.
Қасаба күрең немесе көгілдір түсті жібек, ши ... ... ... ... секілді маталардан тігіледі. Қасаба- тұрпаты дөңгелек, желкесіне
қарай ойыңқылау келген, дөңгелек такияға ... етіп ... де, ... ... ... ... бірте-бірте ойытқы түскен құламасы ... ... ... қарай төгіліп жатады. Айдыны зерлі ... ... ... ... ... жауып, зерлі ... ... ... тағылады. Шашақтың көп тағылуын «ұрпагы
көбейсін» деген игі тілекпен түсіндіруге болады.
Тон- үлкен кісілер, әйелдер, балалар да ... ... ... ... ... де ... Ол әр ... бой- тұрқына лайықты үлгімен
пішіледі. Үлкен кісілерге арналған тон кен әрі ... ... ... ... жеңі қолдың басын тұтас жабады. Жігіттер мен келіншектердің тоны
жүріс-тұрыска, жұмыс істеуге кедергі ... аяқ ... ... қимылдауга мүмкіндік беретіндей етегі қысқалау қалыпта тігіледі. Ал
қыздар мен балалар киетін тон олардың бойына шақ, ... ... ... қамқа тонның ішінен бау байлап, сыртынан ... ... « ... ... деген тұракты сөз тізбегі осыдан қалған болуы мүмкін. ... тоны ... ... ... суықтан қорғап, жылылықты мол сақтайды. Қазақтың «тоғыз ... ... ... ... деуі ... емес. «Ас- аттынікі, той
тондынікі» дегенге қарағанда ... ... ... киім ... болғандығы
байқалады.
Тонның сан ондаған түрлері бар: қырмыз, жарғақ, бүрме, сеңсең, қамқа,
барша, ... ... тон, бас тон, көк тон т.б. ... ... ... «қамзолша» деген түрінің болатыны көрсетілген.
Тонның ең әдемі, жылы, қымбат бағалысы қамқа тон. Оны бұрын хан, би, ... ... ... ... ... ... киген.
Тон тігісіне, үлгісіне қарай қималы, бүрмелі деп аталады. Тонның ... ... ... кынамайтындары «қаптал» деп аталады.
Тондар жасалған шикізатына, яғни мал немесе аң терісінің атауына байланысты
да аталған. ... жаңа ... ... ... ... ... елтірі тон,
2-3 айлық болған жүні ұзарыңқыраған ... жүні ... ... ... тігілген болса, сеңсең тон, қасқыр ... ... ... ... ... ... гөрі ... сала-сала болып, бұйраланып
тұрады. ... ... ... ... ... ... тон, сусар тон,
жібек баулы тон деген түрлері ертеде болғандығын атауынан білеміз.
Жарғақ тон- ... тай, лақ, ... ... жүні ... шелі аз
терілерінен түгін сыртына, тері жағы ішіне ... ... ... деп ... тон ... ... жауын-шашында киім сыртынан киеді.
Ертеректе ауқатты адамдар киген, ... ... ... ... өте ... ... әрі асыл ... бірі- жақы. Ол тек жылқы
терісінен тігілгендіктен ... ... тай ... ... жақы деп ... ... үшін жылқы ішінен қара, қоңыр (торы) немесе ала түсті мал
таңдап алынады да ... ... ... түгі әбден жылтырағаннан кейін
сойып, терісін еппен сыдырып алып илейді Әсіресе күзде соғымға сойылған жас
жылқы терісі жақсы ... ... ... ... ... ... ... қақ
жара және екі иығынан ... ... ... ... ... ... келетіндей етіп, кейде жалын тек арқасына, екі ... ... Жылы және ... жұмсақ болу үшін жүқа мата салып, астарлайды.
Ежелгі уакытта аязы қатты, боранды өңірдің тұрғындары киген көшпенді тұрмыс
пен ортаға лайықталған ... ... ... ... ... ... ... тектес,
бірақ жүні сыртына қаратылып, іші тысталып жасалатын қысқы киім ... ... ... ... ... ... жамылатын, серке терісінен дайындалатын
сырткиім. Оның ... ... мал ... қап ... бітеу етіп
жасалған суық кездерде алыс жолға шыққанда кішкентай ... ... ... ... ... әрі сәнді, әрі жылы дәстүрлі сырткиімдерінің бірі ... ... де, ... де кие ... Ішіктің ішкі жағы аң терілерінен
құралып, сыртын шұға, мауыт, барқыт, көк ... ... ... ... ... ширақ, қалың маталармен тыстайды. Тысы әртүрлі матамен
қапталғандықтан тоннан өзгешеленіп тұрады. Ішік те тон ... кең, ... ... ... ,мол жаға ... Ішіктердің жағасын кеспе, орама.
тік жаға т.б түрлерге бөледі. Тік ... ... ... үшін ... ... ... теріден жұрындайды. Биік жағасын аязда көтеріп қойса
желкені жауып қорғап тұрады.
Ішіктің ең ... ... ... ... терілері жаратылған. Қазақта
аса бағалы аң- құндыз бен қамқадан да (құндыздың бір ... ... ... терісінің жон, бауыр, аяқ тұстарынан құрап қараяк ішіктер жасалады.
Ал түлкінің пұшпағынан ғана ... ... ... өте көп ... ... ... аса жоғары бағаланады, әрі жеңіл, сәнді келеді.
ІІІекпен. Шекпен- түйенің иірілген жүнінен тоқылатын сырткиім. Шекпеннен ... жел де ... ... ... су тигенде түйе жүні ширығып,
тығыздала түседі. Сондай-ақ ол ... ... өте ... әрі ... тез
тозбайды, ұзақ киіледі.
Шекпеннің түрлері бірнешеу. Қызғылт сары түйе жүнінен, (кейде шымқай ақ кой
жүні араластырылып) ... ... ... қаз ... ... ... әсем ... шидем шекпен, кей өңірде боз шекпен аталады.
Тоқылған түйе жүні ... ... қой, түйе ... ... ... ... уакытта киюге арналған түрін шидек, ... ... ... ... ... ... ... сонан соң пішіп тігілетін ... ... ... ... ... сырып тігілген жеңіл түрі- жадағай. Жадағайды бұрын
шаруа адамдары күзгі ... ... ... өкпек жел басылғанга
дейін үстінен тастамаған. Жадағай қаусырылып, белі жібек матамен ... ... түйе мен ... ... ... ішіне қаратып, ұзыннан- ұзын
сырыған, сыртын әртүрлі ... ... ... пішімі кең, етегі тобыққа
дейін түсіп тұратын суықта, аязда киетін ... ... ... ... ... әрі қалың, әрі кір көтеретін, бір түсті мата пайдаланады.
Күпінің көбіне ... ... ... ... ... ... ... тігіледі, жағасы көбінесе тік болып келеді.Күпі әрі ... ... ... тері ... кем емес. Күпі жылы, жеңіл тек ... ғана ... күз ... да ... қолайлы, бай да, кедей де, бала да, әйел ... киім ... ... түйе ... ... ... тыстап, оқа, шашақ т.б. әшекей
тағып, жағасына құндыз ұстап тіккізген. Әйелдер күпісі ... өңі ... ... ... ... ... салынып. әдемілеп тігілген.
Ауқаты төмен жандар күпіні қойдың өлі жүнінен тіккен. Оның ... ... ... ... жоқ. ( Н. ... Үлттыцмирас.)
Күпіге күсетін жүнді жылы суға жуып, кептіріп, алдымен тысын пішіп ... ... ... ... шүберекпен бірге көктеп тігеді. ... ... ... ... ... шүберек жағына келтіріп, жіңішке шуда жіппен
тігеді. Содан кейін тысын кигізіп, ... мен ... ... ... тігіс жүргізеді. Күпіге көбінесе матадан қайырма немесе тік жаға
салады.
Күпінің түйенің іріктелген жабағы жүнін жуып, шайырынан арылтып, ... ... ... түрі ... сол ... ұзақ ... оны батыс өңірінде күме, күмпі, күрпей деп те ... ... ... ... ... түрінің уақыт өте келе бір-бірімен жабысып,
түйдектеліп қалатын түрінен айырып айтқан, сапалы күпі ... ... 1989. 103 6). Ал ... күпі ... кой, түйе ... ... ... астарсыз келген шидем шекпенмен тысталған
түрі (Ә.Жақыпов. 105-6).
Күпілердің көбінесе ... мен ... ... кой ... қол тоқымамен
қаптап тіккенін шидем күпі, кой мен ... ... ... ... ... астарлап тігілгенін жабағы күпі деп аталатын ... ... ... малшы, кіреші (жалға жүк тасушылар), жолаушылар жылылық үшін
қосымша киім ретінде киген.
Іздене ... ... ... ... ... ... ... тіл деректеріне кез боламыз. Хакас тілінде «күп», якут тілінде
«көп» тұлғалас ... ... ... ... ... жүндес»
мағыналарында қолданылады. Осыларды еске ... ... ... ... ... ... не ... сөзі, кейін сондай заттардан
жасалған киімдерге атау есебінде ауысқан. ... тек -і ... ... ... ... ... дейін жетуі ғана.(О.Нұрмаганбетов.
Бес жүз бес сөз. А.. ...

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кенесары Қасымұлы7 бет
Көркем мәтіндердегі диалектизмдердің этномәдени мәні38 бет
Тігін өнеркәсібі16 бет
Балаларға арналған киімдер12 бет
Дизайн және дизайнер ұғымдарына түсінік10 бет
Ересектерге арналған киімдер11 бет
Жалпы индекстерді есептеу3 бет
Жұмысшылардың қорғаныс құралдары3 бет
Киімнің адам денсаулығына әсері8 бет
Киімнің адам тіршілігіндегі маңызы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь