Романдық өнердің стильдік формалары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. Византия өнерінің қалыптасу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.1 Македониялық Ренессанс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 Коминиондық Ренессанс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
1.3 Палеологиялық Ренессанс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17

2. Романдық өнердің стильдік формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
2.1 Франция өнері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
2.2 Германия өнері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
2.3 Италия өнері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39
2.4 Испания мен Англия өнері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...43

3. Готика өнерінің қалыптасуы мен таралуы ... ... ... ... ... ... ... ... 45
3.1 Франция өнері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45
3.2 Германия өнері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .59
3.3 Англия өнері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .61

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..62
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..65
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ..................................................................
......................... 3
1. Византия ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... мен ... ... өнерінің ... ... ... ... ... ... жұмысының өзектілігі. Мәдениет адамзаттың жалпыөркениеттік
дамуының ... ... ... Ол ... да мәдениеттер сияқты, адамдар
үшін тектік құндылықтарды құрайды және ... ... ... ... рөл атқарады. Мәдениет – адамзат данышпандығының
жемісі, ол – адамның рухани және материалдық ... ... ... ... ... бір ... ... өгейсінеді және өмірге келген
адамдардың тіршілік етуінің жағдайы мен алғышарттары ... ... - ... ... ... және ... ... ену
арқылы жасалатын, кодталатын және беріліп отыратын адамның ұрпақтан ұрпаққа
жеткізіліп ... ... ... ... ... ... ажыратады, табиғи күштердің толықтай тәуелділігінен құтқарады
және оны ... ... ... ... үшін жеткілікті түрде ерікті
етеді.
Мәдениет – болмыстың адамзаттық ... ... ... ... және ... сияқты әр түрлі позициядан
қарастыруға болады.
Өнер мәдениет дамуының ... және ... ... ... ... алар орны өте зор. ... мәселелері, әсіресе,
бұрыннан қалыптасқан құндылықтар жүйесін қайта қарау ... ... ... ... ... өнер де ... талабына сәйкес, қоғамның
даму бағыттарына сәйкес, ... ... оның ... ... ... Оның ... ... деген идеологиялық әсері
айтарлықтай маңызды. Мәселен, діни ... өнер ... ... ... ... ... эстетикалық дүниетанымды
қалыптастыруы, тәрбиелік мәндігі зор ... ... ... ... материалдық мәдениетті дамытуда, жаңа
құндылықтарды қоғам ... ... ... ... мәдениетін
жақсартуда және қала мәдениетін қалыптастыруда алатын орны өте ... ...... ... ... ... ... өмірлік
философиясын, эстетикалық талғамын және ... ... даму ... ... ... ... болып табылады. Таңбалы тастағы
кескіндер мен тағы адамдардың ... ... ... ... мәңгілік туындыларымен жалғасқан, халықтың ... ... ... сұлу дүниелерсіз, өнер әлемінсіз, қандай ... ... ... ... да, өнер мәдениеттің алтын қазынасы, адамның ұлылығын білдіретін
ғажап көріністердің бірі – оның ... ... ... ... пен
жақсылықтың бет-әлпетін бейнелеуі болып табылады. Сонымен қатар, өнер –
техниканы дамытудағы қозғаушы күштердің ... ... бір ғана ... алатын болсақ, мұнда, мәселен, әртүрлі машиналар, аппараттар, құрал-
саймандар қолданылды. Осының нәтижесінде ... ... ... қоғамдық қатынастардың жеңілдеуіне жол ашылды. ... ... ... ... оның ... мен ... зор мағанаға ие.
Сондықтан, “Ортағасырдағы Батыс Еуропа өнері” атты ... ... ... деп санаймыз.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Аталмыш тақырып төңірегінде танымал
ғалымдар көптеген өз ... ... ... ... ресейлік
Аверинцев С.С. [1], Бычков В.В. [2], Каждан А.П. [3-4], Курбатов Г.Л. ... ... Л.Н. [7], ... Г.Г. [8], ... З.В. [9], ... ... өз зерттеулерін арнады. Мәдениеттанушылар арасынан Ильина
Т.В. [10], Нессельштраус И.Г. [11] секілді ғалымдар ... ... ... ... ... ... ... қазақстандық ғалымдарға келер болсақ, олардың
арасынан Ғарифолла Есім [12], ... Б.Ғ. [13], ... Т.Х., ... ... А. [14] ... атап ... ... мақсаты. Ортағасырдағы Батыс Еуропа өнерінің маңыздылығын
анықтау.
Зерттеудің міндеттері:
- ортағасырдағы Батыс Еуропа өнерінің идеологиялық бағытына ... сол ... өнер ... ... ортағасырдағы Батыс Еуропа өнерінің эстетикалық құндылықтарын
анықтау;
- ортағасырдағы Батыс ... ... ... ... ... оның ... ағымдарына сипаттама беру;
- “романдық” және ... ... ... ... ... ... ... Батыс Еуропа өнерінің қоғам санасына деген ықпалына
байланысты сипаттама беру.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы. Ресейлік және қазақстандық ғалымдардың ... ... ... ... ... ... қарастырылды және
мәдениеттанудағы терминологиялық сөздікке кейбір анықтамалар аударылды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы келесі қағида:
- ортағасырдағы Батыс Еуропа ... ... ... ... мәдениеттің дамуына және қоғам санасының өзгеруіне өз
ықпалын тигізді.
Зерттеуден алынған нәтижелер:
1. Ортағасырдағы Батыс Еуропа өнерінің ... ... ... Византия өнеріне, романдық өнерге және готикалық ... ... Оның діни ... ... ... және ... ... ерекшеліктері айқындалды.
Зерттеу жұмысының әдістемелік негізі. Әдіснамалық тұрғыдан алғанда, ... ... ... ... ... өнеріне байланысты мәдени-
теоретикалық талдау ... Ал ... ... ... өнерінің
қалыптасуы мен таралу тарихын айқындау үшін, оның ықпалын білу ... ... ... ... және ... ұғымдардың
мәнін айқындау үшін теоретикалық және логикалық талдау жасалынды.
Зерттеудің тәжірибелік маңыздылығы. Зерттеудің негізгі қағидасы мен
нәтижелерін ... ... ... ... негізгі сұрақтарын
түсіндіру үшін ... ... ... ... ... және ... өнерге қатысты арнайы курсты оқыту
барысында пайдалануға болады.
Зерттеу жұмысының құрылымы мен ... ... ... кіріспеден, үш
тараудан, тоғыз тараушадан, қорытындыдан, ... ... ... Жұмыстың жалпы көлемі 66 бет.
1. Византия өнерінің қалыптасу ерекшеліктері
1. Македониялық Ренессанс
Еуропаның ескі қалаларын көруге келген әрбір адам білетіндей, оның ... ... ... ... ортағасыр ескерткіштері айқындайды. Бірақ,
уақыт осы ... ... ... ... ... көне
құрылыстардың тек ғана шамалы бөлігі сақталып, аман ... ... ... өзі ... еске ... ... Қалалық басқару
органдарымен және қалалық шіркеу коммуналарымен соғылған мұнаралар күні
бүгінге ... ... мен ... ... қарап тұрғандай, ал белгілі
бір жерлерде князьдық қорғандардың қираған ... ... ... Ал
ескі мөлтек-аудандарда орналасып, биік ғимараттардың арасында қысылып
тұрғандай күйге ұшыраған орта ... ... ... ... ... жерлерде сәнді декор фрагменттері, рельефтер және шіркеу қасбетіндегі
мүсіндер, қала ... ... ... ... ... ... Кейбір шіркеулерде ... ... ... ... алтарьлар мен мүсіндерді көруге болады. ... ... ... ... онда ... ... сәнделген
қобдиларды, күмістен жасалған шыны ыдыстар мен кубоктарды, өте ... ... ... ойып ... ... бұйымдарды кездестіреміз.
Осылардың әрқайсысы үлкен өнер туындылары ... ... ... ... ... ... күрделі және қиын
сезімді оятады. Біз ... ... ... және ... ... ... суреттерден шығатын, сонда көрініс тапқан
әсерлі сезімдерді аңғармау мүмкін емес. Дегенмен, ондағы көп нәрселер бізге
түсініксіз. Өйткені, біз ... ... ... тани алмаймыз, қиын діни
нышандардағы ерекшеліктерді ... ... ... ... ... ... аңыздармен салыстырғанда, бізге олар аз
мөлшерде таныс. Дегенмен, Ежелгі Грек ... Рим ... біз үшін ... болып есептеледі, ал уақыт жағынан бізге жақындау орта ғасыр өнері
күңгірт мағына ... Оның ... ... ... яғни ... біз ойлайтын тамаша туралы көз-қарасымызға
сәйкес келмеуі. Осы ... тану ... біз ... ... ... енеміз.
Егер біз орта ғасыр ескерткіштерін терең танығымыз келсе, ... ... ... келсе, онда өз санамызда қалыптасқан әдетті
стереотиптерді уақытша ... ... ... ... Орта ... ... тану процесі жақында ғана басталған іс-әрекет
десек қателеспейміз деп ойлаймыз. ... оған ... ... бойы
үстемдік еткен қатыгез шешім ықпал етті. XV-XVI ғасырларда, яғни Қайта
өркендеу ... ... ... итальяндық тарихшылар
шығармаларында орта ғасыр – ... ... ... ... ... Дәл
осы кезде орта ғасыр өнерін готика деп атады, дәлірек айтсақ, варварлар
өнері деді.
Батыс Еуропа ... ... ... ... ... осы көзқарас
өзгермей, сол қалпында қалды. Феодалдық ... ... шын ... ... ... ... қарсыластары болды. Қайта өркендеу
дәуіріндегі итальяндықтарға қарағанда, француз ағартушылары орта ... зор ... ... жасады. Осыған көзіміз жету үшін, Жан ... ... еске ... ... « ... готикалық шіркеулердің
порталдары оларды шыдап салғандар үшін масқара болып көрінуде». ... ... ... үшін ... барлық өнері «ескі режимнен» туындаған
өшпенді нәрсе болды, демек, оның ... ... ... ... ... ... ғасыр ескерткіштері шынында да қиратылды. Әсіресе, олардың көбісі
XVIII ғасырда Францияда болған буржуазиялық революция ... ... ... ... аяқталғаннан кейін ғана, орта ғасыр өнерін басқаша
көзқараспен бағалауға мүмкіндік туды. Ең бірінші болып орта ғасыр ... XIX ... ... ... ... болды. Сөйтіп
ескерткіштерді зерттеу жұмысы басталды. Бізге осы зерттеулердің нәтижесі –
орта ғасыр, еуропаның көркем мәдениетінің ... ... ... екенін
көрсетті. Қазіргі тарих ғылымында орта ғасыр деп феодализм дәуірін айтады.
Ол Еуропада көптеген жүз жылдарға созылды – Рим ... ... (V ... ... ... ғасырларда болған буржуазиялық
революцияларға дейін.
Өнер және мәдениет тарихшысы үшін орта ... ... ... уақыттық
мерзімді қамтиды. Мәселен, оның аяқталуы XIV-XV ғасырлар, яғни ... ... ... ... ... ... болу ... Дегенменде, орта
ғасыр өнерінің даму уақыты мың жылды қамтиды. Осыған орай, осындай ... ... оның ... ... ұшырауы таң қаларлық дүние ... біз ... жеке ... мен ... ... ... ерекшеліктерін еске түсіретін болсақ, онда әрине алуан-түрлі
шығармалардың болуы ғажап емес. ... ... бір ... қыр ... ... үнемі болған белгілердің бірі – біріншіден, анық көрініс
тапқан шіркеудің ықпалы, ... ... ... ... ... ... ... қоғамның барлық мәдениетін қамтиды.
Энгельстің пікірі бойынша: «Орта ғасыр ... ... ... ... Ішкі ... ... ... әлем, сарацин деген
жалпы сыртқы жауға христиандық идеямен бірігіп қарсы тұрды. Әртүрлі халық
өкілдерінен, топтарынан ... ... әлем ... бірікті.
Осы теологиялық біртұтастық тек идеялық тұрғыда ғана болмады. Ол тек ... ... ... ол ... және ... ... ... түрінде де өмір сүрді. Әр елдің барлық жерінің тең жартысына ... ... ... ... ... күш пен ... ие болды. Шіркеу
феодалдық жерлерге ие бола отыра, ... ... ... ... ... ... ... феодалдық ұйымымен шіркеу феодалдық
бастамада негізделген зайырлы мемлекеттік ... діни ... ... ... діни ... жалғыз білімді класс болып есептелді. Осыған
сәйкес шіркеулік догма әртүрлі сананың негізі және қайнар көзі деп ... ... ... ... ... ... ... сол ілімнен негіз алатын болды» /15/.
Осы жағдай толық күйінде өнерге де қатысты. Өйткені, орта ... ... ... бағынышты болғандығынан емес, бірақ әрине, шіркеу шығармашылық
туындыларына деген ең маңызды тапсырушы ... ... орта ... ... ... ... ... Осы кезеңдегі шіркеулік және зайырлы
өнер стилі жағынан бірдей болды, оның себебі – ... ... ... ... ... ... және сақталған ортағасырдағы Еуропа өнер
ескерткіштерінің басым көпшілігі христиандық культпен ... ... ... ... деп ... ... ескерткіштері, зайырлы
ескерткіштерге қарағанда жақсы сақталған. Дегенмен, ... ... ... ... ... баға ... ... шіркеуліктермен салыстырғанда
зиялылардың тапсырысы аз мөлшерде болды. Ортағасырдың ерте ... ... және ... ... өзінің сән-салтанатты жиһаздармен
ерекшеленіп, үй іші ... ... ... ... ... түрінде болды.
Ұзақ уақыт бойы сеньорлар және серілерге арналған көптеген көркем
шығармалар қолданбалы ... ... ... ... әшекейлер,
әдеттегідей тек капеллаларда кездесті, тұрғын-үй және салтанатты ғимараттың
қабырғалары кілемдермен сәнделді, өйткені ... ... туа ... ... ... ... оңай еді. Тек ... соңында, XIV-XV
ғасырлардан бастап мүсін өнері және кескіндеме өнерін ақсүйектер қорғандары
мен ... ... үшін ... ... ... ... Осы уақытта
қалалардың дамуына байланысты зайырлы өнердің маңызы арта ... ... ... корпорациялар, қолөнер цехтарының, ал кей-кездерде бюргер
өкілдерінің тапсырыстарының көбейуіне ... оның саны арта ... ... ... ... ... ... шіркеулер салу және оларды
безендіру болды. Шіркеу сәулет ... ... ... және ... жасалған ережелер мен канондар орта ғасыр өнерінің барлық сипатын
және көрінісін айқындады. Өнер ... ... ... ықпал етуші шынайы
күштің нағыз өзі еді. Шіркеу оның ықпалын, оның барлығына қол ... яғни әр ... ... және ... ... да ... ... ерте бағалады. IV ғасырда шіркеу қызметкері Нил ... ... ... болғанын қалады, оның себебі: « жазуды ... ... ... оқи ... ... ... ... қарап, шын
ықыласпен құдайға қызмет еткен жандарды көріп, олардың бойында ... ... ... ... болу үшін ... ... – білімсіздерге арналған библия» деген формула бүкіл орта ғасыр
аралығында өзінің маңыздылығын сақтады. Шіркеу ... ... мол ... оған
үлкен шіркеулерді әдемі етіп безендіруге мүмкіндік берді. Оған кірген адам
өзін ерекше әлемде екенін сезінді. ... XII ... ... ... ... ... ... басшысы болған Сен Дени Сугерияның айтуы
бойынша, алтын жалтырағы және ... асыл ... ... ... ... сезім қалдырып, осы жерде құдай берекесінің бар
екенін білдірді. Бірақ осындай ... ... ... және ... ... шіркеу өнерінің ең маңызды мақсаттарының бірі болды.
Ортағасырдағы өнерге діни идеяларды ... ... ... қарады, дәл
осы жағдай оның шіркеу үшін ... ... Оның ең ... бірі ... ... ... беру, жол сілтеу болды.
Осыны орындау үшін өнер шіркеу доктринасының рухына сәйкес келуі керек
еді, яғни бұл ... ... ... «шіркеу әкелері» Иероним және
Августин ... ... ... о ... өмірмен салыстырғанда
маңызсыз. Орта ғасыр шіркеуліктерінің ойынша, өмір қиындық пен зұлымдыққа
толы, оның әдемілігі ... және ... ал дене - ... ... кісені.
Жердегі өмірдің қиындығы мен азабы адамда көріксіздік сезімін ... ... ... ... ... ... ... ұсынылды.
Сондықтан, өнер, жер құбылыстарының асқан сұлулығын ... ... ... ... ... ... құрылды. Адам денесінің сұлулығына ... ... оны ... ... басу ... ... ... пропорционалды емес, бедеусіз мүсіндер бейнесі пайда болды. Екі
ақиқат туралы шіркеу ілімі орта ... ... ... ... ең ... ... ... немесе діни бастаманы көрсету болды.
Шынайы ... жер ... ... болатын символдарға айналды. Бірақ ол
үшін заттар мен ... ... ... ... ... ... керек еді. Оларды шынайы өмірден алшақтату ... ... ... Өнер ... еліктеуін тоқтатады. Көргеннен алынған әсерді
шынайы жеткізуден бас ... орта ... ... ... ... ... ... аударады. Оның таңдағаны азаптану сезімі.
Әрине, бұған шіркеудің ықпалы өз ... ... Оның ... ... – тазартушы от және жалын, одан адам жаны бекілген болып ... ... ... ... ... қиындықтарымен келістіру керек
еді. Орта ғасыр суретшілері ғажайып айқындықпен ... ... ... ... ... ... қан ... біз барлық жерде
адамсыз қатыгездіктің үлгісін көреміз. Жұмақтан қуылған Адам-ата мен Хауа-
ана азаптануға душар болған, ... ... ... Иродтың жауынгерлері
сәбилерді аяусыз қырады, күнәһарлар тұзақ отында қиналады, ал ... ... мен азап ... ... өтеді /17/.
Осы бейнелерді көріп, орта ғасыр тарихын ... ...... ... , ... инквизиция алауы, жойқын эпидемиялар,
серілердің қарақшылық істері.Тынышсыз және бұлдыр бейнелерде өмір ... Біз осы ... орта ... ... басқа жағына келеміз, яғни оның
шынайы негізі мен халық шығармашылығының жақындығына ... Орта ... ... өнерін және кескіндеме өнерін тек қана ... ... ... ... ... бір түрі ... еді. ... мазмұны өте кең. Онымен таныса отыра, біз шіркеу қойған шектеулерге
қарамастан, ондағы шынайы өмір ... бар ... ... ... ... тек қана діни ұйым ... жоқ. Орта ... шіркеуі – ірі
феодал болды. Ол ... ... ... соғысқа қатысты, саяси күреске
белсене араласты, оның ... қару алып ... ... ... ... ... отыра, ол оның ықпалынан қаша алмады. Сонымен қатар, шіркеу
дін ілімінің символдарын дұрыс түсінбейтін көрермендердің көзқарастары ... ... ... ... және ... болу үшін өнер ... ... тиіс еді. Туындыларды шығарушы орта ғасыр қол өнершілерінің
көркемдік шығармалары халық шығармасының түп ... ... ... ... ... ... және тапсырыс беруші рөлін атқарды, ал
оның жасаушысы және көрермені халық болды. Осы жағдай орта ... ... ... ... әсер ... тұра ... ... қатар, дәл
осындай ерекшелік оның өшпес ... ... ... ... ... ... жат ... декоративті жиһаздардың қйнар көзіне
айналды. Бұл жерде ... ... ... күлдіргіштерді, айтысып
жатқан қажыларды, аңның артынан қуып жүрген аңшыларды және құдайға құлшылық
етуші ... ... ... ... ... көптеген аңдар,
ажарсыз жандар мен құбыжықтар ... Көп ... ... ит ... ... ... ... капительдерден және сарай
терезелерінен ... ... ... ... ... ... барлығы аббат
немесе епископ ұйымдастырған шіркеуді безендіру бағдарламасына кіргенін
көзге елестету мүмкін ... ... ... ... ... ... тұрғысында түсіндіруі толық табыспен аяқталмады. Теологтар
шіркеулердегі осындай ... ... ... ... ... ... қатар, монастыр басшылары кей-кездерде осындай жат ... ... ... ... ... жойу үшін ... ... отырды. Бірақ теологтар бұған көнуге мәжбүр болды. Халықтың
қиялымен пайда болған ... ... ... ... ... ... олар көрермендер талғамына сай келді және мұнымен санаспау
мүмкін емес еді. Орта ғасыр өнері ... ұзақ ... ... бір ... сақтай отыра, ондаған жүз жыл ішінде күрделі және қиын даму
жолынан ... ... орта ... өнер ... үш ... ... ... (VI-X ғғ.), романдық (XI-XII ғғ.) және готикалық (XIII-XIV
ғғ.). Бірінші кезең Еуропада ... ... ... ... оның ... ... ... үшінші – орта ғасыр қалаларының жоғары
дәрежеге жетуімен байланысты. Осы ... ... ... ... ... XIX ... ... болған ( «романдық тілдер» ... ... ... ... ... ... ... дамыды. Орта ғасыр тарихын,
мәдениетін зерттеушілердің пікірінше, орта ғасыр – бұл ... ... ... ... ... ... ... Дегенменде, орта ғасыр мәдениеті,
өнері өте жоғары деңгейде дамыған. Бірақ діннің және шіркеудің үстемдігінің
кесірінен оған оң баға беру ... ... ... ... ... болуы орта ғасыр мәдениетіне зор ықпалын тигізді. Рим империясы
құлдырағаннан кейін ... ... ... ... ... болды.
Осындай жағрапиялық және мәдени ортаның өзгеруі Византия ... ... ... ... ... ... романдық және готикалық өнерлерге
қарағанда мағынасы жағынан ерекше ... ... ... ... ... дінінің ішіндегі православиялық ағымнан нәр алып соған негізделді.
Сөйтіп, Византия ең бірінші христиандық ... ... ... – Рим империясының шығыс бөлігінде IV ғасырдың аяғында ... ... Ол XV ... ... ... өмір ... 330 ... астанасы – Константинополь болды. Оны алғаш ... ... ... ... ... 326 жылы ... Константин салғызған. Византия
атануы осыдан.
395 жылы екіге бөлінген Рим ... құл ... ... ... ... ауыр ... ... Құлдардың,
колондардың (ұсақ жер жалдап алушылардың) қарулы ... ... ... V ... ... Рим ... күйреуіне әкеліп
соқты. Құл иелену құрылысының дағдарысы Шығыс Рим империясын да ... ... ... ... шаруалар көп болғандықтан дағдарыс күшті
болмады. Осындай және басқа да тарихи ... ... ... Рим
империясында құл иелену құрылысы қоғамдық-экономикалық жаңа деңгейге көшуге
ұзақ уақыт жол ... Құл ... ... ... ... ... ... сақталды. Византиядағы құл иелену құрылысының ... ... әлі жете ... құл ... мен ... өту
дәуірі жөнінде де тарихшылар арасында бірыңғай пікір жоқ /19/.
Варварлардың үздіксіз шапқыншылығына тойтарыс беріп, император Юстиниан
I (527-565) тұсында ... өзі ... ... 533-534 ... Солтүстік
Африканы, 535-555 жылдары Италияны, ал 554 жылы оңтүстік-шығыс Испанияның
бір бөлігін жаулап алды. Бірақ бұл ... құл ... ... ... ... ... сәтсіздікке ұшырады, сөйтіп VI-VII ғасырлардың
аяғында әлгі ... ... қол ... ... шықты. Құл
иеленушілердің қатігез саясаты Византияның өзінде шаруашылықтың ... ... VII ... Византия жерінің көпшілігіне славяндар орналасып,
Болгар мемлекеті құрылды. VII ... орта ... ... Месопотамия,
Сирия, Палестина мен Египетті ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың кең таралуына әкеп соқты;
салық төлеушілер мен әскерлер негізінен ... ... ... ... Византияда тәңірі бейнесіне табыну қозғалысы – шіркеу меншігіне
қарсы қозғалыс кең өріс алды. Бұл монастырьлардың ... зор ... ... ... ... ... императорлар Лев III (717-741)
мен ... V бұл ... ... ... пайдалануға тырысты.
Халық қозғалысының өрістеуінен (Фома Славияниннің 821-823 ж. көтерілісі)
қорыққан үкімет 843 жылы ... ... ... ... ... IX-XI
ғасырларда Византияда еркін қауым мүшелері мен әскери қоныстардың жерлері
тартып алынып, шаруалар басыбайлылыққа ... ... ... ... ... ... ... алды. Бір орталыққа бағынған күшті
мемлекеттік аппаратты император ... оның ... шек ... ... зор рөл ... ... ... жағынан бұрын маңызы
зор болып келген Византия қалаларының рөлі өсе түсті. Күшейіп келе жатқан
феодалдарға ... ... қала ... ... ... ... үкіметті
қолдады. К. Маркстің ойынша, «Шығыс пен Батыс арасындағы алтын көпір» болып
атанған Константинополь сауда мен қолөнердің аса ірі ... ... орыс ... ... Византияның сыртқы саясатында X
ғасырдан бастап зор ... ие ... Киев ... ... ... екі ел арасында сауда және ... ... ... әлсірегенін пайдаланған Византия императоры Василий II
Болгаробойца 1018 жылы ... ... ... XI ... ... көшу процесі аяқталды. Византияның әлсіреу кезеңі басталды
/20/.
Византия Кіші ... ... ... және ... ... ... айрылды. Қауіп төнген кезде үстем ... ... ... ... көмегі Алексей I Комининге 1091 ... ... ... келген печенегтердің шабуылы мен
нормандарды тойтаруға мүмкіндік берді. I-крест ... ... ... ... Кіші ... едәуір бөлігін қайтарып ... ... мен ... ... ... аппараттың нығаюы XII
ғасырда Византияның ... ... ... болды, бірақ ауыр алым-салық,
аяусыз феодалдық ... ... ... ... ... ... ... Ангелдер әулеті (1185-1204) билеген Византияның күші әлсіреген
кезде төртінші крест шорығына қатысушы Батыс Еуропа ... 1204 ... ... Латин империясын құрды. Басып алынбаған ... ... ... ... ... ... 1261 жылы Никея
императоры Михаил Палеолог жат жерлік басқыншыларды жек ... ... ... ... ... ... азат ... сөйтіп
Византия империясын қалпына келтірді. Тауар-ақша қатынастарының дамуына
байланысты Византияда XIV-XV ... ... ... күшейіп,
феодалдардың үстемдігі бұл процеске бөгет жасады; бірқатар ... ... ... империясының әдебиеті көне және орта грек тілдерінде жазылған.
Византия әдебиетінің дамуы IV-VI ғасырлардан басталып, ... ... ... соң (1453) ... Византия әдебиеті – Византия
тану ғылымында аз зерттелген саланың бірі. Византия әдебиетін зерттеу ... ... ... ... ... ... ... Ш. Диль,
неміс ғалымы К. Крумбахер) діни тақырыптарға негізделген деп, Византия
әдебиетін ... жете мән ... ... ... ... ... ... т.б.) мен кеңес византистері (М. В. Левченко, Е. Э. ... ... әр ... ... ... ерекшелігін ашып,
дүние жүзі мәдениетіне қосқан үлесін анықтады. Феодализм тұсында ... ... ... діни ... ... алды. Халықтық әдебиет те
өзінің өсуін тоқтатпады. ... ... ... әйел ... ... ... ... Фотий шығармалары мен энциклопедияға ұқсас «Мириобиблон»
атты анықтамалар жинағы дәлел. Бұл ... ... ... ... ... ... ... кезінде Византия әдебиетіне
славянның ертегісі, ... ... ене ... Үстем тап өкілдерін
тұспалдап сынаған жануарлар ... эпос ... Бұл ... ... ... ... Метафраст, Христофор Митиленский, Николай
Колликл, Феодор Продром және т. б. еңбек ... ... ... ода,
эпиграмма сияқты поэзиялық үлгілерді молырақ қалдырған Михаил Пселл еңбегі
ерекше. Сондай-ақ, Н. Акоминат, Л. ... ... ... ... ... ... ... /21/.
XIV-XV ғасырларда феодалдық езгінің қысымына қарсы күресуші гуманистер
тобы пайда болды. Бұл ағымның ... ... ... ... ... ... шығармаларында айғын көрінді. Константинопольді
түріктер ... ... ... ... ауыр ... бейнелейтін қайғылы
жоқтаулар халық арасына кең тарады. Константинополь ... ... ... ... ... ... ... ұзақ жылдар игі ықпал етіп
келді.
Византияда монументальды кескіндеменің ең сүйікті техникасы өрнек болды.
Егер антикада өрнек пен ... ... ... ... енді ... ... да істей бастады. Бастапқыда, Римдегі қасиетті
Константин мавзолейінде ... ... ... Онда ... нышандар
қолданылды: жүзім, жүзім сабағы – христос қанының ... ...... ... болды. Көркемдік мәндегі ансамбль интерьерінің ең бағалысы
Реваннадағы Витал шіркеуінде құрылды. ... ... ... ... ... құрылымына бағынды. Әшекейлік негізіне Христостың
құрбан болу идеясына біріккен нышандық бағдарлама қойылды. Апсидтің төменгі
ярусындағы өрнектерде император ... мен оның ... ... шығу ... ... Фигуралардың пропорциялары созылған,
киімдердің астындағы дене көлемі сезілмейді. ... ... ... ... ... – икона жазудың отаны. Иконалар тақтайларға ... ... ... ... ... Жеке ... ... ол майысып кетпес үшін оның теріс жағына арнайы
қысқыштарды ... ... ... соң оған ... қоршалған
қобдишаға ұқсас шұңқыр жасалған. Содан соң оны ... ... ... ... жабыстырған, ал оның үстінен тағы желім жағылған. Бір-екі
тәулік өткеннен соң ол әктелген. Әк ... ... ... левкасталып,
кеуек таспен ажарланған. Сөйтіп, алдын ала қара бояумен сурет жасалынып,
фигуралар мен бастардың және ... ... ... ... оған
алтын мен бяуды жағу оңай болды. Негізінде, бояулар минералды ... ... ... ... жазылған. Темпера дегеніміз әртүрлі
бояулардың қосындысынан жасалған ... ... ... ... ... қатар, оған құрғақ пигментті де қосқан. ... ... ... (қызыл түсті минерал), қызыл бояу, жоса, ақшыл бояу, сары ... ... ... ... ... лазурит, индиго, мыс, қорғасын
ақшылы, қара түсті бояулар болды. Осы пигменттерді араластырғанда алуан-
түрлі түстің бай ... ... ... ... ... ... ... бір бояу қабатын тек толық ... ... ... жағу ... ... ... белгілі бір ретпен жағады. Бірінші ая жағылады,
содан кейін таулар, ғимараттар, киімдер, ал ең соңында ... ... ... ... ... ... содан үстіңгі жағы ақ түспен
жағылған. Сөйтіп, ... ... ... бояу ... ... ... ... киімдерден бос дене бөлігін «өзіндік» етіп жазды.
Алдын ала жағылған санкирге қайтадан қызыл ... ... ... салынды
(санкир - негіздің қара аясы). Бет-әлпеттер майда жағуларға ақ түсті аялар
жағылып, реттік ... ... ал ... ... ... тушпен боялды. Жұмыс аяқталғаннан соң оны өңдеу үшін алтын ... ... ... ... ... Иконаның түсін анық ету үшін
олифтік май жағылды. Икона жазу мақсаты – ... дене ... ... ... дейін жеткен иконалар VI ғасырға ... ... ең ... рөл ... Христос бейнесі. Оның көтерілген оң қолы
бата беруді білдіреді, ал сол ... ... ... тұр. ... ... ... ... жеткізу үшін кескіндемелердің ерекше түрі құрылды.
Онда әулиенің сыртқы түрінің болуы міндетті болды. ... ... ... ілімді ойлап шығарды. Қызыл және ... ... шие түсі ... бейнесін білдірді, көк түс – тазалықты, қызыл
– құдай отын, қызыл ...... ... ...... ... ақ түс
– құдай бейнесін білдірді. Христосты шие ... ... ал ... көк ... ... ... икондардың аясы немесе фоны алтын
түсте болды. Кейде фигуралардың ... және ... ... ... ... ... ... алтын мәңгілік жарықтың символын білдірді.
Бейнедегі алтын оған мистикалық сипат берді. Шіркеудегі иконалардың көбісі
литургиялық нышанға ... ... ... ... ... ... шығарылды.
Ғибадатханалық сәулетшілік.
Византия өнерінің гүлденуі Юстиниянның басқарған кезеңімен байланысты.
Юстиниянның патшалық құрған кезінде Византия ... ... жуық ... салынды. Исидор және Тралл Қасиетті София шіркеуін
тұрғызды. Шіркеудің ұзындығы 70 метр болды. Күмбездің ... 50 ... ... 31 ... ... Оның қырыққа жуық терезесі болды. Осы шіркеуді
салу үшін он мың ... ... ... ... ... ... культ
талаптарына бағынуына байланысты VI-VII ғасырлардың ... ... ... ... шіркеулер тұрғызу талабы алғы иконалардың бірі
болды. ... ... ... ... ... ... тиым ... жылы шыққан эдиктімен байланысты. 843 жылғы ... ... ... етуді діннен азғандық деп санады. Сөйтіп, ... ... ... бір ... ... ... ... күресу кезеңі өнерде
зайырлы тақырыптардың дамуына үлкен үлесін қосты. VIII ғасырда декор өнері
гүлденіп, орнаменттік өнер ... ... ... ... ... ... ... кезінде орнады. Оның негізін Василий I
салды /22/.
Иконаға қарсы күрес ... ... ... жазу ... ... кезінде қайта қалпына келеді. Сонымен қатар, діни өнердің негізіне
қойылған басты мән-мағыналық және көркемдік ... ... X ... ... өнерді «Македониялық Ренессанс» деп атайды. Өйткені,
Константинопольдың білімді топтары ... ... ... бейілділігін
танытты. Осы кезде Константинопольдағы қасиетті София шіркеуін өрнектермен
әшекейлеу басталды. X ... ... ... өнер ... ... ... ... бірақ рухтанған бейнелерді ойлап
табуға деген талпыныс күшейе ... XI ... ... ... ... түбірлі өзгеріс байқала бастады. Бейнелер қатаң және
аскеттік мағынада жасалды. Бет-әлпеттер қатып ... ... ... ... аскеттік бағыт алған өнер күшті ... ... ... болды. Оған өз септігін тигізген жаңа дін ілімін ұстанған Симеон
болды. Ол мистикалық діни ... ... еді. XI-XII ... ... ... тек ... ... үстірттік тән болды, олар
күмбездер мен апсидтер. IX-XI ... ... ... ... ... орындарды кеңейту талпынысымен сипатталады, сонымен
қатар, дуалдар бағыналармен ... және ... ... көшкен.
Осыдан византиялық өнердің жаңа кезеңі басталды. Ол Коминиондық Ренессанс.
2. Коминиондық Ренессанс
XI-XII ғасырлар ... ... ... Ренессанс» деп аталады. Ол
осы кезеңге билік еткен династияның атымен байланысты. Осы уақытта өнер
гүлденеді. XI ... ... ... византиялық өнер аскетизмнен және
монументальды формалардан бір жолата алшақтайды. Рухқа толы, әдемі, ... ... ... ... ... жаңа түрі ... Осы ... иконалардың жаңа түрі дүниеге келеді. Демек, бір ай бойы
шіркеулік күнтізбе бойынша ... ... мен ... ... ... иконалардың үстірті реттік горизонтальды
сызықтарға бөлініп, олардың орнына шіркеулік күнтізбеге ... ... ... шағын фигуралары қойылды. XII ғасыр жаңа тенденцияларға
бай болды. Ғасырдың ... ... ... ... иконалар пайда болды.
Олар Константинопольдегі Паммакаристос Құдай ана шіркеуі үшін ... ... ... ... ана ... ... ... көркемдік тіл айқындалғанымен, симметриялық құрылымымен,
бастың дөңгелек формасымен, барлық линиялардың ... ... ... Осы уақыттағы басқа бағыт ұстанған өнердің
классикалық тепе-теңдігі ... ... ... Осы түрдегі ең әйгілі
икона «Владимирлік Құдай ана» болды. Ол XII ... ... ... ... ... ... ... оны Владимирге апарды, яғни оның
атауы осыған байланысты. Ол «Құдай ана ... ... ... ... ... екінші жартысында византиялық өнер көп ... ... ... ... күшейтілген мәнерлі бейнелер пайда
болды. Суретшілер осы мәнерлі бейнені көбірек қолдана бастады. ... және ішкі ... күші ... ... ... ... күшті спиритуализациясы ... ... ... ... ... ... стильдегі иконалар «тұзаққа кіру»
және қасиетті Екатерина шіркеуінің Синай тауына «Үлгеру» (Успение) ... Осы ... ... ... ... және ... анық
байқалады. Камерлік және тар тағы бір ағым ... ... ... Оған ... ... формалар, ракурстар, қимылдар
тән. XII ғасырда Константинопольдегі ең маңызды құрылыстардың бірі ... ... ... ... ... ... кеш өнер ... «Палеологиялық» деп атайды.
Өйткені, ең соңғы ... ... ... ... Бұл ... ... ... мен күші бәсеңдей түскен кез еді. Осы кезде ... ... кіру ... анық ... ... ... саяси, тарихи
дағдарысқа ұшырайын деп тұрған Византияда өнер гүлдене бастады. Икона жазу
өнері жоғары ... ... ... ... ... ... 1204 жылы IV ... жорығының серілері Византия территориясын басып
алып, Константинопольді тонап және ... ... ... ... 1261 жылға
дейін сақталды. Бірақ жаңа династияның императоры Михаил VIII Палеолог
Константинопольді қайтарып алды. Осындай ... ... ... ... ... ... арта ... жергілікті көркемдік мектептердің
маңызы күшейтілді, орталықтағы мәдениет аймақтарға ауыса бастады. Сөйтіп,
ұлттық ... ... ... XIII ғасырдың соңында өнерде бейнелер
үлкейтіле бастайды, онда анықтық, ... ... ... Осындай кескіндеменің тұжырымдық және монументализмдік стилі XI
ғасырдың бірінші жартысындағы ескі византиялық өнерге ұқсайды, бірақ ... ... ... ... ... ... және ... Аспан патшалығының бейнесі ретінде бекітілді. XII ғасыр өнерінің
ең басты арқауы жаңартылған классикалық идеал болды. Осы өнер өзін ... ... ... ... ... ... түрі ... болып,
онда әулие бейнесі кесекпен қоршалған. Сонымен қатар, оның өмірі және ол
жасаған ғажайыптар суреттелген. Олардың сюжеттері ... ... ... ... және ... ... пайда болды.
Мәселен, қасиетті Николай Марликийдің иконасында оның туылғаны туралы сцена
суреттелген. Әулиенің өмірлік оқиғасының реттілігі толық ... ... ... ... өнерде батырлықты суреттейтін бейнелер пайда
бола бастады.
XIV ғасырдың басындағы нәзік және таңдамалы византия ... ... ... сарай айналасында пайда болған сарайлық мәдениеттің камерлік
тармағы болды. Оның бірінші сипаты - өткен антикаға ... ... ... ... ... ... ... құштарлық. Өнердің тақырыбы
шіркеулік болды, бірақ классикалық модель ... ... ... ... мен ... ... болды. Көптеген иконалар ... ... ... пропорциялары дұрыс, іс-қимыл икемді,
позалар тұрақты ... ... ... ... ... ... өте ... болды. Суретшілер колонналарды коринфидік
капителиялармен бірге, декоративтік бетперделерді ... ... ... ... 30 ... ... күрес және азаматтық соғыс басталды.
XIV ғасырдың 50 жылдарында Византияда саяси және шіркеулік ... ... ... ... ... ... ... жетіп
аяқталды. 1351 жылы Соборда Григорий Палама жеңіске жетіп, оның исихия
туралы ... ... ... ие ... ... ... маңызы мынада:
адамның жаны ерекше күйге келтіріліп, содан ол құдай ... ... ... ... ... ынта қою, ... ... гармония мен
тыныштық жоғалады, ішкі ... ... ... ... ... Сенім
сұрағы маңызды болып, монахтық өмір сүру тәсілі идеал ретінде қабылданады.
Кіп-кішкентай ... ... ... иконалардың көлемі ұлғайып,
ондағы бейнелерді түсіну оңай болды. Мемлекеттің экономикалық әлсіреуіне
байланысты монументальды сәулет өнерінің ... ... ... ... ... сәулет өнері декоративтігімен ерекшеленеді. Осы
кездегі ең танымал ескерткіштердің бірі – Хора шіркеуі, оның ... ... ... басталған.
1453 жылы Византияны Турция жаулап алды. Сөйтіп, византиялық өнердің
мыңжылдық даму тарихы аяғына жетті. ... ... өнер ... ... зор ... тигізді.
2. Романдық өнердің стильдік формалары
2. 1 Франция ... Карл ... ... ... ... оның ... алғашқы
белгілері императордың тірі кезінде-ақ байқалған болатын. Бұл процесс оның
жақын ... ... одан әрі ... ... ... ұлдары мен
немерелері билеген кезеңді ... ... мен ... IX ... II ... бастап, арабтар мен венгрлердің,
әсіресе, қатал нормандардың тоқтаусыз ... ... ... ... ұзақ та ... ... ... ауыр апаттар кезеңіне келеді. Көптеген
монастырьлар, қалалар, қамалдар құлдырады, ... ... ... және ... өнер ... ... ... өмір
құлдырау кезеңіне келді. IX аяғы мен X ғасырдың басы арасындағы ... ... ... тарихындағы ең қараңғы кезең болды. Тек осы біздің
эрамыздың алғашқы мыңжылдығының соңындағы ... ең ... ... ... солтүстігінде ұзаққа тоқталып, шабуылдары қысқарған
кезде ғана, Батыс Еуропа қайтадан ... ... ... ... ... ... ... түбегейлі түрдегі феодалдық қатынастар орнап,
экономикалық өрлеу мен мәдениеттің жаңа өрлеуі байқала бастады. Оның ... ... ... ... ... дамуының жоғарғы дәрежедегі
дамуы кезеңіне сәйкес келетін бұл фаза романдық стиль атауын ... Бұл ... ... ... XI-XII жүзжылдық сәулет өнерінің ежелгі Рим ... ... ... ... циркульді аркалар мен бірігулердің
қолданылуы) анықталған кезде пайда болды. «Романдық тілдер» ... ... ... ... ... ... атауы қарастырып отырған
кезең өнерінің бір ғана, маңызды емес ... ... ... ол ... ... ... ... кезең IX-XII жүзжылдықтарды қамтиды,
мұнда IX ... – ерте ... ал XII ... ... кезеңдегі романдық өнер
кезеңдері деп қарастырылады. Бүкіл Еуропаның жеке ... мен ... ... ... бір-біріне сәйкес келмейді. Бұл
стильдің Италия мен ... ... XIII ... ... бөлігін
қамтыса; керісінше, Францияның солтүстік-шығысында XII ғасырдың II жартысы
– романдықтан кейінгі готикалық кезең болып есептеледі.
Феодализмнің ... ... ... ... ... қалуы мен жеке
феодалдардың өзімшілдіктері мәдениет пен өнердегі құбылыстардың атақты
дәлеліне әкеліп соқты. Еуропаның XI-XII ... ... ... ... ... ... мектептердің әртүрлілігімен ерекшеленеді. Дегенмен,
бұл кезең өнері бірліксіз болмады. Дәл осы ... ең ... ... ... ... ... еткен жалпыеуропалық стиль
қалыптасады /25/.
XI-XII ғасырлардағы ... ... ... ... ... ... ... мен елдер арасындағы ... ... ... ... жүзеге асыруда маңызды рөл ... ... ... ... ... шіркеу мүмкіншіліктері шырқау шегіне жетті. Оның сол
кезеңдегі рухани өмірге деген әсері ... ... Оның ... ... зор ... ... ... еді. Әсіресе,
монастырьлардың маңызы жоғарылады. II ... ... ... монахтықтың
жаңа ұжымдық формалары пайда бола ... ... ... ... ... ... байланыста болып, папаның билігін
ғана мойындайтын басты монастырьға ... ... ... ұйымдар пайда болды, олардың ішіндегі ең құдіреттісін XI
ғасырда бургунд аббаттығы Клюни басқарды /26/.
Шіркеу - өнер ... ең ... ... ... Шіркеудің
зор байлығы оның алдында кең де үлкен мүмкіншіліктер ... оған ... ... ... ғана ... түсу ... ие болды.
Бұл саладағы жетекші рөл де монастырьлардың ... ... ... мықтылығы соншалықты, Франция, Англия, Испания, Германия
елдеріндегі романдық өнер монастырьлық тәуелді өнер деп ... да ... ... кең ... байланыстары сол кезеңдегі
қалыптасқан ... ... ... ... мен ... жаңа формалардың әр жерде таралуына әсер етті.
Монастырьлардың маңызды кіріс көзі мен оның ... әсер ... ... ... ... ... мен мұралары болды. XI-XII ... бар ... ... ... ... барынша жоғарылау кезеңі
болды. Дәл осы уақытта ... ... мен ... ... бару ... ... сұранысқа ие болды. Бұл «қасиетті орындардың» ең бастылары
Палестина, Рим және солтүстік Испания болды. ... мен Рим ... ... ... мен ... ... қиналушылары жайындағы
аңыздарды танылды. Ал Испания ... IX ... оның ... ... ... ... қасиетті соғыс қолдаушысы аталған
апостол Үлкен Иаковтың мүрдесі «ашылған» соң ғана ... бару ... ... Осы үш ... орталыққа апаратын жолдар көбінесе оңтүстік
Франция мен Италия жерлерін кесіп өтті.
Бәрімізге ... ... бару мен ... ... яғни XI ... еуропа экономикасы мен саудасының даму нәтижесінде ... ... ... ... қандай рөл атқарғандығы. Сонымен
қатар, олар өнер мен ... ... да ... рөл ... ... бір ... басқа елге барып жүрген ... ... ... ... шеберлер еріп отырды. Тәжірибе алмастыру
XI-XII ... ... ... өнер ... ... ... ... стиль бірлігін талапқа сай етіп,
дәстүрлер мен өнер жетістіктерінің одан әрі ... ... ... ... ... ең негізгі өнер түрі – сәулет өнері болып табылады.
Феодалдық қоғамда шіркеуге ... ... рөл мен оның ... материалдық құралдар, романдық сәулет ... ... ... ... ... ... Оның әдіс-
тәсілдері мен формалары азаматтық сәулетшілікке де өз әсерін тигізді.
Шіркеулік романдық ... ... ... жетістіктерге
сүйенді және күшті де қатал ықпал нәтижесінде, яғни жергілікті жағдайларға
байланысты, антикалық, сириялық, ... және араб ... ... дамыды.
Еуропадағы феодалдық қанау ... ... ... және ... ... ... бір ... бар болуына және т.б. тәуелді көптеген локальды мектептер
туындатып, қалыптастырды. Архитектуралық тапсырмаларды ... ... ... бұл ... ... болып келеді, көбінесе
ғимарат конструкциялары ... мен ... ... ... бірдей
болып келеді /27/.
Мұндағы негізгі архитектуралық мақсат тастан жасалған, көбінесе ... ... сай ... монастырьлық храм салу еді. Оның негізгі
түрі базилика болып ... ... ... ескерткіштермен
салыстырғанда, бұл кезеңдегі базилика жоспары мен композициясы жағынан
айтарлықтай күрделенген. Жаңарған нәрселер ... ... ... ... ... ... шығыс бөлігінің кеңейтілуі жатады. Бұл бөлік
ұзартылып, басты апсидадан ... тағы ... ... ... ... оның ... ... күрделенеді (көбінесе Францияда).
Романдық өнердегі шіркеулердің кең таралған ... бірі ... ... төбесі біріге жабылған крипталардың, яғни мұраларды сақтау
және өртеуге арналған кішігірім ... ... ... еді /28/.
Романдық ғимараттардың қабырғалары қалыңдығымен ерекшеленіп, күштілікті
білдіретін әсер қалдырады. Терезе және есік ... өте ... ... ... романдық стильді сипаттайтын жартылай
циркульді аркалар сияқты қарапайым тік және ... ... ... ... ... ... және т.б. ... Романдық
шіркеудің сыртқы көрінісі оның жоспарының ерекшеліктерін нақтылай түсіп,
ішкі кеңістігінің мүшеленуін анық ... ... ... ... ... ... ... ұлылық, қаталдық және декоративті
формасына байланысты үлкен немесе ... ... ... ... ... ... ... де осындай әсер қалдырады.
Романдық архитектураның ерекшеліктері біріншіден, біріккен жабындардың
қолданылуы мен ... ... ... жүйесіне шартталған.
Ертедегі ескерткіштерде орталық неф жазық ... ие ... ал ... ... ... мен ... ... пайда болады. Құрылыс
техникасының дамуымен бірігулер біртіндеп шіркеудің барлық ... ... ... тұрғызумен байланысты пайда болған маңызды
конструктивті мақсат- оларды нейтрализациялау, яғни сүйеніштерді құлатуды
көздеген ... ... ... ... ... ... Бұл ... қарапайым шешімі – қабырғалар мен
сүйеніштерді барынша қалыңдату, яғни тастың инерттік салмағы ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі, сонымен
қатар, аз өлшемділігі мен оның ойықтарының кішігірім өлшемділігі де ... ... ... құрылысшылар тиімдірек экономикалық
шешімге ұмтылып, жаңа конструкциялар жасап шығара бастады. Бұл бағыттағы
маңызды ... – тең ... ... ... біріккен қиындылардың тік
бұрышта айқасып, ... ... ... ... ... ... табу
болды. Мұндай біріктіру қабырғаларды жеңілдетуге мүмкіншілік беретін тек
төрт сүйеніш нүктелеріне ғана ... ... ... ... ... ... ... жабу үшін пайдаланылатын, бір-біріне
айқастырылған кресттік жинақтардың қатарын қолдану ... ғана ... ... ... ... ... ... циркульді қиылысулардың кресттік ... ... ... ... ... ... ... қырлы нефалары мен крипталарды, ... ... ... ... ... ол ... кең ... нефаларды көп
уақыт бойы қарапайым ... ... ... сақталған болатын. Қырлы
орталық ... ... ... ... ... қарапайым тік
бұрышты қиылысқан бағаналармен колонналарға сүйелген. ... де ... үшін ... ... ... ... ... олардың
соңғылары жарты колонналы массивті бағаналармен немесе пилястралармен
алмастырылды. Роман архитектурасында ... ... ... ... ... ... ... сипатындағы міндетінен айырыла бастайды,
сонымен қатар, аркадалар мен ... ... ... ... ... т.б. декоративті элемент ретінде кең қолданысқа ие болды. Сондай-ақ,
романдық колонналар ордерлердің тұрақты ... ... ... өте ... және ... ... мол ... уақыттардағы роман шіркеулік архитектурасына тән құбылыстардың
бірі, ол – ... яғни ... ... ... ... галереялар созылып жатқан, монастырьлық шіркеуге жанаса
орналасқан тік бұрышты галереялар /29/.
Романдық кезеңнің ... ... ... ... өте қарапайым. Осы уақытқа қарай, феодалдардың тұрғын үй түрі
– қамалдар қалыптаса бастайды. Көбінесе ол – ... ... ... ... ... Бұл мұнара көпқабатты болды және мырзаның тұрғын
үй қызметін атқарды. Сонымен қатар, көптеген ... ... ... мен биік тас ... ... ... ... да
пайдаланылды. Құрылыс формалары ерекше қарапайым ... Тек ... ғана ... ... ... ... ... Ол үшін,
шіркеулік архитектура қалыптастырған формалар пайдаланылды. Осылайша,
императорлық пфальцтер ... ... мен ... ... және ... үйлері (көбінесе епископтық сарайлар) безендірілді, ал ол кездегі
қатардағы ... ... ... ... ... ... ... көбінесе екі қабаттан тұратын: төменгі – шеберхана ... ... ... ... ... ... қараған қабат, жоғарғы –
тұруға арналған қабат болды.
Культтік романдық ... ... ... ... ... XI ... өзінде-ақ гүлдене бастаған монументальды кескіндеме
өнерінің кеңінен таралуына ықпал ... Дәл осы ... ... тығыз
байланыстас тас монументальды скульптурасының қалыптаса бастауы байқалады:
романдық мүсін ... ... ... ... ... архивольттар мен
капительдерді түгелімен жапқан рельеф формасында ғана бар.
Мүсін өнерінің шіркеу ғимараттарының ... ... ... храм ... жаңа ... ашты. Ертехристиандық
зодчествода пайда болып, жүздеген жылдар бойы сақталған ғимараттың сыртқы
көрінісіндегі аскеттік ... пен оның ішкі ... ... ... енді ... Кең қажылар легіне есігін айқара ашқан романдық
монастырьлық храмдарда ... ... ... мүмкіншіліктерінің
бәріде пайдаланылады. Мұнда храм табалдырығындағы фасад скульптуралары ... ... ие. ... ... ... өнерінің басты белгілерінің
біріне айналды /30/.
Бүкіл дәуір дүниетанымы мен өмір салтында өз ізін ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға
негізделген бейнелеу өнеріне де өте қатты әсер етті. Бұл ... мен ... пен ... ... қарама-қарсы қоюға негізделіп
жасалған бұл үлгіде, сонымен қатар, шынайы ... да орын ... ... ... пен ... ... байланысынан ажыратылған. Романдық
суретшілер өз шығармаларында шынайы әлем иллюзиясын бейнелеуге ұмтылмады
және өздерін ... ... ... ақиқаттылығы мен олардың
шынайылығын іздемеді. Бейнеленген көріністердің компоненттерінің ... ... ... ...... орындары – шынайы оқиғаларда әсер
тудыруға негізделмеген. Осыған сәйкес әртүрлі уақыттағы ... ... ... орны ... ... берілді. Оның табиғат аясында
өткізілетіндігін түсіндіру үшін, суретші ... ... ... ... ... ... Базиликаның кестелген формасы немесе
іс-әрекет етуші адамның жанында орналасқан тек бір ғана ... ... ... өтіп ... ... ... ... көрініс тапқан фигуралар вертикальдық бет
шегінде орналасып, композиция кеңістік пен тереңділік әсерін ... ... ... ... масштабтары өзіне назар аударарлықтай.
Олардың көлемдері бейнеленген адамның иерархиялық маңыздылығына байланысты
болып келеді: мысалы, Христос ... да ... мен ... және қарапайым адамдардан кіші болып бейнеленеді. ... бұл – ... ... ... ... ... ... орналасқан архитектуралық
формалар арасында белгілі бір қатынаста болды. ... ... ... ал ... кішірек болып келеді; фризаларда жермен
пропорциядағы фигуралар бейнеленсе, алдыңғы бөлшектерінде – ... ... ... ... ... ... ... архитектуралық
сызықтыққа мұндай сәйкес келуі, романдық ... ... ... ... құрайды /31/.
Адамдық бейне өз материалдылығынан айрылады, оның көлемділігі
жеткіліксіз ... ... ... ... қатпарлана түсіп, дене
формалары мен қозғалыстары сәйкестенбейді. Олар тартылыс заңына да тәуелді
емес мүлдем басқа құрылым ... ... ... ... жанасса, бірде
желмен жарысқандай желбірейді. Сүйіспеншілікпен жасалған қатпарлар оларға,
яғни ... ... бере ... ... еске ... қатар, анықтылық бұл өнердің ең бір мықты белгісінің бірі болып
табылады. Храмдағы көрнекі көрсетілген ... ... ... ... ... ... өмір де өз ... мен құмарлықтарымен бірге кіреді.
Христиандық ... ... ... салтанаттылғы мен
қатаңдығына берілген көріністерде тірілік, ... ... ... ... қарсы тұрады. Романдық суретші ... ... ... ... өз ... шешімін қорқынышпен
күтудегі күнаһарларды, әскери ... ... ... мен ... ұстап
тұрғандарын, кемедегі саяхатшыларды, қамалдардағы таса орындарды, жазушылар
мен еңбектену ... ... Бұл ... ... ... ... әр адамға түсінікті және қол жетерлік болуына мүмкіндік
береді. Бұл ... ... ... ... емес ... ... болды.
Сонымен осы уақыт өнеріне барлық фантастикалық, керемет ... ... тән. Ол өзін ... ... негізінен көріністердің
Апокалипсистің көрінуі шеңберінен таралуы мәселесінде көрсетеді. Дәл ... әр ... ... ... шамадан тыс ... ... ... ... ... аймағында да көрініс табады.
Мұнда варварлықтың, антикалық, Византияның, Иранның, тіптен, Қиыр Шығыстың
мұралары табылды. Осы ... ... үшін ... ... ... өнер ... мен миниатюралары үлгі ретіндегі қызмет атқарды.
Ерекше сүйіспеншілікке ... ... ... ... барлық мүмкін болатын фантастикалық заттар көрінісі ие болды.
Олардың кейбіреуінде варварлық дәуірді халықтың ... ... ... ... анық ... Олар ... ... дүниені
сезіну фантазиясын үзбеген және оған толығымен кіріп кеткен.
Техника ... ... ... бұл ... ... ... ... өнер дәстүрлері сақталған. Италиядан басқа, қарапайым
түрі – фреска болды. Скульптурада ... ... ... ... ... ... – жергілікті құм, ал Италияда және ... ...... ... ... ... құю, ағаштан және
мрамордан жасалған скульптуралар кеңінен болмаса да, таралды. Тастан
жасалған ... ... ... монументальды скультураларды
қоса алғанда, боялатын болған, ... ... ... ... ... да, сол ... өздері де жеткілікті мәлімет бермейді.
Романдық өнердің аталған ерекшеліктері XI-XII ғғ. Батыс ... ... ... ... ... ... ... жалпы белгілермен
қатар көптеген ескерткіштерде жергілікті ерекшеліктер де байқалады. Сондай-
ақ, феодалдық ... ... бір ел ... да ... ... ие ... ... кездесуіне әкеліп соғады.
Романдық стиль ескерткіштері бүкіл Батыс Еуропада таралған. ... ең көбі ... де ... ... ... ... ... XI-
XII ғғ. бұл аймақ Еуропадағы ең бір гүлденген ... ... ... ... ... коммуникациясы қызметін атқарған қажылықтың негізгі,
басты жолдары өтетін. ... ... ... ... ... жақын,
яғни Жерорта теңізінде, бай қалалар бой көтерді. XI-XII ғ. Франция ... ... ... ... ... ... XII ғ. ... теологтары дамытқан шіркеу реформасы ... ... ... ... ... елі ғана болған жоқ, ол сонымен қатар, номинализм
ілімінің оппозициялық шіркеу отаны да болды, ал оның ... ... ... ... ең ... да үлкен, альбигойлық ересьтер атауын алған
антифеодалдық халықтық ... ... ... ... XI-XII ғ. ... ... әдебиетіндегі ұлы шығармалар – алғашқы жазба редакциялы эпикалық
поэма ... ... жыр» ... ... және ... лирикалық әндерімен атақты болды.
XI-XII ғ. Еуропа елдері феодалдық ... ... ... ... да өз ... ... еді. XI ғасыр оның жеке облыстары –
Бургундия, Прованс, Нормандия, Пуату – ... ... ... болмады.
Король иелігінен тыс жерлерде оның билігі тек номиналды ғана болды. ... ... ... Франция мүлдем өзгерді. Ірі феодалдар қатарының
құдіреттілігі ... ... ел ... ... ... ... ... өтудің даму кезеңі романдық францияның мәдениетіне
де, өнеріне де өз ... ... ... ... архитектураның даму тарихындағы алғашқы орынды
Франция алады. Мұнда біз конструктивті мәселелерді шешудегі әртүрлілік ... ... ... ... ... даму ... Францияның романдық сәулет өнері жинақтардың сенімділігін
қамтамасыз ететін әртүрлі конструкциялар ... ... ... тіректерді қалыңдатудан басқа, бұл ... ... ... ... ... ... ... цилиндірлі жинақты
нейтрализациялау жолымен немесе сол жинақтың салмағын ... ... ... жағдайда, орталық нефадағы жоғарғы жарықты қолдана отырып,
құрылысшылар бірдей немесе тең ... ... ... ... ... шіркеулер тұрғызды. Осы арқылы орталық жинақ қыр жағындағы қарама-
қарсы қысым арқылы өшірілетін болған. Мұндай ... ... және ... храмдарға тән. Овернь храмдарындағы қырлы нефаларды екі
қабатты етіп жасады, бұл олардың салмағын арттырып, ғимараттың сиымдылығын
кеңейтті. ... ... ... ... ... ... Византиялық үлгіні пайдаланумен қатар сол арқылы бір нефті
базиликаны ... жабу ... ... ... ... ... ... орталық жинақ ауырлығы жеңілдеп, оған қиылыс
бағытын береді және тірек арқаларын енгізеді. Олар ... ... ... мен ... алу ... ... салыстырғанда
орталық нефалардың жоғарылуына және оның қабырғаларының ... ... ... ... ... Бұл ... жаңалықтарды
Бурундия зодчийлері жасап шығарды. Сонымен, кейде жоғарғы жарықты ... ... ... ... ... мүлдем бас тартқан. Осылайша,
Нормандияда храмдарындағы ... ағаш ... ... XII ғасырдың II
жартысында олар кресттік жинақтармен ауыстырылды (Канадағы Сент-Этьен және
Сент-Трините шіркеулері) /32/.
Францияның романдық ... ... ... ... ... ... ... нефаны аяқтайтын апсиданың жан-жағында
қырлы нефалардың ... ... ... ... сол арқылы басты алтарьды
айналып шығуға болатын деамбулаторийлер жасалған.
Мұндай құрылым қажылыққа келушілер санының ... ... ... Ол ... ... ... құлшылық ету уақытында да келушілердің
еркін қозғалысына мүмкіндік берді. ... ... ... ... қоршалып, кейде дәл осындай апсидиолалар трансепттің
шығыс бөлігіне жанасады. Сонымен қатар, сыртында бірте-бірте ... ... ... апсиданың, трансептің көлемінен
құрылған пирамидалық композия түрі қалыптасқан. Шіркеудің батыс бөлігінде
көбінесе әртүрлі өлшемдегі нартекстер ... ... ... ... ... батыс фасадта орналасқан және екі ... ... ... есік ойықтары бірте-бірте ... ... ... ... ... ... ... храмдарының
фасадтары көбінесе скульптуралармен әшекейленген /33/.
Францияның романдық шіркеулерінің өлшемдері мен декорлары өте әртүрлі.
Олардың ең үлкені қажылыққа ... ... ... бойында орналасқан.
Ескі қолжазбалар Франция жеріндегі осындай маңызды төрт ... ... ... осы ... ... ... ... Конкадағы Сент-Фуа храмы
және Тулузадағы Сен-Сернен храмы. Әсіресе Тулузадағы (XI ғ.) бес нефалы, ... ... және ... ... ... ... ... өте керемет.
Оның жарты цилиндірлі жинақпен жабылған орталық ... оған ... ... тең ... екі ... қырлы нефалардың кедергісінен
асарық түспейді. Бұл шіркеу қазіргі заманға тек кейбір ... ... ... пен ... өте бай ... ... ... шіркеулері де декоры жағынан кем түспеді. Олардың ішінде, XIX
ғасырдың басында қиратылған, бірақ ескі ... мен ... ... ... археологиялық мәліметтер бойынша атақты Клюни
аббаттылығының храмы (XI ғ. соңы – XII ... ... – XI-XII ғғ. ... ... ... ... ... көзге ерекше көрінеді. Бұл сол
заманға дейінгі салынған храмдардың ең үлкені, ол өзінің өлшемдерімен (187
м. ұзындылығымен) католиктік ... ... ...... ... ... (120м. ұзындығы) асып түсті. Шіркеу бес нефалы болды,
оның шығыс бөлігі екі трансеппен ... бес ... ... ... екі ... екі трансептің шығыңқы бөлігімен
жанасқан; батыс жағынан ғимараттың негізгі бөлігін ұзын үш ... ... ... нефа ... ... ... ... дегенмен оның
құрылымының нақты болуы арқылы қырлы нефаларды төмен етіп ... және ... ... ... оюға ... ... Ғимарат үстінде
жеті мұнара болды – олардың бесеуі ... ... ... ... және екі ... ... ... ал екеуі фасадта
қатарласа орналасты. ... ... және ... ... ... ... ... қатар, құнды
заттардың молдығы бұл храмның кереметтілігін арттыра түсті.
Әдеттегі ... ... ... әрине, қарапайымдау болды.
Көбінесе төбешіктерде немесе ғимараттар жоғарылығында орналасқан шіркеулер
олардың органикалық аяқталуы сияқты болды. Мұндай ... ... ... ... ... шың ... орналасқан қасиетті Михаил – Сен – Мишель
капителласын келтіруге болады /34/.
Француз азаматтық архитектурасының ұлы құрылыстарының қатарына ( қазіргі
кездегі Ратуш пен ... ... де XII ғ. I ... ... ... сарайларды жатқызамыз. Олардың негізгі декоративті әшекейі
фасад ортасындағы ... ... ... ... Романдық кезеңдегі
француздық қамалдар ішіндегі біздің заманымызға ... ... ... ... ... Шато-Тайар қамалы назар аударарлықтай ( XII ғ.). ... ... ... ... ... ... ... қабырғалары
мен мұнараларын айта аламыз.
Кескін сүрет өнері. Романдық кезеңде Франция шіркеулері ... ... ... ... ... ... ... екі
үлкен топқа бөліп қарастыруға болады. Алғашқысы көбінесе әртүрлі ... кең ... ... ... ашық ... ... және жазық формалармен сипатталады. Ал екіншісі, көк фонды,
бай колоритті, Византия өнерінің ықпалы анық ... ... ... ... ... шығармалары, негізінен, Францияның батыс бөлігімен
және Луара бассейні аймағымен байланысты, ал екінші топтың таралу аймағы ... және ... ... ... ... әрине, мұндай болуы
шартты еді. Біріншіден, көрсетілген шекаралар абсолютті емес немесе батыс
Францияда көк ... ... ... ал шығысында және оңтүстік
аймақтарында – ашық ... ... ... ... романдық
фрескаларды бөлшектеп қарастыру қолжазбалардың тағы бір өзіндік қатарының
пайда болуына әкеліп соғады. Дегенмен, ... екі топ – ... ... ... фонды» топқа жататын ең атақты ескерткіш – Пуату аймағындағы (1100
ж. шамасында) Сен – Савенсюр- ... ... ... ... ... ... сапасымен қатар, Францияның кең романдық храмдарындағы
меншіктерінің толығымен сақталып қалуымен ... ... ... ... ... ... қабырғалары мен жинақтарында «Апокалипсис»
көріністері бейнеленген, орталық нефа ...... ... ... Ал ... бөлігіндегі қолжазбалар нашар сақталған, қазір онда
тек капеллалардағы фрескалардың кейбір фрагменттерін ғана көруге болады, ал
басты ... мен ... ... ... ... Романдық храмдағы
суреттердің қарапайым орналасу жүйесінен мынадай болжам жасауға болады:
басты апсидада – Христостың ... ... ал ... – оның ... ... ... ... «Құмарлықтардың» қатары
наркестің екінші қабатында сақталған. Бұлардың басқа крипта жинақтарында
қасиетті Савен мен Киприана ... ... ... ... ... ... ... фрескалары сөзсіз, бір ғана шебердің жұмысы емес, тіптен бір
шеберханадан ... да ... ... ... ... ... ... мен живописьтік манерасы жағынан ұқсас. Оларда табиғи жерлік
бояулар көп ...... ақ, қара және ... көк ... ... және сары ... пайдаланылған. Ал фоны сол түстермен ... ... ... яғни ... ... ... бояулармен басталып,
жоғары қарай бірте-бірте ашық түске айналатын түстермен салынған. Пейзажы
мен архитектурасы минимумға ... ... ... және ... орын ... динамикамен және пішіндерінің ... ... ... ... сенімділікпен, еркін
сызықтармен, ... ... ... бет, қол және аяқ контурлары және
киім қатпарлары сызылған. Түстер мен бояулар ... ... ... ... ғана сол ... ... ашық ... боялған.
Әсіресе, орталық нефа және нартекс фрескалары орындалу ... ... ... ... ... ... ... алып та үлкен
жазықтығын алып ... және оның ... ... төрт ... текті
сызықтармен орналасқан. Бұл ... ... ... ... ұлы ... ... аталады, мұнда дүниенің пайда
болуынан бастап Моисейге заветтердің тапсырылуына дейінгі 36 ... ... Бұл ... рамкалармен бөлінбеген, іс-әрекет
бірлік легімен жүріп отырады. Дүниенің пайда борлуы мен ... ... ... одан қуылу, Каиннің Авелииді өлтіруі, дүниежүзілік топан су
басу, Нойдың бейбітшілік өмірі көріністерінен соң – ... ... ... ... ... ... қырылу көріністері
бейнеленген. Кейде жеке ... ... ... ... оны ... ... ... сары түске боялған тік бұрыш фонында орналастырады.
Кейбір жағдайларда, үзіліс ... үшін ... ... арасына мысал
эпизодтарын (қарға мен түлкі) немесе бізге түсініксіз сюжеттер бейнеленеді.
Динамика мен экспрессия – бұл ... ... ... ... сызықтылығы мен композицияның жазықтылығы ортағасырлық шеберге
күрделі ... ... және ... ... ... ... еш ... жасамайды. Романдық өнер ... ... діни ... мен олардың шарттылығы кейбір көріністерде
керемет ... ... ... ... Вавилон мұнарасының
құрылысы, фрескасы. Салынып жатқан ғимарат шыңында тұрған шеберлердің бірі
қабырғаларды қалауда. Ал, тағы ... ... ... мұнараның шетінде
бұрыштығымен бұлғап, құрылысқа ауыр тас квадраларды ... ... ... ... Суретші мұнара төбесінде орналасқан көтеру
блогында суреттеуді ұмытпаған. Жақын маңайда ... ... ... ... ... бір топ ... тұрғындары өте шынайы
бейнеленген.
Дәл осындай сенімділікпен, артисттікпен Апокалипсис сюжеттеріне арналған
нартекс фрескалары да салынған. Екі ... ... ... ... ... алысу көрінісі еркін және шынайы ... ... алға ... атқа мінер найза ұстаған қолын құбыжыққа тығып алу
үшін артқа жіберген. Желмен бірге желбіреген оның ... ... ... шабу ... ... ... қолжазбаларының басқаларының ішінде
екі рет қайталана бейнеленген тақта отырған Христос ... атап ... ... ... ... ... ... шығармасы –
«көк фондар» тобының орден филиалдары храмын безендірген, суретшілер үлгі
тұтқан Клюни аббаттылығы ... ... ... Енді ... түрі ... ... ... Берзе – ла – Виль монастырында керемет
көрініс тапқан. Апсидада сақталған ... ... ... ... ... ... Сен – ... фрескаларынан техникасымен,
колоритімен және орындау әдісімен өте қатты ерекшеленеді. Мұнда бояулар
қараңғы, анық және ... Фон ... ... көк түс өте ... үлкен рөл атқарады. Бояулы қабаттың үстіңгі қабаты жылтырлыққа ие.
Фигуралар қозғалыссыз, сурет қатаң және ... киім ... ... ... ... мен ... ... монументальды живопиське «Байелік
кілем» - жетпіс метрлік мата, биіктігі 50 метр, онда ... ... ... ... алу ... тігіліп суреттелген, ол
шіркеуді безендіру қызметін атқарды. Ақсүйектік ... ... ... ... ... ... ... құбылыстарды
бейнелейтін шығармалардың аздығы сол шығармаға ... ... ... ... тән ... ... ... таңдалған іс-
әрекеттер мен тарихи тұрғыдан тура берілген көптеген бөлшектер (қару-жарақ,
киім-кешек, корабль формалары т.б.) керемет бейнеленген /36/.
Қарастырылып отырған кезеңдегі ... ... ... әртүрлілік сипатына ие, онда көбінесе Испания мен Англия
мектептерінің ертеромандық ... ... ... испандық үлгілерге жанасқан Сен-Себердегі «Апокалипсис» - ... ... ... ... кітапхана) XI ғасыр ортасында миниатюарист
Стефан Тарсида Плация ... бұл ... ... ... ... ... керемет үлгісін береді. Фантастикалық бейнелердің
экпрессиясы, фонның кең де ... ... ашық ... және
жүргізілген контурлардың нақтылығы мұнда атақты денелердің құрылуының
шынайылығымен және іс-қимылдардың ... ... ... шынайы
тенденциялардың көрініс беруі сияқты, екі қарт адамның ... ... ... ... ... ... ... керемет
қызығушылық тудырады.
Өзінің графикалық қауырсындық суретімен, ашық ағартылған бояулармен және
стильденген өсімді орнаментімен белгілі ... ... ... ... ... ... және Францияның солтүстік
бөліктерінде анық сезіледі. Осы сипаттағы мысал ретінде Сито ... ... ... Хардинг иелігіндегі Бургундияда жасалған «Библияны»
айта аламыз. Бұл ... ... ... ... ... ... мысалы, Иоанның Евангелиесінің бірінші беті кентавр
бейнесіндегі графикалық ... ... ... ... пен ... ... ... тірі қызығушылық XII ғасырдың
соңғы ширегінде ... ... ... ... ... Сент-
Женевьев кітапханасы) декорында сипат алды. Мұнда садақ атып ... ... ... ... ... да, ... Африка
тұрғындарының, тіптен арқасында бір топ әскерді алып бара жатқан үндінің
әскери ... ... ... ... /37/.
Мүсін өнері. Франция романдық скульптурасының алғашқы шығармалары XI-XII
ғасырлар тоғысында қалыптасты. Көбінесе, олар адам ... мен ... ... ... капителийдің жаңа түрін қалыптастыруға
ерте ұмтылыстар жасады. Сол уақытта оңтүстік және шығыс ... ... ... және ... тас ... графикалық сызықтар сипат
алған таза жазықтықтағы ... ... бола ... ... ... бірі – 1020-1021 ж. салынған кішігірім Сен –
Жени – де – Фантен оңтүстік ... ... кіре ... ... ... мен арка ... ... апостолдар бейнеленген мрамор
архитрав болып табылады.
Романдық скульптура 1100 жыл шамасында ... ... ... ... ... ... ... алғаш рет скульптуралық бейнелер
шіркеу фасадтарын ... кең ... ... ... ... ... ... болды: скульптура бірде кірер жерде ... ... ... ... толығымен тарайды (Батыс Франция,
Пуатьедегі Нотр – дам – ла- Гранд шіркеуі), ал бірде ... ... ... ұзын ... ... ... ... бірде порталдар мен
терезелердің капителий немесе архивольті бетімен ... ... ... ... ғана ... тас ... пластика романдық
кезеңде кең таралымға ие болмады.
Романдық монументальды пластиканың ең маңызды да басты шығармалары болып
Лангедок және ... ... ... ... зор ... табылады. Көбінесе олардың сюжеті ретінде «Апокалипсис»
немесе «Қорқынышты сот» сюжеттері алынды. Олар ... ... ... ... ... ... ... бағынбаушыларды күтіп тұрған ... еске салу ... еді. ... ... ... ... ... тәуелді – көбінесе орталық ретінде негізгі осьте орналасқан және
тимпанның бүкіл ұзындығын алып жатқан ... алып ... ... ... евангелистер символдарымен (белгілерімен) қоршалған, ... ... және ... төменгі жағынан орын алған және
фигуралар өлшемі айтарлықтай әртүрлі, сондай-ақ теологтардың дүниенің пайда
болуының кестесінде ... ... ... ... ... ... композиция тек жазықтық шегінде тұрғызылған.
Осы күнге жеткен скульптуралық романдық тимпандардың бірі Муассактағы
Сен-Пьер шіркеу монастырьының кіре ... ... ... Ол 1115 ... мүмкін, дегенмен кейбір зерттеушілер оны 15-20 жыл бұрынғы уақытқа
жатқызады. Суреттің сюжеті ... ... ... ... ... апаттар туралы Иоанның көргендері алынған. Бұл ... ... ... үш ... ... оның ... – 6,5м. , ... шамасында) орталық осьте ... ... ... ... ... алып жатыр. Оның айналасындағы қанатты аңдар мен
періште (евангелистер символдары), екі ... мен ... кесе ... ... ... ... төрт ... тәж киген қарт адамдар бейнесі
рельефтің ... ... ... ... ұмтылыс пен күрделі қозғалыспен кірер жолдың сол жақ
порталында орналасқан апостол ... ... ... Оның ... ... ... ... материядан рухани бастаудың асып
түскенін көрсететін теологиялық идея қызметін ... ... ... ұзын ... романдық порталдардың есіктерінен
немесе тірек бағыналарынан ... ... ... ... апостол
Петр мен оның сыңары Иса пайғамбардан басқа, ... ... ... ... ... ... ... бағынасының жан-жағында да суреттелген.
Мұнда апостолдардың бірі және ... ... ... де
бейнеленген. Күрделі іс-әрекет, қозғалыс үстіндегі ұзын жіңішке жазықта
бейнеленген ... ... ... ... ... ... қатарына жатады. Пайғамбар келбеті терең ... ... ал ... ... оның ... тірі адам ... әсер ... Сипаты мен орындалуы жағынан Больедегі Сен-Пьер
шіркеуі «кариатидалары» мен (1130-1140) ... ... ... ... сот» суреттері ұқсас. Пропорциялардың теңсіздігі және фигуралардың
толық дематериализациясы шеберге басып ... тас ... ... ... күшін таңқаларлықтай ерекше бейнелеген.
«Қорқынышты сот» суреті әлемнің иерархиялық құрылымының ... ... ... да ... ... – Христос фигурасы.
Жоғарғы бөлігінде аспан ... ... ...... ... ... оң ... жұмақ пен шыншылдар болса, сол қолында
шайтандар ... ... ... ... ... қарамастан, бұл кесте барлық композициялардың түпнегізі,
тамыры болып табылады /38/.
Бұл тақырып Сен-Лазар соборының ... ... анық ... ... фигурасының жан-жағында: сол жағында жұмаққа бара
жатқан ... ... оң ... ... ортағасырлық өнерінде
Ветхий заветте айтылытын құбыжық айдаһар ... ... ... қуып бара ... бейнеленген.
Дәл осы рельефте Христостың аяқ жағында адамдардың мейірімділігі ... ... ... ... ... ... ... Бойы
зұлымдыққа толы шайтан таразының басын өз жағына тартып алуға ... ... ... киімдерінің қатпарларына тығылып, өз
тағдырларының шешімін күтуде. Періштелер ... ... ... Ал ... ... ... сол жақта қайта тірілген
шыншылдар, оң жағында күнәһарлар бейнесі суреттелген.
Муассакта «Апокалипсистік көрінумен» салыстырғанда, «Қорқынышты ... ... ... ... руханиланған, қозғалыстар
тірі, тас бетінің өңделуі ... және ... Бұл ... ең
таңқаларлығы – адами сезімдердің байлығы. Сезімдердің әртүрлілігі ... өз ... ... ... үміт, қайғы, қуаныш сияқты
сезімдер адамдар ... мен бет ... анық ... Бұл ... ... ... екі ... бөлінетін архитрав рельефінде
ерекше күшпен бейнеленген. Сол жақта үміт пен қуанышты ... ... ...... ... пен ... ... Мұнда сонымен қатар,
жердегі құмарлықтар аспан құмарсыздығына қарама-қарсы қойылып, оның ... ... ... ... фигурасы болып табылады.
«Қорқынышты сот» рельефі романдық монументальды скульптураның сирек
кездесетін бірден-бір ескерткіші болып табылады. Онда – ... тұр. ... ... XVIII ғ. ... бір ... ... кіре ... жол.
Қызметін атқарған Отэндегі собордың солтүстік порталының декор фрагменттері
салған. Оның көне ... ... бұл ... осы храм ... ... еді. Тимпанда «Лазарьдың қайта өмірге келуі» ... осы ... ... тағы бір рет ... ... ... епископ
бейнесінде суреттелген. Ал дәл осы уақытта архитравта «Күнәдан құлау»
көрінісінде Адам мен Ева ... ... Бұл ... ... XII ғасырдың ұлы теологы Гонорий Отэнский (1130
жыл шамасында ... ... ... анық ашыла көрсетілген. ... ... мен ... өмірге келуін адамзат күнәларының құлауының
белгісі және Христостың құрбандыққа шалынуы ... ... ... ... ... ... бүкіл скульптурасының ішінен көрші ғимараттардың бірінен
өткен жүзжылдықтың соңында табылған Еваның ... ... ... ... жоғалған бөлігінде Адамның симметриялық түрде орналасқан
фигурасы болған еді.
Мұндағы бет-бейнелердің ерекше айқындылығы осы фрагментті ... ... ... Ева – ... ... Оның ... әсем денесін жапқан шашы жыланның қозғалысы тәріздес болып жатыр. Ол
жапырақтар мен бұтақтар ... жер ... ... ... ... ... ... алып, Адамды өз ойын өзгертуге көндіруге
тырысады. Бұл керемет ... өнер ... ... ... ... салыстырылған тамаша әйел денесі арқылы сипатталады.
Отэн мен Муассактағы рельефтер сынды порталдар үстіндегі ... де ... ... тек ... романдық храмдарын салыстырмалы түрде
ғана безендірген. ... ... ... ... ... ... скульптуралық капителийлер болды. Мұнда Ветхий және Жаңа ... мен ... мен ... ... ... ... мен пайғамбарлардың жеті еркін өнер, жыл мерзімдері, музыка
тондары, ... ... ... ... мысалдардан алынған мотивтер,
ортағасырлық романдар мен ... ... ... және ... мен ... ... ... болады. Бірақ көп
жерлерде таза емес күштер, жабайы аңдар, ... ... ... мол ... ... ішінде Еуропаға экзотика ретіндегі
аңдар мен құстар, мифтерден алынған грифон бейнелері, сирен мен ... ... ... ... ... денелері екеуленген
апсидалар, василискалар мен аңдар, көпбасты құбыжықтар, ит ... ... ... ... бір аяқты сциаподтарды анық ... ... ... ... ежелгі пұттық наным-сенімдерден бастау алады.
Италияға жанаса орналасқан Прованс ... ... ... ... Рим провинциясының ықпалымен латынданған бұл аймақта ежелгі классикалық
дәстүрлер тамырын кеңінен жайды. Өнердің антикалық ... ... ... ... және дәл осы ... ... сияқты,
архитектурасына да өз ықпалын тигізе ... ... ... ретінде
порталдардың римдік триумфалды ... ... ... мен ұзын
скульптуралық фриздардың болуын, соңында порталдардың екі жағындағы жоғарғы
рельефпен орындалған ірі де ... ... ... ... ... мен апостолдардың бейнелері өз бойында антикалық философтар ... ... ... ие. ... бойына тән пропорциялардың
шынайылығы, іс - ... пен ... ... мен киім
қатпарларының қарапайымдылығы Лангедок пен Бургундия скульптура ... ... ... романдық скульптурасының маңызды
ескерткіші – Арлдағы Сен-Профим шіркеуі фасадындағы рельефтер мен ... ... ... ... рельефтер.
Романдық кезеңде Францияның басты көркемөнерлік ... ... ... ... ... XII ғ. ... онжылдығынан, яғни
орталықтандыру мен король билігін нығайтудың басталуымен, корольдік ... ... ... ... табылатын Иль-де-Франс провинциясында көркемөнерлік
өмір салты жоғарылай бастайды. Бұл аймақтағы бүкіл ... ... ... декор үлгісі ретінде 1135-1144 жылдары қайта салынған Парижге
жақын ... ... ... ... ... ... аббат Сугериидің ойынша, бұл фамилиялық храм және ... ... ... ... ... ең ұлы және бай
ғимараты және ел астанасына тұрарлықтай болуы керек еді. Бұл ... ... ең ... рет ... конструкцияның дамуына жол салған
жаңа формалар қолданылып, скульптуралық декорында да ... ... ... ... ... ... біздер дәл осы үлгімен салынған
көптеген ескерткіштер ... ... ... ...... ... портал» болып табылады. Онда ... ... ... хандар мен пайғамбарлар, апостолдар мен қасиеттілер
суреттелген. Бұл фигуралар жанаса орналасқан ... ... ... ... ... ... созылған және бір уақытта көбінесе
бет-бейнесінен білінетін ... ... ... әйел ... сай киім киген, сәнделген, көкірегіне түсіп тұрған ұзын шаштарынан
білінеді.
2.2 Германия өнері
Каролингтердің құлауынан кейінгі кирату, ... ... ... әкелу Германияда Орталық ... ... ... ... Бұл ... ... ... Германиядағы саяси салмақтың
өсуімен және 962 жылы Оттонның I империяны (“Германия халқының ... ... ... құруымен байланысты болды. Қатаңдау тәртәптің енгізілуі,
Италия мен Византияның ... ... ... ... өнер
шығармашылығының дамуына тиімді жағдайлар жасады.
Дегенмен, тұрақтылық ... ... ... XI-XII ... үшін ... феодалдық қырқысулар уақыты болды. Басып алу соғыстары,
Еуропадағы билікті өз қолдарына алу мақсатындағы ... ... ішкі ... күрестері феодалдық князьдер мен ... ... ... Оның экономикалық дамуы тұрақты болмады –
кейбір аймақтарда қалалар қарқынды түрде дамыса, кейбір ... ... одан әрі ... ... ... ... бірегей экономикалық және
саяси қызығушылықтардың болмауы мәдениет ... өз ... ... емес еді. XI ғасырдың басында өз бірлігінен ... ... ... ... да дәл осы күйде болды.
Сәулет өнері. Германия сәулет өнерінде романдық стиль пішіндері ерте
кезден пайда болды. Оның ең ... және кең ... түрі – ... ... ... ... ... трансепттің пайда болуымен
сипатталатын түрі болып табылады. ... ... ... ... ... ... массивтің бөлінбес бөлігі фасад тар мен крест
ортасы мұнаралары алады. Бұл түрге ... ... (XI ғ. ... мен ... ... (X ғ. II ... ... апсидасы – XII
ғ.) жатады. Екі базиликаның да басты нефалары ... ... ... ... ... бөліп тұрған аркадаларда төрт қатарлы бағаналар
кезектесе орналасқан.
XII ғ. ... ... ... ... және ... ... ... дәрежедегі ықпалын көтере жүріп, гүлдену кезеңіне өтеді.
Ендігі құрылыс жұмыстары сыртқы көріністері ... ... ... ... ірі соборлар салынған Рейіннің орталық аймақтарына бағыттала
бастайды. Осы барлық ғимараттарға жоғарыға ... ... мен ... ... және ... ... орналасқан биік мұнаралар туғызады. Бұл шіркеулер
құрылысындағы ең бір маңызды жаңалық – XII ... ... ... ... кресттік жинақтармен ауыстыру идеясы ... ... ... өздеріне жанасқан жарты колонналы нефалар тұрғызылды.
“Шіркеу архитектурасының декоративті формаларының қайталаған азаматтық
құрылыстардың ішінде Гослардағы сарай қалдығы (XI ғ. ... ... (XII ғ. ... және Гельнхауздегі ратуша сияқты құрылыстар бар” /40/.
Кескіндеме өнері. Неміс бейнелеу өнерінің ... ... X-XI ... ... ... ... болды. Бұл уақыт өнері ауыспалық сипатқа ие. Бір
жағынан, ол өнертану әдебиетінде ... ... ... ... ... ... ... ертехристиандық және византиялық дәстүрлерді өз бойына
сіңіре отырып, өз бастауын ... ... ... ... ... ... ... тән концепциялардың абстрактылығы мен формаларды
сызықтық-жазықтық түрде бейнелеу көрініс бере ... ... ... – X ... ... ... өнер мектебі
қалыптасқан Боден көліндегі Рейхенау аралындағы бенедикттік аббаттық болды.
Осы аралдағы Оберцелле монастырьінің ... ... ... үстінде
сақталып қалған монументальдық қолжазбалар ... ерте ... ... ... қатарына жатады. Христос жасаған
таңғажайып көріністері бейнеленген “Лазарьдың қайта ... ... ... және т. б. ... ... ... жасау
сипатында және ұлылығымен, драматизмімен ерекшеленеді /41/.
Бұл кезеңде кітаби ... ... ... ... ... XI-XII ғ.
бізге жеткен көркемделген қолжазбалардың молдығы монументальдық қолжазбалар
қалдықтарына қарағанда, біздерге ... ... даму ... ... ... береді.
Оттондық өнерге тән өзіндік ... ... ... табылған көптеген миниатюра ескерткіштерінде ... ... ... XI ғ. ... ... ... ... жасала бастайды. Осы тектес стильдегі миниатюралардан тұратын
қолжазбалардың ішінде “Оттон III евангелиесі” (1000 ... ... ... мемлекеттік кітапханасы), “Бамбергтік Апокалипсис” және “Генрих II
евангелийлік оқытулар кітабы” атты ... ... және кең ... ... ... мұқабасындағы жан-жағындағы шанышылары мен
әскерлері қоршаған, тақта отырған Оттон III бейнеленген және ... ... ... ... ... алып келе ... төрт әйел пішіні
суреттелген атақты миниатюраларды ерекше атап ... жөн. ... ... ... ... ... қолдарына алма ұстап отырған періштелер
мен ... ... ... пайда болатын руханиланған қарттар
бейнесіндегі евангелистер суреттері де маңызды орын ... ... ... өнерінің кескіндеме өнерінен айырмашылығы Оттондар
кезеңінде қарқынды дамымады. Сол ... ... ... ең ірі ... ... собордағы атақты қола есіктердің жасалып шығарылуы
болды. ... ... ... осы ... ұлы ... ... ... басшылығымен құйылған бұл есіктерде Библия мен
Евангелий сюжеттеріне арналған он алты ... ... ... мен ... ... ... идеясына тәуелді, дегенмен теологиялық
ойдың күрделілігі орындалу шынайылығымен сәйкестелген. Библиялық эпизодтар
ерекше шынайылықпен бейнеленген. Мысалы, ызаланған ... өзі тиым ... ... Адам мен Ева ... ... ... Адам ... болған оқиғаның
кінәлісі Ева десе, Ева кінәлі ретінде жыланды ... ... ... үш ... жылан мен қайырымдылық, зұлымдықты тану ағашы. Ондағы
барлық бейнелер, іс-қимылдар, тіптен ағаш бұталарының ... ... ... ... құрылымы жазықтыққа негізделген, фигуралар
фондағыдай емес, кеңістікте орналасқандай сезіледі.
Біздерге ... ... ... стиль кезеңінен молырақ ескерткіштер
жеткен. Бұлар негізінен, ... ... ... ... ... бұйымдар монументальды тастық скульптура Германияда кең таралымға
ие болмады. Неміс шіркеулерінің сыртқы ... мен ... ... ... ... жеке қойылымдармен безендірілген болатын.
Бірақ шіркеу ішінде орналасқан мүрделер, шамдар, шырақтар мен купель ... ... ал ... арка үстінде үлкен, ... ... ... ... даму жолы ... өте алыс. Шынайы
хабарлылық пен тірілік, хильдесхайм есіктері рельефтерінде XI ғ. ... ... ... ... мен ... ... ... жоғарғы
деңгейде ушығуы кезеңінде шіркеулік өнер Германияда қатаң ... ... ... ... XII ғ. II ... ... көш ... басты бағыт “қатаң стиль” формалары қалыптаса бастайды. Оның
ертеректегі үлгісі – 1080 жылы қайтыс болған ... ... және ... ... ... ... болған адам мүрдесі болып табылады.
Бұл мүрденің қола ... ... ... ... мен ... ұстаған
бейнесі суреттелген. Оның сызықтары симметриялы, киім ... ... ... бар ... ... ... дамуын XII ғасырдың көптеген ағаш дарларынан көруге
болады. ... ... ең ... ... ... асуы” болып
табылады. Оның бұлай аталу себебі: онда “Имервард мені ... ... ... (1160 ... шамасы, Брауншвейг соборы). Мұнда Христос
қайғырған адам ... ... ... ... ... ... адам ретінде
бейнеленген. Оның симметриялы фигурасы крест пішінін ... ... Ол ... сәл ... ... ... ... және
қатаңдықпен қарайды. Киім қатпарлары түзу қатар сызықтармен ... ... да ... ... ... ... ... осындай қозғалыссыз күйде “Вольфрам” аталатын қола шам бейнеленген.
Фигураның жоғары көтерілген қолы мен басы үштік канделябр құрайтындай. ... ... ... ... “Вольфрам” символдық шығарма болып
табылады.
Ақсүйектік монументальды скульптураның сирек үлгісі – ... ... ... қола ... болып табылады. Ол –
Германияның ушыққан құлдырауы мен ... ... ... ... ... 1160 жылы ... Генрих Арыстанның басшылығымен
басталып, сонымен қатар, оның құрылысы императордың қас жауы Фридрих
Барбаросса мен ... ... ... ... ... ... одан әрі ... болатын. Сол заманда
адамдар жоғарғы құдай күштері алдында оңбаған ретінде көрінген кездерде,
ескерткіштер тірі ... ... ... Генрих Арыстан қамалдың
қақпасының алдына өзінің тегінің елтаңбасындағы аңды ғана ... ... ... оның ... күшінің, құдіреттілігінің символы. Дәл
осы бейне “қатаңдық стилінің” бірден-бір ... ... ... XII
ғасырдың соңғы онжылдықтарында неміс өнерінде “құлдырау” кезеңі басталады.
“Қатаңдық стиліндегі” қозғалыссыз ... ... ... ... ал ... ... ... назар аудармаушылық жеке
тұлғаға деген ... ... Бұл ... ... жетістігі – 1230
жылы салынған Бамберг соборының алтары ... ... ... ... сөз ... ... ... апостолдар мен пайғамбарлар
өте үлкен шынайылықпен бейнеленген. Олардың кейбіреуінің бет-бейнелері
өзіндік ... ... ... Иона ... кішкентай
қарсыласына тік қараған көзі, жартылай ашылған аузы және т.б. ... Бұл ... ... және ... өнер ... тұр ... ... өнері
Италия ортағасырлық Еуропа елдері арасындағы ерекше орынға ие болды. Ол
... Рим ... ... ... ... ... ... шіркеуінің
орталығы болды. Мұнда “әлемдік империяны” қайта қалпына келтіруге ... ... ... ... ... Мұнда әлемнің әр түкпірінен
“мәңгі қаланың” папалық престолы арқылы келген көптеген ... ... ... өз ... ... ... ... пен ақсүйектік
феодалдар арасындағы көпғасырлық күрес пен басқа жерлік елдердің ... ... ие болу ... бәсекелестік оның бірігуіне жол
бермеді. Сонымен қатар, өзінің Жерорта теңізінде тиімді ... ... ... мен ... тығыз байланыста болған ... ... ... арасындағы экономикалық алмасуының ертедегі байланыстырушысы ... ... ... ... құлауына дейін өз қолында
Еуропа саудасының маңызды тармақтарын ұстаған қалалар қалыптаса бастады.
Осының бәрі ... ... ... өз ізін ... мүмкін емес еді.
Ежелгі антикалық кезең мен ортағасырлық Батыс пен ... ... ... ... ... ... өте тығыз байланысып,
қиылысты. Сондай-ақ, осылай бола тұра, Италия ... өзі ... ... ... ене ... ол ... ... жартыаралдың солтүстік-шығыс бұрышы – Венеция мен оның аймағы,
оңтүстік пен Сицилия сияқты византиялық өнердің форпостарын ... ... ... ... ... стиль кең таралса,
орталық Италияда дәстүрлердің араласуы байқалды.
Сәулет өнері. Италиядағы романдық стильдегі ... ... ... ... ... ... ... интенсивті түрде
өтті, ал оның кейінгі ... ... ... ... байқалған
әртүрлілік сипатында емес. XI-XII жүзжылдықтарда Италия қалаларының
феодалдық ... ерте ... мен ... сауданың дамуымен
байланысты Ломбардия мен ... кең ... қала ... ... ... ... ... ертехристиандық зодчествасының
дәстүрлері мен формаларының ... ... ... өте көп.
Шіркеу жоспарлары өз бойында ерте базилика жоспарларына жақындастығын
сақтаған. ... ... ... ... ... жазық
жабындарды пайдаланудан байқалады. Ғимараттардың сыртқы бейнесі “ломбардтық
арка белдемелері” – қабаттарды бөлуге арналған ... ... ... ... ... ... аркаларға тірелген кішігірім
аркадалармен сипатталады. XII ғасырдың ортасында порталдардың ерекше түрі
сипатындағы тағы бір ... ... ... бастайды. Бұл порталдар
негізінен, жатқан күйіндегі арыстандар фигурасының немесе шүйіліп тұрған
атланттарды колонна ... ... ... ... ... ... Модена, Феррара және т.б.).
Солтүстік Италия (ломбардия) атақты ... ... ... ... жаңа ... ... ... енген VI ғасыр
ертехристиандық базилика орнында тұрғызылған ... Сант ... ... атап ... ... Бұл – кресттік жинақтармен жабылған,
кішігірім үш нефалы ... ... XII ғ. ... ... ... ... шіркеуі тән. Бұл өте биік кампаниялы ағаш жабында, үш нефалы базилика.
Дәл осы түрлес шіркеу Моденде де ... ... ... ... қарай орналасқан ірі қалалар
Пиза мен Флоренция храмдары ерекше ... ... ең ... ... ... ... жерде орналасқан атақты архитектуралық
ансамбльді атауымыз керек. 1063 жылы архитектор Бускет салып бастаған, XI
ғ. ... ... ... ... бұл ... ... нефасындағы
жазық төбелі, ал жан-жағындағы нефалардағы ... ... ... нефалы, керемет және сол уақыттағы қарапайым базилика болып табылады.
Оның ... ... ... ... ... ... болды. Басты
нефаның аркадаларындағы ірі колонналар римдік-коринфтік капителийлермен
безендірілген. Собор алдында орналасқан ... ... ... бөлікте готикалық формалармен әшекейленді.
Ертехристиандық базиликамен байланыс Флоренцияға жақын жердегі ... аль ... ... өте айқын көрініс табады. Бұл трансептсіз,
төбесін ашық стропилалар жүйесі ұстап тұрған кең ... ... ... ... ... ... үш ... бөледі. Дәл осы сияқты,
осы тектес, бірақ “соқыр” аркада фасадтың бірінші қабатын құрайды. Оның
қабырғалары ... ішкі ... ... ашық ... ... ... құрылған геометриялық фигуралармен безендірілген. Бір
апсидамен жабылатын жоғары көтерілген хор ... ... кең ... Флоренциядағы сегіз қырлы баптистерий дәл осындай жабдықтар
стилінде орындалған (XII-XIII ... ... ... ... ... Италиядағы ең бір маңызды
орталықтары Рим мен оған жанаса орналасқан орталық Италия ... ... ... ... бағыттардың байланыс орталығы болып, бұл құбылыс оның
католицизм астанасы рөлі ... ... ... ... ... ... дәстүрлері, оттондық өнер формаларының кіруіне
Германиямен ... ... ... ... ықпал өте қатты әсер
етіп, осы арқылы бұл өнер өсіп-өрбіп ... Оның ең ... ... ... Сан Клементе жер асты шіркеуіндегі фрескалар ... ... ... ... ... ... мерзімделетін бұл фрескалар
қасиетті Алексей тұрмысына арналған, сонымен қатар, қасиетті Климент туралы
аңыз көріністері ... ... ... ... ... ... баласын суға батып кетті деп ойлап, кейіннен оны су асты ... ... ... тауып алған ана туралы баяндайды. Өз баласына ентеле ұмтылған
ана, немесе жақындардың нәзіктік пен ... ... ... ... ... көрінісінде де дәл осындай өмірлік шындықпен бейнеленген.
Оның пайда болуы ортағасыр өнерінде жүзжылдықтан ... ... ... ... ... ... ... өнері ең алдымен шіркеу
фасадтарының безендірілуімен тікелей байланысты. Мұнда ол одан ... ... ие: ... ... жағу ... ... шырақ орындары шіркеулік кафедралардың ... ... ... ... ... ... ... құю да кең
таралған.
Өз дамуының көне фазасына Италияның романдық скульптурасы тек XI-XII
ғасырлар шегінде ғана ... Бұл ... ең ... ... бірі ... жылдар шамасымен мерзімделетін Баридегі епископтық тақ болып табылады.
Оны тіреп тұрған ауыр орындық бейнелердің ... ... ... ... – бұл тақтың осы сияқты мотивтер кең таралған Солтүстік
Италияда жасалған деп ... ... XII ... ... ең ... шебері – Модендегі собор фасадындағы тас мүсін ... ... ... ... болды. Мұнда сақталған мүсіндер: “Адам
мен Еваны жасау мен күнәдан арылу”, “Жұмақтан ... және ... ... мен Каин ... ... ... мен Ной тарихы” рельефтері бейнелердің
өміршеңдігімен ерекшеленеді, ал оларға тән формалардың ауырлығы ... ... ... ... ... келетін ерекше мықтылық
беріп тұрғандай. Ал шебердің антикалық мүсін ... ... ... ... екі ... ... сәйкес өшіп қалған факелге сүйенген
қанатты ғалым бейнеленген рельефтер куәлік ете алады.
Итальяндық қалалық ... тез ... өсуі ... мүсін өнеріне
ақсүйектік тақырыптың кіруіне ... ... ... Пьеченцо соборында
бағаналар капителийіндегі ұйқыдағы нәрселердің фантастикалық бейнелерімен
қатар, жанрлық көріністер – ... ... ... тері ... ... ... Бұл суреттер әртүрлі цехтық ұжымдардың қала ... ... ірі ... ... ... аяғында Солтүстік Италия скульптурасы француз ықпалында
болды. Ол XII ғ. ... ... мен XIII ғ. ... ірі ... ... ... ... шығармаларында, әсіресе оның Пармдағы
баптистерий порталдарының тимпандарын безендірген ... өте ... ең көне ... ... ... ... ... болып табылады. Кіре берістегі екі фигура ерекше қызықты, ... ... ... ... ... монументальды статуялық пластика
мысалдары. Давид хан мен ... ... ... ... ... орналасқан, олар орналасқан кеңістік шекарасында архитектураға деген
қарым-қатынаста өзімшілдік байқалады. Бұл шығармалар ... ... ... ... ... болуының басталуымен
сәйкестендіріледі. XII ғасырдың ... ... ... ... ... ... ететін мүсін өнер шеберханасы пайда болады. ... ... ... ... одан ... өрлеу өнерінің жібі
өрбиді. Бұл шеберхананың ерекше, ұлы шығармалары – ФридрихII бюсті, ... ... ... ... ... және ... ... жабдықтарынан
сақталған Капуя қаласының тұлғалау құдайы статуясының басы болды.
Тас мүсін өнерімен салыстырғанда ... құю ... ... ... Оның ең ... мақсаты – рельефтермен безендірілген монументальды
шіркеулік есіктерді жасап ... ... ... ... Сан ... мен
Верондағы жаңа және Ветхий композициялары бейнеленген ... ие ... сол жақ ... ... ... ... ал оң
жағы створкалары романдық стильдің көнерек туындыларына жатады.
2. 4 ... мен ... ... ... ... ... (реконкистермен) жүріп жатқан соғыс
шарттарында және көп бөлігі әліде Кордова ... ... ... ... ... жартыаралы территориясынан ығыстырылуы шарттарында
дамыды. Мұндай ... яғни ... араб ... ... өнер ескерткіштеріне өзін ... ... ... ... ... ... ықпал ізін қалдырды.
X-XI ғасыр миниатюрасы. Мавритандық өнер ықпалы, ... X-XI ... ... ... ... ... ... өнері. Испанияда XI-XII жүзжылдықтарда
монументальды ... ... ... Бұл ... ортақ
ерекшелік: суреттің графикалық сипаты, қара сызықпен сызылған жігерлі
контур, түстердің локальдылығы мен ... ... ... ... ... ... ... Тауылдағы Сан Климент шіркеу фрескалары
ерекше жоғарғы сапалылығымен көзге түседі. Батыр да сенімді сызықтармен
сызылған ... ... ... 2 анық ... қатар сызылған
сызықтармен салынған мұрны таңқаларлық экспрессияға толы ... ... ... ... ... да ұлы. ... ... мен
реңтік үйлесімділіктердің қатаңдығы бейнелердің шынайы еместігін анықтай
отырып, оның басқа әлемге тәуелділігін көрсетеді.
Мүсін өнері. Дамыған романдық ... ... ... ... ... анық ... ... Оған тән шығармалар, мысалы, XI ғ.
соңындағы Сан ... де ... ... ... ... ... рельефтер ресми қатынаста, негізінен, оңтүстік-
француздық ескерткіштерге өте жақын тұр. ... де ... ... ... “Даңқ портигі” 1188 жылы шебер Маттео орындаған,
рельефтермен қатар статуялармен безендірілген. Олар ... ... ... ертедегі француз готикасы жетістіктерінен асып түсті.
Сәулет өнері. ... ... ... ... ... дәстүрлерге бет алған ағаш жабынды және жеке тік ... ... түрі ұзақ ... ұлы ... храм ... сол ... көптеген адамдар қажылыққа баруға ұмтылатын апостол
Иаковтың болжамалы моласы орналасқан жерде салынды. Бұл – қажылық жолындағы
француз шіркеулері типін ... ... де ... шіркеуі болды
(XI-XII ғғ.).
Англия өнері.
Англияның романдық өнеріндегі ең маңызды құбылыс – англосаксондық немесе
винчестерлік деген ... ... ... гүлденуі болды. Оның
ерекшеліктері – ... ... ... ... ... эскиздік белгілері (Британдық мұражай). Англияда
жасап шығарылған жеке бөліктері әртүрлі бояулармен жасалған және ... ... ... ... толықтырылған миниатюралардың
графикалық типі ерекше тамашалықпен жасалған. Бұл үлгі ... ... ... ... ... ... ... туындылар
мысалы қатарынан “Катониандық псалтырь”- ді атап өтейік (1050 жыл, ... ... Бұл ... ... пен ... монах Беатус
786 жылы құрастырған комметарилерімен бірге ... ... ... кең ... Бұл ... бірнеше жүзжылдықтар бойы қайта көшіріліп, оның
атақтылығы әсіресе “мерейтой” 1000 жылдың қарсаңында, жақын уақытта ... ... ... ... кең таралған кезеңінде өсті. Барлық испандық
“Апокалипсистер” иллюстрациялармен бай көркемделген. Оларға, ... ... ашық ... ... тән, миниатюралар динамика мен
экпрессияға толы. Фонның ашық сызықтарында жазық, ала бояулы адамдардың,
құбыжықтардың, аңдардың фигуралары ... ... ... ... ... ... тозақ күштерімен күрес үстіндегі шабармандар мен
періштелер бейнесін көрсек, кейбір жерлерде фонның ... жеті ... аң ... ... ... ... өнерінің қалыптасуы мен таралуы
3.1 Франция өнері
“Готикалық”, “готика” терминдері романдық өнер түсінігіне қарағанда
айтарлықтай ... Ол ... ... өрлеу дәуірінде ортағасырлық
архитектураның жебелік бағыты жақын маңда өсетін ағаштардың ... ... ... ... готтардың шатрлық формаларынан шыққан деп
есептеген кезде пайда болған. Бұл терминге, бір уақытта, сонымен ... ... ... ... жек көрушілік тән болды, сондай-ақ Қайта
өрлеу дәуіріндегі итальяндықтар үшін “халықтардың ұлы көші” кезеңіндегі ... ... ... оның ... ... өз корольдігін құрған
готтар әрқашан да ... ... ... қала ... ... арканың кейінгі пайда болуы мен оның құрылымдық рөлі қалыптасқан
кезде және ортағасыр сәулет өнеріне деген қарым-қатынас өзгерген ... ... ... ... ... ... ... үшін сақталып қалды.
Еуропалық елдердің көбінде готиканың гүлденуі XIII-XIV ғ. ... ... ... ... қалалардың тез өсуі мен гүлденуі. Осының
нәтижесінде, готика өнерінде, таза ... ... ... келе ... ... мәдениет белгілері басым болды.
Шығармашылық іс-әрекет ендігі жерде ... ... ... ... ... қолына өтеді. Мұндай жағдайдың басты нәтижесі
готикалық өнерді романдық өнерден ерекшелейтін екі белгі ... ... ... ... ... артуы, ал екінші жағынан – күшті
реалистік үрдістер орын ... ... ... ... тек қана ... ... мен
декор жүйесін қалыптастыратын зодчество саласында көрініс тапты. Бұл жүйе
XII ... ... ... ... ... ... рет қалыптасқан
Францияның үлкен қалалық соборлары құрылысында ... ... Бұл ... ... ... ... ... тікелей діни
қызметтерінен басқа, азаматтардың қоғамдық жиналыстары үшін ... жиі ... ... ... ... ... өнер ... қолдану, жарамдылығы ауырлық күшінің ... мен ... ... тән ... ... ... табылатын үлкен тас
храмдар тұрғызуға мүмкіндік берді. Готикалық құрылымның негізі – оның үш
басты элементті сәйкестендіре ... ... ... ... ... жасап
шығарғандығында. Ал мұндағы ... үш ... жебе ... ... ... ... және ... контрфорстар.
Базилика түрі сақталды, бірақ романдықпен салыстырғанда өте ... неф ... ... ... қиылысатын жебелік аркалармен
жабылған тікбұрышты қиындылар қатарына ... ... ... ... көтереді (бағаналар), ал распор болса төменгі ... ... ... ... ... ... оған ... сыртқы
қабырғаларға жартыаркалар көмегімен беріледі. Қырлы нефалар қиындылары да
дәл ... ... ... ... Нервюралар арасындағы жинақ
бөліктері жеңілділігімен ерекшеленеді және ешқандай да ауырлық түсірмейді.
Жеңілдік, сонымен қатар, контрафорстар арасындағы ... ... ... ... ... ... ... жартыциркульді распорымен
салыстырғанда кішілеу және бейнеленген құрылыс сияқты готикалық ... тән ... ... ... жинақ әрқашанда тек таза
декоративті ... ... ... ... мен терезелерде
қолданылады.
Кеңінен таралған сыртқы декоративті формаларға ... ... бар ... ... есік және ... ... биік
фронтондар, мұнаралар мен пинаклилердің шыңдары (крестоцветы), сонымен
қатар, аркбутаңдардың жан-жағы мен ... ... ... ... ... Үш ... бөлінетін екі мұнаралы фасадтар
кеңірек таралған. Олар ... ... ... ... ... ... ... Қабаттарға үш мәрте бөлу, сондай-ақ ортаңғы
нефаның ішінде де ... ... ... ... ... ... басты бөлігіне тікелей жарық түсіретін өте ... ... ... декоративті галерея орналасқан. Терезелер, ... ... да, ... ... ... (витраждар)
қойылатын жеңіл тас жинақтармен толтырылады. Көрсетілген формалар фасадтар
мен готикалық шіркеудің басқа да ... ... ... шамадан
тыс өрнектермен тоқылғандай әсер қалдырады. Интерьерлерде салтанатты ұлылық
басымшылыққа ие. Ішкі ... ... ... ... ... өтетін жарықтың таңқаларлық ойынымен күшейеді.
Готика кезеңінің бейнелеу өнері түрлерінің ішіндегі ең назар аударарлығы
–мүсін ... ... ... ... негізінде қалыптасқан готикалық
мүсін өнері, сондай-ақ, ... ... ... ... ... жатты. Бұл
жағдай өз құрамына витраж формасындағы ... ... ... ... өнер ... ... айтуға мүмкіндік береді. Готикалық
мүсін өнерін ... ... ... ... алып ... ... көркемөнерлік тұжырымдамада басымдыққа ие болған абстрактылы
бастау орнына шынайы әлем құбылыстарына ... ... ... ... өзінің әдеттегі жағдайын ... ... ... оның бейнелері
өзгереді, терең адамгершілік белгілерімен толтырылады. ... бір ... ... рөлі арта ... және ... ... бірден болмаса да
портрет ала ... ... ... ... ... ерекшелігі –
статуарлық өнердің дамуы болып табылады. Готика, сонымен қатар, рельефті ... және оған ... ... ... ... мүсін өнерінің анықтаушы
түрі – дөңгелек пластика болып табылады.
Портал – храм ... ... ... ... нүктесі болып
қала берді. Мүсін ... ... ... таралған, олар карниздерді,
аркбутондарды, контрофорстарды қамтиды. Есіктің жоғарғы жағындағы ... ... ... ... ... ... ұсақ фигуралар
мен көріністер архивольттарда, есік ... ... ... ... ... ... ... бастар аркаларды,
карниздер мен жинақтардың құлпы тастарын безендірген. Аркбутан қырларын
бейнелеу ... әлем ... ... ... капителийлерде де
қолданылды, дегенмен романдық храмдарда кең таралған фигуралық көріністер
орнына шынайы ... ... ... таңқалдыратын өсу мотивтері
келді. Готикалық соборлар ... ... ... ... ... айналым
қабырғаларын безендірген.
Дөңгелек пластиканың алғашқы ескерткіштері XIII ғ. ортасы ... ... ... ... ... өнері өз дамуын тек XIII ғ. басында
ғана бастады. 30-40 жылдарда оның ... ... ... ... мүсін өнері үлкен соборлар құрылысының салынуымен өте тығыз
байланыста дамыды. Бұл ... ... ... екі ... кем ... ... ... бар Шартр, Амьен және Реймстегі француз ... ... ... ... ... орналастырылуына қатысты.
Мұндай комплекс шіркеу ... ... ... ... ... бөліп орналастырылған бейнелердің үйлесімділігі, сол дәуірдің
әлемді түсінудің діни жүйесін білдіреді. Ол ... ... ... ... ... ... құдайылық идеялары мен әлем ... өз ... ... Фома ... ... ... және
Бовэлік Винценттің “Ұлы өң” сияқты шолулық еңбектерде көрініс тапқан тік те
қатаң бір жүйеге келтірілді. Дін ... ... ... адамдар Адам
мен Еваның құдайы келісімді ... ... ... күнә мен өлім ... ... ... құлауы сақтаушысы шіркеу болып табылатын, өз
ілімін насихаттаған ... ... ... ... ... соңы ... ... Қорқынышты Сотта Христос әрбір адамға өз
жазасын береді; таза адамдарға – жұмақтағы мәңгілік өмір, ал күнәһарларға –
тозақ ... сол ... ... ... әлем ... ... болуы тиіс еді. Храмның жалпы ... ... ... ... ... күн ... ... батыс фасад, әдетте
“Қорқынышты сот” тақырыбына арналатын. Орталық тимпан алаңында ... ... сол ... ... ... ... негізгі
белгілерін қайталады: жоғарғы жағында өз жарақаттарын көрсетіп отырған
Христос; екі жағында Мария мен ... ... ... ... ... ... ... мен апостолдар; олардың астында
адамзаттың қайырымды және жаманшылық істерін өлшеп тұрған ... ... сол ... ... бара ... ... ал оң жақта –
күнәһарларға ие демондар мен тозақтағы қиналу ... ... ... – қазылған мазар мен қайтыс болғандардың қайта тірілуі ... ... ... кіре ... ... ... Христос пен
апостолдардың статуялары қарсы алды. Қырлы порталдар, әдетте, Марияға және
ерекше құрметтелетін ... ... ... ... ... ... патшалар мен пайғамбарлар (Мария ... ... ... ... ... ... ... тимпан “Успение”,
“Вознесение Марии”, “Коронование” көріністерімен ... ... ... сол ... ... ... ... эпизодтары өрбиді.
Тимпандарды қамтыған архивольттарда қандай да болмасын жағдайда порталдың
негізгі тақырыбымен байланысты көптеген ... ... ... екі
өсиет кейіпкерлері, дана және ақылсыз бикештер және ... ... ... сондай-ақ трансептің шығыңқы бөлігінде орналасқан, собордың
жан-жағындағы фасадтар порталдарының безендірілуі де ... ... ... ... ... пен ... арналған мүсіні жаңа өсиет
сюжеттерін бейнеледі, ал ... ... ... жағы ... мен ... бейнелеуге арналды.
Әлемнің пайда болуының жалпы түсініктерінің көрінісі ретінде ойлап
шығарылған готикалық собор тек діни ... мен ... ... қана ... сонымен қатар, шынайы әлем мен ол ... де ... ...... өз ... немесе ежелгі заман
тереңіндегі шоқжұлдыз белгілері немесе ауылшаруашылық ... ... жыл ... ... ... ... ... әртүрлі
салалары астарында ақсүйектік оқытушылардың (грамматика, диалектика,
риторика, арифметика, ... ... және ... антикалық
жүйесінен мұраға қалған ғылымдарға жатқан жеті “еркін өнер” аллегориялық
фигураларда сипат алады. ... ... ... мен
шаруалардың көптеген бейнелері феодалдық қоғамның иерархиялық құрылымын
бейнелейді.
Францияда, ... және ... ... басқа да елдер қатарында кең
таралған қабырғалардың жазықтықтарын үлкен терезе ойықтарымен ығыстыруға
мүмкіндік ... ... ... каркастық құрылымы монументальды-
фрескалық ... ... орын ... ... жерде фресканы бір-
бірімен жіңішке шойын ... ... ... ... ... бейнелерден тұратын витраждар алмастырды. Бейненің
жеке бөліктері – бет-әлпет, шаш, киім ... - ... ... оның ... ... ... ие болатын ерекше бояулармен
салынады. Витраж темір арматураға сүйелген, ал ол өз ... ... және ... ойықтарының жинағына бекітілген.
Рухани және материалдық мәдениеттің өсуі, позитивті білімдердің өсуі
безендірілген, кітаптарға ... ... ... ... Оның ... жаңа ... ... – бюргерліктің жоғарғы
сатыларындағылар, ... ... ... ... ғылыми пәндер
өкілдері, университет жастары қосылды. XIII ғасырда айтарлықтай орын алатын
сол жүзжылдықтың ортасында кітаптық өнер мен миниатюраның ... ... ... ... ... сахнасынан кетіп, өз орнын
қалаларда орналасқан ақсүйектік ... ... Бұл ... ... еңбек дифференциясы бар өндірістік кәсіпорындар,
цехтар түрінде ... ... ... ... ... ... миниатюра жаңа белгілер қатарына ие болады. Онда ... ... мен жеке ... ... соң жалпы концепцияда
шынайылық бастауы күшейеді. ... ... ... ... ... ... ... Мәтін, есім және иллюстрация
органикалық ұштасуға ... ... ... ... готикалық кезең кітабының ұлы жетістігін құрайды.
Готикалық өнердің бесігі ... ... ... – Иль де ... ... Егер ... ... бұл аймақ өзінің көркемөнерлік
дамуы жағынан оңтүстіктің алдыңғы қатарлы аймақтарынан ... ... ... ... ... оның ... ... және мәдени өміріндегі
рөлі тез өсе бастады. XIII-XIV ғғ. Париж еуропа мәдениетінің ең ... бірі ... Иль де ... провинциясы және оған жанаса
орналасқан ... ... ... ... ... ... басты
аймақтары болды.
Готикалық кезеңнің бейнелеу өнеріндегі басты рөлде Францияның болуы тек
қана оның ... ... ... ... ... соборлар, басқа
елдер шіркеулеріне қарағанда бай мүсіндерімен безендірілген және олардың
орналасу жүйесі ... ... ... ... ... ... ... мұндай зор ... ... және ... ... мен храмның безендірілуінде мұндай зор рөл ... ... XIII ... ... ... XIV ғ. кітап ... ... ... болды және миниатюра өнері мұнда тек жоғарғы
деңгейде тұрды. Францияға жұмыс істеуге келген құрылысшылар тас қашаушылар,
әйнекшілер, ... ... ... ... ... ... соң жасайтын қызметтеріне айтарлықтай ықпал еткен сабақтар өтті.
Франция өнерінің ықпалы Еуропа готикасының бүкіл ... ... ... ... ... ... ... Сәулет өнеріндегі готикалық стиль Францияда XII ғ. ортасы
шамасында қалыптасып, 300 жылдан ... ... бойы ... ... ... жеңілділік пен декоративтілікке бара жатқан дамуы – эволюцияның
бірнеше кезеңін бөліп қарастыруға ... ... XII ғ. II ... ... ... ... формалардың ерекше қатаңдығымен сипатталады
(ерте готика кезеңі); XIII ғасыр жалпы француз готикалық сәулет өнерінің
айтарлықтай ... ... ... XIV ғ. ... бастау
нақтылығына негізделген декоративті саланың кушею уақыты ... ... ... сол даму ... ... және ... жаңа декоротивті формаларды
дүниеге әкелді (“Жалынды готика”). Готикалық стиль Франциядан көрші елдерге
таралып, жалпыеуропалық құбылысқа ... ... ... ... мен ... соңы ... жеке ... жергілікті жағдайлармен
тығыз байланысты.
Ерте француз готикасының шедеврлеріне ... ... ... ... ... ... Париждің Франция астанасы ретіндегі маңызы
артып келе ... ... ... Құдайанасының соборы оның негізін
қалаушылардың жоспарлауынша елдің керемет те тамаша храмы болуы тиіс ... ... да сол ... алып ... бірі ... ... ... дейін сиятын эмпоралары бар бес нефалы базилика еді. Құрылысы 1163
жылы басталып XIII ғ. ... ... ... XIII ғ. ... арасына қырлы капеллалар тұрғызылды және трансепттің шығыңқы
бөліктері үлкейтілді, ал XIII ғ. соңы – XIV ғ. ... хор ... Сена ... ... ... ... ежелгі орталығындағы
ситэ аралында орналасқан. Оның ұзартылған қаңқасы мен тік ... ... ... жерде оны қоршаған құрылыстардан айтарлықтай
биіктігімен басым түседі. Собордың әсем ...... мен ... ... тепе-теңдігіне ие батыс фасад болып
табылады.
Париж Құдайанасының соборы кейінгі ... ... ... ... ... ... Батыс фасад
қабырғаларының беті ... ... ... ... ал орталық
нефаның жерге жақын қалың бағаналары өздеріне ... ... ... ... ... ... Сонымен, романдық стильмен жақындығын
көлденең бөлшектеулердің нақтылығы мен фасад мұнараларының салмақтылығынан,
сондай-ақ қатаң локальданған ... ... ... ... ... және ... формалардың үйлесіндегі келесі
қадам соңғыларын байытудағы сияқты, ... және ... ... ... ... де ... Нотр-Дам сияқты дәл сондай даму
түрін сипаттайды, ... ... ... және жабдықтарының
кереметтілігіне қарамастан, өлшем сезімімен ... ... ... осы ... ... ... ... және фасад галереясы
үстіндегі пинакльдер, әсіресе өз құрылымында жинақ нервюраларын қамтып, оны
жалғастыратын ішкі ... ... биік ... ... ... көрсетілген толық түрде ауыстырылған
тіреуіштер готикалық ... ішкі ... ... ... ... ... кемелденген шығарамаларының бірі – Париждегі
Сент-Шаппель жоғарғы ... ... ... Бұл ... ... ... шіркеуі қызметін атқарды. Бұл бір нефалық ... ... 2 метр ... ... дейін жететін, сол
жинақтар арасындағы кеңістікті үлкен терезелермен ... ... ... ... мүлдем жойылып кетті деп те айтуға болады. Бұл
терезелер ... ... ... кейпінде сипаттайтын витраждармен
толтырылған. Сол уақыттың сәулет ескерткіштерінің кереметінің ... ... ... мен ... ... ... жердегі Францияның солтүстік
жағалауында орналасқан Мон-Сен-Мишель аббаттығы болып табылады.
XIV ғ. жүзжылдық соғыспен байланысты ... ... ... ... ... ... Салыстырмалы түрдегі аз
мөлшердегі ғимараттар ... ... ... ... ... ... ... шіркеулерді аяқтау мен оның жабдықтарын
толықтыруға бағытталды. Декоротивті ... ... ... ... жаңа ... ... қатарына Руанадағы собор
трансепттерінің порталы мен Страсбургтағы собор ... ... ... ... ... кезіндегі тұрғызылған страсбургтық собор
француздық стилистикалық белгілердің басым ... ... ... ... төбесі биік атақты солтүстік мұнара кіретін ... ... ... ... кейінгі готикасында созылмалылық пен еркелік сипат алады.
Фасадтар мен ... ... ... тас ... жинақ
сызықтары иілмелі болып келеді. Бұл ойықтарға от тілдері сипатын беріп,
сондықтан да кейінгі ... ... деп ... XV ғ. тән ... ... ... кең таралаған екі иілмелі жебелік арка ... ... ... ... ... ... Амьен соборының
батыс және оңтүстік ... ... ... ... ... ... сияқты осы стильдің көрсеткіштік үлгілері болып табылады.
Готикалық кезеңде, ... XV ғ. ... ... қатар азаматтық
сәулет өнері дамыды. Қамалдар мен қала ... ... ... күшейеді. Бұл уақытта, едендегі ойықтары бар тастар
мен жанып тұрған ... ... ... тас ... ... ... бөлігінде орналастыру әдеттегі жағдайға айналды.
Сонымен бірге, құрылыстардың көркемөнерлік сипатына да үлкен көңіл ... ... ... ... ... ... әрқашан да готиканың
декоротивті формаларын қолданатын сарайлық типтегі құрылыстар жүргізілді.
Бұл ... ... ... ... ... ... және ... өткен Пьерфон қамалын атауымызға болады. Қамалдарда қоғамдық
мақсаттағы ғимараттар көбінесе ... ... бай ... ... ... ... ... Францияның ерте готикалық мүсін өнері Шартрдағы собор
трансептінің порталдарында жақсы ... Бұл храм ... ... ... тек ... ... “корольдік порталды” батыс
фасад пен крипта ғана сақталған, өртеніп кеткен ... ... ... ... ... бұрынғы декорын өзгертпей, құрылысшылар сол
уақытта қалыптасқан ... ... ... ... ... трансепт фасадына ауыстырды. Олардың әрқайсысы шамадан
тыс скульптураға бай үш порталдан тұрады. Әсіресе ... ... мен ... ... ... ... беретін собордың статуарлық
(мүсіндік) пластикасы үлкен қызығушылық тудырады. Ең ертедегі мүсіндер –
солтүстік фасадтың ... ... ескі ... патшалар мен
пайғамбарлар (Моисей, Авраам және т.б. 1200-1204 жылдар шамасы) – ... ... ... жақынырақ. Оларда романдық стильден қатаң
бетпе-беттілік, ... ... тас ... ... ... ... және ... контурда, қатпарлардың
орналасуының симметриялығы сақталған. Мұндағы жаңалық – жеке ... ... ... ... болып табылады. Адамзат
дамуының келесі сатылары оңтүстік фасадтың ... ... ... ... ... мүсіндерімен (1204-1212 жылдар шамасы) “қиналушылар
порталындағы” қасиеттілердің ... және дәл сол ... ... үш ...... ... және Григорийдің керемет тобының
мүсіндерімен сипатталады. Фигуралар, бұл кезде де қарапайым кескінделуі мен
бетпе-беттік ... ... ... ... ... ... ... мен жігерлі модельдеу оларға
айтарлықтай сенімділікпен қарауға мүмкіндік береді. Қасиетті Мартин-сарбаз
және ... ... ... ... ... ... ... бастау мен жігер тамаша ... ... да ...... шіркеулік жазушылар мен құдайшылдардың ... ... ... ... ... ... өмірге келу адамдары мен
философиялық ойлаушылар ... де ... ... берілген.
Ерекше готикалық мүсіндерге романдық кезеңнен сақталып қалған позалардың
атақты қатаңдылығы мен аяқ қойылымдарындағы қатарлылық қатаңдығы тән. Бірте-
бірте фигуралар еркін ... ие бола ... ... ... ... ... ... иілу, дене салмағының бір аяққа
түсірілуі ... ... емес ... ... Бұл ... ... ... бір-біріне қараған фигуралар әңгіме үстіндегідей
бейнеленген (“қасиетті әңгімелесу”) Шартр ... ... ... сол жақ ... “Мария мен Елизавета кездесуі” тобында
қолданылған. Бұл ... ... ... батыс фасадындағы
порталдардағы керемет скульптураларда өз дамуын жалғастырды. ... ... оң жақ ... ... үш топты атап өтуге болады: “Благовещение”,
“Мария мен ... ... ... ... (1220-1236 жылдар шамасы).
Идеалдандырылған бейнелердің руханилығы осы скульптураның белгілерінің бірі
болып ... ... ... мүсін өнерінде модельдеуге бедерліктің басымдылығы
мен бейнелік эффект ізденістері байқалады. Бүкіл XIII ғ. ... ... ... ... бірі – ... ... батыс фасадының
сол жақ порталындағы ... ... ... осы ... ... Қасиетті Фирменнің ... ... ... мен
қатпарларының қатаң симметриялығымен ерекшеленеді, бірақ бұған қарамастан,
мұнда формалардың қысылушылығы ... сөз ... да ... ... ... толы ... терең адамгершілікке толы.
Готикалық мүсін өнерінің жетістіктері мыңының бірі – Амьен ... ... ... ... ... мүсіні . Фронтальды күйде ... ... алға ... ... ... ... пен ... символдары –
арыстан мен айдаһарды тіреп тұр. Мұнда ... ... ... ... ... ішкі тыныштық, қайрымдылық пен әлемнен
бөлектену идеализациясымен үйлеседі. XIII ғ. I ... ... ... ... жалпылық лепка монументальдық мәселелеріне жақсы жауап береді. Сонымен
бірге, киімдерді тұжырымдауда бейнелік белгілер күшейеді – ... ... ... да ... ... ойын ... кескіндер
маталардың қатпарларында сынып, толқындылығынан айрылады.
“Амьен соборының Христосын ерекшелейтін драптау стилі – XIII ... ие ... Сол ... екі ... да ... ауырлығын тең бөлетін
фигура қойылымының мотиві толық дамуына жетеді. Сонымен қатар, бір ... алға ... ... ... ... екінші аяғы артта қалдырылған”
/44.
Осы арқылы мүсін сызықтары өте ... ... ... “S” ... ... доға ... иілімге ие болады. Кейбір жағдайларда
мұндай қойылым сюжетті түрде негізделген. ... ... ...
синагоганың аллегориялық бейнелеуінде- ол фигураға тік тұрған салтанатты
христиан шіркеуіне қарама-қарсы ... ... ... Бұл ... қолында жас бала ұстап тұрған Мадоннаны бейнелеуде
одан әрі ... ... ... қолдаулы ауырлыққа қарама-қарсы күш
тудыру қажеттілігімен шартталған XII ғ. II жартысында бұл ... ... ... ... ... өмір ... сән сипатына ие болды.
XIII ғасырдың II жартысының мүсіндік өнеріне тән ... ... ... ... ... ұлылығы мен бейнелердің
маңыздылығы ғасырдың ортаңғы жылдары шамасында айтарлықтай бөлшектеу мен ... ... ... ... ... Ресми мәселелерді
шешуге деген қызығушылық пен стилизацияның кейбір белгілері арқылы, сондай-
ақ шынайы бағыттылық күшейеді. Осы ... ... ... ... ... князьдық сарайлар мен кейде бюргерліктер ақсүйектік
манералар мен сәннің ықпалы айтарлықтай байқала бастайды.
Француз мүсін ... ... XIII ғ. II ... мен ортасындағы
Реймтегі собордың батыс фасадының порталдарындағы мүсіндерден бақылай
аламыз. Айтарлықтай ерте ... ... ... ... мен ... ерекше қызығушылық тудырады. Сызықтарының пропорцияларында, ұсақ
қатпарлармен жинақталған, денеге жабысқан киімдер ... ... ... ... ... типтерінде антикалық классиканың
сөзсіз ықпалы білінеді. Бұл ықпал XIII ғ. ... ... ... ... ... байқалады, бірақ ол басқа ешқандай жерде
дәл мұнадағыдай ашық та анық байқалған емес.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... одан әрі дамуы үшін ғасырдың ортасы шамасында пайда болған “Храмға
әкелу” және дәл сол ... ... – дегі ... ... мен
осы топ фигураларын тұжырымдауда да анық көрінген жаңа тенденциялар үлкен
маңызға ие болды. Төменге төгіле ... ... ... ... фигуралардың кербезділігі, позалар мен іс-қимылдардың ... ... ... ... ... береді. Аннаның
ойнақылығы, Иосифтің ... риза ... ... ... ... ... ... Осы уақыттан бастап ... ... ... ... ол ... ... және ... сипат береді.
Кейбір собордың кейінгі фигураларында дәл ... ... ... ... декоротивтілігі мен күшті дамуы XIII ғ. үшінші
ширегіндегі Француз мүсін өнеріндегі кең таралған ... ... ... ... ... үшін Амьендік собордың трансептінің оңтүстік
фасады порталындағы “Алтындалған Мадонна” ... ... ... ... ... ... болды.
XIII ғ. мүсін өнерінің дамуының соңғы фазасы қоршаған шындыққа деген
қызығушылықтың артуымен сипатталады. Бұл ... ... тек ... ... ... ... бола ... Оның керемет
ескерткіштерінің бірі Реймстегі музыканттарды цех үйі ... ... ... ... ... ... бес ... фигурасы
болып табылады.
XIII ғ. статуарлық пластика ескерткіштеріне негізделген ... ... ... даму процесі көрініс тапты. Готикалық стильдің
гүлденуі кезеңіндегі керемет рельефтердің қатарына Шартрдағы ... ... ... ... “Успение и коронование Марии” мен
“Қорқынышты сотқа” арналған ... ... ... ... фасадының сол
жақ порталындағы тимпан жатады. Олар формаларының ... ... ... және ... терең руханилығымен
ерекшеленеді. Ал ресми қатынаста жаңалық ретінде тимпан ... ... ... ... Бұл әдіс романдық өнердегіге
қарағанда айтарлықтай табиғи фигуралардың пропорцияларына және дәл ... ... ғана ... тең ... сақтауға ұмтылыспен
шартталғандықтан осы кезден бастап тимпандарды ... ... тән бола ... храм ... ... сюжеттердің ішінде ең кең
таралғаны – “Қорқынышты сот” болды. Негізінде романдық ... ... ... ... енді ... ... XIII ғ. II жартысынан ... ... ... ... ... ... келе жатқан мүрделер мен оның ... келе ... ... ... ... қатар, күнәһар еместердің
рахаттануы мен күнәһарлардың қиналу ... ... ... ... ... ... позасы мен ішкі қайғырулар ... ... ... Сондай-ақ, мұнда қайтыс болғандардың қайта тірілуі тақырыбы
жалаңаш денелерді бейнелеудің ең ... де ... ... ... ... ... ... ескерткіштерде қарастыра келе, кейде салынуы қиын
әртүрлі позалар мен жағдайлардағы адам фигурасын ... ... ... ... бәрі, әсіресе Бурже соборындағы “Қорқынышты
сотта” анық сипатталады.
Адамға деген қызығушылық пен әңгіменің кекетушілікке негізделуі, сондай-
ақ ... ... ... көріністерде бейнеленеді. XIII ғ. екінші
жартысында доминикандық, нәтижесінде генуэздік епископ Якопо да ... ... ... ... ... сюжеттерден алынатын негізгі
бастау қызметін атқарды. ... да ... ... ... ... ... атақты болды. Қасиеттілер туралы аңыздарды бейнелеудің мысалы
– XIII ғ. ... ... ... ... ... ... соборының
трансептінің оңтүстік фасадындағы порталдағы тимпандағы “Қасиетті Стефан
тарихы” ... ... ... ... ... ... толықтырып тұрған көптеген кішігірім рельефтер сипатына да ... ... ... ... кеңістік пен еркіндікті жоғарыда аталған
жеке жанрлық фигуралар ... ... ... жыл ... бейнелерін берді. Негізгі кейіпкерлер, әдеттегідей шаруалар
болды. Костюмдер, жұмыс ... ... ... бәрі де ... тірі түрде берілген. Осы тектес керемет шығармалар қатарына – шалғы
қайрап отырған ... ... ... ... аңшы және т.б. ... ... ... порталы жақтауларындағы фигуралар бейнелері,
сонымен қатар, Амьендегі собордың батыс ... ... ... ... мен ... ... аллегориялық көріністерде
бақылаушылық пен жаңалық аз ... ... ... ... ... ... ... себеп болады. Амьен мен Париждегі соборлардың басты
фасадтарының цоколдары осыған керемет ... бола ... ... ... бикештің өзіне қызмет көрсете алмаған күңін аяғымен ... ... ... сурет те қызығушылық тудырады.
Романдық храмдарда сияқты, готикалық соборларда да мүмкін болатын
құбыжықтар мен ... ... ... ... ... ... ... және мұнара парапеттерінде ... ... ... ... ... ... суын алып ... отыратын
гаргуилий мысалдарының көпшілігі Амьен мен Реймстегі соборлардан көрумізге
болады.
XIV ғ. негізінен жалпы сапалы ... ... ... ... Нәтижесінде Франция территориясының айтарлықтай бөлігі жау қолында
қалып қойған Англиямен ... ... ... француз өнері дамуының
темпін көп ... ... ... да, XIV ғ. ... ... ... ... қайтыс болған адамдар ... ... ... байланысты портреттік мүсін өнерінің тез қарқынмен дамуы
байқалады. XIII ғ. ... ... ... болған адамның бетінен
бетпердесін алу – дәуірдің жалпы шынайы үрдістерімен қоса ... ... ... одан да жиі ... мен ірі ... ... ... бейнелердің пайда болуына алып келеді. Олардың
негізгілері Париждегі соқырларға ... ... ... ... безендірген, қазіргі кезде Луврда орналасқан Карл V
мен оның әйелі Жанна Бурбонский мүсіндері болып ... ... ... ... берілу мен өте әдемі емес Карл ... және ... ... алдында тоқтамайтын бұл көрініс тамаша шынайылықпен
бейнеленген.
Кескіндеме өнері. Витраж. Готикалық храмдарды безендіруде маңызды ... – Жаңа және ескі ... ... ... ... мен ... шығармалардан алынған сюжеттер мен сондай-ақ
қасиеттілердің жеке пішіндерін ... ... ... ... ... ... ... композициялар ие болды.
Оларда тапсырыс берушілердің, сонымен қатар, көркемөнерлік цехтардағы жұмыс
үстіндегі бейнелер де жиі ... ... ... ... ... одан да ... ... болған
витраждар нағыз гулдену кезеңіне өзі монументальды ... ... тек ... ... ғана ... ... алтын ғасыры үлкен
готикалық соборлардың құрылысы мен безендірілуі уақыты – XIII ... ... осы ... ... ... саны ... кеткенде, біз храмның
бүкіл интерьерін қалай жаңартқандығы туралы өзімізге әрқашанда есеп ... ... ... алып ... олар ... ... күн
сәулесімен шағылысқан түрлі-түсті әйнектердің жарқырауымен және ... нұр ... ... ... декоротивті мағынасымен қатар,
дидактикалық мағынасы да зор ... ... ... медальондарға
жинақталған бағдарламасын теологтар ... ... ... ... ... Мүсін өнерімен қатар, витраждар қасиетті
тарихтардың, аңыздар мен ... ... ... ... ... ... ... еді.
Көптеген француз соборлары енді өздерінің бастапқы ... ... ... ... Ең жақсы күйде XIII ғасыр витраждары ... ... ... ... Анжель және Буржа соборларындағы
витраждар сақталды. Осы күнге дейін ... ... бұл ... XIII-XIV ... дамуы туралы түсінігімізді қалыптастыруға мүмкіндік ... ... ... ... көк және сарғыш түстер басым болып ... тыс ... мен ... ... ерекшеленеді.
Бейнелер әйнек бөліктерін бір-бірімен ... ... ... контурлық сызық рөлін ... ... ... ... алып ... етіп салынады. Кейіннен, витраж өнері жаңа
техникалық әдіс-тәсілдер ... ... ... ... ... ие
болып, жаңа сары түс енгізіледі және монохромдық пайда болады. Соңғы екі
колористік ... ... XIV ғ. тән. Бұл ... ... әйнек
бетіндегі таза бейнелік жұмыстардың мағынасы артып, ірі фигуралық бейнедегі
архитектуралық фондар кең ... Осы ... өнер ... ... ... ... жас бала мен және ... бейнеленген суретін
айтуымызға болады.
Миниатюра. Кітаби миниатюра өнерінің дамуындағы басты орынға – Франция
қойылады, яғни ... сол ... ... орталықтар емес, сондай-ақ
сол кездегі Еуропаның саналы және ... ... ... жинақталған ортасы
болған Париж алдында көрініс табады.
XIII ғ. француз миниатюрасының ... ... ... ... ... ... ... 1200-1250 жылдар аралығын қамтыса, екіншісі,
ғасырдың II ... алып ... Осы ... ... ... ... ... – композиция мен түсте сипат алған витраж өнерінің
ықпалы болып табылады. Бұл стильдің ұлы ... ... ... ... ... ... ... көркемделген королева Бланка
Кастильскаяның “Псалтирь”-і (1230 ... ... ... ... есептеледі.
XIII ғ. II жартысынан бастап, басқа нәрселер көзге түседі: ... ... ... – пинакльдер, флерондар, фиалалар, жебелік
аркалар, раушандар және т.б. ... ... ... ... ашық реңге
ене бастайды. Өрнектеудегі маңызды жаңалық ... ... ... да
қатысы жоқ, “дролери” деп аталатын комедиялық фигуралар мен көріністердің
пайда болуын атап ... ... ... ... ... ... ойнайды, анадай жерде адам зор ұлумен шайқасуда, ... ... ... және т.б.
“XIII ғ. II жартысындағы француз миниатюрасының ... ... ... ... ... “Псалтирь”-і есептеледі” /45/.
XIV ғ. екінші ширегінде Парижде алдыңғы қатарлы орында қолжазбалардың
жаңа, ... ... ... ... Жан ... шеберханасы
болды. Мәтін бағаналарына кішігірім, бірақ өте ... ... ... ... бүкіл беттің безендірілуіне ерекше назар
аударады. Ол ... ... ... ... ... ... шегірткелер ұшып, ұлулар мен маймылдардың секіріп жүрген бейнелері
бар. Пюсельдің ең атақты ...... ... ... Ол қалыптастырған қолжазбаларды безендіру типі кітап өнерінің әрі
қарай дамуына үлкен әсерін тигізді.
XIV ғ. II жартысынан ... ... ... даму жолы мен ... әлемді басқаруы айтарлықтай жылдамдайды. Ендігі жерде, діни кітаптың
басым типі болып табылатын часославтардан басқа, ... ... жаңа ... ... ... ақсүйектік әдебиет ескерткіштерін
өрнектеді. Мұндағы жаңалық – ... ... ... таралуы болды:
бет-бейнелер мен денелер табиғи түске ие ... ... ... ... ... ... сұр ... ұсталынып, нәзік те сұйық жасанды алтынды интенсивті
жалынды-қызыл ... ... ... ... ... ... гуашпен өрнектелген ұсақ шаршылардың басқа шаршыларымен
алтындата қойылған фондары да кең ... ... ... ... ... портрет кең таралымға
ие болады, мұнда миниатюристер енді ... ... ... емес, тірі жеке
тұлғалық образды беруге ұмтылады.
XIV ғ. ... ... ... ... ірі ... ... ... мен Жакмар д,Эсден болып табылады, екеуі де шығу тегі бойынша
фломандықтар. Анре Боневе ... ... ... фигураның көлемі мен кеңістіктік орналасу жағдайын беруге ... ... ... ... ықпалы сипат алады. Оның
жұмыстарының ішінде герцог Беррийскийдің “Псалтирь”-індегі пайғамбарлар мен
апостолдар сериясы атақты болып келеді. Жакмар ... ... ... ... ... назарды керемет портреттер мен әсем ... ... ғ. ... даму ... ... ... ... бойынша осылай
белгіленетін, “Часослав шебері Маршал Бусико” шығармашылығымен аяқталады.
Бұл мүмкін, Парижде XIV ғ. ... ... ... шыққан Жан Коэн
шығармасы болды. Итальяндық бейнелеу өнерімен таныс бұл шебер ... бас ... және ... ... перспектива ережесі
бойынша салынған бөлмелерде немесе алыс горизонтты шынайы пейзаждар фонында
өрбитін ұсақ суреттерге айналдырады.
Миниатюраның атақты шеберлері, ағайынды ... ... ... ... Поль ... және Жан Малуель шығармашылығы – толығымен Қайта ... алып ... ... ... бұл шеберлер – XIV ғ. аяғы –XV ғ.
басындағы ірі библиофил, герцог Жан де Берри сарайы қоластындағы Жакмардың
ізбасарлары ... Осы ... ... ... атақты “Бай часослав”
(1413-1416 жылдар, Шантильи, ... ... ... ... ... ... ... көптеген тамаша миниатюралармен
безендірілген. Олардың ... ... ... ... ... ... ... басында, жоғарғы тап қоғамының қоршауында
отырған герцог қыранмен аңшылыққа бара жатқан бозбалалар мен ... т. б. ... ... мезгілдік отыздық жұмыстарды бейнелейді.
Париждегі король сарайының және ... ... ... енетін
қамалдардың таңқаларлық нақтылықпен бейнелену ... ... ... шөп ору мен ... сондай-ақ жүзім жинау мен егін егу
жұмыстарын көруге болады. Күнтізбе ... ... ... суретшілерге
теңдей көз жеткізулермен созылып жатқан сүр аспан астындағы қар борап өткен
ауылды көктемнің көк ... ... ... ... сондай-ақ ағаштар арасында
солған жапырақтар үстіндегі өлтірілген қабан ... ... қуып ... бейнеленген. Ормандағы суық желтоқсан күнін де бейнелеп, жеткізуге
мүмкіндік берген табиғаттың нәзік сезіміне таң қаласың.
3.2 Германия өнері
Германияның ... ... ... ... ... ... сияқты қасиеттеріне ие емес. Дамыған феодализм жағдайында
орталықтанған ... ... ... ... ... ... саяси
бытыраңқылық арта берді. Штауфендер династиясының құлауынан кейінгі
патшааралық орталық билікті ... ... және ... таққа
сайлау кезінде оған күшті үміткерлерді ... ... ... ұзақ ... ... ... Германияда елдің экономикалық дамыған
аймақтардағы қалалардың өсуі жалғасты.
Сәулет өнері. Франциядағы сияқты, Германияның да ... ... ... ең ... ... сәулет өнері XIII ғ. мұнда да жиілеп, ... ... ... ... ... ... ... уақыты болды.
Неміс готикасы француз готикасының ықпалымен қалыптасты. XIII ғ. алғашқы
онжылдықтарында көптеген германиялықтар готикалық соборларды тұрғызуда ... ... ... ... ... Олар отандарына оралған соң,
сонда жаңа формалар мен құрылымдық ... ... ... ... ... ертедегі ескерткіштерінде француздық өнердің тікелей
ықпал етуі көрініс тапса, ... ... ... ... өнер ... Неміс
храмдарының көп бөлігі француз үлгілерінен айтарлықтай ерекшеленеді.
Готикалық стильдегі атақты соборлардың бірі – Кельндегі собор ... ... – XV ... ... ... біткен) болып табылады.
Германдық типтегі белгілерге мұнда батыс фасадтағы биік ... ... мен ... ... анық көрсетілген вертикализм
жатады. Готиканың кірме формаларымен қатар, Германия сондай-ақ көптеген
өзіндік шешімдер береді. Осылайша, мысалы, ... ... ... ... ... ... ... осындай болып келеді. Германияға,
сондай-ақ орталық және қырлы нефалары ... ... ... ... ... шіркеу түрлері, яғни залдық тип аталатын типтер тән болып
келеді. Сонымен, ... ... ... ауыр ... ... ... ... өнері стилін жасап шығарды.
Шіркеулік ... ... ... да ... ... ... ... есіктік ойықтармен үзілетін қабырға жазықтықтары
алады. Фасадтар басқышпен кескінделген фронтондармен айналдыра ... мен ... ... ... кішігірім вимпергалары болады.
Бұл стильдің тамаша мысалы ретінде енді ... ... ... ... шіркеу болған ғимаратты айтуымызға болады.
Мүсін өнері. Неміс готикасының кешігушілігі француздықпен салыстырғанда,
сондай-ақ бейнелеу өнерінің ... да ... ... Мүсін өнерінде сияқты,
Германияның бейнелеу өнерінде де XIII ғ. ... үш ... әлі ... ... ... болды. Дегенмен, тек XIII ғ. 30-40 жылдарында
қалыптасқан готика, мұнда өзінің тамырын терең ... өзі ... ... ғ. ... баяу ... келе ... ... өрлеу мәдениетіне орын
берді.
Готикалық кезеңдегі неміс монументальды мүсін өнерінде Франция ... ... ... ... Ең алдымен, неміс соборларының
мүсіндік бағдарламасы өте кең ... ... ... қарағанда интерьер
көбірек безендіреді. Егер шіркеу ... ... мен ... ... ... сюжеттерін таңдау, көп дәрежеде ... ... ... ... ... мен ... ... Англия өнері
Англия готикасының ұлы ескерткіштері – Кембриждегі Корольдік колледж
капелласы (1472-1530) және Вестминстер соборының ... ... ... ... VII капелласы (1502-1520) жатады.
Англияның азаматтық зодчествасында қамалдар мен монастырьлық қызмет
құрылыстары басым болды. Мұнда қалалар әлі де ... рөл ... ... ... ... ... ... ратуша, нарықтық алаң, үлкен
гильдейлік ... ... ... тек корольдің рұқсаты бойынша қорғаныс мақсатында
тұрғызылатын, ал феодалдық қамалдар салуға XIII ғ. тиым салынды. Сонда да,
бұл уақытта ... ... ... мен ... ... ... 1392-1402 жылдарда XI ғасырдың соңына жататын Лондондағы
Вестминстер сарайының кең холлы қайта ... Бұл ... зор ... ... ... ... тәріздес ағаш құрылыммен жабылып, бұл құрылым көрінбейтін
консолилер мен ... ... ... ... ... Дәл ... 1514 жылы кардинал Уолсий король Генрих VIII – ге арнап, бастаған
және 1540 жылы құрылысы ... ... ... үлкен залы да
табылған болатын.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта ... ... ... ... өнері еуропалық
мәдениеттің дамуына зор ... ... және оның ... зор болды. Мәселен,
Византия өнерін алатын ... онда ең ... ... ... ... кейіннен басқа елдерге де тарады. ... ... ... ... және діни ... ... жалпы христиандық діни жүйені
өзгертті. Соның арқасында Византияның астанасы Константинополь әлемдік діни
орталыққа айналып, оның ... ... ... жақсарды.
Византияға әлемнің түкпір-түкпірінен шеберлер келіп өздерінің қайталанбас
туындыларын ... ... ... ... ... ... ... өрнек болды.
Византия – икона жазудың отанына ... ... ... ... ренессанстық жүйе ... Оның ... ... білімді топтары антика өнеріне өздерінің бейілділігін
танытып, Византия өнеріне жаңа ... мен ... ... ... ... тағы да бір ... ... және готикалық өнерлерге
қарағанда мағынасы жағынан ерекше ... ... ... ... өнері
христиан дінінің ішіндегі православиялық ағымнан нәр алып соған негізделді.
Сөйтіп, Византия ең бірінші ... ... ... ... ... ... тарихы өте күрделі болды. Бұл ұғым XIX
ғасырда, яғни, XI-XII ... ... ... ... Рим ... ... ... жартылай циркульді ... мен ... ... кезде пайда болды. ... ... ... ... пайда болған «романдық стиль» атауы қарастырып отырған
кезең өнерінің бір ғана, маңызды емес ... ... ... ол жалпы
қолданысқа енді. Романдық кезеңдегі ең негізгі өнер түрі – сәулет ... ... ... ... ... ... – шіркеу болды. Сондықтан,
өнердің дамуына үлкен үлесін ... ... ... оның бір ... яғни діни ... ... ... мұндай үрдіс
болмағанда біз сәулет өнерінің, мүсін ... және ... ... ... ... көріп тануымыз екі талай болатын еді.
Романдық архитектураның ерекшеліктері біріншіден, біріккен жабындардың
қолданылуы мен ... ... ... ... ... ескерткіштерде орталық неф жазық жабынға ие болса, ал ... ... ... мен ... ... ... болады. Құрылыс
техникасының дамуымен бірігулер біртіндеп ... ... ... ала
бастады.
Романдық өнердің қайнар көзі – жалпыеуропалық мәдениеттің қалыптасуында
болды. ... ... ... ... және ... ... ... әрқилы болғанымен оның құрылымдық стилі ортақ ... ... оның ... әр ... өзіндік мәдениетімен тығыз байланысты
еді.
Техника мәселесіне келетін болсақ, бұл аймақта, әсіресе монументальды
живописте, ... өнер ... ... ... ... қарапайым
түрі – фреска болды. Скульптурада ... ... ... ... ... Еуропада – жергілікті құм, ал Италияда және кейбір
оңтүстік аймақтарда – мрамор қолданды. ... ... ... ... ... ... ... олардың ең көбі қазір де Францияда, әсіресе
Луарадан оңтүстікке қарай. XI-XII ғғ. бұл ... ... ең бір ... ... ... романдық өнерден ерекшелігі, оның “готикалық”, “готика”
терминдері романдық өнер түсінігіне қарағанда айтарлықтай шартты. ... ... ... ... ... ... жебелік бағыты
жақын маңда өсетін ағаштардың басын қосып, ... ... ... ... формаларынан шыққан деп есептеген кезде пайда болған. Бұл
терминге, бір ... ... ... ... ... өнеріне деген жек
көрушілік тән болды, сондай-ақ Қайта өрлеу ... ... ... ұлы ... ... Рим империясына басып кіріп, оның
қираған қалдықтарынан өз корольдігін ... ... ... да ... ... қала ... Нәтижесінде, жебелік арканың кейінгі пайда болуы
мен оның құрылымдық рөлі қалыптасқан кезде және ортағасыр ... ... ... ... ... бұл ... ақыры кейінгі ортағасыр
өнерін белгілеу үшін сақталып қалды.
Еуропалық елдердің көбінде готиканың ... XIII-XIV ғ. ... ... ... ... ... тез өсуі мен ... Осының
нәтижесінде, готика өнерінде, таза феодалдық элементтермен ... келе ... ... ... ... ... ... іс-әрекет ендігі жерде монастырьлардан ... ... ... ... қолына өтеді. Мұндай жағдайдың басты нәтижесі
готикалық өнерді романдық өнерден ерекшелейтін екі ... ... ... жағынан рационалистік жағдайлардың артуы, ал екінші жағынан – ... ... орын ... ... ... ... тек қана логикалық құрылым мен
декор жүйесін қалыптастыратын зодчество саласында көрініс ... Бұл ... ... ... ... готикалық стиль алғаш рет қалыптасқан
Францияның үлкен қалалық соборлары ... ... ... Бұл ... ... ... ... өзінің тікелей діни
қызметтерінен басқа, азаматтардың қоғамдық жиналыстары үшін ... жиі ... ... ... ... ... өнер жетістіктерін қолдану, жарамдылығы ауырлық ... ... мен ... ... тән ... ... болып табылатын үлкен тас
храмдар тұрғызуға мүмкіндік берді. ... ... ... – оның ... ... ... ... каркас немесе ғимарат қаңқасын жасап
шығарғандығында. Ал мұндағы басты үш ... жебе ... ... ... ... және ... контрфорстар.
Базилика түрі сақталды, бірақ романдықпен салыстырғанда өте қысқарған.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Аверинцев С.С. Судьбы европейской культурной ... в ... от ... к ... // Из истории культуры
средних веков и Возрождения. М., 1976.
2. Бычков В.В. Византийская эстетика. ... ... ... ... А.П. Византийская культура (X-XII вв.). М., 1968.
4. Каждан А.П. Культура Византии. М., 1984.
5. Курбатов Г.Л. История Византии. М., ... ... Г.Л. ... Византии. М., 1987.
7. Лазарев В.Н. История ... ... 2-е изд. М., ... Литаврин Г.Г. Болгария и Византия в XI-XII вв. М., 1978.
9. Удальцова З.В. История ... ... В 2 т. М., ... ... Т.В. ... ... ... искусство. М.,
2002.
11. Нессельштраус Ц.Г. Истрия искусства зарубежных стран: средние
века и Возрождение. - М., ... ... ... ... ... - А., ... ... Б.Г. Культурология. (Курс лекций). – А., 1994.
14. Ғабитов Т.Х., Мүтәліпов Ж., ... А. ...... Энгельс Ф. Происхождение семьи, частной собственности и
государства // Т. 21. С. ... ... в ... века: экономика, политика, культура. - М.,
1972. С. 148.
17. История крестьянства в Европе: ... ... – М., 1986. ... ... ... веков: Европа / А.Н. Бадак, И.Е. ... ... и др., ... 2000. С. ... Ле Гофф Жак. ... средневекового Запада. – М., 1992. С.
105.
20. Роуминг М. ... в ... ... быт, религия, культура. /
пер. с англ. Л.А. ... – М., 2005. С. ... ... ... В 3 т. – М., 1967. Т. ... История Византии. В 3 т. – М., 1967. Т. 1-3.
23. Нессельштраус Ц.Г. Искусство ... ... в ... ...
М., 1986. С. 154.
24. Хейзинга Й. Осень средневековья. – М., ... ... П.С. ... ... ... – М., 1996.
26. Добиаш – ... О.А. ... ... – М., ... Ильина Т.В. История искусств. Западноевропейское искусство. М.,
2002.
28. ... Ц.Г. ... ... ... ... ... и Возрождение. - М., 1986.
29. Сапранов П.А. Курс лекции по теории и ... ... ... ... ... ... искусств. – М., 1966.
31. История искусства зарубежных стран. Т. 1. М., - ... ... ... ... - М., ... Нессельштраус Ц.Г. Истрия искусства зарубежных стран: ... и ... - М., ... ... Э.В. Культурология. – М., 1994.
35. Культурология. Антология. Т. 1-4. – М., 1994.
36. Любимов Л. ... ... ... Алматы., 1982.
37. Любимов Л. Батыс Еуропа өнері. Алматы., 1982.
38. Гуревич А.Я. Категории средневековой культуры. – М., 1985.
39. ... А. Я. ... мир: ... ... – М., ... ... А.Я. ... и общество средневековой Европы глазами
современников. – М., 1989.
41. Культура и искусство западноевропейского средневековья. – М.,
1991.
42. ... Ц.Г. ... ... ... ... ... и Возрождение. - М., 1986.
43. ... ... О ... и ... воли // ... ... М., ... Карсавин Л.П. Культура средних веков. – М., 2003.
45. ... В.Н. ... ... веков. – М., 1993.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шопеннің фортепианолық шығармашылығы5 бет
Өнертабыс формуласы8 бет
Фархад-Шырын жыры53 бет
1.Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары; 2.Өзге тілден енген сөздер; 3.Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні; 4.Лексикография7 бет
Баспасөз жарияланым аттарының тілдік – стильдік ерекшеліктері62 бет
Битанудағы шешендік өнердің ролі56 бет
Жас ұрпақтың дүниеге көзқарасын қалыптастырудағы ұлттық ойындардың, өнердің және ертегілердің мәні7 бет
Мемлекттік құжаттардың стильдік ерекшеліктерді және оларды жазуда ескерілетін емле қағидалары6 бет
Оқушылармен жүргізетін музыкалық жұмыста кездесетін өнердің жақын түрлерінің өзара байланысы70 бет
Радиодискурсының тілдік ерекшелігі мен стильдік құралдары49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь