Ақпараттық технологиялар және әлемдік саясат

ҚЫСҚАРТУЛАР МЕН ШАРТТЫ БЕЛГІЛЕР ТІЗІМІ 3
КІРІСПЕ 4

1 ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР ЖҮЙЕСІНДЕГІ АҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР
1.1 Ақпараттық технологиялардың дамуы 15
1.2 Әлемдік саясат шеңберіндегі Интернет кеңістігі
1.3 Ақпараттық технологиялар саласындағы халықаралық ынтымақтастық 33

2 ҚАУІПСІЗДІК МӘСЕЛЕСІ
2.1 Бүгінгі таңдағы әлемдік саясаттағы ақпараттық текетірес
2.2 ХХ ғасырдың соңы мен ХХІ ғасырдың басындағы экономикалық ақпараттық қарама.қайшылықтар
2.3 Мемлекетаралық деңгейдегі жоғары технологиялық қылмыспен күрес қағидасы 48
2.4 Қазақстандағы саяси үрдістер және ақпараттық қоғам 56

ҚОРЫТЫНДЫ 65
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
        
        ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР ФАКУЛЬТЕТІ
Халықаралық қатынастар
және Қазақстан Республикасының
сыртқы саясаты кафедрасы
Ақпараттық технологиялар және ... ... ... МЕН ... БЕЛГІЛЕР ТІЗІМІ
3
КІРІСПЕ
4
1 ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР ЖҮЙЕСІНДЕГІ АҚПАРАТТЫҚ
ТЕХНОЛОГИЯЛАР
1.1 Ақпараттық технологиялардың дамуы
15
1.2 Әлемдік саясат ... ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық 33
2 ҚАУІПСІЗДІК МӘСЕЛЕСІ
2.1 Бүгінгі таңдағы әлемдік саясаттағы ақпараттық текетірес
41
2.2 ХХ ғасырдың соңы мен ХХІ ... ... ... ... Мемлекетаралық деңгейдегі жоғары
технологиялық қылмыспен күрес қағидасы
48
2.4 Қазақстандағы саяси үрдістер және ақпараттық қоғам
56
ҚОРЫТЫНДЫ
65
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
67
ҚЫСҚАРТУЛАР МЕН ШАРТТЫ БЕЛГІЛЕР ТІЗІМІ
АТ – ... ...... ... ...... ақпараттық қоғам
ЖІӨ - Жалпы ішкі өнім
ХЭО – Халықаралық электробайланыс ...... ... ...... ... мәселелері бойынша жоғарғы деңгейдегі бүкіләлемдік
кездесу
БАҚ – бұқаралық ... ...... ... ...... ақпараттық қауіпсіздік
BBS – Британдық хабарлау корпорациясы
CNN – Кабельдік жаңалықтар желісі
ҰАСМ – Ұлттық ... ...... ақпараттық инфрақұрылым
ҰИҚ – Ұлттық инновациялық қор
ТОБЖ – талшықты-оптикалық байланыс ... ... ... заманғы ғаламдану үрдісінің елеулі
ерекшеліктерінің бірі қоғам өмірінде жаңа ... ... ... өсуі ... ... ... ... мен саясаттың
дамуында бүгінде көбінесе материалдық өндіріс емес, жаңа ... ... ... рөл атқарады. Компьютерлер мен бағдарламалық
жабдықтау, коммуникация құралдары, ұялы ... ... ... ... және т.б. қолданумен байланысты жаңа технологияларды жаппай
енгізу ХХғ. ... ... ... Дәл осы ... ... саясат пен
экономика түбегейлі өзгерістерге ұшырайды, жаңа саяси әлемдік тәртіптің
негізі қаланады және ... жаңа ... ... ... ... үшін ... ... ақпараттық
ресурстар мен құралдар қажет. Қазіргі кезең – ақпараттық ағынның бұрын
соңды болмаған күшеюімен ... ... Бұл ... да, ... да қатысты. Соңғы онжылдықта көпшілік тіпті «индустриалды қоғамнан»
«ақпараттық қоғамға» өту туралы айта ... ... ... ... ... ... ... жатыр. «Ақпарат»,
«ақпараттандыру», «ақпараттық технология», «ақпараттық төңкеріс» ... жиі ... ... ... қазіргі заманғы халықаралық
қатынастарға ықпалы жөніндегі мәселе ... та, ... ... ... бола түсті. Кеңінен қолданыла ... ... ... ... ... тұрмыс-тіршілігін түбегейлі өзгертуде.
Олар әлемдегі даму деңгейі әр түрлі елдердің ішкі ... ғана ... ... өзара қарым-қатынасына, халықаралық ұйымдардың, қоғамдық
қозғалыстар мен ... ... ... ұйымдар мен жекелеген
адамдардың әлемдік жүйедегі рөліне де елеулі өзгерістер алып ... ... ... ... бүкіл әлем үшін өте өзекті
болып отыр. Ғылыми-техникалық прогресстің барлық бағытында онан ... ... нақ ... ... ... ... ... жүйелері ақпараттық технологияларды жетілдіру ... ... ... көңіл бөле ... ... ... және ... ... ... ... барлық
салаларына еніп, қазіргі заманғы ғаламдық шаруашылық жүйенің қалыптасуына
зор үлес қосып, еңбектің бөлінуінің шын ... ... ... ... ... ... ... арқасында бүкіл әлемде әр түрлі
тауарлар мен қызметтерді шығару, комплектациялау мен іске ... ... Яғни ... ... ... ... ... айналып отыр.
Бүгінде «ақпарат» сөзі шынымен-ақ сиқырлы мәнге ... ... ... ... әлемдік экономикалық ... ... ... қозғаушы күші болғанына ешкім күмән келтіре
алмас. Коммуникация мен ... ... ... жаңалықтар мен
өнертапқыштықтың мультипликативтік тиімділігі тоқтаусыз көрініс ... ... ... төңкеріс деп толық сеніммен айта алатын осындай
құбылыстардың бірнеше мысалын алуға болады.
Әлемдік ашық желілердің, мәселен Интернеттің даму ... ... ... мен жүйелерінің өркендеуінде жаңа дәуірдің басталғанын
көрсетіп отыр. Мұндай желіні ... ... ... ... ... ... ... қабылдап, өзгелерге де солай
көрінеді. Нақ осы жағдай ... ... ... және ... ... ақпараттық төңкерістен туындаған жаңа қатерлерді
мұқият талдауды талап етеді.
Ақпараттық дамудың ... ... ... ... ... мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге
қатысты көптеген әрі күрделі проблемаларды ... ... ... тек ... халықаралық ынтымақтастық, келіссөздерге келуге
табанды түрде итермелеу, ұсыныстарды дәйекті түрде қою жолымен қауіп-қатер
көздерін ... ... алу ... ... ... ... соңы қоғам өміріндегі ақпараттық ... ... жету үшін жаңа ... және ... ... ... ету құралдарын қолданудан
туындайтын барлық қауіп-қатерлер бойынша кең ... ... ... ... ... ... ... жаңалық емес – ертеде-ақ
мемлекеттер, коммерциялық және ... ... жеке ... ... ... және ұрлаудан, жоюдан қорғады, ал өзгелер осы ақпаратты
ұрлап кетуге немесе жойып жіберуге ... Ал ... ... ... тасығышта сақталатын ақпарат көлемінің ұлғаюы, ... мен ... ... күрт ... ... айналып жатқан
ақпаратқа қол жеткізу ... ... осы ... ... ... ... ... арттыра түседі.
Қазіргі таңда ақпараттық ресурстарды, оның ішінде жеке адамдардың да,
қорғау проблемасының маңызы мынадай факторлар жиынтығымен анықталады:
- ақпараттық жекелей қол ... ... ете ... және ұлттық ашық компьютерлік желілер мен жаңа
ақпараттық-коммуникациялық технрологиялардың дамуы;
- ... ... ... ... бөлігін қағаздан
электрондық тасығыштарға аудару және оны түрлі ақпараттық
жүйелерге (мәліметтер базалары мен ... ... т.б.) ... ... және жеке ... ... ... ететін
жинақталған немесе жасалып жатқан ақпараттар «бағасының»
жоғарылауы;
- ашық, тіпті қорғалған жүйелерге ... ... үшін ... ... ... ... технологияларды жасау мен үнемі жетілдіру.
Ақпараттық және коммуникациялық технологиялардың қарқынды дамуы әлемнің
саяси үрдісіне әрқалай әсер ... Олар жеке ... ... ... ... ... кең көлемді мүмкіндіктер ашады,
мемлекетаралық шекараларды одан әрі ... ... ... ақпарат таратуды
қамтамасыз етеді. Ал бұл өз ... ... ... мен ... ... ... даму қарқынын
тездетеді.[2]
Жаңа ақпараттық технологиялардың дамуы іс жүзінде көптеген өнеркәсіптік
мемлекеттердің экономикалық ... ... ... ... ... Жоғарғы технологиялар өнеркәсіптің негізгі салаларының, қызмет және
т.б. ... ... ... ... ... ... Бірқатар
мәліметтер бойынша электоронды маркетинг пен ... ... ... құны дамыған мемлекеттерде 10-12 пайызға төмендесе, кейбір
әлемдік алпауыт компаниялардың бағалауынша өнімділік 30-40 ... ... ... ... «артта қалған» мемлекеттер (дамушы мемлекеттермен қатар,
ақпараттық технологияларды ... ... ... ... біртіндеп жаңа технологиялар саласындағы «көшбасшыларға»
тәуелді болып келе жатыр.
Ақпараттық технологияларды дамыту мен қолдану ... үшін де ... бірі ... ... ... ... ... жетілдіру
экономикалық даму үрдістерімізге, экономикалық ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген Қазақстанның әлемнің бәсекеге ... ... елу ... қатарына кіру мақсатын орындау ақпараттық жүйелерді
жаңғыртуды, жаңа қоғамдық-саяси ... ... ... ... стратегиялық маңыздылығын айта келе, ... ... ... ... ... технологиялар паркін,
телекоммуникациялық инфрақұрылымды дамытудың, «электрондық ... ... ... ерекше атап өтті.[3]
Тақырыптың өзектілігі осы ... ... ... ... ... оның мақсаттары мен міндеттерін анықтауға негіз
болды.
Жұмыстың мақсаты – ақпараттық технологиялардың қазіргі заманғы әлемдік
саясатқа ықпалын ашып көрсету.
Бұл мақсатқа жеті үшін ... ... ... ... ... қажет:
- ақпараттар, ақпараттық жүйелер, ақпараттық төңкеріс және
ақпараттық қоғам түсініктерін қарастыру;
- ақпараттық технологиялардың даму ерекшеліктерін, олардың
экономикаға, мәдениет пен қоғамдық ... ... ... ақпараттық технологиялардың мемлекетаралық, халықаралық
қатынастардағы рөлін, сондай-ақ жетекші мемлекеттердің
ақпараттық төңкеріске үн ... ... ... ... әлемдік саясаттағы рөлін зерттеу;
- ақпараттық қауіпсіздік мәселелерін қарастыру;
- Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... барысында әр түрлі деректер көзі пайдаланылды.
Қазіргі кезеңдегі ақпараттық технологиялардың рөлі мен орнын анықтауда
2000ж. «Үлкен ... ... ... Жаһандық ақпараттық қоғамның
Окинава хартиясы негіз ... ... ... ... ... XXI ... қоғамның қалыптасуына әсер
ететін ең маңызды факторлардың бірі болып табылады деп ... ... ... толыққанды пайдалану үшін Хартия ... ... ... анықтайды және ақпараттық-коммуникациялық
жүйелерді жасауда ... ... ... ... мойындайды. Сонымен
қатар сандық ... ... ... ... ... ... ... бұл теңсіздікті жоюда көпжақты ынтымақтастық ... ... ... және ... ... ... ... қарастырғанда БҰҰ шеңберінде
қабылданған құжаттар негізгі дерек көздері ... ... БҰҰ ... ақпараттық қауіпсіздікке байланысты қарарларының маңызы зор.
Атап ... ... ... қауіпсіздікке қатысты принциптері»
атты №53/70 ... ... ... ... ... ... атты №55/63 және ... қарарлары[6],
«Киберқауіпсіздіктің жаһандық мәдениетін қалыптастыру ... ... ... ... БҰҰ Бас ... №56/183 қарары
негізінде шақырылған Ақпараттық қоғам мәселелері бойынша жоғарғы деңгейдегі
бүкіләлемдік кездесудің ... ... ... ... ... АҚЖДК нәтижесінде екі негізгі ...... мен ... ... қабылданды. «Ақпараттық қоғам
қалыптастыру – жаһанның жаңа ... ... атты ... ... ... құрудың ортақ принциптері ... және ... ... ... ... көрсетілген мақсаттарды іске асыру үшін пайдалануды мақсат
етіп қояды. Декларацияның ортақ концепциясы мен ... ... ... ... ... ... айналады. Құжатта 2015ж. дейін
әлемнің барлық елдерінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларға қосылу
мен еркін қол ... ... ету ... ... ... «Азаматтық қоғам декларациясы» қабылданды[11].
Бұл декларацияда адам, оның ... алуы мен ... ... ... ... ... қол ... жалпы мәдени ілгерілеуге ... ... ... ... ... болуы қажет деп көрсетілген.
АҚЖДК екінші кездесуінде Ақпараттық қоғамға арналған Тунис бағдарламасы
қабылданды[12]. Бағдарламада «сандық теңсіздікті» жою ... ... ... ... ... және ... байланысты
мәселелерді шешу, сонымен қатар Женевада, Тунисте қабылданған шешімдерді
орындау және осы бағыттағы ... ... ... ... қабылданған келесі құжат – Тунис міндеттемесінде барлық мемлекеттер
АҚЖДК міндеттемелеріне берік екендіктерін қайта мәлімдеді[13].
АҚЖДК ... ... ... ... және ... ... да тақырыпты зерттеуге елеулі үлес қосты.
Бүкілевропалық аймақтық конференцияда қабылданған Бухарест декларациясы
ақпараттық қоғам ... ... ... мен стратегияларды және
басымдылықтарды белгіледі[14], яғни ... ... ... ... ... ... электрондық коммерция,
электрондық қоғам және электрондық ... ... ... ... конференциясының Токио декларациясында
дамушы мемлекеттерге, «сандық теңсіздікті» жою мәселелеріне ерекше көңіл
бөлінді[15].
Бішкек-Мәскеу конференцияларының қорытынды құжаттары: ... ... ... ... декларациясы ТМД елдерінің АҚЖДК-ғы ортақ
ұстанымын ... ... ... ... ... ... ақпараттық қоғам құру адамзат дамуының өзекті бағыттарының
біріне айналғандығын мойындай отырып, ... ... ... ... ... ... жөн деп көрсетті. Екінші Бішкек-
Мәскеу конференциясында ... ... ... сандық
технологиялар саласындағы білімді қоғам құру мақсаты қойылды[17].
Европалық Кеңес 2001ж. ... ... ... ... ... ... саласындағы
қылмыскерлікпен күрес саласындағы алғашқы халықаралық-құқықтық ... ... 2002ж. ... ... ... мен ... үндейтін ақпарат
таратумен күрес жөніндегі Конвенцияға қосымша ... ... ... ... (ДСҰ) ... 1996ж. ... технологиялар секторының өнімдерін сату жөніндегі министрлер
Декларациясында ... ... ... ... ... бекітілді[20].
БҰҰ басшылығымен 1998ж. Финляндияда өткен Телекоммуникация мәселелері
бойынша үкіметаралық конференцияда Апат салдарын жеңілдету және ... үшін ... ... ... жөніндегі Тампере
конвенциясы қабылданды[21]. Конвенция табиғи және ... ... жою ... ... ... ... құралдарын пайдалануды
жеңілдетеді.
Қазақстан Республикасының ақпараттық саясаты мен ... ... ... ... мен актілер,
сондай-ақ мемлекеттік билік органдарының ақпараттық жүйелер мен ... даму ... ... ... ... мен мәліметтері диплом жұмысының деректемелік ... ... ... ҚР ... ... заңы[22], ҚР Президентінің
«Қазақстанда біріңғай ақпараттық кеңістік ... ... ... ... ... концепциясы туралы»[24],
«2005-2007 жылдары Қазақстан Республикасында ғарыштық іс-әрекетті дамыту
туралы»[25], «Арнайы экономикалық өңір ... ... ... ... ... ҚР ... ... ақпараттық кеңістік
тұжырымдамасы және оны жүзеге асыру туралы» Қаулысы[27], 2005-2007 жылдары
Қазақстан Республикасында ... ... ... мемлекеттік
бағдарламасы[28], Қазақстан Республикасының ... ... құру мен ... ... ... ... ... теңсіздікті төмендетудің 2007-2009 жылдарға
арналған бағдарламасы[30], Қазақстан ... 2003 - 2005 ... ... даму ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін арттыру
концепциясы[32] және ... ... ... ... ... дамуын толық сипаттайтын БҰҰ Даму ... ... ... технологиялардың статусы» атты
екі бөлімнен тұратын есебі де жұмысты ... ... ... ... ... ... ... технологиялардың түрлі
аспектлерін зерттеу қазіргі заманғы шетелдік және отандық ... ... ... аударатын нысаны болып табылады.
Адамзаттың таусылмас ресурсына айналған ақпараттың рөлі туралы академик
Р.Ф.Абдеев[34] өз ... ... ... ... ең елеулі және
маңызды тауарға, ал ақпараттық қызмет экономиканың ... ... ... өркениетке өткен дамыған мемлекеттердің тәжірибесін ескере
отырып, құқықтық демократиялық мемлекет «бес ... ... ... ... деп ... ... «мемлекеттің экономикалық гүлденуі мен
әлеуметтік-мәдени ... ... тек бес ... ... өзара
әрекеттестігі нәтижесінде ғана мүмкін: заң шығарушы, ... сот ... ... және ... билігі, ал соңғы екеуі басқалардан басым тұруы
қажет
Соңғы жылдарғы ақпараттық технологиялардың қарқынды дамуын «ақпараттық
төңкеріс» деп атаған ... өз ... ... анықтама
беріп, ақпараттық төңкеріс нәтижесінде мемлекеттің рөлінің өзгеретіндігін
ескертеді. Оның пікірінше ақпараттық ... ... бірі ... ... ... ... сонымен қатар ақпараттық
технологиялардың халықаралық қақтығыстардың жаңа ... ... ... ... ... ... профессор М.М.Лебедева[36]
әлемнің жаңа құрылымының қалыптасу үрдісінің негізгі факторларының бірі
жаңа технологиялар деп ... бұл ... ... ... ... ... ... арасындағы өзара әрекеттестіктің
артуынан және бір мезгілде ақпаратты жинау мен өңдеу мүмкіндігі күш ... жаңа ... ... айналуына байланысты әлемнің «сандық теңсіздік»
түріндегі қайта жіктелуінен, ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... ... ... ғаламдық компьютерлік жүйе Интернеттің қоғамдағы саси ... ... ... ... осы ... жазылған
диссертациясында қазіргі заманғы жаңа ақпараттық технологиялардың дамуы
аясындағы саяси коммуникацияны талдай келе, 90-шы ... ... ... басқару құрылымдарының қызметінің негізгі бағыттары туралы мәліметтер
беру жүйесінде ең елеулі орынды Интернет алатындығын көрсетеді.
Ақпараттық технологиялардың ... ... ... жаңа ... яғни ... ... ақпараттық қауіпсіздік мәселелері,
компьютер саласындағы қылмыстар және т.б. Ақпараттық текетірестер қазіргі
халықаралық ... ... ... ... өз
мақсаттарына жетудің өте тиімді әрі көп ... мен адам ... ... құралына айналды. Профессор Д.Ю.Щвец[41] өз еңбектерінде бүгінгі
күні ақпараттық текетірес – бұл мемлекеттер арасындағы қақтығыстың негізгі
түрі ... айта ... ХХI ... ... ... ... текетірестер халықаралық қатынастарға ықпал етудің негізгі
құралы ретінде пайдаланылады деген қорытынды жасайды.
Саясаттану ... ... ... ... ... ... ... отырып, ақпараттық текетірес пен дипломатия
арасындағы өзара байланысты көрсетуге тырысады. ... ... ... ... де еңбектері арналған[43].
Ақпараттық қару мен ақпараттық ықпал ету ... ... ... талдау жасалады. Сонымен қатар, ақпараттық қауіпсіздікке
байланысты А.Зуевтың [45], Е.А.Роговскийдың[46], ... ... ... ... ... ... ... ішінен А.Малликтің[51] еңбектерінде ақпараттық
технологиялардың халықаралық қатынастарға ықпалы, онымен ... ... ... ... ... виртуалды
қауымдастыққа, оның ерекшеліктеріне және саясаттағы рөліне баға береді.
Ақпараттандыру мен ақпараттық қоғам мәселелерін зерттеуге қазақстандық
ғалымдар да зор үлес ... ... ... ... Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ақпараттық қоғамның ... ... ... ... ... ... және ... мен ғылыми мақалалары жарық көрді. Сонымен ... ... және ... ақпараттық қоғамның дамуы» атты кітабында
ақпараттық қоғамға талдау жасалып, мемлекеттің халықаралық аренада ... оның ... даму ... ... анықталады деп
көрсетілген[54].
Саясаттану ғылымдарының докторы ... ... ... ... ... орны мен қызметіне арналған еңбектерін
ерекше атап өткен жөн. Оның қазақстандық ақпараттық жүйенің ... ... ... ... ету жөніндегі бірнеше мақалалары баспасөзде
жарияланды. Cаяси ... ... ... ... ... ... ... ақпарат құралдарын дамыту, коммуникация
құралдарын жетілдіру мәселелеріне көп көңіл бөлінеді
Қазақстанның ... ... ... ... де ерекше назар аударады. Ғалымның жұмысты жазу барысында ... ... ... ... ... ақпараттық саясатының
қалыптасуына талдау жасалып, ... ... ... жаңа
технологияларды енгізу мен ақпараттық қауіпсіздік ... ... ... ... технологиялардың әр түрлі ... ... ... ... ... ... ғаламдану үрдісі аясындағы ақпараттандыру мәселесінің
өзектілігіне қарамастан, отандық ғылымда ақпараттық технологиялардың саяси
үрдістердегі алатын орны мен ... ... ... қарастыратын әдебиеттер
өте аз.
Жұмыс барысында дәстүрлі ... ... ... Интернет
материалдары, халықаралық ұйымдар мен мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... қоғам желілері
пайдаланылды.
Жұмыстың әдістемелік және теориялық негізі ... ... ... ... ... ... ... статистикалық
мәліметтерді сараптау және ғаламдық ... ... ... ... қауымдастықтың, әлемнің алдыңғы қатарлы мемлекеттерінің
және Қазақстанның саясатын сипаттайтын ресми ... ... ... ... ... негізінің елеулі компонентін отандық және
шетелдік белгілі саясаттанушылардың, ... ... ... қазіргі заманғы саясаттану ғылымының өзекті мәселелері, сонымен
қатар әлемдік ... ... ... туындайтын жаңа міндеттері
мазмұндалатын еңбектері құрайды.
Жұмыстың құрылымы оның мазмұнына, зерттеу аспектісіне, мақсаты мен
міндеттеріне ... Ол ... үш ... ... ... ... тізімінен тұрады.
1. ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР ЖҮЙЕСІНДЕГІ АҚПАРАТТЫҚ
ТЕХНОЛОГИЯЛАР
1. Ақпараттық технологиялардың дамуы
Соңғы он ... ... ... ... ... ... ... жағдайының деңгейін, мемлекеттердің
әлемдік қауымдастықтағы бәсекеге қабілеттілігін, ұлттық қауіпсіздігін ... ... тең ... интеграциялану дәрежесін өзгертуде.
Дамыған мемлекеттер экономикалық дамудың жаңа сатысына өтіп, ғылыми
білім мен тиімді ұлттық инновациялық жүйеге ... ... ... ... күні ЖІӨ өсуі көп ... ғылыми білімге, технология,
қызмет, өндірістік және ... ... мен ... ... біліктілігіне байланысты екендігі анық көрінуде. Білімге
негізделген экономика әлдеқашан әлемде өндірістің ... ... ... ... мемлекеттерде энерготасымалдаушылар емес,
керісінше ғылыми шешімі бар жаңа немесе ... ... ... ЖІӨ ... 85%-ға ... өсімін береді.
Ғылыми және ғылыми-технологиялық өнімдердің әлемдік нарығы – қатаң
бәсекелестіктің нарығы болып табылады, ал ... сала ... ... дамыған мемлекеттердің геосаяси мүдделерін жүзеге асыруының
маңызды ... ... ... күні ... ... ... оның ... және интеллектуалдық күш-қуатымен,
ғаламдық ақпараттық қауымдастыққа интеграцялану деңгейімен анықталады.
Жалпы әлемдік ақпараттық кеңістіктің қалыптасу механизмін іске ... ... ... бағыттарындағы жетістіктер, сонымен
қатар әлемдік экономикалық ... ... ... ... ... ... ғаламдық сипат бере
отырып, одан да тұрақты әлемдік тәртіп ... ... ... ... ... пен бейбітшілікті нығайтуға, оған төнетін
қауіптермен ... ... ... жаңа ... ... ... жүйені құруды ... ... ... ... рөлі ... ... ғылым, жоғарғы технология, ақпараттық-
телекоммуникация салалары халықаралық саясаттың дербес құрамдас ... ... ... ... ... соңы жаңа ақпараттық-коммуникациялық технологияларының
белгісі аясында өтті. Бұл орайда Қ.К.Тоқаевтың «Ғаламдану ... ... ... ... ... ... ... дамуы
ақпараттық ағымның, капитал, тауар мен адамдардың еркін қозғалуымен
сипатталатын қазіргі ... ... мен ... құралдарының
жетістіктерінің арқасында мүмкін болғандығы айрықша айтылған[60].
Мыңдаған жылдар бойы билік пен ... ... ... ... ... Қазіргі заманғы бұқаралық байланыс құралдары жаңа
мүмкіндіктер туғыза отырып, ақпаратты саяси ... ... ... есе күшейтті, XX ғ. саяси қатынастар мен әлеуметтік
басқару ... ... ... алып ... ... ... фактордың рөлі өсуде. Жаппай компьютерлендіру, жаңа ақпараттық
технологиялардың енгізілуі мен дамытылуы білім беру, бизнес, өнеркәсіптік
өндіріс, ғылыми зерттеулер саласында және ... ... ... ... ... жаңа даму ... яғни сол ақпараттық ресурсты
қарқынды игеру дәуіріне ... ... ... ... құралына
айналды. Бүгінгі күні ақпараттың басым бөлігі электрондық ... ... ... ... ... Электрондық байланыс
құралдары уақытылы ақпарат алмасуға ... ... ... ... ... ... ететін бағдарламалар қарқынды дамыды.
Мәліметтерді жинау, өңдеудегі сапалық өзгерістер мен ол ... ... ... ... ... ... ... келе жатқан
жаңа ақпараттық ... ... ... ... ... алып ... ... үшін мынадай сандарды мысалға
келтіру жеткілікті. Күн ... ... ... мен ... ... ... триллион доллар айналымда жүреді. Микроэлектроника
саласындағы революцияның нәтижесінде бірнеше жылдар ... ... ... ... ... ... ... профессор Ю.Б.Кашлев қоғамның ... ... ... ... ... ең алдымен әлемдегі
білімнің тез дамуында жатыр деп есептейді. Адамзаттың білім деңгейі XX ... ... 10 ... бір рет, 80-ші жылдары 5 жылда бір рет ... 90-шы ... ... қарай жыл сайын екі еселеніп отырған[61].
Ақпарат өркениет тарихында әрқашан маңызды рөл атқарды. Адамзат ... ... ... ... ... ... жазудың пайда болуымен байланысты;
- екіншісі – кітап бастырушылық. XV ғ. И.Гутенбергтің ... ... ... ... ... алып ... XVI ғ.
аяғында алғашқы газеттер пайда болды.
- ... ... ... ойлап табуға байланысты, соның
арқасында телеграф, телефон, радио пайда ... 1847 ... ... ... ... ... ... өзгерткен
технологиялық жаңалық – телефон. 1870 жылы 10 ... ... ... ... дара ... ... ... табылады. 1895ж. А.Поповтың
радионы ойлап табуы үлкен қашықтықта адамдардың санасына жаппай
ақпараттық әсер етудің бастамасы болды.
- ... ... ... ... табу мен ... ... ... байланыс және ... ... ... ... ... түрде
жинау және жеткізу мүмкін болды, ақпаратты жасау және өңдеу
жылдамдады, компьютер жадында ... ... ... ... ... адамзат трансшекаралық, ғаламдық ақпараттық желілердің
қалыптасуы және дамуымен байланысты ... ... ... ... Бұл ... ең ... жемісі – Интернет. Осы ... ... ... және ... ... ... ортақ ақпараттық кеңістікке интеграцияланады,
онда әлемнің барлық мемлекеттерінің азаматтары мен ұйымдары ... ... ... ... ... осы сатысында ақпараттық қоғам
құру басталады.
Ақпараттық-телекоммуникациялық технологиялар және ... ... ... ... ... ... әлемді түбегейлі өзгертеді,
адамзат қоғамының дамуының постиндустриалды сатысынан ... ... ... ... болады. Ақпараттық-коммуникациялық
технологиялардың техникалық ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ... стереотиптерді қайта
бағалауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... бағдарларды, өзара әрекеттестіктің түрлері мен ... ... ... ... ең ... және ... қасиеті – оның трансшекаралылығы,
мемлекетаралық тосқауылдардан өтуі және ... ... ... ... Осыған байланысты Ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың
тағы бір ерекшелігі оны ... ... ... Бұл ... қарамастан ғаламның кез келген географиялық аймағына ... ... ... ... ... өзгерісіне алып келетін АКТ-ның келесі
техникалық сипаттамасы – оның шапшаңдығы, шағындығы және ... бір ... оның ... ... ... ... ... оны табуды
қиындатады.
Ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың маңызды ерекшелігі –
бейбіт және әскери мақсатта кеңінен қолдануға ... ... ... тек ... ... технологиялары. Сондықтан оларды енгізу
мемлекеттің күш-қуатының күшеюіне, сонымен ... оның ... ... ... ... ... алып келеді.
Ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың тұтынушыға (экономикалық
және технологиялық) ашық болуы, олардың қажеттілігі, кең ... ... ... ... АКТ ... ... алып келеді, ал ол
өз кезегінде әлеуметтік және саяси ... ... осы ... қабылдауға ықпалын тигізеді.
Ақпараттық революция нәтижесінде халықаралық қатынастар тез өзгеріске
ұшырады. Мамандар бұл ... ... ... ... Ең ... ... ... етудің дәстүрлі тұжырымдамасын қайта
қарастыруды қажет етеді. Біріншіден, бұл дамушы әлемде жеке және ... ... ... ... ... ... АКТ негізіндегі
ақпараттық қызмет көрсетудің жаңа түрлері өз үкіметіне ... ... ... мемлекеттер арасындағы ақпараттық
қатынастар тәжірибесі оны халықаралық құқықтық реттеуден әлдеқайда артта
қалып келеді.
Ұлттық және халықаралық қауіпсіздікті ... ету ... де ... ие ... ... ақпараттық ресурстары сонымен қатар
қастандық жасау обьектісіне, ... ... ... ... АКТ арқылы дамыған мемлекеттердің әскери қуатының өсуі ғаламдық
және аймақтық күш тепе-теңдігінің өзгерісіне, дәстүрлі және ... келе ... күш ... ... ... ... өрісіне алып келеді. Қазіргі халықаралық қатынастар тәжірибесі
көрсеткендей, ақпараттық ... ... ... ... қарулы
қақтығыстарда күрес тәсілдерінің біріне айналды.
Әлемдік қауымдастықтың жұмылуын қажет ететін жаңа трансұлттық ... ... ... ... және ... Ақпараттық және бағдарламалық
өнімдер, телекоммуникациялық қызмет негізгі тауарға, әлемдік экономикалық
дамудың үдеткішіне ... ... ... ... ... пен ақпарат
адамдарды сырттай басқару құралы ... ... ... мәселесінде байланыс, қатынас, ақпаратқа қол жеткізу
еркіндігін қамтамасыз ету, ... ... ... жеке ... ... ... жүйке жүйесіне зақым келтіруден қорғау қажет.
«Ақыл-ойдың сыртқа кету» мәселесі де асқынып, жаппай етек ... ... ... ... ... ... ... ұлттың ақыл-ой байлығын айламен және
формалды түрде заңды жолмен иемденіп алуға мүмкіндік ... Бұл ... ... ... ... ... бірі ... меншігі, мәдени құндылық, ұлттық игілік түсініктерін қайта
қарастыру және оларды қорғау ... ... ... ... жүйесінде ... ... ... ... халықаралық альянстардың
құрылуына алып келді. Белгілі бір ақпараттық технологияларға баршаның қол
жеткізуін қамтамасыз ету мен ... ... ... ... ... етіп ... мұндай бірлестіктер сонымен қатар
жаңа типтегі картельдер мен бүркемелі саяси одақтардың ролін атқарады.
Мұндай альянстар жеке ... ... ... ... ... саласындағы американдық GPS, ресейлік ГЛОНАСС,
жоспарланып отырған европалық «Галилео», ... ... ... ... ... ... дамуы қоғамның саяси өмірінде елеулі ... алып ... сан ... ... қол жеткізуіне, билік пен азаматтық
құрылымдар арасында диалог ... ... ... ... дамуы арқылы әлемдік ... ... ... ауқымы, даму динамикасы, оның бәсекелестігі артады,
бизнестің жаңа түрлері пайда болады. Әсіресе, электронды ... ... ... ... 2000ж. ... арқылы сауда жасау 354,9 млрд.
долл. жетсе, 2001ж. 615,3 ... ... ... ... электрондық
бизнестің трансшекаралық сипатына орай жаңа проблемалар туындауда. Мысалы,
трансакцияларға салық салу.
Интернет ... ... ... ... ... болды. АКТ-
ның дамуы жеке мемлекеттердің экономикалық өсуіне, ... ... ... ... келе жатқан ортақ ақпараттық
кеңістікке қосылуына жағдай жасайды. Бұл ... әр ... үшін ... ... ... мен ҒАҚ ... қатысудың маңызы зор.
Бірақ әлемдік ... ... ... тағы бір ... ... яғни ... мен ... АКТ арқылы әр-түрлі ақпарат пен
қызметті иеленушілерге және ондай мүмкіндіктері ... ... қол ... ... дамыған және дамушы мемлекеттер
арасында, сонымен қатар бір ... өз ... әр ... ... ... ... ... мәдени теңсіздіктің басқа
түрлеріне алып келеді.
Болашақ әлемдік ақпараттық-коммуникациялық жүйенің негізі ... ... ... ... ... ... 1993ж. америкалықтар
жасады. 1994ж. Халықаралық электробайланыс ... ... ... АҚШ ... ... алғаш рет халықаралық
деңгейде ғаламдақ ақпараттық инфрақұрылым (ҒАИ) құру идеясын ұсынды.
1995ж. ақпанында «Үлкен жетілік» ... ... ҒАҚ ... ... ... деңгейінде конференция өткізді. ... (ОАР) ... ... және ... атты ... ... Оған ... мемлекеттерімен қоса, Ресей, Австралия,
Израиль және 30 дамушы елдер, оның ішінде ... ... ... де
қатысқан болатын.
«Үлкен сегіздік» басшылары 2000ж. Окинавада Жаһандық ақпараттық қоғам
хартиясын қабылдады. Онда ... ... ... ... тең дәрежеде қол жеткізуі және «сандық теңсіздікті» (ағыл.
digital divide) қысқарту ҒАҚ басты принципі деп ... ... ... ... көрсетілген бірін-бірі толықтыратын
саяси, экономикалық және әлеуметтік мақсаттарға жетудің ... ... ... қатар, Хартияда мынадай жаңа идеялар ... ... ... ашық және ... ... ... дамыту; мемлекеттік және жеке сектор ... ... ... және ... ... азаматтық қоғам мен
халықаралық ұйымдар арасындағы ... т.б. ... іс ... ... бастапқы бағдарламалық құжатына айналды.
Мидранда конференциясынан кейін БҰҰ және ХЭО бірігіп, Ақпараттық қоғам
мәселелері бойынша жоғарғы деңгейдегі ... ... ... ... Бұл идея ХЭО Өкілетті конференциясында (Миннеаполис,
АҚШ, 1998ж.) қолдау тапты. 2001ж. ХЭО Кеңесі АҚЖДК ... ... ... ... Женевада, екіншісін 2005ж. Тунисте өткізу туралы шешім
қабылдады.
2001ж. желтоқсанында БҰҰ Бас Ассамблеясы АҚЖДК шақыру туралы №56/183
қарарын ... ... БҰҰ Бас ... ... өткізу
көзделді, ал ХЭО-на оны дайындау тапсырылды. Кездесудің күн ... оның ... ... ... және ... ... міндеті үкіметаралық Дайындық Комитетіне жүктелді. Саммитті
дайындау ... БҰҰ ... ... ... ... конференциялардың маңызы зор болды. Бұл ... ... өз ... ... ... ескеретін ғаламдық ақпараттық қоғам құрудағы ұстанымдарын
анықтауы қажет еді. Салалық ... ... ... ... 2002ж. 7-9 ... және ... мұхиттық (Токио, 2003ж.
13-15 қаңтары) аймақтық конференцияларға 47 мемлекеттің делегациялары,
сонымен қатар, ... ... ... ... және ... ... қатысты. Бухарест пен Токиода қабылданған қорытынды
құжаттар Окинава хартиясының идеяларына негізделген. Бухарест ... ... ... ... ... мен стратегияларды және
басымдылықтарды белгіледі[65], яғни электрондық мемлекеттік басқару,
электрондық ... ... ... және ... ... алу. Токио
декларациясында ҒАҚ әлеуметтік аспектсіне, «сандық теңсіздікті» жою, дамушы
мемлекеттерге көмек көрсету мәселесіне ерекше ... ... ... бұл ... ... ... ... кезең - 2002ж. 9-11 қыркүйек, Бішкек, екінші кезең – 2002ж. 23-
24 қазан, ... ... ... ... ... ... мемлекеттерінің үкімет өкілдері, іскер топтар мен
ғалымдар, ... ... ... ... өкілдері қатысты. Олар ҒАҚ
негізінде адам, оның жеке ... ... ... ... мәдени
және лингвистикалық ерекшелігінің сақталуы, ішкіаймақтық географиялық
орналасу ерекшеліктерін ескеру, АКТ ... ... ... мен ... ... ... ... тарту шараларын
бірауыздан қолдады. Конференцияның қорытынды қарарының халықаралық
қауіпсіздік пен ... ... ... ... ТМД
мемлекеттерімен қоса, ХЭО мүше елдерінің ... 2002ж. ... ... ... ... ... ... тәсілдер
көрсетілген[67]. Екінші Бішкек-Мәскеу конференциясында қабылданған Бішкек
резолюциясында аймақта ... ... ... ... жаңа ... ашу, ... қоғам ұсынған қызметтерге барлық азаматтардың
қол ... ... ету ... ... 10-12 ... ... өткен АҚЖДК ақпараттық қоғам
қалыптасуының әлемдік үрдісінің басымдылықтары мен принциптерін ... ... ... ... ... қалыптастыру - жаһанның жаңа
мыңжылдықтағы мақсаты» атты Принциптер декларациясы қабылданды[69]. Онда
жаңа қалыптасып келе ... ... ... ... ... ... ... қолдау тапқан келесі құжат - Іс-әрекеттер жоспары баршаның
алдына ашық және әділетті ақпараттық қоғам концепциясын жүзеге ... ... әрі ... ... ... ... ... 2015 жылға қарай барлық мемлекеттерді тегіс қамти ... және ... ... ... ... ... ... Бұл
ретте жетекші рөл мемлекеттік басқару органдарына берілді. Жекеше сектор
мен азаматтық қоғам ... ... ... ... отырып,
ұлттық электрондық стратегияны жасауда маңызды кеңесші рөл атқаруы қажет
деп ... ... ... ... қоғам АҚЖДК жұмысына өз үлесін
қосқан ... ... ... ... Декларацияда
ақпараттық қоғам құруда адам құқықтары мен еркіндіктеріне басты назар
аудару қажет екендігі айтылған.
Бүкіләлемдік ... ... ... ... ... ... бірі ... ақпараттық және коммуникациялық
технологияларды пайдаланудағы сенім мен қауіпсіздікті нығайту ерекше
айтылды.
АҚЖДК ... ... ... ... қаржылық стратегия және
Женевада қабылданған Іс-әрекеттер жоспарын жүзеге асыру мәселелерін
қарастырды. Мұнда 2015ж. ... әр ... ... ... ... жасауға міндеттеме алды. Тунис кездесуі нәтижесінде екі
негізгі құжат ... ... ... ... ... ... ... мәні, жаһандық ақпараттық қоғам ... ... ... ... атап ... ... ... Тунис бағдарламасында[73] саммиттің өзекті мәселелері
бойнша ережелер мен оларды орындаудың келесі іс-шаралары айқындалды.
Сонымен қатар, БҰҰ ... ... ... телекоммуникация күні
болып аталып жүрген 17 мамырды Бүкіләлемдік ақпараттық қоғам күні деп
жариялау ұсынылды.
Әлбетте әр ел ... ... ... өз ... ... болашақ
қоғамды өзінше түсінеді. Алайда, елеулі айырмашылықтарына қарамастан,
кейбір елдерде жаңа ... іс ... ... ... ... Бұл
ретте бұрын шешуші болған факторлар – территориясының көлемі, халық ... ... банк ... даму ... ... тарихы мен саяси мүддесі
екінші шепке сырғытылды. Алғы шепке енді, саясаттанушы Е.Л.Вартанова атап
көрсеткендей, ... ... көшу ... ... ... ... корпарациялардың қызметі;
- мемлекеттің жетекші рөлі мен саяси еркі;
- ... ... ... ... ... ... интелектуалдық күш-қуаты;
- медиа-инфрақұрылымының даму деңгейі;
- саяси және экономикалық элитаның ... ... ... ... жаңа АКТ ... өміріне енгізудің көшбасшылары да
анықталды. Олардың қатарына АҚШ, ... ... ... ... ... ... - Сингапур, Оңтүстік Корея, Тайвань, Малайзия,
сондай-ақ Скандинавия елдері мен Австралия кіреді. ... ... ... (әр 1000 ... ... қол жетуі) АҚШ көшбасшы болып
отыр. Онан кейінгі орындарда Солтүстік Европа ...... ... ... ... Бұл ... «ескі» БАҚ бойынша ... ... ... 13-ші, ... 14-ші, ... 16-шы,
Францияны 20-шы, Италияны 23-ші орынға ығыстырып шығарды.
АКТ енгізу мен пайдалануда Үндістан, Қытай, Малайзия, ... яғни ... ... ... дамыған мемлекеттердің қатарына
жатпаған елдер бай тәжірибе жинақтады. Ғалым Е.Л.Вартанова атап өткендей,
«халықаралық ынтымақтастықтағы елеулі прогреске ... ... ... ... емес, ұлттық жобаға айналды»[75]. Және де
жаңа ақпарат тек технологиялық емес ұлттық меншікке көше ... ... бұл ... ... ... әдіс ... отырғанын нақты
тәжірибе көрсетті.
Мамандардың пікірінше мемлекеттің ақпараттық қоғам құруға дайындығы
оның ақпараттық тәуелдігінің ... және ... ... ... ... яғни ... ... мүмкіншіліктерімен анықталады. Әлемдік
тәжірибе көрсеткендей, ақпараттық қоғам құруға дайын екендерін мәлімдейтін
мемлекеттер жаңа технологияларды шығарудың қуатты өнеркәсібіне ие болып
отыр.
1.2 ... ... ... ... ... ақпараттық жүйе Интернет 1969ж. ARPANET ретінде пайда болды.
Ядролық соғыс болған ... ... ... ... ... 60-шы ... АҚШ-та Болашақты жобалар агенттігі (Advanced
Research Project Agency – ARPA, кейіннен DARPA) ... ... ... ... бірі ... ... арқылы командалық
орталықтарды басқарудың жаңа тұрақты архитектурасын жасап шығару болды.
1962ж. тамызда Массачусец технологиялық ... ... ... ... ... network) ... ұсынды, ал қазан
айында компьютерлік зерттеу тобы ДАРПАны басқарды. 1968ж. АҚШ ... атқа ие ... ... ... жүйе ... ... ... Интернеттің қазіргі жағдайына және жалпы қоғамға әсер еткен
оқиғаларға толы болды. Ол оқиғалар адам ... ... ... ... ... қамтыды. 1969ж. АҚШ-та «ARPANET» әскери жүйесі пайда
болады. Келесі оқиға Токиолық технологиялық институттың ... ... ... ... ... ... ... 1969ж.
Жапонияның Экономикалық жоспарлау агенттігі «Жапондық ... ... және ... атты ... ... Бұл ... ... соның ішінде әлемдік саясат пен халықаралық ... ... алып ... ... ... ... жылдам дамыды, 1972ж. ол арқылы алғашқы электронды
хат жіберілді, 1980-ші жылдары «ARPANET» технологиясы ... ... ... ... ... жеке компьютерлердің тез таралу уақытымен
тұспа-тұс келген бұл ... ... ... ... жүйе – «Usenet»
пайда болуына алып келді. Жүйе кең таралып, 1990 жылға ... ... ... да ... ... ... ... болды. Бірақ
олар «Usenet», «FIDOnet», одан кейінгі Интернет сияқты кең қолданысқа ие
бола алмады. Кеңес Одағында да ... ... ... ... ... ... ... Экономикалық өзара көмек кеңесі
мемлекеттері үшін мұндай жүйе құру ... ... ... ... ... ... технологияларды қолдану шеңберінің тарлығы
КСРО ыдырағаннан кейін бұл жобаның назарсыз қалуына алып ... ... ... ... деңгейлі домені SU тіркелді. 1991ж. тамыз
оқиғалары кезінде «Демос» каналдары арқылы АҚШ пен ... ... ... байланысты мәліметтер беріліп отырды. Осылайша
Интернет алғаш рет әлемдік саясаттың факторына айналды.
1990-шы жылдардың басында www (world wide web) ... ... ... ... браузер пайда болуымен Интернет толығымен
бүгінгі қалпына енді.
Қазіргі ... ... ... ... онда ... да бір
басқарушы немесе бақылаушы орган жоқ, кез-келген хабарламаның ... ... ... орналастырылған ақпаратқа автор да,
провайдер де жауап бермейді, сол сияқты жүйелік ... ... ... үшін де ... ... ... Өз ақпаратын қорғау
мәселесі әр пайдаланушының өз ... ... ... ... байланысты Интернетті
реттеудің құқықтық нормаларын жасап шығару халықаралық ... ... ету ... ... ... ... болып
табылады. Бұл мақсатқа жету бір мемлекеттің қолынан келмейді. Бұл мәселе,
бірнеше ... ... ... ... ... ... электробайланыс одағы, Африка бірлестік одағы, Аймақтық араб
ақпараттық технологиялар жүйесі, Азиялық-Тынық мұхиттық экономикалық кеңес
және т.б. ... ... ... әлі де ... таба ... отыр.
Интернеттің әлемдік қауымдастыққа және қазіргі кездегі халықаралық
қатынастарға ықпалын сараптай отырып, ... ... ... ... нені ... ... алу қажет.
Интернет – бұл әлеуметтік, қоғамдық үрдістерге әсер ететін және оларға
белсенді қатысатын, сонымен қатар коммуникативті ... мен ... ... жаңа ... құралы. Интернет ... бірі ... ... пайда болуы. Ол қауымдастықтың
мүшелері ерекше жаргон, коммуникациялық нормалар, ортақ құндылықтар мен
идеалдарға негізделген ... ... ... ... Интернетті
пайдалануға қатысты өз мүдделері бар және сол мүдделерін қорғауға дайын.
Интернет зерттеушісі Д.Десембер бұл ғаламдық ... ... ... ... «Интернет – бұл TCP/IP протоколдары
арқылы ақпарат алмасатын кооперативті басқарылатын әлемдік компьютерлік
жүйелердің ... ... ... ... бірнеше ақпараттық-
коммуникациялық қызметін атап көрсетеді:
- Интернет – бұл таусылмайтын ақпарат көзі;
- Интернет ... іске ... жаңа ... ... Интернет – бұл қуатты білім беру ресурсы.
Бүкіләлемдік жүйе жаңа ақпараттық-коммуникациялық ... ... ... болып келеді. Профессор Е.Л.Вартанованың айтуынша Интернет
тарихы бұл тек ... мен ... ... ... ... ... бұл
көптеген нақты мәселелерді шешу идеясы мен ... ... даму ... медиа тарихында басқалардан бұрын өз-өзін басқару
принципін жасай алды[77].
Интернеттің енгізілуімен жаңа ақпараттық орта пайда ... Ол ... ... пен коммуникация құралына ... ... - онда ... ... біріңғайланған, БАҚ трансшекаралық
сипатқа ие болуда, яғни кез-келген адам бүкіләлемдік жүйеге шексіз қол
жеткізе алады. Интернеттің тағы бір ... егер ... ... ... ... ... мәліметтерге жауап беретін болса,
Интернеттегі хабарламалар анонимді түрде таратылады. Одан кейін ... ... ... сілтеме жасауға мүмкіндік алады, яғни «қара»
ақпаратты тазарту орын алады.
Батыстық ... ... ... XXғ. ... ... ... айналды. Сондықтан «қоғамда Интернеттің басқаруы
туралы» көп ... ... ... ... ... жоқ
мемлекетпен теңестіреді және ол бүкіләлемдік компьютерлік ... ... ... ... ... ... ... Интернеттің
қоғамға әсер етуінің шартты түрде төрт жолын атап көрсетеді:
Біріншіден, Интернетті бұқаралық ақпарат құралы ретінде қарастыруға
болады.
Екіншіден, оны ... ... бір ... ... ... ... ... ақпарат пен технологияның ... ... ... оны басқару мәселесін қарастыру қажет.
Төртіншіден, Интернеттің әсерін нормативтік ... көзі ... ... әлемде БАҚ тиімділігі көп ... ... ... және ... ... ... ... аудиторияға әсер етуге үлкен мүмкіндік берсе, ... ... ... ... ... өзі БАҚ айнала алады. Өйткені
Интернетті пайдаланушылардың ... ... ... гөрі ... ... ... кіру ... жоғары.
Ендеше Интернетті бұқаралық ақпарат көзі ретінде қарастыратын болсақ,
бұл өте өзгеше БАҚ екендігін ескерген жөн. Оның қызметі тек ... ... ... ... азаматтарды саясатқа қатыстыру болып табылады,
олардың өз ... мен ... ... ... береді, ал бұл
өз кезегінде азаматтық қоғамға мемлекеттегі саяси үрдістерге ықпал етуге
және оларды реттеуге жағдай туғызады.
Интернетті ... ... ... ... болсақ, оның басты
үш сапасын айтуға болады:
Интернет - әлемдік саясаттағы кеңістікте әдеттегі саяси институттардың
қызметін бейнелейтін ерекше ... алаң ... ... Осы жаңа ... әдеттегі және жаңа акторлар өзара қарым-
қатынаста болса, соңғылары мемлекеттер мен әйгілі халықаралық ... ... ... ... Бұл ... өзекті мәселелер
немесе Интернет дихотомиясы деп ... ашық ... ... (ағыл. open source) мен ... ... ең ... ... ... ... - ашықтық пен жабықтық;
- Мультимедия компаниялары мен олардың қауымдастықтарының,
бірінші кезекте ... ... ... ... ... ... ... яғни кез-келген, оның
ішінде музыкалық файлды өзгенің компьютерінен тікелей жазып алу
мүмкіндігі арасындағы ...... және ... ... арнайы қызмет пен құқық қорғаушы ұйымдар арасындағы
конфронтация – қауіпсіздік пен оқшаулық;
- заң шығарушылық пен бағдарламалық ... ... ... қою – ... мен ... ... ... мен желілік ұйымдардың қарама-қайшылығы
– тыйым салу мен бостандық;
Бүгінде Интернет-саясаттың мемлекет үшін маңызды ...... ... ... ... ... және ... жылдың бірінші жартысында көптеген мемлекеттер халықаралық
желілік ұйымдар жан-жалдық хал-ахуал кезінде ... ... ... ... деп ... ... күш көрсетуге тырысты, бірақ көбінесе
сәтсіздікке ұшырады. Ал, 90-шы жылдардың ортасынан бастап барлық ... ... ... әлеуметтік ұйымдар Интернет-коммуникация негізінде
құрылған желілер еді. ... ... ... ... басты үш сипаттама берді:
1) олардың бәрі ұйымдық негізге алынған мәдени ... ... ие ... олар ... ... айырылған дәстүрлі саяси
институттардың, мәселен, партиялар, ... мен ... ... ... ... жамауға әрекеттенеді;
3) олар өз қимыл-әрекеттеріне жаһандық сипат беруге тырысады, өйткені
бүкіл әлемге таралу оларға тиімді ... ... ... ... ... ... төрт желіні мысалға келтіруге болады:
қазіргі жаһандануға қарсы қозғалыстың негізін қалаған сапатист ... ... ... ... бар ... діни ... «Фалуньгунь»
желісі; «Әл-Каида» желісі; жаяу ... ... ... ... ... ... желінің мақсаты Мексикадағы субкоммандант
Маркос бастаған үндістердің ... ... ... ... ал ... ... компаниялар мен әлемдік ... ... ... ... ... желіде «Фалуньгунь» Ли Хонжи,
өзі Нью-Йоркте ... ... өз ... діни материалдар
жеткізіп беру үшін де, белгілі бір жерде ... ... ... ... үшін де ... сол ... ... тәртіпке қатер төндірді. «Әл-Каиданың» іс-тәжірибесі Кастельстің
аталған үш сипаттамасына толық жауап береді, яғни желілік ... ... анық ... ... ... іс-қимылын желімен
үйлестіріп отыруы оның Ауғанстандағы және әлемнің өзге ... ... ... ... соққылардан аман қалуына мүмкіндік
береді. Өз коммуникациясын Интернетке көшіру арқылы «Әл-Каида» өте жылдам
аңызға айнала бастады. «Әл-Каиданың» ... ... жоқ ... аңыз ... ... ... үшін өзіндік брендке айналды. Аңыздар,
брендтер Интернетпен, телефонмен, теледидармен қатар қосымша коммуникация
құралы бола ... ... ... сирек кездесетін желіде нақты жобаға
бағытталған – жаяу ... ... ... мен ... ... ... ... салу үшін бір желіге қосылған ұйымдарға әр-түрлі
азаматтық ұйымдардан коалиция құрып, ... ... бір ... және ... ... ... ... береді.
Көрсетілген жағдайлардың бәрінде ұлттық мемлекеттер онлайн режимінде
де, офлайн режимінде де тиімді қарсылық көрсете алмады[79]. ... ... ... жұмылдыру, шекараны жабу мен ел ... ... ... ... «Үлкен сегіздіктің» саммиті өтіп жатқан Генуяға
100 мыңнан аса антиглобалистердің кіріп ... ... ... ... ... өз ... ... арқылы үйлестіріп отырған
еді. Италия ... ... ... іс ... мойындап, азық-түлік
мәселесіне арналған кезекті үкіметаралық кездесуді Рим қаласынан өзге ... ... ... ... С.Берлусконидің аузымен
мәлімдеді. Мұндай ... ... ... ... ... ... мүмкін емес. Антиглобалистер қызметіне
талдау жасағманда, әдетте кейбір көлеңкедегі құрылымдардың «бүкіләлемдік
қастандығы» ... ... ... Интернеттің жаңа виртуалды шындығын,
оның тіпті әлеуметтік өмір шындығын ... ... ... ... мойындаудан гөрі, «әлемнің астыртын жағы» тезисін қабылдай салған
жеңіл көрінеді. ... ... ... ... наразылықтың
тәуелсіз, оның ішінде лаңкестік, түрлерін де жеңіл жариялай ... ... ... ... ( антиглобализм немесе «Әл-Каида»)
желілік ұйымға қарсы күресудің қиындығы сол, «дұшпанның бейнесі» неғұрлым
көбірек әсіреленген ... ... оның ... артып, өз жақтастарының
қатарын көбейтеді. Демек, мұндай жағдайда ... ... ... ... ... немесе мүлдем айтпай қою стратегиясы тиімді болар еді.
Киберқылмыскерлікпен күрес – мемлекеттердің ... ... ... ... фактор. Қылмыскерлік, қазіргі әлемнің өзге ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық топтар Интернет мүмкіндіктерін өз қимыл-әрекеттерін
үйлестіру үшін шебер пайдалануда. Көп ретте Интернет-басқосулар ... ... ... ... онда есірткі сатып алуға, «лас ... ... ... ... жаңа ... пайда болуына
соқтырды. Олардың ішінде өте кең таралғаны – желілік порнография мен
кардинг (несиелік ... ... ... ... ... ... ... әдістері бар нәсіпқой қылмыстық ... ... Олар үшін ... өмір ... ... көзі әрі ... толықтай ақпараттық қоғамда қызмет етеді. Онлайн қылмыстары
Интернеттің техникалық мүмкіндіктері мен ... ... ... қауымдастықтарға қарсы күресте мемлекеттердің күш-жігері арнайы
желілік құқық қорғау органдарын құру мен ... ... ... ... ғана ... ... Интернеттегі балалар
порнаграфиясына қарсы күрестің табысты болуы осының айқын дәлелі. Осындай
құрылымдар Интерполда, өзге де ... бар. ... ... жеке
мемлекеттердің үйлестірілмеген іс-әрекеттері ұлттық та, екіжақтық та
деңгейде шешілуі мүмкін емес аса ... ... ... ... ... 2002ж. ... қамауға алынған Челябинскілік хакерлер
В.Горшаков пен А.Ивановтың ісі осындай ... ... ... ... ... тергеу бюросы (ФТБ) іс жүзінде Ресей аймағында
орналасқан серверге ресейлік құқық қорғау ... ... ... ... ... ... Ал, істі сотта қарағанда сот осындай жолмен алынған
дәлелдерді заңды деп ... ... ... ... жоқ» ... ... ФТБ және басқа да арнайы қызметтер киберкеңістікте
доменнің ұлттық меншік түріне қарамастан емін-еркін әрекет ету ... ... ... ... киберкеңістікке жүрмейтін болды.
Бұл проблема күні бүгінге дейін шешімін тапқан жоқ.
Интернеттің кеңінен таралуы енді өзі құрылған ортаға да қатты әсер ... ... ... ... ... өзара қимыл, ақпараттың
мемлекеттік инфрақұрылымындағы рөлін ... – бұл ... ... ... ... ... жасады. ... ... ... ... ... түсінік, ақпараттық қарулардың
түрлі анықтамалары пайда болды. Ақпараттық қарулардың біріңғай жалпыға
бірдей ... жоқ. ... ... қару ... ... ... Ақпараттық майданда және жаңа типтегі соғыста соққы нысаны тек
дұшпанның әскери инфрақұрылымын емес, сонымен ... ... ... ... ... ең ... ... қабылдайтын тұлғалары да
екенін түсінген жөн. Мәселен, АҚШ-та «стратегиялық ақпараттық ... ... ... warfare - SIW) деген термин алғашында басқару
құралдарын бей-берекесіздікке ... ... ... оған
ақпараттық кеңістік қосылды, ал қазір шешім қабылдайтын ... ... ... әсер ету мүмкіндіктерін жасау да осы термин аясына еніп
отыр. Ақпараттық ... ... ... ықпал етуге, дұшпанға
өзінің ақпараттық ... ... ... ... әдістер - бұл хаос және
күрделі өз бетінше ұйымдаса беретін жүйелер ... ... ... ... ... ... ... хаостық құрылымның үлгісі
ретінде дұшпан мемлекеттің инфрақұрылымын атауға болады. Мемлекет ... оның ... ... бола түседі, мұндай елге қауіп-қатер жан-
жақтан, оның ішінде жеке адамнан, лаңкестік топтардан, т.б. келіп ... Егер ... ... ... әдетте жақсы қорғалған әрі
Интернетпен байланыстырылған гейттері жоқ ... ал жол ... ... ... және ... жүйелер осындай қауіп-қатерге
ұрынған. Мәселен, 2001ж. Қытай кәдімгі қару-жарақ жөнінен таяу болашақта
АҚШ-қа теңесе алмайтынын ... ... үміт ... ... ... ... әрі өзге елдердегі Қытай диаспорасын осы мақсатқа
тартып, ықтимал дұшпанға іштен соққы беру мүмкіндігін ... ... пен ҚХР ... ... жанжал кезінде қытайлық ... ат» ... ... ... ... ... ... кетуіне мүмкіндік болғаны туралы мәліметтер бар. АҚШ-тың солтүстік-
батысында 2003ж. болған энергетикалық дағдарыстың бір себебі – ... ... Бұл ... ... ... жоқ, ... вируспен күресу
барысында өте елеулі құбылыс болды – белгісіз бір «қамқоршы» дәл осындай
жолмен таралатын «Wellchia» ... ... ... Жаңа ... ... ... ... тастап, соңынан өзін-өзі жойып отырған.
Вирустардың өзара іс ... ... ... әуә ... ... ... ақауға әкеліп соқтырды. Канаданың VPN (Virtual Private
Network) каналын атом ... ... ... ... ... шын мәнінде қайғы-қасіретке душар етуі мүмкін.
Энергетикалық немесе коммуникациялық жүйенің жаппай істен ... ... ... ... ... шағын ядролық қаруды қолданумен бірдей
болмақ.
Қарулану деген түсінікпен қатар қарулы күштердің құрылымы да өзгеріске
ұшырай бастады. Жаңаша ... ... ... ... ... пайда
болуда, яғни ұрыс алаңында коммуникация құралдары мен шектеулі құқықтары
бар шағын, ... ... ... ... ал ... командалық пунктте
әскери іс-қимылдар дәл уақыт режимінде толық шынайы көріп отырады. ... ... ... ... ... ... ... дереу қарсы
соққыдан құтылу үшін тез ыдырап кетеді, бірақ жалпы басқарудан шықпайды.
АҚШ-та жаңа тактикалар ... ... ... мен шешен
сепаратистерінің тәжірибесі, қалалық гериль үлгілері қолданылуда. Мәселен,
2000ж. ... ... жаяу ... ... ... (Chechen
swarming) деп аталған әскери жаттығулар болып, онда C4ISR ... ... ... ... ... қадағалау мен барлау)
жүйесі тексеруден өтті.
АҚШ-та кейбір әскери ... ... ... өзгерістерді
шынайы саяси концепцияны «Noopolitic» концепциясына, яғни жаһандық
ақпараттық ... ... ... ету қағидасын қарсы қою үшін
жеткіліксіз деп есептейді. Ал, ноосферада тек ... ... өзге ... ... іске ... Шынайы саяси тұжырым жаңа ортада жоғалып
кетпейді, мемлекеттің күш-қуаты халықаралық қатынастарда елеулі фактор
болып қала береді, бірақ ... ... ашық ... ... оның ішінде
мемлекеттік те бар, басымдылыққа ие ... ... ... мен ... жаһандық саясаттың өркендеуі постмодернистік теория өкілдеріне
қосымша дәйектемелер ... Ал, ... ... заманғы
Интернеттегі саяси шындақ пен саяси болжамдарды толық баяндап отыр.
Интернетке деген көзқарасты болашақтағы ... ... ... ... онда ... ... желі ... талдау әрі қазіргі заманғы халықаралық қатынастар мен әлемдік
саясатты ... үшін де аса ... ... мойындауға тиіспіз. Демек,
әңгіме Интернетте және саяси желілерде жүрген Ф.Гваттари ... ... ... ... ... ... ... алаңы туралы болып отыр. Іс жүзінде постмодернизм ... ... ... ... ... ... шындығына келсек, қарама-қарсы бағыттағы әр-түрлі ... ... ... ... бар. ... ... сәйкес оның
мүмкіндіктерін азаматтардың саясатқа ... ... ... ... өз ... ... бақылауы үшін пайдалануға болады. XXI
ғасырдың басындағы Интернеттің дамуын сипаттайтын негізгі үш ... ... оңай қол ... (бұл өнеркәсібі дамыған елдердің тұрғындарының
көпшілігін қанағаттандыруға ... ... ... ... ... ... ... ортаны қалыптастыру); қауіпсіздік
саласындағы технология (желідегі барлық өзара ... ... ... – Интернет-технология негізінде кең көлемді әлеуметтік
құрылымдар жасауға ... ... яғни ... «1984» ... абсолюттік анархиялық қоғамнан тоталитарлық мемлекет ... ... ... саясатқа қатер төндіруші ретінде Интернет, заңдармен, саяси
және экономикалық институттармен, салт-дәстүрлермен, мәдени жүйемен қатар,
қоғамдық тұрмыс-тіршілікті ... ... ... ... эволюциясына мықтап әсер етеді. Ақпараттық, әлеуметтік және
биологиялық технологиялардағы көптеген ... ... ... және оның ... ... Мұнда әлемнің барлық жаңа білімі
жинақталған. Ғылыми ілімді дамыту мен таратудың әдеттегі әдістері ... ... мен ... ... ... ... түрі ... белгілі бір
жобасы немесе жобалар жиынтығын жасаушы желілік топтар пайда ... ... ... ... күні бұрын жасақталады (IBM,
Microsoft және басқа компаниялар ұсынған дайын ... ... ... регламент, бизнес-процес пен ақпараттық тасқын алдын-ала жазылып
қойылады. Ал, үкіметтер Интернетте ... ... ... емес, олар тек
осындай жаңалықтардың пайда болуына көмектесетін немесе тосқауыл қоятын
қолайлы ... ... ... Оның ... ... ... емес, қоғамдық
ұйымдар, жеке адамдар немесе корпарациялар қолданады. Мемлекет бәсең,
салғырт институт ретінде, ... ... ... ... ... саяси салдарына ғана үн қатады.
Мемлекеттік саясаттың аса маңызды мәселесі қазір елдің ақпараттық
мәдениетін ... ... ... таңдау болып отыр.
Мектептерде білім беру ісінде Microsoft ... ... ... ... ... ... әрі ... - ал» қағидасымен жұмыс
істейтін жас ... ... ... ... Ал, Linux ... ... өз
төңірегіне кооперациялау үлгісін ... ... ... АҚШ пен ... ... орта және жоғары
білім жүйесі үшін көбінесе ... ... ... ... ... мен ... соңғы жылдары Linux фирмасына артықшылық берілді.
Таңдауды былайша түсіндіруге болады: қоғам ... ... ... ... ... не ... ... нарық арқылы келесі
ұрпақтарға саяси даму сызығын белгілейтіндей жаңа технологиялар қағидасын
анықтайды.
Соңғы бес жылда көптеген мемлекеттер Интернеттің қатеріне ... ... бұра ... ... ... ... ортаға
араласудың мынадай түрлерін бөліп айтуда: кері тебу, қабылдау, ... ... ... ... ұлттық мемлекеттердің алдында
тұрған негізгі міндет, яғни Интернеттің дамуына сенім артып, әлемдік саяси
жүйеге белсене ... ... үшін ... ...... ... құрылымдардың Интернет-сапаға көшуі, мемлекет пен ... ... ... ... ... Даму сызығы анық әрі
ол ақыл-ой иелері тарапынан ауызша баяндалып, ... алға ... ... ... ... ... жүзінде тексеріледі.
Ақпараттық қоғамның технологиясын дамыту халықаралық экономикалық және
саяси қарым-қатынасқа белсене араласуға ... бар ... үшін ... ... дамудың біріккен нәтижесі «электрондық үкімет» жүйесін
жасау болып табылады. Қазіргі таңда бұл ... ... ... ... жоқ. АҚШ пен ... ... әлемдегі аса дамыған
мемлекеттердің бюрократиясы мемлекетті ... ... ... ... ... ... «Электронды үкіметті» енгізуге орай
мемлекеттік бюрократияның мүлде керексіз ... ... ... ... стандартына өте жақын келгенСингапур мемлекетінің жер
көлемі шектеулі, ал басқару режимі демократиялық сипатта ... ... ... ... құралы ретінде әдетте мемлекеттің, ... ... ... жинақтаған арнаулы мемлекеттік бағдарламалар
болып отыр. Осындай ... ... ... мемлекеттер
Ресей,Орталық және Оңтүстік Американың, Оңтүстік-Шығыс Азияның бірқатар
елдері қабылдады. Бағдарламаның негізгі элементтері – ... ... ... ... кіре ... ... ... жүйесін дамыту,
онлайндық бизнес пен білім беру.
Интернет – жеке кеңістік, нысан ретінде ... де ... ... қалып қойды. Оны дамыту мен реттеу мәселесіне жете көңіл бөлінбей
отыр, себебі:
- Интернеттің жаһандануы және оның «тұсаулануы», яғни ... ... ... ... ... ... сол елді
әлемдік ақпараттық алмасу үрдісінен шығарып ... ... ... ... ерекшеліктері, мәдени фактордың
рөлі мен 1990-шы жылдары жасап, ... ... жеке ... ... ... ... мен үнемі дамып отыруы, яғни ішкі
үрдістердің жылдамдығы оны ... ... ... ... ... ... Интернет пен әлемдегі ... және ... ... ... ... жылдары Интернет іс жүзінде ұлттық мемлекеттердің құқықтық
және саяси реттеуінен тыс қалды. Әлемдік саясатта ... ... ... кеңістікті дамытуға мүдделі болған, бірақ өз құқығын Интернет
аумағына таратуға ... оған ... ... ... ... ... емес жағдай қалыптасады. ... ... ... ... 2003ж. Женевада өткен АҚЖДК ұсынылды. Ұлттық құрылымды құруды
Қытай, Ресей, Сауд Аравиясы және тағы ... ... ... АҚШ,
Жапония және ЕО мемлекеттері қарсы шықты.
Интернеттегі құқықтық қарым-қатынастар оны пайдаланушылар ... ... ... ... ... өз бетінше реттеу мәселелерін қозғап отыр. ... ... ... ... ... ... ... сот
шешімдеріне тіреліп, мемлекеттік юрисдикциясы анықталмай қалуда.
Коллизиондық ... ... оған ... ... ... реттеу
жолдары көпжақты келісімдер жасау, халықаралық шарттарға қол қою және ... ... ... ... біртіндеп үндестіруге келіп тіреледі.
Бұл жоғарыда көрсетілгендердің барлығы Интернеттің әлемдік ... ... ... ... ... етеді.
1.3 Ақпараттық технологиялар саласындағы халықаралық ынтымақтастық.
Кең көлемдегі халықаралық ынтымақтастық ең алдымен халықаралық ұйымдар
шеңберінде жүзеге асырылады. Ал ... ... ... ... жағынан
әмбебап әрі мандаты жөнінен ауқымды аса маңызды халықаралық орган ретінде
жаһандық ақпараттық ... ... ... ... отыр. БҰҰ
шеңберінде халықаралық ынтымақтастықтың базалық принциптері мен мақсаттары,
оның құқықтық негіздері айқындалады. ... ... ... ... бұл ... мәні зор. Бірнеше жыл бойы бұл ... ... ... ұсынған «Ақпараттандыру мен телекоммуникация
саласының халықаралық қауіпсіздік аясындағы ... атты ... ... ... Бұл ... БҰҰ Бас Ассамблеясы жыл сайын
консенсус арқылы қабылдап отыр.
Жаһандық коммуникация ... ... ... ... ... қосылды. Одақтың жылдық сессиясында үйлестіру
жөніндегі әкімшілік ... ... ... ... ... әмбебап
ақпараттық қызметтер туралы декларацияға қол қойды[81]. Бұл құжатқа ... ... ... ... адам ... негіздері ретінде
дамытуға ықпал ететін жобасы алғышарт ... ... ... ... қол жеткізуге болатын әмбебап алты пункт жазылған:
- дистанциялық интерактивті оқыту мен білім беру;
- медицина мен денсаулық;
- банкілік және ... ... ... ... ... ... проблемаларды зерттеудің виртуалды шеберханалары;
- әлемдік білім мен мәдениетке қол жеткізу.
БҰҰ-да ақпараттық қауіпсіздіктің өзге қырлары да қарастырылуда. ... 20 ... Бас ... № 57/239 ... ... қалыптастыру» деген қарарды дауысқа салмай-ақ қабылдады[82]. Бұл
құжаттың кіріспесінде БҰҰ Бас ... ХАҚ және ... ... ... ... ... қарарына сілтеме
жасалған, яғни ақпараттық қауіпсіздік проблемаларының сан қырлы әрі олардың
арасында тығыз байланыс бар ... ... Мүше ... ... ... ... ... жаһандық мәдениетінің қажеттілігі
мен желілердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге негіз боларлық бірқатар
қағидаларды, яғни этика мен ... ... ... ... ... ... ... атап көрсетілді.
2002 жылы БҰҰ Экономикалық және Әлеуметтік Кеңесі бұл ұйым ақпараттық-
телекоммуникациялық қауымдастықтар мен ... ... ... ... ... шешуші роль атқара алады деп мәлімдеді. Сөйтіп аталған
Кеңес БҰҰ БА ... БҰҰ ... ... технологиялар
жөніндегі мақсатты тобын құруды ұсынды. Мұндай ұйым 2001жылғы ... оның ... ... ... ... ... асыру,
атап айтқанда кедейшілікті жою мен ... ... үшін ... ... жолдарын іздестіру болды.
БҰҰ бақылауын алған және АКТ-ға тікелей қатысы бар проблемалардың бір
бөлігі ... ... ... ... ... оның ... ... халықаралық қылмыскерлікпен және ... ... ... ... ... 4 желтоқсанда және 2001 ... 19 ... БҰҰ ... АҚШ-пен өзге дамыған елдер ... № 55/63 және № ... ... қылмыскерлікпен пайдалануға қарсы күрес» деп
аталған қарарларды қолдады[83].
БҰҰ өзге органдары мен ... ... ... және ... ... ... міндеттермен айналысады. Олардың арасында
Халықаралық электробайланыс одағы жетекші роль атқаруда.
Бұл одақ әлемнің 189 ... мен ... ... ... ... ... құрылымдарды біріктіріп отыр. Үкіметтік емес ұйымдар
тікелей одаққа емес, оның секторларына мүше, ал ... ... ... ... Оның құзырына берілген жиіліктерді және оларға байланысты
геостанционарлық спутниктерді тіркеу, жердегі және ... ... ... және ... ... ... дайындау, АКТ мен
телекоммуникация ... ... ... ... ... ... ... саласында техникалық және
қаржылай көмектесу мәселелерін реттеу, аса қажетті өзге де міндеттерді шешу
жатады. Халықаралық ... ... оның ... ... ...... ... конференциясы, электробайланысты дамыту мен
стандарттау жөніндегі ... ... ... ... ... ... және ... форумдар мен конференциялар
анықталады. Бұл ұйымға мемлекеттер ұлттық байланыс әкімшіліктері арқылы
кіріп отыр.
БҰҰ ... ... ... ... ... ұйым ... ... Электротехникалық Комиссия (ХЭТК) әлемдік деңгейдегі
жетекші ұйымдар ретінде телекоммуникация саласын стандарттаумен ... екі ... ұйым ... ... ... ... шеңберінде жаһандық
ақпараттық қоғам тұжырымдамасын жасауға араласып келеді, ал ... ...... ... ... ... ... базасын құру. Олар стратегиялық роль атқарады, өйткені құрал-
жабдықтармен ақпараттық ... ... ... мен ... ете алады.
Дүниежүзілік интеллектуалдық меншік ұйымы (ДИМҰ) өз қорғауына алған
нысандардың құқықтарын қорғау проблемасымен ... 1990 ... ... осы ұйым ... ... ... меншік құқығы мен
мәліметтерді ақпараттық желілермен тарату мәселелері ... ... ... және мәдениет мәселелері жөніндегі ұйымына
(ЮНЕСКО), өзінің төл ... ... ... ... ... ... ... және лингвистикалық қырларын талдау, ой-
пікірлермен, идеялармен еркін алмасуға ықпал ету, сондай-ақ ... ... ... арасындағы ақпараттық даму айырмашылықтарын азайту ... ... ... ... ... ақпаратты сақтау мен
қорғау жөніндегі халықаралық саясат қағидаларын, ... ... ... ... ... және ... этикалық, құқықтық, әлеуметтік
салдарын талқылау үшін өз ... ... ... ... және ... ... АКТ-ні дамушы елдерге беруге ықпал ететін арнайы
бағдарламалардан басқа, ЮНЕСКО ... ... ... ... ... ... Дүниежүзілік Сауда Ұйымы (ДСҰ) шеңберінде Ақпараттық
технологиялар секторының өнімдерін сатуды кеңейту жөніндегі Комитет ... ... ... ... мүше елдердің барлығы бірдей қатысып
отырған жоқ, бүгінде олардың саны 29, оның ішінде 15 ел Еуроодаққа ... ... ... қағидалары Ақпараттық технологиялар секторының
өнімдерін сату жөніндегі министрлер Декларациясында баяндалып, бұл ... ... ... ... 29 ... пен ... ... қатысқан жекелеген елдердің ... қол ... ... 1997 ... шілде айында күшіне енді[84]. Ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... мен жою,
сондай-ақ Декларацияда атап ... ... ... ... ... сатылуына жағдай жасауда болды.
АКТ-ны өркендеу үшін кеңінен қолдану БҰҰ-ның сауда мен даму жөніндегі
конференциясы (ЮНКТАД) мен БҰҰ даму ... ... ... ... конференция электрондық сауда мен даму саласында талдау
жасайды, ол ... ... ... ... ... ... қол
жеткізетін пункт жасап, шағын және орта кәсіпорындарды іскерлік ақпаратпен
қамтамасыз ... ... ... ... ... өнеркәсіпті дамыту жөніндегі ұйымы – ЮНИДО шеңберінде
технологияларды дамыту мен инвестиция салуға ... ету ... ... ... ... Оны ... ... орналасқан елдер қаржыландырады.
Аймақтық офистермен қатар, ЮНИДО ... ... ... ... ... ... мен ... орналасқан. Өз
жобаларын іске асыру үшін бұл орталықтар дамушы елдерде өндірістің ... ... ... ... ... ... ... техникалық
ақпаратты таратуға, ақпараттық технология өнімдеріне қол жеткізу үшін ... ... ... сондай-ақ UNIDO Exhange жобасы жұмыс істейді және оның
міндеті ... ... ... ... ... ... ... қолайлы жағдай жасау болды. UNIDO Exhange
жобасы арнайы web-сайт ашып, инвестицияның ... мен ... ... ... ... оны арнайы аппараттармен,
сараптамалармен және жинақталған ... ... ... Бұл ... ... ... өзара іс-қимылды ... үшін ... ... ... ... ... ... Даму Бағдарламасы АКТ-ны ұлттық және
аймақтық деңгейде дамыту ... ... ... жүзеге
асыруда. Бұл ұйымның міндеттерінің бірі – ... ... ... ... ... ... ... АКТ-ның Арнаулы
қоры – Thematic Trust Fund (TTF) for ICT for ... – осы ... ... және халықаралық бағдарламаларды қаржыландырады. Қор,
сондай-ақ, БҰҰ-на мүше елдердің ... ... және де АКТ ... ... коммерциялық емес ұйымдарға ... ... ... ... халықаралық құқықтық қорғау мен сараптауды,
халықаралық байланыстарды, АКТ-ға арналған ... ... және ... ... ... ... ... сақтау ұйымы БҰҰ Бас Хатшысының Мыңжылдық
Декларациясын жүзеге асырудың бір ... ... 2002 ... ... ... орындайды, яғни денсаулық сақтау саласындағы «сандық
теңсіздікті» ... күш ... ... ... ... ... бұл ұйым ... ақпартқа Интернет арқылы теңдей қол жеткізу үшін
жан-жақты қолдап, ... ... мен ... денсаулық сақтау жөніндегі
басым бағдарламалары бойынша жұмыс істеуде.
Атом энергиясы жөніндегі халықаралық Агенттік ... ... ... нашар дамушы елдерде өздерінің оқыту орталықтарын ашу
үшін, атап айтқанда ядролық ғылым мен технологияны түрлі бейбіт ... ... ... ... АКТ ... Бүкіләлемдік
Банктің ролі, оның АКТ басқармасының қызметінен айқын көрінеді. ... ... ... салу ... бұл
кәсіптік құрылымы 2000 жылы ұйымдастырылып, ... ... ... ... мен ... үшін мемлекеттік органдарды, жекеше
компаниялар мен ... ... ... капиталмен, сараптамалық
бағалаумен қамтамасыз етеді, әрі жекеше ... ... ... өзінің қаржылай көмегімен бірлесе пайдалану тәжірибесін
қолдануда.
Дүниежүзілік Банк Тобы ... ... ... үлес ... ... Банк ... секторға АКТ жөніндегі 60 ... 4,5 ... АҚШ ... ... ... 2002 ... ... жеке
сектордағы 106 АКТ жобаларына 4 млрд. ... АҚШ ... ... оның
ішінде 2 млрд. доллар Халықаралық қаржы корпорациясының өз қаржысы есебінен
берілді[85].
1995 жылы құрылған «Дамуды қолдау ... ...... ... ... бөлетін – АКТ-ның өркендеу қабілетін көрсететін
инновациялық жобаларды ... және оның ... – АКТ ... даму ... әсіресе аса кедей дамушы елдерде қолдану.
АКТ-ны дамыту үшін экономикалық ынтымақтастық пен даму ... ... да кең ... ... атқарылып жатыр. Бұл жұмыстар АКТ-ның
тұрақты экономикалық даму мен ... ... ... ... ... ... қоғамның дамуындағы ролін түсінуді онан әрі
тереңдетуді көздейді. ЭДЫҰ-ның бұл саладағы қызметінің ... ... ... ... ... ... желілер мен телекоммуникацияны
реттеуді реформалау, электрондық үкімет, электрондық ... беру ... ... ұйымға Азия-Тынық Мұхит аймағының, АҚШ, Жапония, Корея, ... Жаңа ... ... 29 ел мүше және олар ... ... ... ... Халықаралық ынтымақтастық тақырыбына арналған
консультативтік ... ... онда ... ... ... еркін алмасуын тепе-тең ұстау және Интернетті қоғамдық ... ... ... ... шектеу қажеттілігі атап
көрсетті[86]. ЭДЫҰ, ЮНЕСКО және Еуроодақ білдірген Интернет – қатерді ... ... ... ... ... қолдады, өйткені ақпараттық қоғам
құру үрдісіндегі қарама-қайшылық нақ осы ... ... еді. ... де 1996 жылы ... ... кіру ... ... форум өтті.
Ал 1997 жылғы сәуірде Интернеттен Азия – ... ... ... ... Бірінші Қауымдастығы құрылды. Қауымдастықтың алғашқы
міндеттерінің бірі ортақ ... ... код» ... веб-сайттар
мазмұнын реттеу болды. Барлық осындай ұйымдар мен олар ... ... ғана ... – Азия ... ... ақпараттық қоғам құру болды.
Еуропалық қайта құру мен даму ... ... ... және ақпараттық құралдар саласында телекоммуникациялық қызметті
жетілдіру және ... ... ... ақпарат құралдарын
жетілдіру жөніндегі міндеттерін орындап келеді. Банктің ... ... ... ... ... ... ... жетікзу, байланыстың
озық технологияларын (ұялы байланыс пен Интернет) енгізу, өйткені ... ... ... мен ... ... нарықтық қатынастарды орнатудың
аса маңызды шарттары.
ЕҚҚДБ АКТ-ның өзге коммерциялық ... ... ... ... етуді жауапкершілігіне алады, яғни жекеше сектордың
жобаларына ... бөле ... ... ... ... ... атап ... ЕБРР өзге халықаралық қаржы ұйымдарымен ... ... ... ... телекоммуникацияның Орталық және
Шығыс Еуропа елдерінде, ТМД-да дамуына ... ... ... Бұл ... ... ... алғашқы немесе аралық сатысында тұрған елдер
бойынша Дүниежүзілік Банкпен де жемісті ... ... Ол ... ... ... ... ... қайта құру үрдісіне елеулі
ықпал ететін жобалары жөнінде Халықаралық қаржы корпорациясымен де ... ... және ... ... ... халықаралық өзара іс-қимылдар
үрдісі 2000 жылғы шілдеде G8 елдері басшыларының жаһандық ... ... ... қол ... ... жандана түсті.
Окинава Хартиясында ақпараттық технологиялар мүмкіндіктері бойынша
жұмыс топтарының құрылғаны ( қысқаша Dot Force ) ... кең ... ... ... үшін ... ... міндеті белгіленді[87].
Осы Хартияға сәйкес, әрі G8 елдері басшыларының шешімі бойынша, Dot Force
сегіз елдің мемлекет, ... және ... емес ... ... ... ... ... (Боливия, Бразилия, ... ... ... ... ... Африка Республикасы) және бірқатар
халықаралық ұйымдардың (ECOSOC, ITV, OECD, UNDP, UNCTAD, UNESCO, World ... ... ... Ал жекеше секторға G8 ... ... ... ( GHC, GBDE, WEF ) үш өкіл мүше болды.
АКТ секторын дамытуға қажетті ... ... үшін G8 ... ... ... олардың ішінде Даму Банкі, халықарлық
қорлармен және Халықаралық электр ... ... ... БҰҰ ... секілді ұйымдармен ... ... ... ... ... ... ... айырмашылықты жою
жөніндегі жаһандық бастама және электрондық сауда бизнесі ... ... ... форум секілді жекеше секторлармен де
ынтымақтасуда.
Енді спутник ... ... ... ... туралы. 1960-1980-ші жылдары түрлі мақсаттар үшін спутник ... ... ... ... ... құру ... келісімдерге қол қойылған еді. Олар – халықаралық ... ... ... халықаралық «Intersputnik» космостық байланыс
ұйымы және ... ... ... ... ... спутник байланысына кең көлемді инвестиция
тартуға қаржы бөлуге дайындықсыздығы әрі ... ... ... ... бет ... ... ... жылдары «Intelsat»,
«Inmarsat», «Eutelsat» өз ... ... ... ... спутник байланысы ұйымы (ИМСО) – «Inmarsat» үкіметаралық
қызметінің мұрагері. Бұл ұйым ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі келісімді, ең алдымен
апатты жағдайда теңіздегі Жаһандық байланыс және қауіпсіздікті қамтамасыз
ету үшін ... ... ... ... ... ... ИМСО жыл ... Халықаралық теңіз ұйымына (ХТҰ) баяндамасын
тапсырады.
Жекешелендірілген «Intelsat», ... және ... ... ... ... ... ... ал мемлекеттер енді
олардың коммерциялық қызметіне ықпал ете алмай қалды. ... ... ... ... ... ... ... танытып,
құрал-жабдықтар мен қызметтер беруші ұлттық кәсіпорындармен ынтымақтасуға
дайын.
«Intersputnik» Халықаралық ғарыштық байланыс ... ... ... ... құралғанымен, үкіметаралық ұйым болып қалды.Алайда оның
ішінде де өзгерістер орын алуда, «Intersputnik» кеңесінің XXXI ... 2002 ... ... осы ... құру жөніндегі базалық келісімге
өзгертулер енгізу ұйғарылды. Осыған ... ... ... ... ... ... Халықаралық Бағдарламасы үкіметаралық келісімдерге
негізделген және тек гуманитарлық сипатқа ие, яғни оның ... ... ... ... ... ... ... пен әуедегі
апатқа ұшырағандардың координатасын хабарлап ... ... ... ... ... еллдер (Ресей, АҚШ, Канада, Франция) қатарына тағы
31 мемлекет пен жердегі инфрақұрылымды қамтамасыз етуші екі ұйым ... ... ... жүйелер – АҚШ-тың GPS , Ресейлік
ГЛОНАСС және Еуроодақтың «Галилео» жүйелерімен ынтымақтасу мүмкіндіктері ... ... ... ... – оның көмегімен 14 мыңнан
астам адам құтқарылды.
Соңғы кездері Халықаралық ... ... ... және ... ... ... басып алуға қарсы күрес проблемалары талқылынып,
үкіметаралық теңіз «ведомствосы» ИМСО мен КОСПАС-САРСАТ ұйымдарына, осы
бағыттағы ... ... ... ... ... ... ... БҰҰ да қызығушылық танытып
отыр. 1998 ... ... ... БҰҰ ... Апат ... ... халықаралық онжылдық (1990-2000) ... ... ... апат ... ... және көмек көрсету үшін
телекоммуникациялық ресурстарды ұсыну ... ... ... Бұл ... ... ... шеккен мемлекеттерді ең жаңа
байланыс ... ... ету ... ... ... ... ... кең көлемді ынтымақтастық
жоғарғы технологияларды дамыту мен ... ... ... ... ... өте ... ... айналғандығын көрсетеді.
Көптеген халықаралық ұйымдар жаһандық ақпараттық инфрақұрылымды ... ... ... ... атап көрсетуде.
2 ҚАУІПСІЗДІК МӘСЕЛЕСІ
2.1 Бүгінгі таңдағы әлемдік саясаттағы ақпараттық текетірес
Ақпараттық технологиялардың дамуы ... ... ... ... ... ... ... әкелді. Батыстық және отандық
саясаттанушылардың пікірінше, ... өзі ХХІ ... ... ширегінде
халықаралық қатынастардағы текетірес әдістерінің өзін түбегейлі өзгертуге
соқтырады.
Қазіргі заманғы аса дамыған мемлекеттерде ... ... ... деп ... ... ... «ақпараттық текетірес» деген терминге ие
болған құбылыс кеңінен таралып ... ... ... ... ... ... саяси байланыстар (қақтығыстар) барысында
күшейе түседі. Ақпараттық технологиялар дамуының қазіргі сатысында шынайы
болып жатқан ақпараттық ... ... ... жаңа түрі ретінде
қабылдауға болады. Ал мұндай жағдайда ақпараттық-психологиялық әсер ... мен ... ... ... ... ресурстар алмастыра алады.
«Ақпараттық майдан» деген түсінікті ... рет 1985 жылы ... ... ... ... ... алмастыру мүмкіндігі
көне қытай философы Сунь-Цзы көзқарасында негізделді. Ол ақпаратты иемдену
және қарсыласты ... ... білу ... ... ... өте ... деп тұжырымдаған болатын[89].
Әлемдік тәжірибеде «ақпараттық майданның» көптеген анықтамасы ... ... БҰҰ Бас ... «Халықаралық ақпараттық
қауіпсіздікке қатысты принциптері» атты 53/70 Қарарына сәйкес ... ... ... бар: ... ... (соғыс) – мемлекеттер
арасында ақпараттық кеңістікте өзге мемлекеттің ақпараттық жүйесіне,
үрдісіне және ресурсына, аса ... ... ... және ... зиян ... ... ... психологиялық жағынан үгіттеу мен
қоғамды тұрақсыздандыру мақсатында болатын текетірес»[90].
«Ақпараттық соғыс (майдан)» деген түсінікті талдай келе оның екі ... ... атап ... жөн: ... және ... әсер ... алғашқы түрі қарсыластың шешім қабылдау
жүйесінің тиімділігін ... ... ... әсер ету ... ... қолдануды көздейді. Мұндай құралдар мен әдістер «Ақпараттық
қару» деп ... ... ... ... ... ... күш-қуатын әлсіретіп, оны түбегейлі жеңіп шығуда.
Ақпараттық әсер етудің екінші түрі ... ... ... ... ... ... қолдану болып
табылады. Әлбетте, ақпараттық соғыста ... шығу тек осы екі ... ... ... ғана ... әсер ету тәжірибесі ақпараттық майданның ерекшеліктері көп
ретте мемлекеттің өзіндік сипатына байланысты екенін көрсетіп ... ... ... ... ... ... ... елдердің үлгісі
атап өтуге тұрарлық. Мәселен, АҚШ-та ақпараттық жүйеге, ... ... ... және ... ... ... соғыс
деп таниды. Ал ақпараттық технологиясы аса дами ... ... ... мен бұқаралық ақпарат құралдарын пайдалана отырып
қолданған, халықтың ... мен ... ... ... ... жиынтығын ақпараттық соғыс деп түсінеді.
Аталған тұжырымдар ақпараттық майданға деген көзқарастарды түгел қамти
алмайды, бірақ ... ... ... ... ... айырмашылықтарын айқын бейнелей алады.
«Ақпараттық майдан» түсінігі ХХ ғасырдың ... яғни ... және ... ... ... барысында іс-жүзінде кеңінен
қолданылған еді. Сан мәрте атап ... 1991 ... ... 1999 ... ... ... сондай-ақ Ресейдегі
бірінші және екінші «шешен соғыстары» қазіргі ... ... ... ... түсінігіне жаңа рең енгізді. «Парсы шығанағындағы ... ... ... ... кеңістікті қалыптастыру жағдайындағы
қызметінде тұңғыш рет кең ауқымды соғыс болды деп анықталуы мүмкін»[92].
З.Бзежинскийдің пікірінше, аталған қақтығыс “Pax ... ... ... ... әлемнің америкалық жұмсақ үстемдікпен келісуге
мәжбүр екені айқын болды[93].
АҚШ жүргізген әскери акцияның ашықтық дәрежесі ... ... ... ... әскери цензураны» пайдалануға байланысты
анықталды. «Шөлдегі дауыл» да осылай болды. Америкалық әскерилер «жұмсақ
цензураны» қолдана ... ... ... ... ... ақпараттық
кеңістіктен іс жүзінде алып тастады. Оның үстіне «Шөлдегі дауыл» тарихтағы
тікелей ... ... ... ... ... ... ... қарсы агрессиясы барысында осы блоктың
ақпараттық операциялары қажетті нәтижені қамтамасыз ете ... яғни ... ... нақты тізе бүгуіне ықпал етті.
Адамзаттың қазіргі заманғы бүкіл ... ең ... ...... 2001 ... 11-ші қыркүйектегі оқиға замануи
телевидениенің ақпараттық қаупін айқын көрсетіп берді. ... ... ... ... ... CNN берген тікелей эфирден әуеден ... ... ... ... өздері де сол лаңкестердің кешенді
ақпараттық шабуылына ұшырады.
Әскери қақтығыстан басқа ... және ... ... ... ақпараттық технологияның зор ықпалын айқын көрсетіп отыр.
1998 жылы Азия мен Ресейде болған жасанды экономикалық ... ... ... деп батыл айтуға болады.
Ақпараттық соғыс ретінде, сондай-ақ 2000 жылғы мұнайдың ... және сол ... ... ... ... ұшыратқан
евровалютаға қарсы күресті де мысалға келтірген жөн.
Сонымен, ... ... ... ... ... мемлекеттер
туралы түсінікті өзгерте алды. Ядролық қару, тұрақтылық пен ... ... ... ... ... ал мемлекеттерді іс жүзінде басқаруға
шынайы мүмкіндік беретін ақпараттық қару алдыңғы қатарға шықты.
Көптеген саясаттанушы Д.Ю.Щвецтің пікірінше, ХХІ ... ... ... – жаһандық экстремизм халықаралық қатынастардағы маңызды
күш ретінде пайда болуы мүмкін[95]. Халықаралық лаңкестік ... ... және ... ... мен ... қолдана отырып, бүкіл
әлемдік қауымдастыққа саяси қысым көрсетуге ашықтан-ашық ұмтылатын ... ... бір ... сол – ... өз мақсатына жету үшін
халықаралық саясатта мемлекеттерді, әсіресе АҚШ пен Ресей сияқты ... ... ... ... ... ... ... 90-
шы жылдардың екінші жартысында АҚШ-тың, бірқатар Батыс Еуропа елдерінің
Ресей мен оның одақтастарына қарсы ақпараттық-геосаясаттық ... ... ... әскери басшылар тактикалық қимылдар жоспарын ... ... ... жаңа ... кеңінен пайдаланды[96]. Әскери
және саяси ... ... ... ... ... бір ... ... Ирак армиясын басқаруды толықтай
берекесіздікке ұшыратуға бағытталды. Нақ осы әскери ... ... ... ... ... мен ... ... жетілген,
жаңаша әдістер арасында тұңғыш рет қақтығыс болды. Технологиялық жағынан
аса дамыған АҚШ ... ... ... ... ... ... «ақпараттық текетірес» түсінігі «ақпараттық соғыс»
дегеннен ауқымы өте кең әрі терең деуге болады, өйткені соңғысы ақпараттық
күрес құралдарын соғыс ... ... ғана ... бірақ жеке
өзіндік іс-қимыл ретінде емес.
БҰҰ Бас Ассамблеясының ... ... ... құрал» атты жиі
қолданылатын терминнің мынадай анықтамасы бар: «Бұл өзге ... ... ... және ... ... келтіру, оның қорғаныс,
басқару, саяси, әлеуметтік, экономикалық және ... ... ... ... әсер ету ... сондай-ақ мемлекет пен қоғамды
тұрақсыздандыру үшін ... ... ... ... ... ... ... мен әдістер»[98].
Ақпараттық қару мынадай сипаттамалармен ерекшеленеді: ... қол ... және ... ... ... ... уақытта
және кез-келген қолайлы жерде қолдану мүмкіндігі де өте маңызды. Ол үшін
көп ... ... мен ұзақ ... ... жоқ. ... ... қаруды іске қосу үшін үлкен армия, айқын әрі мұқият дайындық
талап етілмейді, яғни ... ... ... ... ... ... да бұзып өтіп, оны технологиялық жағынан әлсіретеді.
Ақпараттық қару әдеттегі қаруды қолданудың салдарынан ... ... – адам ... ... ... босқындар мен әскери
тұтқындар, тағы басқа проблемаларға ұрындырмайды. Ал мұның бәрі ақпараттық
текетірес құралдарын «жұмсақ күш» ретінде ... ... ... үкіметінің мәліметтері бойынша, бүгінде әлемнің шамамен 120 елінде
ықтимал дұшпанға ... ... әсер ... ... ... ... ... жатыр. Бүгінгі таңда АҚШ-
та ақпаратты ұрлап кетуге, бұрмалауға ... ... ... ... ... ... ... телекоммуникация желісі мен
компьютерлік жүйені істен шығаруға бағытталған ... мен ... ... зор ... қару ... ... жүріп, заңды
мәртебеге ие болды. Ал осы аталған жүйелер бүкіл мемлекеттің қызметін
қамтамасыз ететін алып ... емес ... ... ... ... көзге түсе бермейтін әрі
экономикалық жағынан тиімділігі, ауыртпалығы жоқ себепті, әдеттегі күш
көрсету әдістерін ... ... ... атап өткен жөн. Бұрынғы
қару-жарақ пен ... ... ... тежегіш факторы болып, ал ақпарат
және ақпараттық технология шынайы қаруға айналып ... Бұл ... өте ... ... яғни: «Ақпарат билік құралына айналды.
Адамзат ақыл-есінің тез сенгіштік қабілеті ... ... ... ... ... ақпарат адамдарды басқарудың басты құралы болды. Ол
біртіндеп басқарудың ... әрі ... ... деп көп ... ... ... ... күш пен зорлық-зомбылықты ығыстырды. ... ... ... ... ... ... бюджеттік шығындар
мәселесімен Ұлттық Қауіпсіздік Кеңесінде ... ... ... ... ... 1 ... ... жүйесін жасауға берген 10
доллардан да құнды санайтынын айтқан еді, ... ... іс ... да ... ал ақпарат сағат сайын әрі жаппай жұмыс істеп
жатыр. Оның сондай-ақ мынадай да қызық ... бар: ... ... ... жасалу құнынан да төмен сатылатын бірден бір тауар»[99].
Қорыта айтсақ, әлемдік ақпараттық саланың одан әрі қарқынды дамуы бұл
үрдістегі көшбасшылық үшін ... ... ... ... ... ... ... ықпал етудің тартымды нысанына
айналдырады.
2.2 ХХ ғасырдың соңы мен ХХІ ... ... ... ... ... ... ақпараттық соғыс әдістері кеңінен таралып
келеді. Әлемдік ... ... ... ... үрдісі қаржы
рыногындағы капиталдың жалпы ... ... ... өнім өндіру
көлемінен анағұрлым асып түсуіне ... ... ... ақпаратты
жинақтау мен жеткізу мүмкіндігінің техникалық жағынан бір ... ... ... күрт ... ... әлемдік қаржы-экономикалық және
әлеуметтік үрдістердің ақпараттық әсерге деген сезімпаздығын өсіруге ... ... ... ... ақпараттық соғыстың құралдары мен
әдістерін кеңінен пайдалану қатты алаңдаушылық туғызып отыр.
Батыстық мамандар экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық тосқауыл және ақпараттық империализм
(басқыншылық).
Ықтимал қарсыластың экономика мен қаржы ... ... ... оның ақпараттық ресурсына дер кезінде қолжету мүмкіндігіне ... ... ... ақпараттық экономикалық тосқауыл өте тиімді ... ... бір ... тиым салу (эмбарго) немесе өзге экономикалық
санкциялар енгізумен ... ... ... ... сипатта
болуы, ал тиісті ақпараттық операциялар ақпараттық жүйенің кездейсоқ істен
шығуы немесе ... ... ... ... бүркемеленуі
мүмкін. Бұл ретте, ашық мемлекеттік ... ... ... де жоққа
шығаруға болмайды.
Ақпараттық тосқауыл өзге мемлекетке ақпараттық қол сұғудың ең жиі
көрінісі ... ... ... ... ... ақпараттық
технологиясы жақсы дамыған мемлекеттер тез бейімделіп, тиімді нәтижеге
жетіп отыр. ... ... ... неғұрлым көбірек бақылау
жасайтын мемлекеттердің ақпараттық жүйесі ... әрі ... ... ... ... және саяси ықпал етуде соғұрлым зор
артықшылықтары бар.
Саясаттану ғылымдарының докторы ... ... ... ... «ХХ ... соңы ... ... жүйесінің жетекші
мемлекеттер арасындағы жаһандық ақпараттық-психологиялық текетіресінің
негізгі алаңына ... ... ... ... және ... жүйелерін біріктірген
ақпараттық текетірес технологиясын жүзеге асырудың ... ... ... ... ... ... ... теоретигі әрі
практигі Д.Соростың іс-әрекетін атауға болады. Ол ... рет 1992 ... ... ... ... яғни ол қолданған ақпараттық шабуыл нәтижесінде
негізгі еуропалық валюта болуға тиіс ағылшындық фунт-стерлингтің құны күрт
төмендеп кетті. Ұлыбританияның ұлттық валютасының осы ... ... ... ... ... тапты, ал еуропалық валютаны енгізу жоспары 7 жылға
шегерілді. 1997 жылы ... ... ... ... ... ... ... кезінде Қытай Азия аймағындағы американдық ақпараттық-
психологиялық стратегияға қарсы тұрып, жекелеген көрсеткіштер бойынша ... ... ... ... Ал 1997 ... шілде айында Д.Сорос Тайланд,
Малайзия, Индонезия, Сингапур мен ... ... ... ... шабуылдар жасап, нәтижесінде бұл елдердің ұлттық экономикасы он-он
бес жылға кері кетті. Азия елдерінде баға өсіп, ал ... 1998 ... ... ... жайлады. Келесі шабуыл нысаны Қытай болды.
Алайда ... Азия ... ащы ... ... ... білген
Қытай алдағы ақпараттық майданға мұқият дайындалды. «Д.Соростың 1997 жылғы
қазанда Қытай ... ... ... ... шабуылына хансу елінің
мамандары АҚШ-тың ұлттық валютасына ... ... ... берумен жауап
қайтара білді»[101].
Нәтижесінде жетекші америкалық компаниялардың құнды қағаздары ... ... ... қарсы соққысы Ресей экономикасына
да әсер етті. Америка экономикасын ... ... қалу үшін ... ... ... ... Ресей аумағынан алып шығуға
бағытталған бірнеше шаралар қолданды. Бұл әрекет рубль бағамының күрт
құлдырауына соқтырды. Ал ... ... ВВС ... ... 2 млрд. долларға жуық зиян шекті[102].
Бүгінде Қытайдың валюта қоры ... 144 млрд ... ... ... ... егер ... жуық арада өзінің валюталық резервін
еуропалық валютаға ауыстырса, онда АҚШ үшін апатты ... ... ... ... мақсаты – Азияда, ал сосын ... ... ... ... ... тағы бір ... қимылы мынау – 2001 жылдың
басында олар ... 2002 ... 1-ші ... ... ... ... ... деген ақпаратты таратып жіберді. Бұл жағдай, 2002 жылғы
қаңтардан бастап қолма-қол евроны ... ... ... ... жүйесіне, ең алдымен АҚШ-та, теріс ықпал етеді. Мұндай құбылыс
Құрама штаттардағы 2001 ... ... ... ... ... ... орын алып отыр.
Ресейге тоқталсақ, 1998 жылғы тамызда Д.Сорос Германияның қаржы
рыногына, яғни болашақ ... ... ... ақпараттық шабуылдар
жасады. Ақпараттық соғыс ағылшындық “Financial Times” газетінде 1998 жылы
13-тамызда Д.Соростың орыс рублін ... ... ... мақаласын жариялаудан басталды[103]. Алайда бұл шабуыл жүйелі екі
ақпараттық ... ... ... ... еді, оның ... ... ... байланысы мықты Ресейдің қаржы рыногына
бағытталып, нәтижесінде орыс рублі құнсызданды. Екінші соққы – ... ... ... ... неміс мамандары ақпараттық соққыға төтеп
бере алды.
Британдық және француздық сарапшылардың бағалауынша, ... ... ... ... ... ... 300 ... долларға жуық
таза пайда тапқан.
Ресейдегі бағаның шарықтап өсуін тоқтатуға болар еді, бірақ ол үшін
ақпараттық ... ... ... ... жүйе ... ... жылдардағы әлемдік қаржы дағдарыстары алпауыт елдердің
қаржылық саладағы алғашқы ақпараттық ұрысы болып ... Сол ... ... АҚШ пен Қытайда ғана болды, ал Ресейде жағдай мәз емес
еді.
Халықаралық экономикалық қатынастарда ... ... ... ... мақсаты болды әрі бұл өзге елдердің Батысқа экономикалық және
қаржылық тәуелділігін көздеді. Ол үшін ... ... ... ... арқылы қолдан жасайтын дағдарысы қажет еді.
2001 жылы АҚШ-та ... ... еді, ... экономикалық өсім 2000
жылдың 1-ші жартысында 5 пайыздан 2001 жылғы екінші ... 0,7 – ... ... ... Ал ... ... жүйесінің (ФРЖ) есептік өсімі
6,5 пайыздан 3,5 пайызға түсіп, төлем балансының ... 2000 ... 435 млрд ... жетті[104]. Мұның бәрі NASDAQ рыногі
ақауының нәтижесі еді, ал жаңа технологияларға инвестиция құю Америкадағы
еңбек ... 90-шы ... ... ... ... ... АҚШ баспасөзіндегі теріс пиғылдағы ақпаратты дереу тежеуге
әрекеттенді. 2001 жылдың мамыр-тамыз айларында ... ... ... Journal”, “The Economist” секілді жетекші экономикалық басылымдарда
АҚШ экономикасы қалыпты, қажетті арнамен жүріп ... ... ... ... Ал 2001 жылдың тамызында лаңкестік ұйымдар ... ... ... рет ... ... ... ... сол
арқылы бүкіл әлемдік қаржы институттарына ақпараттық соққылар берді.
Тағдыр ... ... ... ... шабуылдар Халықаралық Валюта Қоры
институттары арқылы ұйымдастырылды және қыркүйектегі АҚШ-қа жасалған
әскери лаңкестік агрессияның алғышарты ... ... ... ... бұл ... емес еді. ... ... қаржы саласында Қытайдан жеңілуі АҚШ-тың өзіндегі
қаржы дағдарысының күшеюіне әкеліп ... ... ... акциялар бағамы 1997 жылғы 27 қазанда 554, 6 пунктке төмендеп
кетуі америкалықтар үшін ... ... ... ... Бұл ... ... өткен ғасырдың 20-шы, 30-шы жылдарындағы «Ұлы
дағдарыстан» ... ... ... ең ... құлдырауы еді. Америкалық қор
фирмаларының дамуы алаңдаушылық туғызып отыр. ... ... ... ... белсенділік ең биік шегіне жетіп, мұның бәрі 2001 жылғы ақпан,
наурыз айларындағы NASDAQ және DOW JONES ... ... ... ... 1-ші ... бастап еуровалютаны енгізу, ал 2002 ... ... ... ... жіберу АҚШ экономикасына жасалған
күшті ақпараттық соққы болды әрі таяу болашақта да ... бола ... ... доллардың еуропалық рыногта айналымда жүруін өте-мөте шектеді.
Әлбетте, бірегей валюта ... ... ... ... ... ... 40-шы жылдардың ортасында ешкім де ... ... ... ... ... күмән келтіруге ұмтылған жоқ. Оның ... ... қоры өте зор (500 ... ... ... еді ... ... 70 пайызына жуығы АҚШ-тан тыс аймақта айналымда
жүргені де анық еді. ... ... ... ... ... ... ... доллардың соңғы
он жылдықта өте көп мөлшерде басып шығарылғанын және ... ... ... онда ... ... жүйесінің болашағы бұлыңғыр екені
айқын білініп тұр.
2.3 Мемлекетаралық деңгейдегі жоғары технологиялық қылмыспен ... ... ... ... ... көптеген елдері үшін қауіпсіздігіне
төнген қатер лаңкестік болды және бұл ... ... ... міндетін алға қойды.
2002 жылғы қыркүйекте жарияланған «АҚШ ... ... ел үшін ең ... ... ... мен жаңа ... ... болғаны мойындалды. Соңғы 50 жылда ... алға ... ... ХХІ ... ... ... тұңғыш рет
шағын бір топ адам көптеген халықтардың өмірі мен әл-ауқатына, тіпті тұтас
мемлекетке ... ... ... ие ... өз ... сене ... орай АҚШ ... Дж.Буш «Бұрын Америкаға қорқыныш, үрей
тастау үшін дұшпандарда ірі әскері мен зор өнеркәсіптік ... ... еді. Ал ... ... ғана топ, ... ... танк сатып алуға қаржысы
жетпесе де, бей-берекесіздік пен қайғы-қасірет әкеле алады» деп атап
өтті[106].
Жаһандық ... ... ... орай ... ... ... те күшейе түскені байқалады. ... ... және ... ... ... ... ... әсер ету мүмкіндігі, қоғамның көңіл-күйіне ықпал ету қабілеті әрі
оңай қол жетімдігі себепті, лаңкестік іс-әрекеттерді ... ... ... аса ... болып отыр. Лаңкестік ұйымдар мен топтардың
бұқаралық ақпарат құралдары мен ақпараттық-тасымалдау технологияларын өз
мақсаттарына пайдалануы «ақпараттық ... деп ... ... тактикасы өздері жасаған лаңкестік әрекетті
көпшілікке және өкіметтік органдарға жеткізуде, дау-дамай туғызуда. Мұндай
лаңкестік ... 2001 ... ... АҚШ-та өтіп, Американың саяси,
қаржылық және әскери күш-қуатын бейнелеп тұрған қос ғимарат лаңкестер үшін
өте ... ... атом ... ... мен ... зауыттан да артық
болды.
Федералдық тергеу бюросының мәліметі бойынша, ... ... ... ... асыру үшін камикадзе – лаңкестер ұшақтардың Нью-
Иорк пен Вашингтон аспанында ұшып ... ... оңай ... ... ... ... ал ұшақтарды басып алуды көздеген
лаңкестік іс-әрекеттерді жоспарлау мен дайындау ... ... ... поштасы арқылы жіберіп ... Нақ осы ... ... ... ... салдарынан, көптеген
сарапшылардың пікірінше, лаңкестік ұйымдар бастапқы ... ... ... ... ... ауыса бастайды. «Лаңкестік
актілер америка ұлтының негізінде ... ... ... ... ... ... ... пиар-акция, ақпараттық-
психологиялық соққы болды. Сондықтан-да лаңкестер Нью-Иорк, Бүкіләлемдік
сауда орталығы мен Пентагон секілді ... ... ... ... көп ... жоғары технологияларға толы нысандарға –
ұшақтарға, электр стансаларына және басқа маңызды нысандарға беріледі. АҚШ-
та ... ... ... ... ... ... ... қылмыстарды компьютердің көмегімен жасауға жол ашты[108].
Оншақты жылда бұрын ... ... ... ... жоқ ... сан-алуан мүмкіндіктер пайда болды. Лаңкестер қазіргі заманғы
ақпараттық технологияларды (компьютер, ұялы ... және ... ... ... да, ... ... құралы, (мәселен, ведомстволық
ақпараттық жүйелер сервері) ретінде де кеңінен қолдана бастады.
Гумбольдт университеті ... ... ... ... ... ... коммуникация стратегиясы деп анықтауды ұсынды,
яғни лаңкестік ... ... ... бола алмайды, ал бірде
бір стратегия “СNN факторын” нақ осы лаңкестік стратегиясы сияқты ... әрі ... ... ... технологияны лаңкестік ұйымдар өз қызметін насихаттау,
сондай-ақ өз қатарын толықтыру үшін ... ... ... ... оның таяу ... ... ... бәсекелестері түрлі лаңкестік
топтардың насихаттық материалдарын өз қызметін саяси қолдауы, ... ... ... пікірге ықпал ету, азаматтардың өкіметке деген
сенімін жоғалту үшін кеңінен таратуына қызмет етуі мүмкін.
Лаңкестіктің ... түрі – ... яғни аса ... ... ... да ақпараттық технологиялар көмектеседі. Ал «Киберлаңкестік»
терминін автоматтық-ақпараттық жүйені ... ... ... ... жөн. Мұндай операциялар, егер қоғамның тыныштығын шайқалтуға,
халықты қорқытып-үркітуге, өкімет органдарын белгілі бір ... ... өзге де ... де ... мақсаттарға жету үшін қолданылса, онда
адам өліміне әкеліп соқтыру, зор материалдық шығынға ұшырату, қоғамға аса
зиянды өзге де ... ... ... жылы ... ... Интернетте 12 сайт ұстаса, бүгінде олардың
саны кемінде 4,8 ... ... Ең ірі ... ... ... ... Желіде белсенді қызмет етіп жатыр.
«Интернеттегі лаңкестік» кітабының авторы, лаңкестікті зерттеуші
Габриэл Вейманн ... ... ... Оның ... ... лаңкестік өзгерді, сонымен бірге Интернетті пайдалану әдістері ... ... ... лаңкестіктің, ХХ-ғасырдағы лаңкестікпен
салыстырғанда, орталықтандырылуы, құрылымы кеміді, оның ... ... ... ... ... ... ... органдары кибернетикалық
лаңкестікке (мәселен, хакерлер ... ... ... ... ... лаңкестер қимылын ұйымдастыру мен үйлестіру құралы екенін іс
жүзінде мойындамай отыр деп ... ... ... ... ... ... істеуге үйреніп алды, олар көп ретте бір
күндік ... ... ... мен ... жиі ... ... ... арнайы қызметінің «Әл Каиданы» Бүкіләлемдік ... қуып ... ... іс-әрекеттері нәтижесіз аяқталды.
Лаңкестер өз сайттарында ішкі іс-әрекеттері мен нәтижелері туралы
хабарламай, оның ... ... ... мен ... көбірек хабарлайды. Бір қызығы, бәсекелес лаңкестік құрылымдар
өзара идеологиялық соғыс ... ... ... пен «Әл ... ... Лаңкестік топтардың сайттары жаңа мүшелермен және
садақалық ... ... үшін де жиі ... ... ... ... әр ... форумдар мен шараларды қолдайды.
Олар Интернетті сондай-ақ барлау мақсатында да ... ... ... ... соққыны сәтті жасауға
қажетті 80 пайыз ақпараттар бар ... ... ... әр ... ... ... ... өз бетінше жасап алу жөнінде
мәліметтер табылады. Лаңкестердің ... тағы бір ...... мен ... үмітсіздік ахуалын қалыптастыру.
Сонымен, ақпараттық лаңкестік тұтастай, ал ... ... жаңа ... болып отырғаны сөзсіз, ал оған қарсы қолданарлық
тиімді әдіс-айла әзірге жасалған жоқ. Мұның өзі ақпараттық инфрақұрылымның
мынадай ... ... ... ... әрі ... ... ... болмауы, әдетте
ұлттық қауіпсіздікпен байланысты ... ... ... ... ... халықаралық және ұлттық үкіметтік емес
қылмыстық және лаңкестік ... ... ... ... ... ... мәліметтің жеткіліксіздігі; ақпараттық қылмыс пен
ақпараттық лаңкестік әлемінің ... ... ... лаңкестік іс-
әрекеттердің өте жеделдігі мен соның салдарынан жедел ескерту мен ... ... және ... мүмкін шығынды бағалаудың күрделілігі; халықаралық
ынтымақтастықты лаңкестікке ... ... мен ... қалу ... тек ... ... ... саясатты қалыптастыру
қажеттілігін сезіну ғана бар, ал мұндай саясатқа тек жедел, ... ... ... ең ... ... ... күні ... алдын-алу мен
ескерту міндетін жүзеге асыра ... ... ... ... және ... да ... енгізілуі қажет.
Бұл ретте ақпарат пен ақпараттық технологиялар ... ... ... ... ... ... ... туралы ақпараттық жедел
алмасу механизмін құру ... ... ... пікірінше,
«Халықаралық лаңкестікке қарсы күресте лаңкестердің қаржылық операцияларын
қадағалау және қаржыландыру көздерін бақылау міндетін шеше алатын арнайы
ұлтаралық жұмыс ... ... ... бола алар ... ... ... ... ықпал ету жиілей түсті. Демек,
ақпараттық технологияның жаһандану ... ... пен ... ... әсерлерден қорғауға ерекше көңіл бөлінуі тиіс. Бүгінгі
таңда кибер-қылмыскерлік тек жеке бір ... ... ... ... үшін ... төнген тұрақты қатер деп танылды.
Киберқылмыскерлік көрсеткіші АҚШ-та өте жоғары - әлемдегі 2002 ... ... 35,4 ... осы ... Бұл ... ... ... Оңтүстік Кореяда 12,8, Қытайда – 6,9, Германияда –
6,7, ... – 4, ... – 2,2 ... ... қауіпсіздік саласында ең көп тараған басбұзарлықтың ішінде
хакерлердің әрекеті, ақпараттың ұрлануы және басқадай теріс ... ... Мұны KPMG ... 2002 ... ... ... ... нәтижесінде жинаған мәліметтері анық көрсетіп
отыр[114]. Бұл ... ... ... ... ... ... америкалық “Microsoft” компаниясымен байланысты. Осы
компанияның операциялық жүйедегі үстемдігі ... ... ... төндіреді, өйткені бұл жүйедегі кез-келген ақаулық тұтас мемлекеттің
экономикасын басқаруды және ... ... ... ... кәсіпорындарында жүргізілген сауалнама олардың 85 пайызы кемінде
бір рет ақпараттық соққыға ... ... ... ... ... қауымдастығының баяндамасында ірі фирмалар мен
мемлекеттік ұйымдардың үштен бірі «хакерлер» проблемасына ... ... ... ... ... жылы ... ... жүйесіне 22 мың рет
рұқсатсыз кіруге талпыныс ... ... Ал ... ... ... бұзып кіруден қорғанарлық дәрмені жоқ 5 мыңнан ... ... ... жүйелерді анықтады. Мұның өзі, ФТБ жаңа директоры
Рональд Л. Диктің пікірінше, «елдің ... ... ... ... ... экономикалық зардаптарын нақты
есептеу өте қиын, өйткені тіркелген басбұзарлықтар ... ... ... ... ... мен ... жүргізілген зерттеулер зардап
шеккендердің тек үштен бірі ғана полицияға қайырылатынын көрсетті. Қолда
бар пайымдаулар бойынша, тек ... ... ... ... ... 400 млн. долларды құраса, ал вирустардың өзі бір жылда 12 млрд
доллар зиян ... ... ... мен ... ... ... ... жылына 250 млрд доллар, яғни әлемдік ... 5 ... ... ... ... революция» әлемдік экономикаға зор төңкеріс ... ... ... ... жіберді – кейбір акциялар құны бұрын-
соңды болмаған ... ... ... ... ... ... және де
қылмыскерлікке кеңінен есік ашылып, электрондық желіні пайда табу ... жол ... ... ... кәсіпорындар мен бүкіл
мемлекетке қауіп төндіретін қылмыскерліктің жаңа түрлері пайда ... ... ... Кеңесте жасалған Халықаралық
Конвенция осы саладағы алғашқы мемлекетаралық – ... ... ... Еуроодаққа мүше мемлекеттер мен олардың әріптестері (АҚШ,
Канада, Жапония, ОАР) осы ... ... ... ... тек ... ... құқықтық және этикалық нормалар орнатуға тырысуда.
2001 жылғы 8-қарашада Министрлер Комитеті қабылдаған Конвенция сол ... ... ... ... қол қою үшін ... Конвенцияға
киберкеңістіктегі қылмыскерлік туралы қосымша Протокол 2002 ... ... ... онда Еуропалық Кеңеске мүше ... ... ... мен ... ... ақпараттар таратқаны
үшін қылмыстық жауапкершілік енгізу талабы қойылды[117]. Протоколдың
мақсаты – ... ... мен ... ... күресте қылмыстық
жауапкершілікті жетілдіре түсу және осы ... ... ... ... ету. Бұл ... 2003 ... қаңтарда
Парламенттік Ассамблеяның сессиясы кезінде қол қою үшін ашылды.
Киберқылмыскерлік проблемасы ... ... ... ... ... 2004 ... 15-17 ... Страсбург
қаласында өткізді. ... ... ... ... ... және ... ... ережелерін жүзеге асыру
болды. Еурокеңеске мүше ... және ... ... ... ... ... ұйымы, Еуроодақ, БҰҰ, сондай-ақ ... мен ... ... ... аса ... қауіп-қатері мен оған қарсы күрес мәселелерін
талқылады.
Бірқатар мемлекеттердің расизмге қарсы Желіде қолданған ... ... ... бере ... ... ... күресуші қоғамдық ұйымдар
расисттік сайттар санының ұлғайып келе ... атап ... 1995 жылы ... ... саны 160-қа ... ... 2500-ден асып отыр. Мұндай
сайттардың құқықтық бүркемеленуіне АҚШ Конституциясының Бірінші түзетуінде
көрсетілген сөз ... ... ... негіз болуда. Осы қағиданың
көмегімен жеккөрушілік насихатталып, тарих қайта жазылып, неонацисттік
өнімдер – ... ... ... және ... ... нәсілдік кемсітушілік, зорлық-зомбылықты ашықтан-ашық
насихаттайтын сайттар саны 4 мыңға ... деп ... ... ... ... «тақырбастар» өз дұшпандарымыз деп санаған адамдардың
тізімі берілген).
Бүгінде ... ... ... саны 600 миллионнан асты. АҚШ-та
180 миллионнан астам, Еуропада 190 миллионға жуық, Азия – ... ... 200 ... ... Америкасында 44 миллион, Африкада 9,5 миллион
тұтынушы бар[119]. БҰҰ Даму бағдарламасының есебіне сәйкес, Қазақстандағы
Желіні пайдаланушылар саны ... 4 ... ғана ... ... ... ауылға» (кейбіреулер осылай атаған болатын) айналуға ...... ... ... саны қазірде Жер шары тұрғындарының
небәрі 10 пайызын құрайды. Интернет аса шапшаң жылдамдықпен дамып, әрбір
бес жылда өз ... ... екі ... ... отыр.
Жылдам қол жетерлік инфрақұрылымның дамуына, Компьютерлік тұтынушылық
интерфейстердің жеңілдетілуіне және ... ... ... ... ... да рыногтың әлі игерілмеген
тұстарын жаулап алуға бар ... сала ... ... ... ... бағалауынша, 2002 жылы әлемде 500 миллион жекедара компьютер
болған. 2001-2002 жылдары Желіге жылдам қолы ... ... ... ... ... 70 ... ... Сондай-ақ электрондық сауда да тез
қарқынмен дамуда: америкалық ... ... ... ... ... ... 90 ... жүргізетін кәсіпорындардың
электрондық сауда айналымы қазірдің өзінде 1000 млрд. долларға жетті ... ... одан әрі ... ... Еуропада 2002 жылдың соңында
электрондық сауда көлемі 200 ... ... жуық ... таралу аймағы
негізінен Германияны, Францияны және ... ... ... ... жуық ... ашылды әрі сайтты рәсімдеу мен толтыру қызметі жаңа
ақпараттық қамтамасыз етуден де ... ... ... ... ... ... коммерциялық сайттар саны да үздіксіз өсіп келеді[121]. Шекарасы
жоқ, жылдам әрі ... ... ... ... ете ... ... ... құрылымы күрделене түсуде. Демек, ол енді
қылмыскерлер мен алаяқтарды да қызықтырып отыр.
Бүгінде ... ... ... ... ... ... ақша керек, сол үшін де өздерінің барлық ақыл-ойы ... ... ... ... ... нағыз дертке айналды.
Соңғы жылдары ұйымдасқан «хакерлер» тобы ... ... ... ... ... ... карталар нөмірлерін анықтауы жиілеп кетті.. Сол
үшін де арнайы полицейлік құрылымдар Ресейде, Жапонияда, ... және өзге ... ... ... олар ... осынау жаңа толқынына төтеп бере алмайтын сыңайлы.
Ал ... ... ... ... ... жүйенің ең осал тұстарына аяусыз соққылар беріп жатыр. ... ... ... ... банкілік порталдың жасанды реквизитін
пайдалану арқылы 100 миллион еуроны ұрлап кету жоспарын жүзеге ... ... ... ... ... қоғам да
қылмыскерліктің осы түрлеріне жете мән бере ... ... ... ... мен ... өзара ынтымақтастығын, бірлескен іс-қимылын
күшейтуді талап етуде. Интерполдың бұрынғы ... ... ... (Канада)
2004 жылы Сингапур полициясының бастамасымен өткен әрі ... ... ... қатысқан конференцияда Әлемдік Желіні
«қылмыскерліктің ... ... ең ірі ... деп ... ... күн тәртібіне халықаралық ынтымақтастық, «жедел» телефон
желісі, қызметкерлер дайындау, күш-мүмкіндікті ұлғайту, заңнаманы ... ... ... ... елдердің заңнамалары киберкеңістіктегі қылмыскерлікпен
күресуге сәйкес келмейді. «Макконелл ... ... ... 52 ... тек ... ғана осынау қауіп-қатерге қарсы
бағытталған жаңа қағидаларды өз ... ... ... ел
қолданыстағы заңнамаларын қайта қараса, тағы 13 ел осындай қадам жасауға
дайындалуда. ... ... ... ... ... ... ... сарапшы екі маңызды мәселені қадап айтты: киберкеңістікті
қауіпсіздендіру үшін заң қажет және мұндай заңы жоқ ... ... ... ... ... ... технологиялар жан-жақты талдау мен
жетілдіруді талап ететін ақпараттық текетірестің маңызды компоненті ... ... айта ... жөн. ... ... саласындағы
жаңа қауіп-қатерлерге қарсы халықаралық қауымдастық әр түрлі мемлекеттер
мен халықаралық ... ... ... ... күш салуын және
барлау, соққы беру мен ақпараттық құралдарды пайдаланудың жаңа әдістерін
қажет ететін тиімді жауабын әлі де таба ... ... ... салдарынан пайда болатын қауіп-қатерлер
ақпараттық ... ... ... құралдарын жасау мен тиімді
пайдаланудың тек іс ... ... ғана ... ... ... осы
саладағы халықаралық ынтымақтастық негізіндегі стратегиялық тұрақтылықты
нығайтуға ықпал ететін дипломатиялық күш салысуды да талап етеді.
2.4 Қазақстандағы ... ... және ... ... технологиялардың ... ... ... мен ... ... ... бірі ... Бүгінде осы сала Қазақстанның мемлекеттік саясатының негізгі
басым бөлігі болып отыр. Ақпараттық және коммуникациялық технологияларды
дамыту мен ... ... ... ... әлемдік өркендеудің
жаһандық тенденциясына айналуда.
Ақпараттық-коммуникациялық технологияны ... ... ... ... жетуден және еңбек өнімділігін ... ... ... жаңа ... ... ... және
АКТ саласындағы қызметтен, ауылшаруашылық тауарларын өндірушілерді өз
өнімдерін өткізу нарығы мен ауа райы ... ... ... ... ... көмегін беруден, дистанциялық білім беру
мүмкіндігін кеңейтуден азаматтарға ... ... ... ... отыр.
АКТ елімізге инвестициялар әкелуге,жаңа жұмыс орындарын
ашуға, өндіріске ... ... ... мен ... ... тұрақты экономикалық дамуы мен халықтың өмір сүру деңгейін
жақсартуға, әл-ауқатын арттыруға ... ... ... ... дамытуға 1997ж.
алғашқы қадам жасалды, яғни Президент Н.Назарбаевтың «Қазақстанда біріңғай
ақпараттық ... ... ... ... қол ... ... Үкіметі Қазақстандағы ақпараттық ресурстарды бір
жүйеге келтіруге, ал жекелеген ережелерді ақпараттық саясатта біріңғай
мемлекеттік көзқарасқа бағындыруға бағытталған ... мен ... ... енгізуге әрекеттенді. Кейінірек екі ... ... 1998ж. 29 ... Үкіметтің Қазақстан Республикасындағы
бірыңғай ақпараттық кеңістік тұжырымдамасы және оны ... ... ... ... 2001ж. ... ... ... ақпараттық
инфрақұрылымын (ҰАИ) қалыптастыру мен ... ... ... ... ... ... алынды[125]. Бұл
бағдарламаны іске асыру мерзімі 2001-2005 ... ... ... ... кеңістік концепциясы еліміздің бірыңғай
ақпараттық ... ... мен ... ақпаратқа деген
сұраныстарын, мұндай ресурстарға қайырылу орны мен уақытына, сондай-ақ
пайдаланушының мәртебесіне ... ... үшін ... ... ... ... ... жиынтығы ретінде бекітті.
Қазақстан Республикасында бірыңғай ақпараттық ... ... ... екі ... ... ... ... басқаруды жақсарту және мемлекеттік органдардың жұмысына
бақылауды күшейту;
2. Мемлекеттік органдардың қызметін жақсарту және «азамат – мемлекет»
қарым-қатынасын жаңа сапалық ... ... ... ... ... қазіргі заманғы ... ... ... 1997 ... кейін болған
өзгерістерді ескере келе, Бағдарлама мынадай мақсаттарын белгіледі:
1. Ақпараттық жүйелердің ... ... ... ... ... ... алмасудың стандартын жасау;
3. Электрондық коммерциялар, аукциондар мен тендерлер енгізу;
4. Мемелекеттік органдардың ақпараттық инфрақұрылымын қалыптастыру;
5. Мемелекеттік ақпараттық жүйелерді ... ... ... ... жасау;
7. Әлеуметтік-экономикалық дамуға мониторинг жүргізу.
2001 жылдан бастап бағдарламаны Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ал 2003 жылы бұл ... ҚР
Ақпараттандыру мен байланыс агенттігіне жүктеліп, Агенттік ақпараттық-
коммуникациялық технологиялар үшін ... ... ... қауіпсіздікке, мәліметтер алмасуға, ... ... ... ... ... ... ... бере отырып, Г.Ж.Ибраева былай деп атап өтті:
«Адамзаттың бүкіләлемдік ақпараттық қауымдастықтың қалыптасу ... ... үшін ... ... қабылдау қажеттілігін туғызды.
Президенттің 2001 жылғы 27 ... ... ... ақпараттық
кеңістікке кіруі туралы жарлығы еліміздің соңғы он ... тек ... ... ... құрылымын ғана емес, өмір сүру мен ойлану образын да
өзгерткенін дәлелдеді»[126].
2004 жылғы қарашадан ... ... ... ... ... ... ... арналған Мемлекеттік Бағдарламасын
жүзеге асыру қолға алынып[127], 85 базалық қызметтің ... ... 55 ... 30 ... және ... ... алу мүмкіндігі қарастырылды. Осы 30 қызметтің 19-ы екі
жақты коммуникацияға (электрондық ... ... ... ... ... ал 11-і транзакция дәрежесіне есептелді. Ал, 2007 жылғы
11 қаңтарда Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... мемлекетті басқаруға
тікелей қатысуына мүмкіндік беріп, мемлекеттік институттар мен қоғамның
жақындасуына ықпал етеді. Азаматтар қабылданған шешімдермен ... ... өз ... ... ... ... Мұның өзі
саяси мәдениеттің деңгейін көтеруге, ... ... ... ... ... ... ... жасайды. Мемлекет пен
азаматтар арасындағы жылдам әрі тиімді байланыс орнату ... ... ... ... ... күні ... э-медицина, э-мемлекеттік сатып ... құру ... ... ... «Электрондық үкіметтің» маңызы
бұдан да кем емес басқа да жобалары іске ... ... ... ... ... ... мүмкіншілік беру және
халықтың арасында ақпараттық технологияларды онан әрі тарату үшін Қазақстан
Республикасында ақпараттық ... ... ... жылдарға
арналған Бағдарламасы қабылданды[129]. Бұл ... іске ... ... ... ... ... ... Интернет пайдаланушылар деңгейін 20%-ға ... ... ... ... ... ... және экономикалық
маңыздылығын арттыруға бағытталған. Халықты ... ... ... тарифтерді төмендету, АТ-индустрияны дамыту жөніндегі
бұқаралық іс-шараларды іске ... ... ... ... ... ... негізделген қоғамның алғышартын қалауға
мүмкіндік береді.
Әлемнің ... ... ... ... қалыптастырудың сатылы
жүйесін пайдалану барынша зор маңызға ие болуда. ... ... өз ... ... ... ... бәсеке мен
шоғырлануға ... мән ... ... ... да аса ... ... орнықтыру мақсатында Қазақстанда 2003 - 2005 жылдарға
арналған индустриалды-инновациялық даму Стратегиясы жасалды[130].
Қазірдің өзінде ... ... ... ... болады. Венчурлық
индустрияны енгізудің арқасында «KazSat» ... ... ... ... ... ... ... индустриалды-инновациялық
Стратегиясына сай 2003 жылы құрылған Ұлттық инновациялық қор өмірге келіп
жатқан ииновациялық шаралардың күретамыры болып табылады.
ҰИҚ-ның ... - ... ... салу, венчурлы
қорларды ұйымдастыру. Қазіргі кезде ҰИҚ - ның құрамында 9 ... ... бар, ... ... отандық та, қалған төртеуі- шетелдік. Қазіргі
кезде Қазақстанда венчурлық қор ... ... зор ... ие ... өз ... төрт бағытын ... ... ... қызмет көрсету, ақпараттық технология, ауыл шраушылығы
өнімдерін ... ... ... биотехнология мен фармакология саласында
да ... ... Бұл ... қаржының жетпіс пайызы бөлініп отыр.
Қалған ақша ... ... ... ... ... ... ... түрлі деңгейдегі талдау жұмыстарын жүргізу, «Озық жетістіктер
орталығын құру», экономиканың нақтылы секторымен ... ... ... ... ... мен техниканы дамытуға кеңінен пайдалану
мақсатында Бүкіләлемдік банкпен бірлесіп жұмыс ... Бұл жоба 2005 ... ... ... ... өз ... Азаматтық зерттеулер мен талдаулар жасау жөніндегі
американдық қормен байланыс ... ... қор ... да ... Осының барысында түрлі семинарлар, жиналыстар,
ғылыми- зерттеу шараларын ... ... ... ... келісімге қол
қойылды. ИНТАС Европалық Одағымен ... ... 2006 жылы ... ... халықаралық байқауын өткізді. Оның бюджеттік қоры
500 мың евро болды. Бұл қаржы екі ... ... ... Осы ... 10 жоба ... оларды іске асыру үшін 50 мың ... ... ... – бір ... үш ... ... Кейіннен,
тәуелсіз сарапшылар түскен жобаларды ғылыми жағынан зерттеп, нәтижесінде үш
жоба ғана ... ... ҰИҚ ... отырған бұл байқаулар
еліміздің инновациялық ... ... ... айналады десек, артық
айтқандық емес. Бұл ең алдымен жас, тәуелсіз мемлекетіміздің халықаралық
аренада ... ... ... тигізеді.
Соңғы кездері қор шетелдік КИСО- ... ... және ... ... ... байланыс жасауда. Германиядағы, Ресейдегі
Мәскеу Мемлекеттік ... ... ... ... ... келісім шаралар жүзеге асты. Бұл екі ірі
серіктестер қорға аса үздік технологияларды ... ... ... ... ... жұмыстарға кеңінен тартатын
болады. Жалпы инновациялық ұлттық қор қосымша құн алу мақсатында ізденістер
жасап, ... ... ... ... ... ... ... алдында тұрған қазіргі бірден-бір міндеті - ғылым мен инновция
саласында Қазақстан мен ЕО ... ... зор ... ... ... Европалық Комиссияның Қазақстандағы өкілдіктерімен келіссөздер
жүріп жатыр.
Қазақстанның ақпараттық инфрақұрылымын дамытудағы тағы бір жетістігі
ұлттық ... ... ... ... ... атап өткен жөн.
Мұндай супермагистраль қазіргі таңда республикадағы ақпараттық желімдердің
тасымалдау қабілетін арттыруға және талшықтық-оптикалық ... ... ... ... ... жоба ... ... ҰАСМ ұзындығы 10 мың
километрге жуық, ал жоба құрылысы 2005-2006 жылдары ... осы ... ... ... халықтың 80 пайызы қосылды. Ұлттық магистраль
Қазақстанның барлық ... және ... ... біртұтас
ақпараттық кеңістікке біріктіреді. ҰАСМ-ның оңтүстік доғасы Шанхай мен
Майндегі ... ... ... ... байланыс
желісінің Қазақстандық бөлігі болып табылады.
Талшықты-оптикалық байланыс желісі (ТОБЖ) ... ... мен ірі ... ғана ... ұлттық супермагистраль бойында
орналасқан өзге де 52 аудан орталықтары мен кенттерді сандық ... ... ... ... ... ... технологиялармен
және ТОБЖ-мен қайта жабдықтау ... ... ... ... екі есе ... ақпараттық нарығын дамыту мен
ақпараттық алмасу ... ... ... ... ... ... адам іс-әрекетінің ең басым бағыты болып
табылады. Ғарыштық қызметке қатысу көп ... ... ... ... Бұл ... ... үшін де өте ... Ғарыш саласын дамытуға
арналған Мемлекеттік бағдарламада[132] басты назар еліміздің ... ... ... ... ... және ғылыми-
техникалық дамуына ықпал ететін ғарыш саласын дамытуға аударылған. Әр-түрлі
мақсаттағы отандық ғарыш ... ... мен ... жер бетіндегі
инфрақұрылымды дамыту көзделген. Халықаралық ... ... ... ұшуы ... ... зерттеулер мен
тәжірибелер жүргізудің бағдарламасын жасап ... ... ... жүйе ... ... ... ... одан
әрі дамуға мүмкіндік алады. ... ... ... ... ... ... ... мақсатында кәсіпкерлік
білім беру мен қажетті мамандар дайындау жүйесін құру ... ... іске ... ... 2006ж. 18 ... ... байланыс және тарату спутнигі – «KazSat» ұшырылды. Бұл
Қазақстанға ... ... ... халықаралық аренасына
шығуына мүмкіндік берді. Еліміздегі ... ... ... ... ... қпуіпсіздікке, республиканың валюталық
қаржысын үнемдеуге, әрбір ... ... ... қызметінің дамуына
әсер етеді деп күтілуде. ... ... ... және ... ... ... алу Қазақстандық байланыс операторлары үшін
басқа спутниктерге ... ... ... ... ... ... спутник байланысы каналдарын ТМД мемлекеттерінің операторларына
жалға беру ... ... ... ... ... ... мәліметтер беру, Интернет жүйесіне кең
көлемде қол жеткізуге, VSAT-желілерін құру мен ... және ... ... ... Ал, 2009ж. ... спутнигін ұшыру
жоспарлануда. Бұл уақытқа дейін Қазақстандық байланыс ... ... ... Азияда орналасқан операторлар тарабынан қосымша ... деп ... ... қызмет ету аймағы араб мемлекеттерін,
Ресейдің орталық белдеуін қамтиды.
Ұлттық байланыс және тарату ... ... ... ... ... АҚ құрылды[133]. «Kazsatnet» ұлттық спутниктік байланыс ... ... ... ... ұзақ ... салааралық
бағдарламаларды жасап шығаруға және іске асыруға қатысады деп жоспарлануда.
Арнайы экономикалық аймақ «Alatau IT City ... ... - ... ... ... ... ... тұңғыш жобасы.
Алматы қаласынан 25 километр қашықтықтағы Алатау кентінде орналасқан ... ... 15 ... салтанатты түрде ашылды. Ақпараттық технология
паркі Елбасының 2003 жылғы «Арнайы ... өңір ... ... құру ... ... негізінде дүниеге келді[134]. Бұл
парк ақпараттық және ... ... ... ... жаңа ... ... ашады, мемлекеттік жүйе барысында шетелдік
жоғарғы технологияларды ... ... ... индустриалды дамуымызға
ықпал ететін болады. Alatau IT City Қазақстанда ғана емес, Орта ... ... ... орталық болып табылады.
Alatau IT City ақпараттық технологиялық паркінде әлемнің ең ... ... ... ... қазірдің өзінде мемарандумға қол
қойылған. Siemens, Microsoft және басқа да ... ... ... ... ... болашағы үшін бізбен бірге тер төгетін болады.
Технопарктің айналасында бизнес-инкубатор, білім беру ... ... ... ... орталықтары ашылып, жұмыстарына
кірісіп те кеткен. ... ... ... ... ... да оның ... ... істейтін барлық компаниялар ақпарттық
және ... ... ... ... ... ... ... паркі қазірдің өзінде сұйық кристалды
панелдерді шығаратын зауыт жұмысын қолға ... бұл ... - ... өндіріс орны. Сондай-ақ «Глотур» және Сингапурлық «Мультимедиа»
компанияларымен тығыз байланыста жұмыс істеуде. Осы технопаркте ... әрі ... ... ... ... ... да орасан зор жобалар іске асатын болады.
Сонымен, республиканың ақпараттық инфрақұрылымын дамытудың ... ... ... ... деп ... ... ... Еліміздің
тұрақты экономикалық өркендеуі жағдайында ақпараттық кеңістіктің негізін
қалау аса ... рөл ... ... нақ осы ... даму
Қазақстанның біртұтас халықаралық ақпараттық-экономикалық кеңістікке
қиналмай қосылуына мүмкіндік ... Осы ... ... ... ... ... ... ақпараттық кеңістіктегі
бәсекеге қабілеттілігін арттыру концепциясының маңызы зор[135].
Бүгінгі таңда Қазақстан одан әрі ... үшін ... ... ... ... құралдары мен телекоммуникация, басқарудың
кең көлемді аппараттық жүйелеріне ... ... шешу аса ... ... ... ... ... шешімін табуға тиіс
мынадай бірнеше өзекті мәселе бар:
Біріншіден, мемлекеттік құрылымдардың транспарентті ... ... ... ақпаратқа тұрғындардың қол жетуі үшін жеткілікті
дәрежеде ашықтық жасамай отыр. Бұрынғы ... ... ... ... ... демократиялық үрдістердің дамуына және ашық
азаматтық қоғам құруға кедергі келтіруде. Құпиялық мемлекеттік ... ... ... ... заңнамалық актлерді жүзеге
асыруды тежеп, сыбайлас жемқорлықтың күшеюіне ықпал етеді. ... ... ... ... ... ... бақылап, зерттеп, азаматтық
қоғаммен бірлесе отырып шешуі қажет.
Екіншіден, түрлі мемлекеттік және мемлекеттік емес ... ... ... ... байланысы, өзара келісе алмауынан туындайтын
проблема бар. Бұл қиындық бірер жыл ... ... ... де кездескен
еді, сондықтан олар түрлі жүйелерді өзара келісілушілікке жеткізу
мақсатында ... ... ... Ал ... бұл ... ... ... ақпараттық жүйелерді пайдалануға ... ... ... Мұның өзі мәселені күрделендіріп, ақпарат
алмасу жүйесінің сапасына да әсер етті.
Үшіншіден, қоғамдық ... ... яғни ... мамандардың
жетіспеуі, «сандық теңсіздік», білім деңгейінің ... ... мен ... технологиялық саладағы елеулі кедергілер әр тектес
құралдарды пайдалану, мәліметтер мен ... ... ... ... оларды әр-түрлі департаменттер мен басқармалар арасында
бірлесе пайдаланудың қиындығынан, сондай-ақ инфрақұрылымның ... ... ... отыр. Сондықтан Қазақстанның ақпараттық
саясатының тиімділігін арттыру шараларын іздестіріп, ... ... ... ... Қазақстанның ақпараттық инфрақұрылымын дамыту ... ... ... ету туралы бірқатар бағдарламалық
құжаттар қабылданды. Атап айтсақ:
Қазақастан Республикасының ақпараттық қауіпсіздік ... ... ... ... және ... шараларды қолдана отырып,
ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... бағдарламасы
ақпараттық, оның шінде мемлекеттік ... ... ... ... ... ... мен жеке адамның құқын қорғаудың
ұлттық жүйесін жасау мен күшейтудің ... ... ... ... ... дамытудың
мемлекеттік бағдарламасы қоғамдық ... ... ... жаңа
технологиялық дәстүрлер қалыптастыру және ... ... ету ... қабылданды.
Алайда, мемлекеттің ақпараттық саласының нашар дамуы, ал ақпараттық
тасқынның күшеюі, компьютерлік технологияның жылдам дамуы салдарынан өзге
мемлекеттерден техникалық және ... ... ... ... ... мұның өзі болашақта мемлекеттің ақпараттық ... ... ... ... ... ... қалуына соқтырады.
Ұлыбританиядағы The Economist журналының ... ... ... ... жыл ... ... жүгінсек, Қазақстан әлемдегі
Интернетті пайдаланушы ең ... 60 ... ... 59 ... ... ... мүмкін ұпайдан небары 2,37 алған[137].
«Қазақстандағы Интернет аудиториясының жағдайы мен ... ... ... ... сүйене отырып, елімізде
Интернеттің дамуына кедергі ... ... жеті ... ... бөліп айтуға
болады[138]:
- Интернетке кіру бағасы қымбат – ... ... ... ... немесе жоқ – 63,5%;
- ҚазНетте қызықты ресурстар жеткіліксіз – ... ... ... ... жоқ – ... ... ... бақылайды – 27%;
- поштада қоқыс көп – 23,1%;
- компьютер жоқ – ... ... ... ... ... ... ... және Интернетке кірудің қиындығы халықтың ақпараттық
қоғамды дамытуға араласуын тежеп отыр.
Қазақстандағы ақпараттық технологиялардың нашар дамуы және ... ... ... әлсіз болуы қазіргі кезде ақпараттық қауып-
қатерлердің ... әрі ... ... ... етіп ... Мұндай
қауіп-қатер деңгейін төмендету үшін елімізде ұлттық ... ... баса күш ... жөн. Мемлекеттің тек жоғары
дәрежеде технологиялық өркендеуі ғана оның ... және ... ... ... ... ете ... ... қауіпсіздік, ақпараттық теңсіздік, ақпараттық
технологияларды дамытуды көтермелеу, тұрақты өркендеу мен демократия
үрдістерін қалау, ақпараттық ... ... ... ... үшін ... ресурстар мен тасқындарды пайдалануға тек еліміздің
ішінде емес, бүкіл жаһандық кеңістікте ұлттық дәрежеде басымдылық ... ... ... бүкіл әлемдік құрылымның өзгерісінің
негізгі өзегіне айналып отыр. Әлемдік жаһандану ... ... ... ... түсінік – ғаламдық ақпараттық қоғам. ... ... ... аясы кең және ол ең ... ... экономикалық,
әлеуметтік-мәдени тұрғыдан алғанда, ақпарат пен ... ... ... ... ... ... бірыңғайланған ақпараттық өнеркәсіпті
білдіреді. Әлемдік жаһандану аясында ақпарат пен білім негізгі стратегиялық
ресурстардың біріне айналып ... ... ... ... ... ... жету үшін оны тиімді басқару қажет. Қазіргі қоғамда
шешуші рөл ... ... ... ... ... ... ... барлық салаларына әсер етеді. Ал, бұл өз кезегінде тек бір
мемлекеттің емес, бүкіл әлемнің дамуына зор ықпалын тигізеді.
Ақпараттық технологиялар ... ... мен ... ... ... қайта қарастыруды талап ететін ортаны туғызды. Қазіргі
кезеңдегі мемлекеттің даму деңгейі көп жағдайда ақпараттық-коммуникациялық
технологияларды пайдалануға, ақпаратты ... ... ... мен ... Тек табиғи қазба байлықтары мен материалдық құндылықтар емес,
сонымен қатар телекоммуникациялық инфрақұрылым мен ... ... ... ... ... ... мемлекеттер үшін ақпараттық саладағы хал-
ахуалы экономикалық дамуында шешуші фактор ... ... ... ... ... қарқынды дамуы бүкіл адамзаттың
құндылықтар жүйесіндегі ақпараттың рөлі мен ... ... ... ... 60-70-ші жылдары ақпараттық технологияларға деген талап тек
техникалық сипатта ... ... ... олар ... мәнге ие
болды. Бүгінгі таңда ақпараттық технологиялар әлемдік ... ... ... ... ... ... бір жағынан
азаматтарға жасалып ... заң ... мен ... ... ... маңызды ақпаратқа қол жеткізуіне мүмкіндік берсе, екінші жағынан
мемлекеттік органдардың жұмысының тиімділігін арттырып, қоғам мен мемлекет
арасында ... ... ... ... Осы ... ... міндеттерінің бірі азаматтардың, әлеуметтік ... ... ... бірі ретінде ақпаратқа еркін қол жеткізу,
тарату және ... ... ... ету болып отыр. Нәтижесінде
ақпараттық технологияларды саяси тәжірибеде пайдалану ... ... ... ... деңгейде де маңызды ... ... ... әлем мойындап отырған халықаралық компьютерлік жүйе – Интернеттің
халықаралық қатынастар жүйесіндегі рөлін талдай ... ... ... қатар жаңа проблемалар туындайтынын ескерген жөн. ... ... ... ... инструменті ретінде қолданыла
алады. Алайда мемлекеттер ... ... ... ... деңгейдегі механизмін жасап шығаруы қажет.
Қазіргі кезде бірқатар мемлекеттердің әлемдік ... ... ... ... әлемнің басқа мемлекеттерінің ақпараттық саласына
қауіпті ықпал етуді көздейтін ... ... ... ... ... көрініп отыр. Мұндай «ақпараттық майдандар» тек әскери ... ... ... азаматтық салада да жүргізілуі мүмкін. ... ... ету үшін кең ... халықаралық ынтымақтастық
қажет. Бұл мәселелер БҰҰ ... ... ... ... ... мен келісім-шарттар негізінде шешілуі мүмкін. Бірақ олардың
тиімділігі ғаламдық ақпараттық ... ... ... ... ... көп ... ... Президенті Н.Назарбаев биылғы жылы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан»
атты Жолдауында ақпараттық технологияларды ... ... ... әрбір
ауылдық мектепті Интернет желісіне қосу, сол ... ... ... ... қатысу қажеттігін атап өткен еді. Ал ағымдағы жылдың 7
маусымында Елбасы бүкіл ... ... ... іс жүзіне асырыла бастағанын көрсетті. Демек, қазіргі жаһандану
үрдісіндегі егеменді Қазақстан да өз орнын тауып, дамыған ... ... үшін ... саланы дамыту міндетін жете түсінді. Ендігі мәселе –
сол ақпараттық майданда ұлттық қауіпсіздік пен сан алуан ... тұра ... ... ... ... нақ осы ... жұмыс істеуі
тиіс. Кең байтақ Қазақстан Республикасының табиғи байлығы мен экономикалық
күш-қуатын қазіргі ... ... ... қалу ... іс ... тиімді жүзеге асыра білуімізге байланысты.
Өкінішке орай ... ... ... саралау, ғылыми тұжымдау, нақты
ұсыныстар жасау әлі де жеткіліксіз деуге толық негіз бар.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ... ... ... ... ... ... ... Конвенция о киберпреступности. – http://www.conventions.coe.int.
3. Дополнительный протокол к Конвенции о киберпреступности о ... ... ... и ... в ... ... 7 ноября
2002г.// http://conventions.coe.int.
4. Резолюция Ген ... ООН №53/70 ... ... ... ... ... Ген ... ООН №55/63 и №56/121 «Борьба с ... ... ... Резолюция Ген Ассамблеи ООН №57/239 «Создание глобальной культуры
кибербезопасности».// http://www.un.org/russian/esa/ict/res.html.
7. ... Ген ... ООН ... о ... Всемирной встречи на
высшем уровне по ... ... ... ... принципов «Построение информационного общества – глобальная
задача в новом тысячелетии», принятая в Женеве на ... 12 ... ... План ... ... в ... на ... 12 дек. 2003г.//
http://www.un.org/russian/conferen/wsis/plan.pdf.
10. «Декларация ... ... ... в Женеве на ВВУИО 12
дек. 2003г.// http://www.itu.int/wsis/docs2/pc1/doc6-ru.doc.
11. Тунисская программа для информационного ... ... в ... ВВУИО 15 ... ... ... ... ... в Тунисе на ВВУИО 18 нояб. 2005г.//
http://www.un.org/russian/conferen/wsis/wsis commitment.htm.
13. Бухарестская декларация Общеевропейской конференции по ... ... 9 ... 2002г.//
http://www.itu.int/wsis/wsispc2.doc.
14. Токийская декларация Азиатско-Тихоокеанской конференции по подготовке
ВВУИО, 15 января 2003г.// ... ... ... ... по ... ... 24 ... ... ... ... Бишкекско-Московской конференции по информационному
обществу, Бишкек, 16 ... ... ... ... о ... ... ... для
смягчения последствий бедствий и осуществления операций по ... ... 18 июня ... ... РК Об ... от 11 ... 2007г. ... ЗРК.//
http://www.aic.gov.kz/docs/zakon2007.html.
19. Указ Президента РК «О ... ... ... ... Казахстан» от 9 декабря 1997г. №3787.
20. Указ Президента РК «О ... ... ... Казахстан» от 10 ... 2006г. ... Указ ... РК «О ... ... ... ... в Республике Казахстан на 2005-2007 годы» от 25 ... ... ... Указ ... РК «О создании специальной экономической зоны «Парк
информационных технологии»» от 18 августа 2003г.// http://www.aitc.kz.
23. Концепция ... ... ... ... ... ... по ее реализации одобренная Постановлением Правительства РК ... июля 1998г. ... ... ... – 20 ... 1998г.
24. Указ Президента РК «О государственной программе формирования
«электронного ... в ... ... на ... ... правда. – 16 ноябрь, 2004г.
25. Указ Президента РК «О ... ... ... ... ... ... ... Республики
Казахстан» от 16 марта 2001г. №573.// Казахстанская правда. – 20 ... ҚР ... 2006 ... 13 ... №995 ... ... ... ақпараттық теңсіздікті төмендетудің 2007-
2009 ... ... ... 1=48.
27. The Ministerial Declaration on Trade in Information Technology
Products – ... ... ... развития Республики Казахстан
на ... ... Указ ... РК «О ... развития конкурентоспособности
информационного пространства Республики Казахстан на 2006-2009 годы»
от 18 ... 2006г. ... ... Н.А. Казахстан – 2030. Процветание, безопасность ... ... всех ... ... Президента страны
народу Казахстана. / Н.А.Назарбаев. – Алматы, 2002. – 96, ... ... Н.А. ... на ... ... ... вперед в своем
развитии. Стратегия ... ... в ... 50-ти ... ... ... ... Президента Н.Назарбаева
народу Казахстана. – Астана: Елорда, 2006. – 43, [1]с
32. Статус информационных коммуникационных технологий в Казахстане ... ... ... в ... – Алматы, 2006. Ч.1.
33. Статус информационных коммуникационных технологий в Казахстане (2004-
2006). Отчет ... в ...... 2006. ... ... ӘДЕБИЕТТЕР
1. Алияров Е.К. Информационная политика Республики Казахстан в условиях
глобализации. – Алматы: Қазақ университеті, 2006. – 450c.
2. ... С.Х. ... ... ... в мире и Казахстане:
Учебное пособие. – Алматы: Қазақ университеті, 2006. – 190с.Э
3. Швец Д.Ю. ... ... ... и ... ... – М: «Мир ... 2001. – 176с.
4. Барлыбаева С.Х. История развития информационного общества в странах
Юго-Восточной ... 60-90-е гг. ХХв. (на ... ... ... Диссертация на соискание ученой ... ... наук / ... ... ... КазНУ им. аль-Фараби.
– А.,2004. – 296с.
5. Панарин И.Н. Информационная война и дипломатия. – М.:Городец, 2004. –
526, [2]с.
6. Почепцов Г.Г. ... ...... 2000. – 573, [3]с.
7. Почепцов Г.Г. Коммуникационные технологии ХХ века. – М.:Рефл-бук,
1999. – 348, ... ... Ю., ... Э. Информация и PR в международных отношениях. –
М.:Известия, 2003. – 432с.
9. Ибраева Г.Ж. Mass Media в политической ... ... / ... ... - Алматы: Қазақ университеті, 2000. – 187, [1]с.
10. Rheingold H. The Virtual ... ... Amitav Mallik. ... and Security in the 21st century. – ... Press. – ... ... Психология. Дипломатия. – М.: Известия, 2002. – 616с.
13. Песков Д.Н. Интернет в мировой политике и ... ... ... ... Д.Г. ... ... и современные международные
отношения: Учебное пособие. – ... ... ... 2000. – 107с.
15. Смолян Г.Л. Сетевые информационные ... и ... ...... id=5220.
16. Тимофеева И. Мошенничество с помощью Интернета ... все ... ...... ... В. ... преступность в странах СНГ (аналитический
обзор). – http://www.crime-research.ru/ ... ... ... ... ... ... ... и мировая политика. Учебник./
Ответ. ред. А.В.Торкунов. – М.: Просвящение, 2004.
2. Лебедева М. ... ... и ... ... ... – М., 2006.
4. БАСПАСӨЗ МАТЕРИАЛДАРЫ
США-Канада 2003-2006
Международная жизнь 2001-2006
Мировая экономика и международные отношения 2001-2003
Саясат 2004-2006
Аналитик ... ... ... ... ... САЙТТАРЫ
http://www.un.org
http://www.itu.int
http://www.wto.org
http://www.coe.int
http://www.aic.gov.kz
http://www.akorda.kz
http://www.aitc.kz
http://www.kyzmet.kz
http://www.crime-research.ru
http://www.stars.ru
http://www.dtic.mil
-----------------------
[1] Багиров А. Новые информационные технологии в международных
отношениях.// Международная жизнь. – 2001 - №8 – С90.
[2] Лебедева М. ... ... и ... ... ... жизнь. – 2001 - №2 – С.46.
[3] Назарбаев Н.А. ... на ... ... ... ... в своем
развитии. Стратегия вхождения Казахстана в число 50-ти наиболее
конкурентоспособных ... ... ... ... ... ...... 2006 – 43[1]c.
[4] Окинавская хартия глобального информационного общества, Окинава, июль
2000г.// http//:www.iis.ru/library/okinawa/charter.ru.html.
[5] Резолюция Ген Ассамблеи ООН №53/70 «Принипы, касающиеся ... ... ... ... Ген Ассамблеи ООН №55/63 и №56/121 «Борьба с ... ... ... ... Ген ... ООН ... «Создание глобальной культуры
кибербезопасности».// http://www.un.org/russian/esa/ict/res.html.
[8] Резолюция Ген Ассамблеи ООН №56/183 о созыве Всемирной встречи на
высшем уровне по вопросам информационного ... ... ... «Построение информационного общества – глобальная
задача в новом тысячелетии», принятая в Женеве на ВВУИО 12 дек. ... План ... ... в ... на ВВУИО 12 дек. 2003г.//
http://www.un.org/russian/conferen/wsis/plan.pdf.
[11] «Декларация гражданского общества», принятый в Женеве на ВВУИО 12 дек.
2003г.// http://www.itu.int/wsis/docs2/pc1/doc6-ru.doc.
[12] Тунисская программа для информационного ... ... в ... ... 15 нояб. 2005г.// http://www.un.org/russian/conferen/wsis/agenda.pdf.
[13] Тунисское обязательство, принятая в Тунисе на ВВУИО 18 нояб. 2005г.//
http://www.un.org/russian/conferen/wsis/wsis commitment.htm.
[14] Бухарестская декларация Общеевропейской конференции по ... ... 9 ... 2002г.// http://www.itu.int/wsis/wsispc2.doc.
[15] Токийская декларация Азиатско-Тихоокеанской конференции по ... 15 ... ... ... ... ... ... по информационному
обществу, Москва, 24 октября 2002г.//
http://old.minsvyz.ru/site.shtml?id=3125.
[17] Резолюция второй Бишкекско-Московской конференции по информационному
обществу, Бишкек, 16 ... ... ... о киберпреступности, Будапешт, 23 ноября 2001г.//
http://conventions.coe.int.
[19] Дополнительный протокол к ... о ... о ... ... ... и ... в ... Будапешт, 7 ноября 2002г.//
http://conventions.coe.int.
[20] The Ministerial Declaration on Trade in Information ...... ... ... о ... ... ресурсов для
смягчения последствий бедствий и осуществления операций по оказанию помощи.
Тампере, 18 июня 1998г.//
http://www.un.org/russian/documen/convents/tampere.htm.
[22] Закон РК Об информатизации от 11 ... 2007г. ... ... Указ ... РК «О ... единого информационного
пространства Республики Казахстан» от 9 декабря 1997г. №3787.
[24] Указ Президента РК «О концепции информационной безопасности Республики
Казахстан» от 10 октября 2006г. ... Указ ... РК «О ... ... ... ... в ... Казахстан на 2005-2007 годы» от 25 января 2005г.
№1513.// http://www.akorda.kz.
[26] Указ Президента РК «О создании ... ... зоны ... ... от 18 ... ... http://www.aitc.kz.
[27] Концепция единого информационного пространства Республики Казахстан и
мерах по ее реализации одобренная Постановлением Правительства РК от 29
июля 1998г. №715.// ... ... – 20 ... ... Указ ... РК «О ... программе формирования
«электронного правительства» в Республике Казахстан на 2005-2007 годы».//
Казахстанская правда. – 16 ноябрь, 2004г.
[29] Указ Президента РК «О государственной ... ... ... ... ... ... Республики Казахстан»
от 16 марта 2001г. №573.// Казахстанская правда. – 20 март, 2001г.
[30] ҚР Үкіметінің 2006 жылғы 13 қазандағы №995 ... ... ... ... ... төмендетудің 2007-2009
жылдарға арналған бағдарламасы.// http://www.kyzmet.kz/?lang=kz&id 1=48.
[31] Стратегия индустриально-инновационного развития Республики Казахстан
на 2003-2015 годы.// http://www.kazembassy.by/econom/industr_razvitie.html.
[32] Указ Президента РК «О ... ... ... ... Республики Казахстан на 2006-2009 годы» от 18
августа 2006г. ... ... ... информационных коммуникационных технологий в Казахстане (1997-
2003). Отчет ПРООН в ...... 2006. ... ... ... ... в ... (2004-
2006). Отчет ПРООН в Казахстане. – Алматы, 2006. Ч.2.
[34] Абдеев Р.Ф. Философия информационной цивилизации. – М.: ... 1994 ... ... Д.Г. ... революция и современные международные
отношения: Учебное пособие. – Нижний Новгород: ННГУ, 2000 – С.23.
[36] Лебедева М. Современные технологии и ... ... ... ... – 2001 - №2 – ... ... Д.Н. Интернет в мировой политике и в международных отношениях.
– http://www.deutschebotschaft-moskau.ru/ru/library/internationale-
politic/2001-12/article03.html.
[38] Мозолина О.В. США и международное сообщество: борьба за ... США – ... ... политика, культура. – 2006 - №4 –
С.111-119.
[39] Роговский Е.А. Распространение Инт-технологии в США.// США – ... ... ... – 2004 - №12 – ... ... А.В. Политика и Интернет: политическая коммуникация в условиях
развития современных информационных технологии. Автореферат диссертации ... уч. ... ... п. н./ ... д.п.н.,проф.Ачкасов В.А. СПбГУ. –
http//:www.icape.nw/ru/AVC/i-polit.htm.
[41] Швец Д.Ю. Информационная безопасность России и современные
международные отношения. – М: «Мир ... 2001 – ... ... И.Н. ... война и дипломатия. – М.: ОАО
«издательский дом “Городец”», 2004 – 528с.
[43] Кашлев Ю., Галумов Э. ... и PR в ... ... ... ... 2003 – ... Почепцов Г.Г. Информационные войны. – М.: Рефл-бук, 2000 – 573[3]с.
[45] Зуев А. Безопасность в виртуальном пространстве.// ... ... ... ... – 2003 - №9 – ... ... Е.А. ... и кибертерроризм.// США – Канада:
экономика, политика, культура. – 2003 - №8 – С.23-41.
[47] Смолян Г.Л. Сетевые информационные технологии и проблемы ...... ... Голубев В. Компьютерная преступность в странах СНГ. – http://www.crime-
research.ru/analytics/rcrime statistics/.
[49] Тимофеева И. Мошенничество с помощью Интернета приобретает все более
широкий размах. – ... ... М. ... безопасность в современных условиях.//
Аналитик. – 2001 - №6. – С.12-15.
[51] Amitav Mallik. Technology and Security in the 21st century. – ... Press. – ... ... H. The Virtual ...
http://www.rheingold.com/vc/book.
[53] Барлыбаева С.Х. История развития информационного общества в странах
Юго-Восточной Азии: 60-90-е гг. ХХв. (на примере Малайзии и Сингапура):
Диссертация на ... уч. ... док. ист. н./ ... ... ... им. ... – Алматы, 2004 – 296с.
[54] Барлыбаева С.Х. ... ... ... в мире и ... Учебное пособие. – А.:Қазақ университеті, 2006 – C.17.
[55] Ибраева Г.Ж. Mass Media в политической структуре общества. – А.: ... 2000 – ... ... Е.К. Государственная информационная политика РК в условиях
глобальной информатизации: Диссертация на соиск. док. пол. н./КазНУ им. аль-
Фараби. – А:[б.и.], 2006 – ... ... Р. ... в контексте нового информационного порядка.//
Саясат. – 2004 - №2 – С.42-46.
[58] Дмитриенко Т.А. Обеспечение информационной безопасности и ... ... ... ... Аналитик. – 2003 - №5
– С.12-14.
[59] Есенжолова Б. Создание единых информационных систем как фактор
развития рынка информационных услуг в ... ... – 2004 - №6 ... Токаев К. Внешняя политика Казахстана в условиях глобализации. –
Алматы, 2000 – С.15.
[61] Информация. Дипломатия. Психология. – М., 2002 – ... ... ... отношения и мировая политика. – М:
Просвещение, 2004. – С.205.
[63] Окинавская хартия глобального информационного общества, Окинава, июль
2002г.// http//:www.iis.ru/library/okinawa/charter.ru.html
[64] Резолюция Ген ... ООН ... о ... Всемирной встречи на
высшем уровне по вопросам информационного общества.//
http://www.un.org/russian/conferen/wsis/gares.htm.
[65] Бухарестская декларация Общеевропейской конференции по подготовке
ВВУИО, ... 9 ... ... ... ... ... ... конференции по подготовке
ВВУИО, 15 января 2003г.// http://www.itu.int/wsis/.
[67] Декларация Бишкекско-Московской конференции по информационному
обществу, Москва, 24 октября 2002г.//
http://old.minsvyz.ru/site.shtml?id=3125.
[68] Резолюция второй ... ... по ... ... 16 ... ... ... принципов «Построение информационного общества – глобальная
задача в новом тысячелетии», принятая в Женеве на ВВУИО 12 дек. ... План ... ... в ... на ... 12 дек. 2003г.//
http://www.un.org/russian/conferen/wsis/plan.pdf.
[71] «Декларация гражданского общества», принятый в Женеве на ВВУИО 12 дек.
2003г.// http://www.itu.int/wsis/docs2/pc1/doc6-ru.doc.
[72] Тунисское обязательство, принятая в Тунисе на ... 18 ... ... ... ... ... для информационного общества, принятая в Тунисе на
ВВУИО 15 нояб. 2005г.// http://www.un.org/russian/conferen/wsis/agenda.pdf.
[74] Вартанова Е.Л. Финская модель на рубеже ... – М.: МГУ, 1999. ... ... Е.Л. ... ... на рубеже столетий. – М.: МГУ, 1999. –
С.23.
[76] Барлыбаева С.Х. Развитие информационного общества в мире и ...... 2006 – ... ... Е.Л. ... модель на рубеже столетий. – М.: МГУ, 1999. –
С.83.
[78] ... - ... Бұл ... ... түсінігі шынайы уақыттағы Интернеттің виртуалды
ортасын, ал «офлайн» шындықтағы дәстүрлі өзара әрекеттестікті білдіреді
[80] Песков Д.Н. Интернет в мировой политике и в ... ... ... ... С.Х. ... ... ... в мире и в
Казахстане. – Алматы, 2006 – С.19.
[82] Резолюция Ген Ассамблеи ООН №57/239 «Создание глобальной культуры
кибербезопасности».// http://www.un.org/russian/esa/ict/res.html.
[83] Резолюция Ген ... ООН №55/63 и ... ... с ... информационных технологий».//
http://www.un.org/russian/esa/ict/res.html.
[84] The Ministerial Declaration on Trade in Information Technology
Products – ITA//
http://www.wto.org/wto/english/trator_e/inftec_e/itadec_e.htm.
[85] ... ... С.Х. ... ... ... в мире и ...... 2006 – С.18.
[87] Окинавская хартия глобального информационного общества, Окинава, июль
2000г.// http//:www.iis.ru/library/okinawa/charter.ru.html.
[88] Конвенция Тампере о ... ... ... ... ... ... и ... операций по оказанию помощи.
Тампере, 18 июня 1998г.//
http://www.un.org/russian/documen/convents/tampere.htm.
[89] ... И.Н. ... ... XXI ... ... ли к ней Россия?//
Власть. – 2000 - №2 – С.101.
[90] Резолюция Ген Ассамблеи ООН №53/70 ... ... ... ... ... ... Е.К. Информационная политика Республики Казахстан в условиях
глобализации. – Алматы, 2006. – С.295.
[92] Панарин И.Н. Информационная ... и ...... 2001. – ... Современные мездународные отношения. – Москва, 1999. – С.23.
[94] Швец Д.Ю. Информационная безопасность России и современные
международные отношения. – М: «Мир ... 2001 – ... Швец Д.Ю. ... ... России и современные
международные отношения. – М: «Мир безопасности», 2001 – С.22.
[96] ... ... 13 ... ... pubs/jp3 ... Крутских А.В. Информационный вызов безопасности на рубеже XXI века.//
Международная жизнь. – 1999 - №2. – С.45.
[98] Резолюция Ген Ассамблеи ООН №53/70 ... ... ... безопасности».// http://www.un.org/russian/esa/ict/res.html.
[99] Почепцов Г.Г. Коммуникативные технологии ХХ века. – М.: Рефл-бук,
1999. – С.120.
[100] Панарин И.Н. «Информационная война и власть». ... на ... ... ... и ... Москва, 26-28 января
1999г.// http://www.stars.ru/.
[101] Сол жерде.
[102] Швец Д.Ю. ... ... ... и ... ... – М: «Мир ... 2001 – С.86.
[103] Швец Д.Ю. Информационная безопасность России и современные
международные отношения. – М: «Мир безопасности», 2001 – ... Сол ... ... И.Н. «Информационная война и власть». Доклад на международной
конференции «Информационные технологии и ... ... 26-28 ... ... Full Texts: Bush’s National Security ... January ... Швец Д.Ю. ... безопасность России и современные
международные отношения. – М: «Мир ... 2001 – ... ... Е.А. ... и ... США – ... ... культура. – 2003 - №8 – С.23.
[109] Мюнклер Х. Терроризм как стратегия коммуникации. – М.: ...... ... ... ... и ... безопасности. –
М.: ПИР-Центр, 2001. – С.30.
[111] http://www.humanities.edu.ru/db/msg/80021.
[112] Алияров Е.К. Информационная политика Республики Казахстан в условиях
глобализации. – Алматы, 2006. – ... ... ... ... ... в миллиарды долларов.//
http://www.crime-research.ru/news/2003/07/0803.html.
[114] Алияров Е.К. Информационная политика Республики ... в ...... 2006. – С.317.
[115] Кто страдает от киберпреступности.// http://www.coe.int/T/r/Press/.
[116] Конвенция о киберпреступности, Будапешт, 23 ноября 2001г.//
http://conventions.coe.int.
[117] Дополнительный протокол к Конвенции о ... о ... ... ... и ксенофобии в Интернете, Будапешт, 7 ноября 2002г.//
http://conventions.coe.int.
[118] Киберпреступность.// ... ... в ... ... Статус информационных коммуникационных технологий в Казахстане (2004-
2006). Отчет ПРООН в Казахстане. – Алматы, 2006. Ч.2. – ... Сол ... ... Указ Президента РК «О формировании единого информационного
пространства Республики Казахстан» от 9 ... 1997г. ... ... ... информационного пространства Республики Казахстан и
мерах по ее реализации одобренная Постановлением Правительства РК от 29
июля 1998г. №715.// Казахстанская правда. – 20 ... ... Указ ... РК «О ... программе формирования и
развития национальной информационной инфраструктуры Республики ... 16 ... 2001г. ... ... правда. – 20 март, 2001г.
[126] Ибраева Г.Ж. СМИ и информационная безопасность.// Саясат. – 2001 -
№7-8. – ... Указ ... РК «О ... ... ... ... в Республике Казахстан на 2005-2007 годы».//
Казахстанская правда. – 16 ноябрь, 2004г.
[128] Закон РК Об информатизации от 11 ... 2007г. ... ... ҚР ... 2006 ... 13 қазандағы №995 Қаулысымен бекітілген
Қазақстан Республикасында ақпараттық теңсіздікті төмендетудің 2007-2009
жылдарға арналған ... ... ... ... ... ... ... Казахстан
на 2003-2015 годы.// http://www.kazembassy.by/econom/industr_razvitie.html.
[131] Басымдылық – білгір де білімді экономикада.//
http://www.almaty.kz/page.php?page id=773&lang=3&article id=1775.
[132] Указ Президента РК «О ... ... ... ... в Республике Казахстан на 2005-2007 годы» от 25 января 2005г.
№1513.// http://www.akorda.kz.
[133] Постановление Правительства РК «О создании акционерного общества
«Национальная компания ... от 8 ... 2006г. ... Указ ... РК «О ... ... экономической зоны «Парк
информационных технологии»» от 18 августа 2003г.// http://www.aitc.kz.
[135] Указ Президента РК «О концепции развития конкурентоспособности
информационного ... ... ... на ... годы» от 18
августа 2006г. №163.// http://www.zakon.kz/our/news/news.asp?id=30066677.
[136] Указ Президента РК «О концепции ... ... ... от 10 ... 2006г. №199.//
http://www.medialaw.kz/index.php?r=85&c=2268.
[137] Дмитриенко Т.А. Обеспечение информационной безопасности и развитие
информационной инфраструктуры Республики Казахстан.// Аналитик. – 2003 - №5
– С.13.
[138] Отчет о ... и ... ... ... ... ... Actis Systems Asia – ...

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Автоматты басқару теориясы пәнінен электронды оқулық жасау66 бет
Ақпараттық желілер құрудағы дамыған елдердің тәжірибесі, даму мәселелері мен негізгі бет алысы10 бет
"Банктік қызметтер нарығының теориялық негіздері."67 бет
. Еуропалық қаржы нарығындағы Евро22 бет
12 жылдық білім беру жүйесінде «қазақ әдебиеті» пәнін оқыту мәселелері5 бет
12 жылдық білім беруге көшудегі эксперименттік іс әрекеттерді ұйымдастыру5 бет
Expo 2017 – ел мәртебесінің асқақ рухы5 бет
VI-XII Көшпенділер мәдениеті200 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
«Қоқыс жағатын және жылу беретін зауыт»13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь