Кәсіпкерлікті несиемен қамтамасыз ету анализі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 БАНКТІК НЕСИЕЛЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5
1.1 Банктің несиемен қамтамасыз етуі және оның экономикалық мәні ... 5
1.2 Кәсіпкерлікті несиелеу көздерінің құрылымын талдау ... ... 12

2 КӘСІПКЕРЛІКТІ НЕСИЕМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ АНАЛИЗІ ... ... ... ... ... 19
2.1 Шағын және орта кәсіпкерлік және оларды несиелендіру проблемалары ... . 19
2.2 Практика және кәсіпкерлікті несиелендіру механизімі ... ... ... . 28
2.3 Әлемдегі дамыған және дамып келе жатқан елдерінің кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау және несиемен қамтамасыз ету тәжірибесі ...36

3 КӘСІПКЕРЛІКТІ НЕСИЕМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ЖОЛДАРЫН ЖЕТІЛДІРУ ... ... ..43
3.1 Кәсіпкерлікті дамыту мақсатымен несие жүйесін жетілдіру ... ... ..43
3.2 Кәсіпкерлікті несиелендіру жүйесін жетілдіру нәтижесінің моделі

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...60
ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 62
        
        АЛЬ – ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Экономика және Бизнес факультеті
“Макро-микроэкономика” кафедрасы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлікті несиелендіру:
даму ... курс ... ... ... ... ... ... күні)
Норма бақылаушы __________________ М.А. ... ... ... ... ... Б.М. ... күні)
Алматы 2006
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
............... 3
1 БАНКТІК НЕСИЕЛЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ
.................................................. 5
1. Банктің несиемен қамтамасыз етуі ... ... ... 5
1.2 Кәсіпкерлікті несиелеу көздерінің құрылымын
талдау
...................................................................
....................12
2 КӘСІПКЕРЛІКТІ НЕСИЕМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ
АНАЛИЗІ.............................................................
.........................19
1. ... және орта ... ... ... проблемалары
................................... 19
2. Практика және кәсіпкерлікті несиелендіру
механизімі
...................................................................
............ 28
2.3 ... ... және ... ... ... кәсіпкерлікті
мемлекеттік қолдау және несиемен
қамтамасыз ету тәжірибесі
.....................................................36
3 ... ... ... ... ... ... мақсатымен несие жүйесін
жетілдіру...........................................................
...........................43
3.2 Кәсіпкерлікті несиелендіру жүйесін жетілдіру
нәтижесінің моделі
....................................................................
51
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
.......58
ҚОЛДАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР.......................................................60
ҚОСЫМШАЛАР
............................................................................
....62
КІРІСПЕ
Кәсіпкерлік – ... ... ... ... ... күшеюінің қозғалыс қуаты болып табылады. Кәсіпкерлік
айтарлықтай едәуір және ... ... ... ... ... ... ... кеңейтуге; халықтың тұрмыс жағдайын түзетуіне
көмектесуге; еңбек, ... және ... ... ... ... өндіріс қуатын жеделдетуге; бәсекені жетілдіруге; қоғамның
орта класының негізі ретінде жекеменшіктер қабатының бұқарасын ... ... және оның ... кепілдігі ретінде ... ... ... ... көзі ... үнделеді.
01.06.2002 жылдың мәліметтері бойынша Қазақстанда 121 мың ... ... ... 110 мың ... ... ... Шағын бизнес ел
бюджетінің 11 пайызын қалыптастырады, оның ... ... ... ... ... Бұл жерде бір миллион адамдай жұмыс істейді. /1,с.1/
Кәсіпкерліктің динамикалық дамуы қаржылық қамтамасыз ... ... бұл ... ... ... ... ағымының нығаюын және
оларды тиімді пайдалануды жоғарылатуын керек етеді.
Дүниежүзілік тәжірибе кәсіпкерлікті несиелендіру ... ... ... ... ... дамуның және оның ... ... ... ... секторын және қызмет
сферасының кеңеюінің өзін-өзі ... ... ... ... ... тұтыну нарығын сапалы товар мен қызметтердің
кең түрлерімен толықтыруға ... ... жаңа ... ... ... ... техниканы енгізу процесін жұмыс істетуге мүмкіндік
береді.
Соны айта келе, кәсіпкерлердің қаржылық-несиелік ... ... ... ... ... ... Қазақстанда бұл жүйенің
дамуының жолында ... ... ... ... бірі ... тұр.
Несиені алудың жолында негізгі тұрған бөгет коммерциялық ... ... ... 16-18 ... ... қатар, коммерциялық банктер ... ... ... және ... ... ... ... несиелендіруге қызығушылықтарын білдірмейді. ... ... ... ... ... өз ... ашып ... істеріне даму үшін қосымша инвестициялар қажет ететін ... Бұл ... ... ... ... әкелмейтін және алғашқы
этаптарда банкротқа ... ... бар ... ... ... ... ... жұмыстың мақсаты болып кәсіпкерліктің Қазақстан Республикасының
экономикасындағы маңыздылығын зерттеп оларды несиелік ... ... ... ... ... ... туралы түсінік
беріп, оның түрлерін, атқаратын қызметтерін, экономикаға тигізетін ... ... үшін ... көрсету. Сонымен қатар кәсіпорындарды
қаржыландыру, несиелеу үшін банктердің жасайтын жұмыстарын, тәртіптерін
зерттеу.
Бұл мақсатқа жету үшін келесі міндеттер қойылды:
1) несиелік ресурстардың ... ... ... ... беру;
2) кәсіпкерлікті қамтамасыз ету проблемаларын анықтау;
3) кәсіпкерлікті банктік несиелеудің анализін жасау;
4) практикамен жалпыландырып, кәсіпкерлікті ... ... ... ... кәсіпкерлікті несиелендіру жүйесінде шетелдік ... ... ... ... және оның
экономикаға тигізетін әсерін және қазіргі ... ... ... ... талдаудың теориялық және методологиялық негізі ретінде
ғалым-экономистердің ғылыми еңбектері, Қазақстан Республикасының нормотивті
және құқықтық актілері, ... ... ... ... және ... ... авторларының статьялары қолданылды.
Диплом жұмысының заты ретінде несиенің кәсіпкерліктердің дамуындағы
ролі және оның жалпы республиканың экономикасына әсері ... ... ... объектісі болып қазақстандық коммерциялық банктердің
кәсіпкерліктерді несиелендіру бойынша ісі қарастырылады. Сонымен қатар, бұл
жұмыста кәсіпкерлікті несиемен қамтамасыз ... ... және ... ... анализіне көңіл бөлініп, Қазақстандағы орта және
шағын бизнесті несиелендірудің ... және ... ... ... ... ... ... негіздері және кәсіпкерлікті
онымен қамтамасыз ету проблемалары
1.1 Банктің ... ... етуі және оның ... ... ... негізгі буыны-банктер. Себебі масштабы және маңызы
жөнінен несие қатынастарының басым көпшілігі банктер арқылы өтеді. ... пен ... ... ... мен ... ... мектертер мен ауруханалардың, институттар мен
бала бақшалардың және халықтың уақытша бос ақшаларын ... ... ... айналдырады. Сонымен қатар банк төлем, есептеу,
несие беру, сақтандыру және т.б. ... сан ... ... ... деген ұғым италиян сөзі “bank” –орындық, “айырбас орындығы-
айырбас ... ... ... ... ... ... болуы туралы былай деген: “Кәсіпкерліктің
ерекше саласы пайда болды, себебі ол ерекше сала ретінде барлық таптардың
ақша ... ... ... ол ... ірі ... ... ... “несие ісінің екінші жағы-өсім әкелетін
капиталды да” басқарыды. Өйткені банктер фирмалар мен үкімет мекемелерінің
және ... ... мен ... ... уақытша бос ақша қаражатын өзіне
шоғырландырып және оны несиеге беру ... ... үшін ақы ... ... ... іріленген сайын тұтас несие беруші ретінде капиталистік
кәсіпкерліктің дербес саласына ... ісі - ... ... жинақтаумен және оны бөлумен шұғылданатын
кәсіпкерліктің ерекше түрі. Қазіргі кезде банктер көптеген ... Олар ақша ... мен ... ... ... ғана
шұғылданып қоймай, санымен қатар ... ... ... шаруашылығын
қаржыландыру, сақтандыру операциялары, бағалы қағаздарды сатып алу-сату, ал
кейбір жағдайларда делдалдық келісімдер және мүлікті басқару операциялары
жүргізіледі. [1,298 ... ... ... ... ... ... ... қалыптасады, және олар ... ... ... Банк ресурстарына банктің жеке қаражаттары және заемға
алынған және тартылған қаражаттар жатады. Оларды біріктіріп банк өзінің
актив ... ... үшін ... яғни ... пайда алу үшін
орналастыру. Пассив және актив операциялары тығыз байланысты: пассивтердің
құрамы мен ... ... ... ... ... ... анақтайды. Сонымен бірге, несиелеу саласында банктің
саясатының өзгеруі ... ... ... ... ... 6 ... ... толығымен түсіну үшін несие категориясына көзқарастарының
эволюциясын қарастырайық.
Несие деген ұғым кең ауқымды түсінікте Батыс елдерінде ... ... ... бері ... да ... өріс алып ... Осы тұрғыда
кредиттің сатылып, пайызға берілуі – ... ... ... Енді ... ... уақыттағы экономикалық жүйеде
кеңінен қолданылып жүрген бір қатар анықтамаларына ......... ... ... ... беру” деп
қарастырылады.
Келесі көзқараста “капиталистік кредит – бұл ... ... ... ... ... ... ... және пайыз төлеу
шартымен беріледі”.
Тағы бірнеше анықтамаларға тоқталсақ, “несие ... ... ... бос ақша ... мерзімділік, төлемділік,
қайтарымдылық шартында экономикалық қатынастарды ... ... ... “ несие – бұл ақша және ... ... ... ... ... беру. Осы кезеңде несиенің
жоғарыда келтірілген екі шартына қосымша ретінде оның ... ... яғни ... ... сатылуы әрі қайтарылуы міндеті болса, енді
оның ... ... ... ... ... ... ... дәуіріндегі экономикалық жүйеге қаншалықты тән болса, одан бергі
социалистік қоғамдағы экономикада да маңызын жоғалған жоқ, тіпті ... ... ... ... ... ... қатарына
жатады.
Несиенің ұсақ буржуазиялық, теориялық, монополиялық капитализмге
дейінгі кезеңде капитализмнің ұсақ ... ... ... Олар ... ... немесе пайызсыз несие теориясын алға тартты.
Мұнда тауарлы шаруашылық сақталады, бірақ несие айырбас банктері арқылы
еңбек ақшаларын (талондарды) шығару жолымен ... ... ... өкілдерінің қатарына ... ... ... ... ... Прудон процентті
қайыршылықтың, жоқтылықтың басты ... ... ... ... ... мен ... ... несие беру арқылы жоюға, ұсақ
тауарлы шаруашылықты қолдап нығайтуға болатындығы туралы пікірді ұстанды.
Прудон көзқарастарын К.Маркс ... ... ала ... оған ... ... “Прудон секілді осындай сенсациялық жазушы ғана … “тегін
неиенің” орындалмас қиялын, ұсақ буржуазиялық ігі тілегін жалған ... ... ... ... ... теориясына қарсы шығушылардың оның жүзеге
асырылмайтындығы туралы айтылған пікірлердің соншалықты басым болғанына
несиенің осы күнгі ... яғни оның әлі ... ... барлық жаеғдайда
пайызбен берілетіне куә.
Несиенің капитал жасаушы концепциясының ізбасарларының және оны ... ... ... қатарына И.Шумпетер (Австрия), А.Ган (Германия),
Дж. Кейнс пен Хаутрилерді (Англия) жатқызуға болады. Олардың ... ... ... ... ... ... атқа ие болды.
Себебі Ган мен Шумпетер банкке жан-жақты күшті рөл берді, ... ... де ... яғни ... да ... Ган ... ... пассивті операцияларынан жоғары қойды. Ол “банктің барлық
операцияларының, яғни банк жасаған ... ... ... ... ... Ган ... таза ... тұрғыда түсінеді. Оның сөзінше
несие – бұл сенім. Банктік ... ... Ган ... салмағымен
түсіндіре келе “берілген несиелердің көлемі еркін, еш нәрсемен байланыссыз
әрі шексіз немесе идеалды ... ... ... ... дейді. Олар
несие шексіз бола алатындықтан оның жасайтын депозиті мен капиталы ... ... деп ... ... ... ... несие (яғни
өндірівті шексіз ұлғайтуға қабілетті несие) ұдайы ... ... ... күші және ... ... өсуге ықпал жасайды. Бұл
теорияның “несиенің ... ... деп ... да ... ... ... ... қарастыра отырып, осы заманғы
ресейлік зерттеушілер кредитті ссудалық капиталдың қозғалысы деп ұғады.
Ссудалық капитал – ... ... ... ... ... меншік
иесімен ссудаға берілетін ақшалай капитал. Бұл капиладың ... ... Оның ... ... ... айырмашылығы болып - бұл ссудалық
капиталдың өз құнының өсетін форма болып ... ал ... өсім ... [3, 73б.]
Несие – ақшалай-товарлы қатынастары бар барлық қоғамдық-экономикалық
формацияларға, өндіріс тәсілдеріне, экономика ... ... ... ... сай ... ... сөзінің өзі латынның “кредитум” – ссуда, “кредо” – сенемін,
сенім ... ... ... ... ... қатынас ретінде-
бұл әрдайым тәуекел, сондықтан кредитордың және кредит алушының сенімінсіз
болмайды. Сенім, ... ... ... ... ... немесе несиені
қамсыздандыруына негізделеді.
Бұл категорияның мазмұнының мәні – құнның қайтару қозғалысында болып
табылады. К.Маркс жазғандай: “Ал бұл қозғалыс – ... ... беру ... ... және ... ... жалпы қозғалысы, бұл ... ... тек ... ... ... ... ретінде
көрінеді”. [4, 721 ... – бұл ... ... экономикалық байланыстар сферасын
мінездейтін қоғамдық қатынастардың бір түрі. Олардың материялдық негізі
болып құн ... ... Құн ... ... ... байланыстырады, ол өндірістің әр түрлі стадияларында пайда
болатын экономикалық құбылыстардың негізінде жатыр. Сонымен қатар, ... ... ... оны ... ... ... өзіне сай ерекшелері бар. Бұндай спецификалық ерекшелік
ретінде қайтарымға ... құн ... ... Қайтарымдылық, айтып
кеткендей, несиеге сай негізгі ерекшелік ... ... ... ... да, ... ... да маңызды. Кредитор несиені
беру себебінің өзі, қайтарылым ағымының ... ... ... ... Ал ... ... ... алған құнды пайдалануын
оның шаруашылық айналымнан босайтынын және қайтарымдылығын кепілдікпен
қамтамасыз етеді.
Несиенің экономиканы дамытудағы маңызы деп ... ... ... мемлекет пен халық үшін қол жеткізген нәтижелерді айтады.
Несиені қолдану әдістеріне: оны ... беру ... ... бір ... аралығында пайдалану (несиенің мерзімділігі),
пайдаланғаны үшін ақы төлеу (несиенің ... ... ... ... ... ... пайдалануда маңызы зор.[5,129б.]
Несиенің маңызы, сонымен бірге оны қолдану аясы ... ... ... ... өзгеріп тұрады. Айталық, ... ... ... ... ... өтуге
байланысты біздің елімізде коммерциялық және ипотекалық ... ... ... бірге несие қатынастары мен несиенің көлемі
де өзгерді.
Акционерлік ... ... ... ... ... шығаруы,
бюджеттің әр түрлі бағалы қағаздар тарту арқылы қаржысын кеңейтуі ... мен ... ... ... ... Сондай-ақ несие беру
тәсілдерінің жоғары сатыға көтерілуі несиенің маңызын арттырды. Оған дәлел
ретінде мынадай мысал келтіруге ... ... ... ... ... басқарылып, қарыз алушыларға белгілі бір мақсатқа және белгілі бір
шектеулі (лимит) сома ... ... ... экономика жағдайында
жылжымайтын мүлікті кепілдікке ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жүйе құрамында кәсіпорын элементтері болады.
Кәсіпкерлік типіндегі экономика – бұл ең алдымен ... ... ... бәсекелестік дәрежесі неғұрлым жоғары болса,
соғұрлым кәсіпкерлік белсенділігі жоғары болады. Бұл ... ... ... ... ... ... жаңа ... дамытуды
есепке ала отырып, несиенің бұрынғы формалаларын ... ... ... ұзақ уақатты тәжірибесі көрсеткендей депозиттерге және
кәсіпорындарды несиелеуге үлкен бәсеке жағдайында жаңа, осы ... ... ... ... ... тұтыну несиесін ұсыну, жеке тұлғалар үшін ссудалық шоттарын ашу;
2) несиені оптималды қолдану жайында клиенттерді ... ... ... құрал-жабдықтарды лизингі, банк құрал-жабдықты сатып алады да, ... ... ... ... ... ... ... жаңа компанияларды құрудағы шығындарды
қаржыландыру, ... ... ... дәрежесі бар
салаларда;
5) сақтандыру қызметін сату, клиетке стандартты сақтандыру полюсін
ұсыну. [6, 95 ... жаңа ... ... ... ... ... және
құрамына принципиалды әсер етеді, сәйкесінше олардың экономикалық мазмұнына
да әсер етеді. Несиелік ... ... ... ішкі ... және оның ... ... ... тығыз байланысты.
Қазақстан экономикасының нарық қатынастарына өтуінің алғашқы ... ... ... ... кететін жай, шағын және орта
кәсіпкерліктің ... ... өте қиын өтіп ... ... ... ... кешіріп отыр.
Нарыққа өту жағдайларында республикада жекеменшік формаларының өзгеруі,
ішкі экономиканың қалыптасуы, экономикалық заңдардың және қаржы мен несие
сияқты ... ... ... жетілдіру жүріп жатыр.
Шаруашылық практикада қаржылық-несиелік қатынастарды қолдану ... ... ... ... ... ... ... салыстырмалы
дербес қозғалысы салық, жинақтар, ... ... ... және т.б. формаларында жүзеге асады. Айтылған формаларында
ақшалардың нақты қозғалысынан келе көптеген ... ... және ... ақша ... ... ... ... ақшалардың салыстырмалы дербес қозғалысынан пайда
болатын экономикалық қатынастар болып табылады. ... ... ... ... бюджетті қаржылар фонды және бюджеттен тыс фондтар
құрылады. Кәсіпорындарда жинақтау, тұтыну, резрвті, амортизациялық фондтар
және басқа кәсіпкерлік ісі үшін ... ақша ... ... ... ... ... ... ақша қозғалысын
айқындайтын экономикалық қатынастарды білдіреді. Көптеген ... ... ... ақша ... ... да ... бар деп ... Принципиалды келсек – ақша қатынастарына
қайтарымдылық сай. ... та, ... ... ... ... ... болып келеді, өйткені қаржы қатынастарында ... ... ... құнның арқасында болады.
Кәсіпкерліктің дамуын қаржылық қолдау тікелей ссудалық капитал ... ... ... кәсіпкерлік субъектілеріне банктік жүйелерімен
қарым қатынасы өте маңызды болып келеді.
Айтылғандардан банктердің ... ... ... қарастыра келе, банктердің ... ... ... ... бос ақша ... тарту, жинақтау және оны
қарыз капиталына айналдыру.
2) ... ... жеке ... ... ... қағаздармен операция жүргізу.
3) Ақша айналымын реттеу. Банк - әр түрлі шаруашылық
субъектілерінің төлем айналымы жүретін ... ... есеп ... ... ... ... капитал және ақша айналымын жүргізуге
мүмкіндік туғызады.
4) Айналымға несие құралдарын шығару. Банк ... ... ... бос ақша ... несиелеп қоймай,
сонымен қатар депозиттік ... ... де ... ... және ... кеңес беру.
Орындайтын айырықша қызметтеріне байланысты банктер: эмиссиялық және
эмиссиялық емес болып екіге бөлінеді.
Эмиссиялық банк – ол ... ақша ... ... ... бар, ... орталық банк. Әр мемлекеттерде орталық банк әр ... ... ... ол Қазақстан Республикасының ... деп ... ... ... ... ... мақсаты –
айналысқа ақша бірлігін шығару, банктерге ... ... – ақша ... ... банк жүйесінің несие-есеп, эмиссиялық жұмысын басқару. Ол – ... ... банк ...... ... банк.
Капитализмнің алғашқы даму сатысында коммерциялық банктер банкнота
шығаруға капитал жинақтаудың бір көзі ... ... ... ... ... даму ... ақша ... сенімді ірі банктерде
шоғырланды. Бұл банкноталардың төлем айналымында кең ... ... ... ... ... банктердің пайда болуы коммерциялық банктердің
банкнота шығаруының бір жерде орталықтандырумен ... ... ... ... ...... ақша өлшемінің төлем
қабілеттілігі мен валюталық курсының тұрлаулылығын ... ету, ... ... мен ... ... ету. Осы ... үшін орталық банк негізінен мынадай қызметтерді орындайды:
банкноталарды ... ... ... ... ... сыртқы экономикалық қатынастарды жүргізу; банктердің банкісі болу
және ... ... ... Осы ... қызметтер орталық банктіқ
балансында көрініс табады.
Мемлекеттегі басқа ... ... да ақша ... ... жоқ ... емес банктер. Олар коммерциялық, инновациялық,
ипотекалық және ... ... ... ... клиенттерге көрсететін
қызмет түрлерін үнемі ұлғайтып тұратын әмбебап ... ... және ... банктердің екі түрі де ұзақ ... ... ... ... яғни олар ... ... және
басқа бағалы қағаздар шығару ... ақша ... ... ұзақ ... береді. Инвестициялық банктер кәсіпкерлерге қарыз берсе, ... ... ... ... өңдеуді және оны игеруді
несиелейді.
Ипотекалық банктер – жерді және жылжымайтын мүліктерді кепілдікке алып,
ұзақ мерзімге ... ... Олар ... облигация, акция және басқа
бағалы қағаздарды сату арқылы ақша жинақтайды.
Мемлекеттік несие жүйесінде коммерциялық банктердің алатын орны ... Олар ... ... ... әр ... саласында жан-жақты іс-әрекет
етеді. Коммерциялық банктер ... ... ... бөлігін
шоғырландырып, өз клиенттеріне ... ... ... ... ... қағаздарды, шетел валютасын сатып алу-сату мен оларды сақтау және
басқа да көптеген қаржылық қызмет ... ...... ... ... жүйесінің негізгі
буыны. Олардың міндеті ақша айналымы мен капитал ... ... ... ету, ... ... мемлекет пен халықты
несиелеу, халық шаруашылығына қор ... үшін ... ... болып табылады.
[1, 298б.]
Дүние жүзінде нарық ... ... ... ... функционалды
ісінде банк жүйесінің жалпы ... ... ... ... ... ... бағытталу, банктер “тәуекел-пайда”
концепциясын ұстанған кезде. Тәуекел мен ... ... ... үйлестіру банктің мінезі мен
тактикасын ... ... ... ... етеді;
2) нарық ықпалынан банктер ресурстарды бағыттайды ... ... ... ... ... нарық қатыныстарымен анықталады, капитал
өзінің сұранысын, орналасуын іздеген кезде.
3) нарық ... ... ... анықтайды. Банктер өзінің
құрылымын, бағытын, ... ... ... ... дәрежеде көрсетпейді және бірдей
танылмайды;
4) банктер ... ... ... ... банктік оперецияларының түрлері
әр банкті, оның тәуекелдігін жоғарылатып, бәсекелес
ортаға шығарады. Жоғары бәсеке нарық экономикасында
жалпы банк ... ... ... ... ... принциптер банктер нарық институты және
экономиканың ... ... ... күмәнсіздігін растайды.
Банктердің барлық түрлері елдің экономикасына қызмет ... ... ... ... жағдайында күрделі ақшалай, қаржылық-несиелік
қатынастарды реттеуді ... ... ... ... болуға
міндеттеледі. [7, 466б.]
Қазақстанның қазіргі ... ... ... ... ... ... ... мақсатына бағытталған. Сонымен қатар,
соңғы жылдары банктер шағын ... де ... ... ... ... ... ... жүріп жатқан жоқ: оның жолында ... бар. ... ... ... ... негізгі
проблемаларын және қазіргі жағдайын талқылау керектігі туады.
2. Кәсіпкерлікті несиелеу көздерінің құрылымын талдау
Инвестициялардың әрдайымдылығы, оларды ... ... ... және жалпы экономиканың дамуының негізгі факторлары болып
табылады.
Банктік несиелеу облысындағы жағдайды жағымсыз деп ... ... ... кәсіпкерлікті несиелендіру елдің жалпы төмен
инвестициялық ... ... де аз ... болып табылады.
Бір жағынан кәсіпкерлікті несиелендіру көлемінің аздығы банктерге маңызды
табыс әкелмейді, ал екінші жағынан ... ... ... ... алмайды.
Екіншіден, банктердің кәсіпкерліктерге беретін несиелердің көпшілігі
негізінен қысқа мерзімділігі, яғни ... ... ... ... аса ... ... ... Айналым заттарына арналған
несиелер, әрине, маңызды болып келеді, ... ұзақ ... ... ... шағын және орта кәсіпкерлерінің барлық ісі әдетте өмір
сүруіне талпынысы үш-төрт ... ғана ... ... ... несиелік салымдарын бағаласақ, онда жалпы 2002-
2005 жылдар аралығында республика бойынша несиелік салымдардың 3,3 ... ... ... ... ... ... ... мерзімді 2,2 есе,
ұзақ мерзімді 3,9 есе. Сонда, ұзақ ... асып ... ... ... ... 1. ... ... екінші деңгейдегі банктердің несиелік
салымдары
(млрд.тенге)
| | | | | |2005ж ... |2002ж |2003ж |2004ж |2005ж ... | | | | |2ж |
|1 |3 |4 |5 |6 |6 ... барлығы: |672407 |978128 |1484010 |2187021 |325 ... ... |289014 |369775 |508596 |635690 |220 ... ... |383393 |608353 |975414 |126984 |331 ... ... және орта ... ... ... 1992
жылы құқықтық және әлеуметтің базаның қалыптасу уақытынан басталды. ... 8 ... ... ... №100 “коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... қаулысының негізінде
1999 жылы Қазақстан Республикасы ... 39,9 ... ... ... ... Бұл қаулы бойынша екінші дейгейдегі банктер өздерінің ... 10 ... ... кем емес ... шағын кәсіпкерлік сферасын
несиелеуге міндетті. Шағын кәсіпкерлікті ең белсенді несиелейтін Алматы
қаласы – 52,2, ... ... – 4,6 ... ... ... ... – 4,1 млрд.
тенге, Шығыс-Қазақстан облыстары – 3,8 млрд. тенге., Қарағанды облыстары ... ... ... ал ең аз ... Ақмола облыстары – 0,4 млрд. тенге,
Қызыл-Орда облыстары-0,8 млрд. тенде және басқалары.
2002-2005 жылдар аралығында ... ... ... ... және
орта кәсіпкерлікке жалпы республика бойынша берілген несиелер 995675 млн.
тенге құрады, бұл ... төрт жыл ... ... несие салымдарының
жалпы көлемінің жуықтап 29 ... ... ... ... ... шағын және орта кәсіпкерлікке
несиенің айтарлықтай өсімі байқалады, жалпы ... ... ... ... ... ішінде қысқа мерзімді несиелер 1,9 есе, ал орта және ... – 2,3 ... 2. ... ... бойынша шағын және орта кәсіпкерлікке
екінші деңгейдегі банктердің несиелері
(млн.тенге)
|Көрсеткіштер |2002ж |2003ж |2004ж |2005ж ... |
| | | | | ... |
|1 |3 |4 |5 |5 |6 ... |146515 |196212 |288367 |364581 |249 ... | | | | | ... ішінде: | | | | | ... ... |80583 |97552 |120874 |192 ... және ... |115629 |190815 |187692 |225 ... | | | | | ... 1-ші мен 5-ші ... ... жалпы несие салымдарының
көлемінде шағын және орта бизнеске салымдарының сыбағасын көру үшін бір 3-
ші ... ... [8, ... 3. ... бойынша жалпы несие салымдарының көлемінде шағын және
орта бизнеске ... ... |2002ж. |2003ж. |2004ж. |2005ж. |
|1 |2 |3 |4 |5 ... бойынша барлық |672407 |978128 |1484010 |2187021 ... | | | | ... ... ... |146515 |196212 |288367 |364581 ... ... |22 |20 |19 |17 ... ... | | | | ... көлеміндегі | | | | ... % | | | | ... ... ... ... және қол жеткізген экономиканың негізгі
салаларының тұрақты жұмысы банктерді нақты секторды ... ... ... еді. ... ... ... ... беретін неселердің түрлерін ұлғайтып, жаңа қолайлы түрлерін
енгізу тиімді болады. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... несиелік операциялардың әрі қарай
жетілдіруіне ... ... ... ... әсер ... ... ... банктік практикада клиенттердің қажеттіліктерін толық
қанағаттандыруға бағытталған несиелік операциялардың жаңа түрлерін қолдануы
пайдалы болатын еді:
1) ... ... ... ... ... ... ... кредит беруді практикада ... өтеу үшін ... ... ... валюта
курсына байланысты әр келесі төлем қайта бағаланатын
кездегі кредит бойынша негізгі қарыздың сомасын өтеу
тәсілін қолдануға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... толық уақыты
бойында қайта бағаланбайтын қарыз қалдығынан
есептеледі.
2) ... ... – бұл ... секторына банктік
инвестициялардың салыстырмалы жаңа формасы болып
келеді. Соған қарамастан, ол АҚШ, ... ... ... ... ... қаржыландыру банкттердің инвестициялық проектерді дәстүрлі
несиелеуден барынша өзгешеленеді:
1) Жобаны қаржыландыру ... ... ... ... сипатталады. Банктердің алдында
қарыздық міндеттерді ... ... ... ... ... ғана көзі ... несиелік
(инвестициялық) проект, басқаша айтқанда, олардың
жаңадан ... ... ... ... табыстары болып табылады. Сондықтан
банктердің ...... ... жобаны өткізуден түсетін ақшалай
ағымның іс жүзінде бола ... ... ... ... ... ... әр түрлі формаларын
қолдануды қарастырады. Жобаны ... ... ғана емес ... да ... ... ... және ... зейнетақы фондтары, венчурлік фирмалар,
мемлекеттік органдар, болашақ кәсіпорынның тауарын
тұтынушылары. Бірақ әрдайым ең ... ... ... ... ... ... несие беруден өзгешелігі,
инвестицияланған капиталды міндетті қайтаруды
қарастырмайды. Бұл ... банк ... ... ... бір ... ... ... паймен бекітілетін өз құқығын алады. Капиталды
салған кәсіпорыннан дивиденттерді алып отырып,
қарыздың ... ... ... Жобаны қаржыландыру тәуекелділіктің өсуімен
сипатталады. Сондықтан банк ... ... және ... ... ... ... бөледі;
оны барлық жағынан бағалайды, жобаның тәуекелдігін
анықтап, ... және ... ... ... арасында бөледі, тәуекелдікті азайту
жолында шаралар ... ... ... және ... анықтайды, эксплуатацияға
енгізген кәсіпорынды басқаруда қатысады. Сонда жобаны
қаржыландыру кезінде ... ... ... ... ... ... неғұрлым
кең.
– Онкольді несилер (Сұрауына дейінгі несиелер). Несие
берудің бір принципі ... ... ... ... ... ... ... клиенттерді несиелендірудің
мерзімінің ұзақтығы тұрақты эталоны жоқ.
Мысалы, американдық банктер “сұрауына ... ... ... ... ... ... кредитте келісілген қайтару мерзімі
жоқ және банк кез-келген кезде қарызды қайтаруды талап етуі ... ... бұл ... ... ... ... ... кредитті” беру кредит
алушының ликвиттілігі жоғарылығын және банктің ... ... ... ... тез ... ... ... талап етеді.
Соңғы жылдары кредиттің бұл түрі ресейлік банктермен белсенді
қолдануда.
Онкольді несие – қысқа ... ... ... ... несиелерге қарағанда бұл несиеде пайыз қойылымы төмен екені
клиенттерге онкольді несенің пайдалы жағы болып табылады. Ал банк ... ... ... қолдағы ақшадан кейін ең ликвидті бөлім болып
табылады. ... ... ... қарастыра отырып, онкольді
кредиттік максималды мерзімі 1 жыл деп қою ... ... ... ... және кәсіпкерліктерді
несиемен қамтамасыз ету тәсілдері жоғарыда айтылғандармен ... ... ... да ... банктерге экономиканың нақты секторын
несиемен қамтамасыз ету бойынша олардың алдына ... ... ... ... ... және бар ... ... қайта жабдықтауды,
негізгі өндірістік фондтардың тез арада ... ... ... құру міндеттерін орындауға жағдай жасайды. [9, 43 б.]
Ресей Федерациясында кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... көп ... банк кредиттері алады –
43,4%. Мемлекеттің қаржылары – 33,8 %-ды құрайды, ал қалған бөлігі – 22,8 ... ... жеке ... ... және олар ... ... ... көлемін құрайды. Ресейдің экономикасында
өткізілетін саясат көрсеткендей, ... ... ... ... ... ... қолдайтын жергілікті және регионалды
фондтар арқылы кәсіпкерлікті несиелеп үлкен көмек көрсетеді.
Кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... қаланың, ауданның әлеуметтік-экономикалық
маңызды, керекті өндірістің дамуы үшін ... ... ... ... беру;
2) несиелеу кезінде екінші деңгейдегі банктер ... ... ... ... ... ... (ҚР өкіметімен
кепілденген) кәсіпорындарға қаржы ұсыну;
3) барлық шаруашылық субъектілерімен біріккен қолданыста
жүретін инфраструктура ... ... ... ... ... ... арқылы
жанама қолдау;
4) Ақырында республикалық және жергілікті бюджеттің
кірістері мен ... ... әсер ... ... ... құқық
сақтаушылық және тағы басқа қызметтерді көрсету,
жеңілдіктер ... жылы ... ... ... және ... 4 ... ... сомасында жергілікті бюджет несиелендірді. Ал осы
жылы республикалық бюджетпен ... ... ... ... ... тауарларын өндірушілерді қолдауға бағытталатын 4,5 млрд. тенге
бөлуге ... ... ... ... ... ... өңдеу бойынша кәсіпкерлерге құрал жабдықтар лизингі қызметіне
500 млн.тенге және басқа қатар бюджет статьяларын қаржыландыру көзделген.
Кәсіпкерліктің ... ... ... ... қор ... ... тарту болып табылады. ... ... ... ... мен аймақтар арасында бос ағуының
экономикалық бұндай механизімі Қазақстанда жұмыс істемейді. Қор ... ... ... ... соның ішінде шағын және орта бизнеске,
ауысуының мүмкіндігін ... ... еді. ... қоса, қор нарығында 1998
жылдан бастап ірі институционалдық инвесторлар жинақтаушы зейнетақы қоры
пайда болды. ... ... 2006 ... ... ... мәліметтері
бойынша 669518940 тенгені құрады. Өкінішке орай, зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы қорлары
өздерінің активтерінің 40 пайызын ... ... ... ... ал
қазіргі кезде бұл норма 10 пайызға ... ... ... ... ағуы кәсіпорындарды неселендіруідің өсуін білдіретін
еді.
Сондықтан қорлардың мүмкіндіктерін кеңейту керек, 2-3 ... ... ... ең ... 30 ... дейін коммерциялық банктерге
депозит ретінде ... ... ... ... Бұл үшін ... ... ... сәйкес қаулысын қабылдауы жеткілікті. [10,
25б.]
Дамыған экономикасы бар ... ... ... белсенділігін
нысандыратын факторларының бірі болып ... ... ... ... ... ... болып табылады. Және ол
көбінесе сәйкес мемлекеттік шағын және орта бизнесті ... ... ... ... ісін ... ... ... бақылаудың
механизімдеріне тән белгілері АҚШ тәжірибесінен көрініс табады. Бұл ... ... ... және көп ... ... ... ... шағын бизнес
администрациясы (ШБА), шағын және орта бизнес сұрақтары бойынша Конграсс
комитеттері, атқарушы биліктің ... ... ... ... ... алдында тұрған негізгі үш мақсаты:
1) кәсіпкерліктерді мемлекеттік қаржылық қолдауымен
қамтамасыз ету, оған ... ... ... ... ... ... ... жәрдемдесу;
3) басқару сұрақтару бойынша ... ... ... ... арқылы шағын және орта бизнеске мемлекетпен көрсететін қаржылық
қолдау тура және кепілденген ссудаларды қарастырады. Әр ... ... ... программалардан артығы саналынады. АҚШ-тың өкіметімен енгізген
программалардың бірі болып кәсіпкерлік үшін инновация ... ... ... ... ... және ... “парктерді” құруды
қолдайды. Инновациялық парктер әдетте жоғары технологиялық шағын фирмаларға
өнім шығаруында қатысуға және ғылыми-консультациялық көмек ... ... ... және ... ... айналасында орналасады.
Көптеген кәсіпорындардың белгілі бір жерде концентрациясы ... ... ... ... ... ... ... мен мамандардың
алмасуына жол ашады. Парктердің құрылуында ... ... мен ... ... де, жеке ... мен ... де қатысады.
АҚШ-та кәсіпкерлерге тиімді жалпы экономикалық жағдай жасау үшін түрлі
салықты-несиелік тұтқаларына негізгі басылым жасалады. ... ... ... тәсілдерінен басқа, сонымен қатар жұмыстарының белгілі
бағыттарына қарай кәсіпкерліктердің нақты түрлерін ... ... ... ... ... Германияда ғылыми зерттеулер мен
технолагиялар Министірлігі фирмалардың ... ... ... ... көмек инструменттерін қарастыратын жоғары
технологиялық кәсіпкерліктерді құру ... ... ... консультациялар мемлекетпен 90 пайызы төленеді, сонымен қатар
кәсіпкерліктер алатын банктік несиелердің көп бөлігін мемлекет өзіне алады.
Ұлыбританияда ... ... ... ... ... мемлекет
көп көңіл бөледі. “Жас кәсіпкерлері” программасы бизнеспен айналысамын деп
шешетін жас адамдар мен ... ... ... құқықтық,
консультациялық көмем көрсетеді.
Кәсіпкерліктің дамуын мемлекеттік қолдауындағы, ... ... ... ... беру ... шет ... ... талдай
отырып, мемлекетпен қолданылатын негізгі тұтқалары осылар деп ... ... ... тура ... ... ... салықтық және несиелік жеңілдіктерді беру;
3) Консультациялық-информациялық көмек;
4) Оқытуды ұйымдастыру;
5) Кәсіпкерлікті қолдайтын маманданған ... ... ... ... инновациялық ... ... ... ... ... ... ... беретін тәуекел
қаржылындыру фирмаларын. [11, 21 б.]
Шағын кәсіпкерлікті несиелендірудің, қаржыландырудың ... ... ... ... ... жеке ... ... банктердің несиелері болып шықты. ... ... ... ... ... ... қолдау көрсетіледі.
Бірақ шетел және Ресей федерациясының тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... Бұған
байланысты шағын және орта бизнес кәсіпорындарын ... ... ету үшін ... ... ... тарапынан, жергілікті
билік органдары тарапынан ... ... ... ... ... ... үшін ... жағдай жасау керек деген ойдамыз.
2 КӘСІПКЕРЛІКТІ НЕСИЕМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ АНАЛИЗІ
2.1 ... және орта ... және ... ... ... ... банктері, кредит процессінің
орындаушыларындай, банк жүйесінің ары ... ... ... ... көтерілуімен байланыстырып, экономиканың салаларын несиелендіру
көлемін әрдайым өсіруде. Банктердің ... ... ... өзгерулері
негізінен өндіріс саласындағы жағымды тенденцияларының әсерінен болып
жатыр, соның ішінде кәсіпорындардың қаржылық ... ... ... ... ... ақшалай түсімдері өсті, несиеге деген сұраныс
өсті. ... ... банк ... ... ... өсуіне ықпалын
тигізді, бұл несиелеудің тәуекелділігінің азаюымен бірге банктерге
экономикаға несиелік ... ... ... ... берді.
Қазіргі кезде екінші деңгейдегі ... ... ... ұстап тұрған негізгі проблемаларының бірі ... ірі ... ... ... ... ... ... капитализацияланбауы. Соңғы жылдары жеке ... ... ... ... ... әлі де жеткіліксіз болып
табылады. Қазақстанның жалпы банк секторының біріккен ... 10 ... ... көрсеткішіне жетті, ал дүниежүзілік банк жүйесінде бір ғана
банктің біріккен активтері 100 ... АҚШ ... ... ... ... көзі – оның табысы болып табылады. ... ... ... құрғанда ең алдымен оның табысының негізгі бөлігі
ссудалық операцияларында құрылатынын ұйғарады. Солай, соңғы жылдары екінші
деңгейдегі ... ... ... клиенттеге берілген несиелерден
түскен табыстар көп орын ... ... 2003 жылы олар ... ... 38 ... құрады.
Жеке капиталдың керекті көлемінен (ЖІӨ 6-7 %) минималды алғанда ... ... (ЖІӨ 4 % ... қазіргі қаржылық жүйенің ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... және банк жүйесінің өзінің аз
қуаттылығы екінші ... ... ... ... ... экономикалық
даму үшін несиенің сыбағалы ... 80 ... ... ... ... құрылымы банктің капиталының мөлшеріне байланысты. Осы негізгі
көрсеткішке (банктің капиталының мөлшері) ... бір ... ... ... ... шекті сомасы анықталады. Қазіргі кезде Қазақстан
Республикасының екінші деңгейдегі ... ... ... 83 ... ... ... алады, ал бүгін ол 60 пайызының жуығын
құрайды. Бірақ Қазақстан Республикасының екінші ... ... ... ... байланысты, сонымен қатар ... ... бұл ... тез ... және ... ... мүмкіндік
бермейді.
Екінші деңгейдегі банктердің ресурс базасын сипаттай келе, ... ... (1 ... дейінгі) жиналғанын айтуға болыды, ал экономиканың
нақты секторына 2-3 және одан көп жылға несиелер қажет.
Нақты секторды ұзақ ... ... ... ... ұзақ ... несиелік ресурстардың бар болуына тікелей
байланысты. Сондықтан да, орта және ұзақ ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктердің ресурс базасы
экономиканың нақты секторының сұрауына әлі де ... ... ... туралы қорытынды жасауға болады. Өз қатарында ... ... ... ұзақ ... несиені, соның ішінде экономиканың нақты
секторына несиені болжайтыны шарт ... ... банк ... ... алаң ... бір шарты несие
алушылардың санының ... ал ... ... ... ... Бұл ... қаржылық-банктік менеджментінің ғылыми-зерттеулік институтымен
келесідей түсіндіріледі. Кәсіпкерге ұзақ мерзімді несиелер және ... ... ... болған жағдайда, ал банктерде негізінен тек қысқа
мерзімді несие үшін ... бар ... (бұл ... ... ... ... ... көбісі
дұрыс жұмысы үшін әр түрлі банктерден несие ... ... ... ... ... тарапынан несиенің сапасын бағалау өзекті проблемасына
айналып тұр.
Бұл проблеманың түпкі тамыры ... ... ... ... банк үшін аса қажеттілікті білдірмейді, әдетте ... ... және ... төлемдер графигі бойынша кешіктірулер болғанда ғана
сұрақтар туады. Бұл өз кезегінде банктердің ссудалық қоржынының ... ... ... 2003 жылы ... мен ... ... ... байқалады. Сенімді несиелер банктер
арасындағы сайыстан және табыс пен дамудан маңыздырақ болу ... ... ... ... тұрақтылығың қамтамасыз ету және
экономиканың нақты секторын несиелендіруді кеңейту өкіметтің экономикалық
саясатының ... ... бірі ... ... Бұл мәселенің
шешуіндегі маңызды рөл атқаратын ұзақ мерзімді несиелер бойынша ... ... ... ... ... экономиканың анықталмаған
кезіндегі және қаржылық – экономикалық кризис жағдайындағы банктік несие
үшін пайыз қойылымын объективті ... ... ... 1993-1994 жылдар
аралығында пайыздық қойылымдар күрт өсіп ... (25% ... 1997 ... олар сезілмелі төмендеді. Банктік несиелерінің өсуі бағаларының
өсуіне ықпал жасады және қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... болмай қалады, өйткені
салыстырмалы жоғары емес рентабельділік кезінде кәсіпкерлікпен жылда ... ... ... банк ... төмен болады. Мамандардың ойынша,
жылдық инфляцияның 10 %-ы кезінде банктің 15-20% ... ...... ... үшін қол ... төлем. Кәсіпкерліктің табыстылығы
банк қойылымынан жоғары болып, жуығында 20-25 % құру ... ... ... ... ... істеуінде негізінен өз
күштерін бағыттау керек. Бұл ... ... ... ... ... ... табылады. Пайда болып жатқан жағдайларда өз активтерін
экономиканың нақты секторына ... үшін ... құру ... ... ... болу ... есеп ... әлі айқын болмаса да және тәуекелдіктер әлі
жоғары болса да кәсіпорындарды білу ... ... ... ... ... ... ету және ... объектісі ретінде
кәсіпорындар жайлы барлық информацияны білу үшін құрылған. Сонымен қатар,
халықтық табыстарының өсуімен және ... ... ... ... ... болу қажет. Бұнда, әрине, банк шоттары арқылы еңбек ақыны
төлеу айтарлықтай күш ... ... осы ... ... қолдануын
ойластыру қажет. Бірақ та, бүгін оларда бар ... ... ... тыс ... тұр, тиімді қолданысты таба алмай тұр. Экономикада ... ... ішкі ... ... ... ... ... қайта жоғалуын немесе шетелге ағуын ... ... ... олар ... емес ... ... ету
болмағандықтан даму Банкі арқылы мемлекеттің қатысуының кейбір құралдарын
белсендіру керек, өйткені экономикадағы ірі бос ... ... ... ... ... бұл банкке қаржылық ресурстар қалай өтеді деген сұрақ ... ... ... ... ... бірнеше варианттарды
қарастыруға болады. ... өз ... ... ... тәуекелсіз деп санап, белсенді ... Ал ... жоқ , ... берушінің құқықтарымен байланысты кейбір сұрақтары
заңды дәрежеде қарастырылмаған жағдайында, активтеріне орналастыруына күмән
білдіреді. ... олар ... ... ... даму ... ... ... өкіметтің және банк жүйесінің тәуекелділікті
бөлуінде белгілі бірігу формалары пайда болуы мүмкін еді. ... келе ... ... қаржыландырудағы негізгі сыбағасын өзіне ала алатын
еді. Бұл ... ... ұзақ ... ... ... ... белсенді
жұмыс істеу керек және несиелік анализін дамыту керек.
Инвесторлардың ... ... ... ... ... ... халқының саны аздығы және оның төлеу қабілеттігінің төмендігі.
Жеке капиталды жоғары қаулымен басқару ... ... ол ... ... ... ... ... Сондықтан банктер соңғы жылдары жақын СНГ-нің
елдеріне капитал экспансиясын бастағаны ... ... ... ... Ресей, Беларусия, Қырқыстан нарықтарында ... Олар ... ... ... ... ... ... болып келеді.
Болашақты бұл тізімнің ішіне Қытай да кіретіні мүмкін.
Басқа жағынан нарықтын капиталмен қанығу жағдайында өз ... үшін әр ... екі жолы бар. ...... ... ... ... сұраулардың дәрежесін азайту, несиелерді беру ... ... ... ... ... ... өсуі пайда
болады, қазіргі кезде де бұл жағдай байқалып ... 2004 ... 1 ... ... бойынша күмәнді несиелер қазақстандың банктерінің
несиелік қоржынының 39,2 пайызын құрады. ... және ... ... жолы ... жаңа ... ... ... Бірақ қазіргі
кезде бұндай жобалар Қазақстанда өте аз. Сондықтан банктер шет ... ... сол ... рентабелділігі ... ... ... [10, 25 ... ... кәсіпкерліктің дамуының қазіргі ... ... ... ... ... 4).
Экономикалық комплекста шағын кәсіпкерліктің сыбағасы мен мәні жылдан
жылға ... өсіп ... 2004 жылы ... ... ... елдің жалпы
ішкі өніміндегі сыбағасы 18,2 құрады, ал 1999 жылы бұл көрсеткіш 13,3 пайыз
болса, онда оның сыбағасы 1,5 есе өсті ... ... [8, ... 4. ... ... ... ... көрсеткіштері
|Көрсеткіштер |2002жыл |2003жыл |2004жыл ... ... ... |143442 |162876 |184264 |208409 ... ... | | | | ... | | | | ... ... ... |92049 |105483 |133449 |167016 ... саты, | | | | ... | | | | ... ... |16,6 |16,8 |17,3 |18,2 ... ... | | | | ... кәсіпорындарда |692216 |748785 |768640 |805637 ... ... | | | | ... адам | | | | ... орта ... |13874 |17583 |21102 |25362 ... ... | | | | ... ... ... |60151,8 |103348,6 |170620,1 |269640,4 |
|(товар, қызмет), | | | | ... | | | | ... 2004 ... ... ... тіркелгін шағын кәсіпкерліктің
саны 208,5 мыңын құрады, 2002 жылға қарағанда 68,8 пайызға өсті, ал әрекет
ететін кәсіпорындардың саны 55,1 пайызға ... Бұл ... ... ... артығы тек қағаз жүзінде ғана ... олар әр ... ... ... ... ... ... ролін бастапқы
капиталдың және құралдардын жоқтығы ойнайды.
Қазақстан экономикасында ... және орта ... ... ... білдіру қажет. Соңғы жылдардың динамикасы бұл сектордың ... ... ... және ... маңызды болатын кездегі
даму этапына өту кезеңінде тұр. Сонымен қатар, әлі де ... ... ... толық қолданбаған.
Негізінен бұл кәсіпкерлік субъектілері қиыншылықтар көретін қаржылық
ресурстар нарығына тиесілі. Егер банктік жүйенің кәсіпкерлікті ... ... ... ... онда ... бизнеске жалпы сенімсіздік
тенденциясы жайлы айтуға болады.
Екінше дейгейдегі ... ... ... ерекшеліктерін
бақылау үшін республикада банктік несиелеудің жағдайын зерттеу қажет.
Статистикалық ... ... ... жж. ... экономика
салаларына банктік несиелік салымдары өскенін көреміз. Бұны бірінші
суреттен ... ... 1 – ... ... ... ... берілген несиелер сомасы 2005 жылы 1997 жылмен салыстырғанда
елде 30 есе өсті ( 2187021 млн. ... ... ... ... ... динамикалық көлемдерін статистикалық
мәліметтерді қолданып талдаған кезде анықтап жатқан периодта базисті және
тізбекті ... әр ... ... болып тұрғанын көруге болады, ... ... ... ... ... емес. Ең көп өсім 2005 жылы
көрінеді. [8, ... ...... ... көрсеткіштердің мәндері
кәсіпкерліктің экономиканың дамуына әсерінің үлкендігіне күәландырып ... ... ... ... кәсіпкерлерге берген несиелерінің
мөлшерінің өзгеруі экономиканың дамуна әсері айтарлықтай. Бұны 5- ... көре ... 5. ... ... ... даму динамикасы
|Жылдар |Өнеркәсіп өндірісінің |Екінші деңгейдегі банктердің|
| ... ... ... |несиелік салымдары, млн. |
| | ... |
| | | ... |810 |71702 ... |802 |93442 ... |1114 |148830 ... |1762 |276182 ... |1985 |489804 ... |2292 |672407 ... |2537 |978128 ... |2942 |1484010 ... |3375 |2187021 ... ... ... ... және ... ... орналасқан
екінші деңгейдегі банктердің басты облыстарымен беріледі. Ал аймақтық
филиалдарында керекті ақша ресурстарының жоқтығынан аймақтық кәсіпкерлікке
несиелік салымдарының жеткілікті дәрежеде болмағандығын ... ... ... ... ... ... республикасының алғашқы
индустриалды аймақтарының бірі ретінде Қарағанды аймақтық регионын алайық.
Кесте 6. Қарағанды облысының экономикасының даму динамикасы
|Жылдар |Өнеркәсіп ... ... ... банктердің|
| |мөлшері, млрд. тенге ... ... млн. |
| | ... |
| | | ... |160 |1526 ... |134 |2730 ... |200 |3703 ... |282 |9142 ... |273 |20591 ... |321 |26200 ... |356 |35630 ... |395 |38240 ... ... берілген несиелердің Қазақстан бойынша несие
мөлшеріне қарай пайыздық мөлшері 2001 жылы 4,2 ... ... ал 2002 ... ... 3,9 ... ... ... Сонда, аймақтағы банктік
несилеудің деңгейі Қарағанды облысының елдің өнеркәсіптік ... ... ... ...... ... ... экономикаға несиелік салымдарын
кеңейтуде: 2000 жылы үдемелі өсуі 322 пайыз 1999 ... ... ... ... жылы 2000 ... ... тек 180 ... құрады. Бірақ 2005 жылғы
мәліметтерге сүйенсек банктің белсенділігі төмендеп ... бұл ... ... күмән тудыруы мүмкін етеді. [8, 347б.]
Сонымен қатар, жағымды ... ... АҚ ... ... ... ... мерзімді несиелер басымдығы азайып, орта мерзімді несиеге жол
беруде.
Банктік несиелеу облысындағы жағдайды ... деп ... ... ... кәсіпкерлікті несиелендіру елдің жалпы ... ... ... де аз ... ... ... жағынан кәсіпкерлікті несиелендіру көлемінің аздығы банктерге маңызды
табыс әкелмейді, ал екінші жағынан ... ... ... ... ... ... ... беретін несиелердің көпшілігі
негізінен қысқа мерзімділігі, яғни ... ... ... проблемаларын
шешуге аса көмегін ... ... ... ... ... әрине, маңызды болып келеді, бірақ-та ұзақ мерзімді ... ... ... және орта ... ... ісі әдетте өмір
сүруіне талпынысы үш-төрт аймен ғана ... ... ... ... ... және орта ... ... тәуекелдігімен де түсіндіріледе. Кәсіпкерлікті
несиелендірудің ... ... ... ... бұл
процесстермен еріп жүретін төлемеушіліктер болып табылады. Бұны 3- ... ... 7. ... ... ... ... динамикасы
|Көрсеткістер |2002ж |2003ж |2004ж |
|1 |2 |3 |4 ... ... |672407 |978128 |1484010 ... ... | | | ... ... ... уақыта |519908 |753602 |779593 ... ... ... | | | ... ... ... ... |77,32 |77,05 |52,53 ... ... % | | | ... ... ... % |100 |55,3 |61,4 ... жатқан периодта уақыты өткен қарыздардың саны өсіп-кеміп жатқан
болатын. Бірақ бұл көрсеткіштер жоғалмай, қобалжып банк операцияларында әр
дайым ... ... ... ... қаржыландыру сұрақтарын шешу
кәсіпорындардың және жалпы экономиканың дамуының негізгі ... ... ... қазіргі кездегі Ұлттық заңдылықтың дамуы
банктік, соның ішінде ... ... әрі ... ... ... пайда болуына әсер ... ... ... банктік практикада клиенттердің қажеттіліктерін толық
қанағаттандыруға бағытталған ... ... жаңа ... ... болады.
Жалпы банктердің кәсіпкерлікті несиемен қамтамасыз ету проблемаларын
жүйелеп жазсақ, оны 2- суреттен көруге болады.[12, 3б.]
Сурет 2 - ... ... ... ... ... себіптері
Қазақстан бүгінгі танда әлеуметтік-экономикалық жаңару мен саяси
демократияландыру жаңа кезеңіне ... ... тұр. ... ... ... әлемдік рейтинг кестесінің жоғары бөлігіне іліккен елдер
тобының ішінен орын алуымызға мүмкіндік беретін басты негіздер ... ... ... де ... дамып келе жатқан қоғамның іргетасы тек қана
осы заманғы, бәсекеге қабілетті және бір ғана ... ... ... ... ашық ... ... бола ... Бұл – жеке меншік
институты, ... мен ... ... ... ... ... барлық мүшелерінің бастамашылығы мен ... ... [13, ... ... ... мен ... ... бәсекеге қабілеттілігін
қолдауға бағытталған нақты бағдарламалар қабылдауы қажет. Жеке ... ... және оның ... мен қызметін әлемдік
рыноктарға жылжытатын мамандандырылған құрылымдар болуы ... ... ... ... ... оны ... ... керек. Бұл мақсатқа жету үшін, кәсіпорындардың ... үшін ... ... ... ... ... ... ету жолындағы барлық кедергілерді анықтап жою үшін жол табу
керек.
2.2 Практика және ... ... ... ... ... және ... түсінігін ашып, несие беруші мен
алушының арасында көп сатылы қатынастарының процесін көрсетіп, несиелендіру
өзінің барлық ... ... ... ... – бұл бір бірімен байланысты көптеген элементтері бар
процесс. Бұл ... ... ... ... ... және несиелендіру механизіміне қатысты. Несиелендірудің барлық
элементтерін олардың әсерін регион, ... ... ... ... ... ... бір тұтас бөлікке жинайды. Бұған
байланысты ... ... бір ... бөлігінде көрсетуге болады,
сурет 3.
“Несиелік механизм, - жазады В.В. Земскова, - ... ... және ... қамтамасыз ететін функционалды қабат, яғни
олардың белгілерін, спецификалық заңнамаларын, ... ... ... ... ... ... ролін орындалуын қамтамасыз
етеді.
Сонымен қатар несиелік механизімге шаруашылық механизімімен және оның
басқа жүйе ... ... ... ... ... ... ... кезінде несиелік механизм шаруашылық механизімінің бөлігі деп
тұжырымдалатын. Бұл тұжырымды ... ... ... мақұлдауға
болады, олардың айтуынша ... ... ... ... ... ... табылады және өз құрамына қоғамда несиелік
қатынастардың барлық ... ... ... ... ... ... ... механизімінің бөлігі болып, ... ... ... ... ... пайда болатын процесстерді қамтыйды,
олардың ерекшеліктерін және спецификасын анықтайды, несиелік ... ... ... ... ... ... ... етеді. Несиелік қатынастарының ұйыдастырушылық-құқықтық
формаларының, ұйымдастырушылық жүйесі ықпалымен ... ... ... ... айтып кету керек. Келе – келе коммерциялық мінездемеге ие
болып келе ... Және ... ... ... механизм нарықтық
механизімімен байланыста.
Сурет 3 – Банктік несиелендіру процесінің элементтерінің байланысы.
Несиелендіру механизімінің жұмыс ... ... ... ... мүдделері қойылған: несие беруші ретінде
банкті және ... ... оның ... пен ... жағынан.
Несиелендіру тек несие шарттары несие берушіні де, несие алушыны ... ... ... ... ... ... болып
несиелендіру принциптері орын алады.
Кәсіпкерлікке берілген несиелер әр ... ... ... – негізгі фондтарды өсіруге, кәсіпорындардың тұтынушылық және
өндірістің қажеттіліктеріне; саудада – ... отын ... ... ... алуға; басқа берілген несиелік жобалармен
қарастырған – киім ... ... ... құрылыс материалдарын сатып алу,
технологияларды енгізу және басқа да ... ... ... несиелендіру механизімі келесі негізгі этаптардан тұрады:
1) нисиеге ұсынысын қарау;
2) несиеге қабілеттілігін талдау;
3) несиелік келісім құжатын ... ... ... ... келісімінің орындалуын бақылау.
Бірінші кезеңінде банк несиеге ұсынысын қарастырады. Қандай соманы
несие алушы ... ... ... ... ... жыл ... және
немен айналысатынын қарайды.
Екінші кезеңінде – несие ... ... ... ... ... бойынша қарызды уақытында және толық көлемінде өтеуге
қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін, сондықтан несиені беру туралы шешім қабылдау
алдында банк ... ... ... қабілеттілігін талдайды.
Несие алушыдан барлық құжаттарды алғаннан кейін, несиелік менеджер
жобаның орындалуын бағалайтын ... ... ... ... мақсатында несие алушының қаржылық жағдайының толық
анализін жасайды.
Экспентизаны несиелік бөлімі, заң бөлімі, ... ... ... ... ... Егер әр ... ... жауап болса
ғана несиелік келісімді ... ... ... ... да, ... Комитет алдына шығарылады.
Несиелік Комитет жоба бойынша өз нақты шешімін шығарады – мақұлдау,
қабылдамау немесе толықтыру. ... ... ... ... ... ... клиентпен ссуда алуға келісімге қол қоюға дайындалады.
Үшінші ...... ... ... ... ... ... кезеңі болып табылады. Несиелік келісім екі жақтын бірінің алдында
бірінің жауапкершілікі мен ... ... ... ... ... мен ... несие
мөлшері, уақыттары және басқа да ссуданы беру ... ... ... ... ... несиеге пайыз қойылымы;
4) несиенің жылжыуы мен қаржылық жағдайын бағалау үшін
несие ... ... ... ... [14, ... ... ... несиелеудің механизімі көрінеді, өзіне
негізгі элементтерін (несиенің түрлері мен ... ... ... ... ... және ... ... түрлері, ссудаларды
қамсыздандыру мен өтеу тәсілдері, банк бақылауы) және банктік несиелердің
жылжыуының этаптары (берілу, ... және ... ... ... ... негізінде несиелеу принциптері жатыр. Отандық
және шетел тәжірибеде ... ... ... бөліп шығарады:
несиенің мақсаттық мінездемесі, қайтарылымдылық, ... ... ... ...... беру организациялық және техникалық жағдайларын
қамтиды. Олар ссудалық шотының формасын, ссуданы беру тәсілдерін ... ...... ... табысын бақылау және ол бойынша
пайыздарды ...... ... ... ... алу ... екі негізгі топқа бөлінеді.
Бірінші топ банктерде несиені алудың жалпы жағдайларына байланысты.
Оларға:
1) кепілдікпен қамтамасыз ету проблемасы;
2) жоғары ... ... ... ... қолданудың қысқа мерзімі;
4) Екінші топ жеке проблемаларымен байланысты. Ол несиені алу мен ... ... ... ... ... банкке құжаттарды дайындау бойынша кәсіпкерлердің ... ... ... жеткіліксіздігі;
7) Қазақстандағы кәсіпкерлікті дамуына бағытталған жергілікті және шетел
несиелік программалар жайлы кәсіпкерлік субъектілерінде информацияның
жоқтығы.
Жалпы банкпен қарастыратын сұрақтары несие алушы ... ... ... ... ... ... ... жүйесін құрайды. Шет елдердің
практикасында әдетте алты “Си” ережесі ... Бұл ... ... ... ... ... сәйкес келеді. Мысалы: несие
алушының мінездемесі, оның өзінің ... ... ... ... және ... ... ... мақсаты.
Әр түрлі әдістемелерін зерттеу нәтижелері бойынша алты “Си” әдістемесін
бағалаудың ең кең түрі ... ... ... береді. Сөйтіп,
бірінші “Си” несие алушының мінездемесін, жауапкершілігінің дәрежесін,
қарызды өтеуге дайындығын ... Банк ... бар ... ... ... ... өзінің қарыздарына қалай жауап берді, іскерлік ортада
оның орнын анықтауға тырысады.
Егер бірінші “Си” мінездеменің ... ... ... ... ... ... сипаттаса, ал екінші ... ... ... ... ... мақсатты бағыттылығын сақтау
принципін ... ... ... Және бұл несие ресурстарын
қайтарудың ықтималдылығын зерттеуге алғашқы қадам болып табылады. ... ... ... ... ... және ... қол ... толық құқығы
бар екендігінде банктін еш ... ... ... ... ... ... ... “Си” ақша ресурстарына, пайда және сату көлемінің
өсуінің тұрақтылығына, несие келісімінің ... ... ... ... өсу қарқындылығын бағалайды. Сондықтан бұл “Си” ссуданың өтелу
мүмкіндіктері ... ... ... және көбіне қаражаттардың мерзімінде
қайтарылуын анықтайды. Төртінші ... ... ... бағалауын
қарастырады. Қамтамасыздандыруды бағалау кезінде несиелік ... ... ... ... ... қамтамасыздандыруды ұсыну үшін жеткілікті
капиталы немесе бағалы активтері бар екенін білу қажет. Бұл ... ол ... ... ... мен ... жұмыс істеу уақыты сияқты
мінездемелерге көп көңіл бөледі. Бесінші “Си” ... ... ... ... өзіне де елдегі іскерлік жағдайын, несие алушы жұмыс
істейтін саланың жағдайын ... ... ... ... несие өтінішінің несие
сапасына қарай несиелендіру ауданында банктің саясатына және стандарттарына
сәйкес келуін анықтайды.
Өкінішке орай, жаңадан бастап жатқан ... бұл ... ... ... ... да ... да, ... да лизинг пен
франчайзинг кең қолдау таппады. Дүниежүзінің көп ... ... ... және ... негізгі формасы болып
табылады. АҚШ пен ... оның ... ... ... 30 % несиелендіріледі, Австралияда 33 %. [11, 21б.]
Лизинг – ... ... ... ... ... ... құрылғыларды кейін оларды сатып
алу мүмкіндігімен ұзақ мерзімге жалдап алу (лизингтік ... ... ... ... ... несиелендіру шектелген жеке капиталымен негізгі
фондтарды алу ... ... Және ең ... ... ... лизинг
салықтық, кедендік және валюталық жеңілдіктермен қолданады. 2000 жылдың 5
шілдесінде қаржылық лизинг процесінде ... ... ... ... ... ісі ... инвестицияларды тартуға бағытталған Қазақстан
Республикасының “Қаржылық лизинг жайлы” заң шықты.
Кәсіпкерлікті ... ... ... сапалылығы
келесідей анықталады. Лизинг алушы құрал-жабдықтың 15-30 % ... ... ... ... ... бастайды және одан пайда алып лизингтік
төлемдерді жасайды. Лизингтік келісімнің уақыты әдетте толық моральдық
немесе ... ... ... яғни ... ... ... ... лизинг алушы құралды қалдық бағамен сатып алуы мүмкін.
Қазіргі кезде банктермен құрылған лизингтік компаниялар кәсіпкерлердің
көптеген проблемаларын ... еді. Бұл ... ... ... төмен
бағамен нарықта сапалы тауарлар; өндіруші-кәсіпкерлердің сапалық дамуының
өсуінің болуы; кәсіпкерлік тауардың ... ... ... ... берілген
несиелерді қайтаруды қамтамасыздануы ғана емес, сонымен қатар ... ... ... өсуі ... - ... ... алу ... қозғалмайтын мүлікті,
негізінен жерді және құрылыстарды кепілдікке қою. ... ... және ... ... ... ыңғайлы.
Франчайзинг - ірі компаниялар франчайзер атынан жұмыс істеу құқығына
кіші компаниялармен келісімге отыратын ірі және кіші кәсіпкерліктің ... ...... ... төмендететін, өткізу
нарығын қамтамасыздандыратын бизнесті ұйымдастыру тәсілі болып табылады.
Шағын және жеке ... ... ... ... бірі ... пайдалы. Оның мәні ірі фирма (франчайзер) бастақы кәсіпкерлікке
(франчайзиатқа) несие беріп ... ... ... ... ... болып
қаржылық қолдау көрсетеді. [11, 21б.]
Шағын және орта бизнесті жүйелі ... ... бірі ... ...... ... және
жеке капиталының көлеміне қарай Қазақстандағы ең ірі банк болып табылады.
Банктің ісінің ... түрі ... ... ... ... ... сферада, телекоммуникацияларда, мұнайгаз өндірісінде,
металлургияда, ауыл шаруашылықта және энергетика саласында ... ... ... болып табылады.
Казкоммерцбанк келесі мақсаттарды ұстанып жұмыс істейді:
1) тәуекелдікті төмендету. Бұл ... ... ... банктік активтері
құрылады және тұрақты табыстылық құрылады.
2) стратегиялық мақсаттарға сәйкес приоритетті салаларға ... ... ... ... және ... ... ... тартысқа, уақытты тенденцияларға дұрыс
жауап;
5) тәуекелдікті диверсификациялау.
Казкоммерцбанк шағын және орта ... ... және орта ... ... несиелер – бұл 30 000 АҚШ долларына дейінгі несиелер. Олар
заңды және жеке ... ...... ... ... ... ... сай Европалық Даму және Ұйымдастыру Банкінің несиесі негізінде
жұмыс істейтін Қазақстанның ... ... ... ... ... ... және ... клиенттермен жұмыс
істейді, сәйкесінше басқа банктерге қарағанда берілген несиелердің сомасы
көп. [15, 27 б.]
АҚШ-тың қаржылық институтымен ... ... және орта ... 25 миллион АҚШ доллар сомасына несиені тарту бойынша
келісім жасасты. Бұл қаржылар ... ... ... АҚШ ОРІС
кепілдігімен кәсіпкерлер үшін пайдалы шарттарда алынған: 14 ... бес ... және ... ... өте ... шарт төлеу бойынша
жеңілдік уақыт бір жылға дейін созылады. ... 2005 ... ... ... ... ... ... қамтыған болатын.
Бұл келісім шарттың жасалуы еліміздегі шағын және орта ... ... ... ... ... ие ТуранАлемБанкінің
жоғары сенімділігін білдіреді. Қазіргі кезде ... ... және ... ... 527 млн. АҚШ ... ... ... ссудалық қоржынның 11
пайызын құрайды. 2005 жылдың бірінші жартысында шағын және орта ... 93 млн. АҚШ ... ... 2900 несие берілген.[16, 4б.]
Несиелендіру ТуранАлемБанктің негізгі бағыттары болып қалып отыр, бұл
оның ... ... ... Оның негізгі принципі болып
клиенттердің несиеге қажеттіліктерін несиенің әр ... ... ... ... ... ... ... қанағаттардыру,
сонымен бірге өз қаржылық тұрақтылығын қолдау болып табылады. Негізгі несие
алушылар әр түрлі жеке ... ... ... ... ... сауда компаниялары, мемлекеттік организициялар және ... ... ... Ірі ... алушылармен бірге Туран Алем банкі шағын
және орта ... ... ... ... жұмыс істеу
барысында банк олардың бизнесінің дамуын, олардың жоғары сапалы дәрежесіне
көшуін бақылайды. Көп жағдайда банк ... ... ... ... ... ... болады.
“Халық банк” АҚ - өз клиенттеріне банктік қызметтерінің барлық түрлерін
көрсететін әмбебап банк ... ... банк ... мен ... ... ... қарай Қазақстан
Республикасының екінші деңгейдегі ең ірі банктердің үштігіне кіріп отыр.
2006 жылғы 1 ... ... ... банк активтері 651,7 млрд. тенгені,
ал жарғылық капиталы 29,9 млрд. тенгені, өзіндік капитал 64,5 млрд. ... Оның таза ... 3,4 ... ... ... жылы ... банк 80 жылға толды. Халық банкінің тарихы – бұл
Қазақстан территориясында ... ... ... және ... ... ... Акционерлік қоғамы Қазақстан Республикасының Жинақ ... ... ... Банктің қазіргі тарихы – бұл тек қана оны жекешелендіру мне
құрылымдық құрылу ... ғана ... Бұл жаңа ... ... жаңа ... жинақ төлемдердің жүйесін толық сақтау ... ... ... ... Бұл қазіргі информациялық –
технологияларды ескере Қазақстан Халық ... ... ... ...... ақы мен ... ... жүйесі, салықтық,
коммуналды және басқа төлемдерді қабылдау, шағын және орта ... ... ... есептік-кассалық қызметер.
Бизнестің спецификасына, қолдану мақсатына ... ... ... ... үшін Банкте қазіргі кезде
несиелеудің келесі түрлері ... ... Даму және ... ... ... ... шағын
бизнесті несиелендіру бағдарламасы;
2) Кәсіпкерлікті қысқа мерзімді несиелендіру, овердрафт формасында;
3) Халық Банктінің жинағындағы ақшаларды кепілденің карточкалар бойынша
жеке ... ... ... ... ... мен қызметтерді өндірушілерге банктік несие беру
бағдарламасы;
5) Жергілікті атқарушы билік органдары арқылы ауыл ... ... ... қаржыландыру.
Әр дайым қазіргі кезде Халық Банк Қазақстандағы ... ... ... жаңа ... беру ... ұсынылуда. 2006
жылдың 5 мамырынан бастап енгізілген жаңадан құрылып жатқак кәсіпкерлерге
коммерциялық жылжымайтын мүлкіне несие беру ... ...... Бұл ... ... ... ... Астана, Атырау және
Маңғыстау облыстық филиалдарында заңды ... және жеке ... ... ... коммерциялық мүлкін алуға несие беру үшін
арналған арналған. Бұл несиелік бағдарлама бойынша кепілдікке тек ... ... ... қана ... ... ... бұл ... ретінде бекітілген немесе сатыл ставка таңдау мүмкіндігін,
қарыздық қаржыны бірден немесе құрылыстың салыну ретіне қарай ... ... ... ... ... депозитке салуға немесе тікелей
құрылыс компаниясының шотына ауда ... ... әрі ... ... ... ... кетуге болады.
Берілген несиені қайтаруды қамтамасыз етудегі несиелік механизіміндегі
несиенің түрін анықтау өте маңызды ... ... ... Банк ... ... жататын, келісімнің мінемездесіне жауап беретін несиенің
түрлерін және оны өтеу жолдарын ұсынады. Мысалы, кәсіпкерліктің ... ... қор және ... ... несиелер, бөлек
мақсатты ссудалар арқылы несиелендіруге болады. Әр мақсаттың ... ... ... ... әр ... ... ... беру және
өтеу механизімі, ссудалық қарыздың ақырғы ... ... ... ... тән. [15, 27б.]
Еліміздің экономикасының қазіргі кездегі дамуында несиелік нарық
көрсетілетін ... ... ... деп сипатталады. Оның себептері
ретінде банктер кәсіпкерлердің қаржылық жағдайының тұрақсыздығын, несиелік
ресурстарға, ... ... ... қарай төмен сұранысын атап өтеді.
Бірақ, ұсынылатын несиелік ... ... кең ... ... ... әр қилы ... несиеліқ қатынастармен қамтуы да кең болады,
соған байланысты қосымша табыс алуға ... мол ... ... ... ... ... және жеріне байланыссыз әр
кәсіпкерге қол ... ... ... сенімдіміз.
2.3 Әлемдегі дамыған және дамып келе жатқан елдерінің кәсіпкерлікті
мемлекеттік қолдау және несиемен қамтамасыз ету тәжірибесі
Экономикасы дамыған ... ... және орта ... ... ... ... және бұл ... нарықтық қатынастарды тереңдетудің
керектігін дәлелдейді.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... ... динамикалық және жүйелік дамудың негізгі факторы болып
отырғанын көрсетеді. Осылайша, Европалық Одақтың 15 ... ... ... дейін) және орта (500 адамға дейін) кәсіпкерлікке 72 млн. ... млн ... ... бұл ... тіркелген компаниялардың ішінен
(16,04), ал бұл 99,9%, ЖІӨ-нің 70% жоғары құрайды.
Шағын бизнестің динамикалық экономикалық өсуінің ... ... оның ... қамсыздандыру болып табылады. Шағын және орта
бизнестің дамуы ... ... кең және ... ... және оны ... үшін дамыған инфраструктурасыз мүмкін емес.
Дамыған елдердің тәжірибесі өте маңызды, ... оны ... ... ... Сонымен қатар, кәсіпкерлікті қаржылық-несиелік
қолдаудың жүйесін құру ... ... ... ... ... ... жағдайын, экономикалық ... және ... ... ... ... келе әр ... ... мүмкіндікін ескеру қажет. Осыған орай, қазақстандық
практикада ... ... ... ... ... ... тура көшіріп қолданудың мүмкіндігі жоқ. Сонымен
қатар, шағын ... ... ... ... ... зерттеу экономикадағы айырмашылықтарына қарамастан әр осы
елдерде қолданатын ортақ ... ... ... ... АҚШ ... ... ... несиелеу кезінде несиелік
тәуекелдігін бөлу ... ... ... ... ала ... шағын
кәсіпкерлерге кепілдік беру жолымен Шағын ... ... іске ... несиелік кепілдік Банкі арқылы шағын ... ... үшін ... ... Жұмыс істеуінің толық периодында бұл жүйе
10 млрд. марканың жалпы самасына, 100 мыңнан ... ... ... ... ... берді. Осының арқасында, 14млрд. марканың
жалпы сомасына коммерциялық кредит берілді, ... ... ... ... өткізілді.
Бұл елде Европаның қайта жандануы программасы бойынша арнайы ... ... ... жеңілдетілген пайыздық қойылымдармен ұзақ мерзімдік
инвестициялық кредиттермен қамтамасыз ету үшін жеке ... ... ... ... ... ... бизнесті қайта
жандандыру программасы бойынша шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
қарастырылады. Бұл программаны өткізу үшін 1992-1995 ж.ж. 3,2 млрд. марка
бюджет бойынша бөлінді.
Ұлыбританияда шағын және орта ... ... ... ... ... ... және ... банктерімен бақыланатын
“Өндірістік және сауда кәсіпорындарын ... ... ... Ол 80-ші жылдары 500 млн. ф.ст. 3900 ұсақ ... Бұл ... ... ұсақ ... 20%-не ... ... “кредиттерді кепілдендіру” программасы бойынша банктермен
ұсақ ... ... ... көп ... (70-80%) ... Жылына бюджетте банктермен кепілдіктерді жабуына 50 млн. ф.ст.
шамасында бөлінеді.
Францияда шағын және орта бизнеске “шағын және орта ... ... Banque du ... des petits et moyens enterprises
(ШОКДБ) арқылы ... ... ... көп ... француз өкіметіне
және жартылайөкіметті депозиттік және активтерді ... ... ... ... ... шағын және орта бизнеспен жұмыс істеуіне
маманданған кейбір жеке қаржылық ұйымдар және басқа жүйелер кіреді) ... ең ... ...... және орта бизнесті үкімет жағынан
қолдау. ... бұл банк ... 650 млн. ... ... ... ... және ... басқару кассасымен бақылауымен) ... ... ... үшін ... ... жол, үй ... және
т.б.) шағын және орта бизнеске 2001 жылы бұл ... ... ... ... 24млрд. франкті , шағын кәсіпорындарға берілген
кепілдіктерді 15 млрд франкті ... ... және орта ... ... мен ... Орталық үкімет, жергілікті басқару органдары, ірі ... ... ... ... ... ... ... шағын және
орта фирмаларының даму спецификасы – Жапонияның ... және ... 70% -ы ірі ... ... болып табылады.
Жапонияда шағын кәсіпорындары қаржыландыру ... ... ... өткізіледі. Сол үшін ... ... ... ... ... үшін жұмсалатын
қаржылары жайлы статьялары қарастырылады. Бұл ... көп ... және ... ... Халықтық қаржылық корпорациясына, шағын
бизнесті ... ... ... ... ... ... және басқа ұйымдарға бағытталады. Бұл ұйымдар осы
қаржыларды ... ... ... көрсететін арнайы қаржылық
компанияларға – банктерге, инвестициялық, сақтандыру және ... ... ... ... жеке ... үшін ... және орта кәсіпорындардың өте
аз тартымдылығын ескеріп, оларға арнайы осы мақсат үшін ... ... ... ... ... және ... қатар жеке банктерге кепілдік
ретінде өзі болады.[17,22б.]
Қазіргі кезде қазақстандық банктер біздің еліміздегі несиелік нарығының
дамуының ерекшеліктерін ескере отырып, шет елдердегі ... ... ... ... ... ... ... бұл
Ұлыбританияның коммерциялық банктерінде қолдау тапқан, овердрафт несиесін
беру методикасына қатысты. Бұл елде овердрафты ұсынудың ... ... ... ... ... ... сомаға чектерді жазу
мүмкіндігі болып табылады. Сонымен қатар қалыпты несиеден ... ... ... ... отарады, яғни шотты иеленуші төмен
пайыздық төлемдер төлейді, өйткені төлем күнделікті болып тұрады. ... ... ... жасауды уақыт бойы қайта қарауға мүмкіндігі бар,
қосымша жеңілдіктерге келісу немесе жеңілдіктерді кемітуде тұру.
Американдық банктердік ... ... ... ... бөлінуі қабылданған. АҚШ банктерінің кәсіпкерлікті несиелендіру
түрлерінің жалпы сызбасы 6-суретте көрсетілген.
Сурет 4 – АҚШ – тағы ... ... ... ... несиелендірудің әр түрінің өзіне тән ерекшеліктері болады.
Мысалы, кәсіпкерлік фирмаларға өзін ... ... ... ... ... ... ... ұқсас, әдетте тауар –
материалдық қорларды ... ... ... үшін қолданады. Айналым
капиталдарына несиелер ... ... ... ... жабу үшін арналған. Әдетте, айналым капиталы үшін ... ... ... ... бағалы заттарымен қамтамасыз
етіледі.
6-суретте көрсетілген құрылысқа берілетін аралық несиелер аз уақыт
мерзіміне беріледі, бірақ ... ... олар ... ... ... ... ... алу үшін, құрылыс ... ... жер ... салу үшін керекті қаражат алуға мүмкіндік береді.
Револьверді несие бойынша несие алушы ... ... бір ... дейін
қаражаттарды қарызға алуға, қарыздың толық барлық сомасын немесе оның ... өтеу және ... ... ... ... жұмыс істеу кезінде
қарыз алуға мүмкіндік береді. Кәсіпкерлікті несиелендірудің ... ... ... ... несиелер – болашақта ақша ... ... ... ... ... ... ... әдетте бірге ірі
жобаны орындайтын бірнеше кәсіпкерліктерге беріледі. ... ... ... несиелердің түрлері 5-суретте көрсетілген.
Сурет 5 – Франциядығы кәсіпкерлікті банктік несиелендіру түрлері
Франциялық банктердің ұзақ мерзімді және орта ... ... ... бұл ... қаржыландыру үш формада жүретінін ... ... ... ... ... ... келісімдер, қатысу
ссудалары.
Несиелік істің қазақстандық практикасын зерттей келе, ... ... ... ... және ұзақ ... несие беруге тәуекелдікке бел
бумайды, олар көп мөлшерде емес қысқа ... ... ... деуге
болады. Алайда, республикадағы ... ... ... жұмысы
несиелік тәуекелділік жағынан түсіндірілсе де, кәсіпкерлік сектордың
қаржылық ... ... ... толығымен тәуелді ел экономикасының
дамуына жауап бермейді.
Дамыған ... ... бар ... ... ... ... бірі шет ... банкілерінің кәсіпкерлікті
несиелендіруге бағытталған белсенді саясаты, және ол ... ... ... ... ... байланысты.
Жалпы дамыған елдердің мемлекеттің кәсіпкерлік ісін бақылау механизімі
АҚШ тәжірибесінен көрінеді. АҚШ-та бұл механизм күрделі және ... ... ... Оған ... ... ... ... бизнес
сұрақтары жайлы Конгресс комитеттері, мекемелердің және жергілікті шағын
бизнес жайлы атқарушы биліктің органдарының көп сатылы ... ... ... ... ... ... жағдайларды орнату үшін
негізінен әртүрлі салықтық-несиелік сұрақтарына көп көңіл бөлінеді.
Европалық ... ... ... ... ... ... ... қарай, белгілі бір түрлерін қолдауға бағытталған
арнайы программалар қолданылады. Мысалы, Германияда ... ... ... ... ... даму ... байланысты,
көмектің әртүрлі инструменттерін қолдануды ... ... ... құру моделін жасап енгізді. Кәсіпкерлікке кеңес
беруді мемлекетпен 90 пайызға ... ... ... ... кәсіпкерлік
алған несиені төлеудің көп бөлігін өзіне алады.
Ұлыбританияда мемлекет жастарға кәсіпкерлік құру үшін жағдай жасауға
көп көңіл ... ... ... бағдарламасы жас коопацияларға және
бизнеспен айналысамын деген жас кәсіпкерлерге қаржылық, заңды және ... ... Олар ... ... ... ... капиталға,
жылжымайтын мүлікке және іскерлік операцияларына салықтардан ... ... ... ... құқықтық жағдайы салықтық, салалық және
сыртқы саудалық ... ... ... ... және ... сатусы жайлы арнайы ... ... ... және жаңа ... және орта ... ... ... қолдау жүреді: тіркелу, жұмыс істеу, өсу. Бұл үшін әр ... ... ... ... ең алдымен
жеңілдетілген қарыздар мен несиелер ... және ... әр ... жеңілдіктер, техникалық және кеңестік көмек, информациялық-
компьютерлік қызмет, кадрларды дайындау және тағы ... ... ... билік органдары субсидиялар, қарыздар, несиелік кепілдіктер,
салықтық жеңілдіктер, калрларды оқытуда көмек және ... ... ... ... және орта ... тұруын және ары қарай жұмыс ... [17, ... ... ... ... ... ... шет елдердің тәжірибесін талдау кезінде негізінен ол
мына ... ... ... ... қаржылық көмек;
2) Жанама салықтық және несиелік жеңілдіктерді ұсыну;
3) Мемлекеттік сатып алулар;
4) Кеңестік-информациялық көмек;
5) Оқытуды ұйымдастыру;
6) Кәсіпкерлікке көмек ... ... ... ... қолдау:
“инкубаторлар”, технологиялық орталықтар, инновациялық фондтар,
кәсіпкерлікті несиелендіру кезінде банктердің тура тәуекелділіктерік
азайтуға ... ... ... ... ... елде ... ... кәсіпкерлікті несиелік ресурстармен
қамтамасыз етудегі минималды қолдау көрсетіледі. Бірақ шет елдердің және
Ресей ... ... елде ... дамуы мемлекеттің
өткізетін саясатына тәуелді. Осыған орай, ҚР өкіметі жағынан, биліктің
жергілікті ... ... ... ... ... қамтамасыз
ету, республикада кәсіпкерліктің дамуына жағымда жағдай жасау үшін қолдауды
ұйымдастыру керек деп ... ... ... ... ... ... шағын және
орта бизнесті белсенді ...... ... шағын және ... ... ... ... ... ... ... болып отыр.
Шағын бизнес субъектілерін қолдаудағы қолдануы мүмкін қаржылық –
несиелік операцияларына жатқыза алатындар: ... ... ... ... ... ... құру, шағын бизнестің субъектілердің
кредиттері бойынша, мемлекетпен немесе арнайы фондтар ... ... ... ... ... ... кездегі несиелендіруде
жеңілдетілген пайыз ... ... ... ... ... үшін ... ... кредиттік ресурстарын белсенді
қолдану (дамыған елдердің үлгісіне қарай несиелік тәуекелділіктерді ... ... ... және ... ... ... шағын
бизнесті ұзақ мерзімді, көлемді несиелендіру үшін ең қолайлы ... ... ... коммерциялық банктер болып табылады, өйткені
коммерциялық банктер ... ... мен ... ... бұл есептің орындалуын қамтамасыз етеді.
Экономикамыздағы жайлы динамика көрініп отырғандықтан ... ...... ... ... ... ... елімізде
практикалық қолданылуын табу керек.
3 КӘСІПКЕРЛІКТІ НЕСИЕМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ... ... ... ... мақсатымен несие жүйесін жетілдіру
Банк жүйесінің ісін және ... ... ... ... ... бүгінгі танда Қазақстанда кәсіпкерлікті қаржылық ... ... ... ... жоқ ... ... ... орай кәсіпкерлікті дамыту Фондын басқарған А.Умбетовтың жұмысын
қарастыруға болады. Бұл жұмыста “Банктер-кәсіпкерлік” қарым-қатынастарының
механизімін жетілдіруге кейбір ұсыныстар көрсетілген.
Автор кәсіпкерлікті ... ... ... жайлы айта отырып,
таяу кезде қазіргі несиелеу жүйесі барысында кәсіпкерлікке ... өсуі ... деп ... “Мүмкін,- дейді ол,-
тәуекелдікті керекті ... ... ... ... ... экономикалық жағдайы кезінде және қаржылардың жағдайымен оның өсуі
банктердің ... ... ... ... ... ... қарамастан, банктер, табыс алуға қызығушылықтан және клиенттерді
тарту мақсатымен, ... ісін ... ... ... қолдарында
негізінен “қысқа” ақша қаражаттары болғандықтан, олар “ұзақ” ... ... ... Өз ... ... өзінің приоритеті
ретінде санайтын мемлекет ол үшін “ұзақ” және қымбат емес ақшаларды таба
алады.
Автордың ойынша, ... ... ... ...... және ... кепілдікті қолдануға болады. Бұндай схемалар
несиелік қаржыларды кәсіпкерлікке тартуға мүмкіндік береді және ... мен ... ... ... Бұл ... бөлу ... ... өте маңызды болып келеді: оның
үстінгі шегі бюджет үшін минималды шығындарды ... ету ... ... шегі ... ... ... ... және банктердің қатысуының
құрамы мен дәрежесін кеңейту арқылы максималды қаржылық жағдайын қамтамасыз
ету ... ... кіші ... ... қолданылуы мүмкін біріккен
қатынастар негізінде несиелендірудің шетел тәжірибесі бар. Ол сызба түрінде
6-суретте ... 6 – ... ... ... ... шығындар мен
тәуекелділіктерді төмендетуін қамтамасыздандыратын несиелеу принциптері
Проблеманы ұсынып жатқан тек осы шешім ғана болып тұр. Енді Көкшетау
кәсіпкерлікті ... ... ... бірі ... көңіл бөлуге болады. Бұл жерде қаржылық – ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті басқару жүйесін жетілдіру
бойынша ұсыныстар көрінеді.
Бұл барлық зерттеулерді және қазіргі кәсіпкерліктің жүйесінің талдауын
ескере отырып, ... ... ... банк жүйесінің және
мемлекеттік құрылымдарының қатысуын ... ... ... басқарудың комплектік жүйесін ... ... Бұл жүйе ... ... ... ... ... тіке және қайтымды
мүмкіндіктерін ескеретін жүйелілік. Бұл ... ... қоса ... оның ... барлық
этаптарындағы оны қарастыру мен ... ... ... ... қабылдаудағы белгілі бір
икемділігін, ... ... ... ... ... ... ... көтеретін барлық факторлар мен ... ... ... Бұл банк ... ... жалпылама бағалау өткізу кезінде ерекше маңызды, сонымен
қатар, өндірістік – қаржылық талдау ... жеке ... ... ... ... ... ішінде бизнес
жоспармен жұмыс істеу ... ... ... ету мүмкіндігін бағалау сатысында және тағы ... ... ... ... ... ... талпынуын кәсіпкерліктердің бұл несиені
кепілдікпен қамтамасыз етумен қолдау, ал кәсіпкерлердің ... ... ... ... ... ең
тиімді формаларын іздестірумен қолдап тұрады. ... ... ... органдары ретінде ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз кепілдігін құрудағы оның
үлесі, екіншіден, кәсіпкерліктің ... ... ... салықтық базаны кеңейту, және үшіншіден, бюджетті
қаржылары арқылы ... ... ... ... ... несиелендіру жүйесінде келесі негізгі ұйымдастырушылық
жақтарын атауға болады:
1) Кәсіпкерліктің дамуының нормативті – ... ... және ...... ... ... ролінің өсуі.
Кәсіпкерлік саласында салықтық саясатты ... ... ... ... ... ... да, олар ... түрде
кәсіпкерліктердің табысына және пайдасына, сондықтан оның ... ... ... ал бұл өз кезегінде банк тәуекелділігінің
төмендеуіне әсер етеді.
Жағымды ... ... ... тек кәсіпкерлердің пайдалы және
рентабельді жұмысына ғана ... ... ... банк ... пайдалы
жұмысына да маңызды. Ойластырылған салықтық саясат екінші ... ... ... ... ... ... ... әсерін
тигізеді, ал бұл өз кезегінде кәсіпкерлерге өте маңызды жай болып келеді.
Нормативті – құқықтық қамтамасыздандыру тек ... ... ... ... ... ... ... адекватты
құқықтық және нормативті қолдау да болуы қажет.
2) Банктік тәуекелділігін ... ... үшін ... ... ... ... ... Бұл:
– банктің тәуекелділігін ... ... ... ... ... ... шешім қабылдаудың
бір шарты болатын ... жеке ... ... ішкі және ... ... ... анализі, қорытынды
нәтижелерді болжау, бухгалтерлік есептің және аудиттің
дүние жүзілік стандарттарға көшу негізінде ... ... ... ... ... ... ... ісінің қаржылық – шаруашылық
нәтижелерінің объективтілігі;
... ... ... ... ... кәсіпорын
кепілдігінің потенциалын қолдану мен зерттеу негізінде
кепілдік мүмкіндіктерін бағалау үшін комплексті талдауды
жүргізу. Бұл ... ... ... ... жеке меншігіндегі коммуналды ... ... ... ... ... кету ... Бұл кәсіпкерлікті ... ... пен ... ... бөлу ... ... ... қаржылық қолдаудың альтернативті варианттары ретінде
бірігіп қаржыландыру, қаржылық лизинг, ипотекалық несиелендіру ... ... ... өзін өзі ... ... ... формасымен микронесиелендіру жүйесі сияқты ... ... ... болып жатыр; несиелік серіктестіктер,
микронесиелік ұйымдар және тағы басқа ... ... ... ... ... ... жүйе ... дамуын жан-жақты қолдауға
комплексті талдауға мүмкіндік береді. Бұл ... ... ... белгілі бір
банктің және белгілі бір кәсіпкерліктің субъектісінің жағдайында ... ... үшін ... қолдануы өте қиын екенін айтып кету керек.
Бұл жүйе методикалық ұсыныстар ... бір ... ... және ... ... ... ... бойынша
жұмыстардың жоспарларын құруы кезінде практикалық қолдануы мүмкін.
Сонымен қатар, кез келген ... ... ... ... жүмысының
пайдалылығын бағалаумен еріп жүреді. Қазіргі кезде пайдалылықты бағалайтын
кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері тұрмақ жай көрсеткіштері де жоқ.
[20, 4б.]
Әрине, кәсіпкерліктің дамуының дәрежесіне баға беретін қызықты ... бар, ... даму ... ... және ... жалпы санындағы жұмыс істейтін кәсіпкерліктердің пайыздық
сыбағасы, ... ... ... ... саны және оның ... ... жұмыс істейтіндерге қарығандағы сыбағасы сияқты
мөлшерлің факторларына негізделіп ... ... да ... ... ... ... және пайдалылығының жалпылама және
сәйкес келетін ... ... ... ... ... берілген несиелеріндегі сыбағасы болып табылады. Бұл көрсеткіш
несиелеудің барлық факторларының нәтижелейтін ... ... ... өсуі ... ... ... ... жағымды немесе жағымсыз
жағдайын сипаттайды. Бұл көресеткіш неге байланысты өзгеретінің ... біз ... ... ... Х3, Х4, ... Кр – ... ... ... ... несиелендірудің
жалпы мөлшерінде кәсіпкерлерге түскен сыбаға;
Х1 – банк ... ... ... ...... ... ... қойылымның өзгеру индексі;
Х3 – банк тәуекелділігінің индексі;
Х4 – банк жүйесіне салықтық салудың өзгеру индексі;
Х 5 – ... ... ... альтернативті
формаларын тарту дәрежесінің индексі;
Ф – экономикалық функция.
Банк жүйесіндегі депозиттер көлемінің ұлғаю формасы экономиканың ... ... ... ... әрдайым анықтайды. Басқа
жағынан, ... ... әр ... ... ... қатысты саясаттары ауысуы мүмкін.
Несие бойынша пайыздық қойылымның өзгеруі кәсіпкерлікті несиелендірудің
масштабын анықтайтын көрсеткіш болып ... ... ... ... ... табыс алуымен түсіндіретін оның ... оны алу ... ... ал олардың кемуі керісінше бұл
мүмкіндікті арттырады.
Модельге банктік тәуекелділіктің ... ... ... ... ... ... аз жобаларды несиелендіруге
қызышулық артады. Сондықтан екінші деңдейдегі банктердің бұл сұраққа ... ... ... ... ... ... да ... салықтық тиеуінің өзгеруінің ... оның ... ... жағымсыз әсер етеді, өйткені банктер бұл
жағдайларда табыстың өсуіне қызушылық білдіріп, өз ... ... ... тез ... ... ... (мысалы, сауда-келісім
операциялары) бағыттайды, ал бұл ... ... ... кәсіпкерлерге
несиені алуы қиындайтынын білдіреді.
Кәсіпкерлікті қаржылық қолдаудың басқа формаларын тарту факторы ... ... ... ... кері әсерді көрсетеді. Бұл түсінікті
шарт – банктер несиелік ... ... ... салаға жіберуге мүмкін.
[21, 57б.]
Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерліктің жұмыс істеуін қамтамасыз
ететін ірі бағыты болып, оны ... ... ... альтернативті
формалар мен әдістерді тауып, енгізу.
Олардың маңыздыларына жататын дамыған елдерде кең қолданатын ... ... ... табылады.
Алғаш рет бірге оқаржыландыру бағдарламасы “Қазақстан –2030” Қазақстан
Республикасының Президентінің жолдауында аталынып, ... сон 1998 ... ... ... ... ... ... қаржылар Микистерствосымен бөлінген, және олар ұзақ ... жыл) ... Бұл ... ... ... ... ... оны
иеленуші болып: “Халық банк”, “Казкоммерцбанк”, “Қазагропромбанк”, “Цесна
банк”, “Кустанайбанк”. Бөлінген ... ... ... 2,5 ... ... ... ... мемлекет пен қаржы және ауыл ... және ... ... ... ... ... болатын (50 пайыздан ауыл шаруашылық жобалардың құны). Қаржылық
Министерствосы банктерге қаржылардың өз ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкінің бірге қаржыландыру
қойылымы қосысған екі жылдық пайызы (пайыздық қойылымы 20 ... ... ... болмауы керек). Сөйтіп, жылыдық пайыз қойылымы 10-12
пайызын құрады. Бірге ... ... сай ... ... ... ірі ... алуға, мұнай заттарын, сонымен қатар
айналым құралдарын толтыруға берілген болған.
Бұл бағдарлама 1998-2000 ... ... ... агрорлық
секторында қолданып, өзінің жақсы және жаман жақтарын көрсетті. Оны ... үшін осы ... ... ... ... бірі ... облысы бойынша жұмыс істеген “Цесна банктің” мысалында қарастыруға
болады.
1998 жылында аудан ... 227 ... ... өз ... ... оларды қайтару критерийіне қарастырғаннан кейін 67
субъектісіне несиелік ресурстар бөлінген болатын. ... ... ... 770,6 млн. ... жартысы (385,3 млн. тенгесі) ... ... ... ... ... ... “Цесна
банкпен” осы бірікке қаржыландыру бағдарламасы ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген. Бұл көрсеткіштер бойынша біз ... ... ... және ... ең
алдымен кәсіпкерлерге, көре аламыз. Пайыздық қойылымның бағдарлама бойынша
төмен деңгейде екенін бақылай ... – АҚ ... ... ... қаржыландыру бағдарламасы бойынша ауыл
шаруашылықтарға 1998 жылы берілген несиелер
| | | | | ... ... ... сомасы|Қарыз |Қойылым, % |Кепілдік ... ... |6000 |190 |9,5 |28944,6 ... ... и К” |30000 |1050 |10,5 |37790,0 ... и К” |18000 |540 |9,0 |27270,0 ... и К” |17500 |612,5 |10,5 |24170,0 ... “ Гранит” |20000 |766,7 |11,5 |25780,0 ... ... |20000 |733,3 |11,0 |22470,0 ... ... |30000 |1125 |10,0 |43310,0 ... ... |3500 |116,7 |10,0 |5030,0 ... |145000 |5134,2 |- ... ... ... ... ... сомасы 3,5-тен 30 млн. тенгеге дейін
қобылжып тұр. Екі ... (КХ ... и К” және ... ) ... ... ... ... шектен асып тұр, бірақ бұл жобалардың
бизнес – жобпарлары тыңайтқыштарды, гербицидтерді, яғни айналым ... де, ... ... деп танылған болатын. Орташа пайыздық қойылым
10,4 пайызын құрады. Қамтамасыздандырудың жалпы сомасы 48,1 ... ... ... ... ... ... сомасынан асып түсті.
Несиені қайтару практикасы пайызды төлеу ай ... ... ... ... ... ал ... ... үшінші жылдан бастап,
анықталғанда, өтеу сызбасы қолайлы екенін көрсетті.
Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... Фонды өзінің қаржылары және ... ... ... ... ... ... ... жалғастырып, дамытып, жетілдіру керек. Бұнда төмен пайыздық
қойылым және жеңілдетілген мерзім берілу ... ... ... ... ... ... бағдарламасын орындау екінші деңгейдегі
банктерге экономиканың ... ... ... ... ... дамыту үшін бұл банктерге қосымша несиелік ... ... ... ... ... ... ... пайыздық
қойылымдарымен салыстырғандағы төмен пайыздық қойылымдарымен қаржыландыруға
мүмкіндік береді.
Кәсіпкерлікті қаржылақ қолдаудың ... ... ... ... ... ... ... қатынастарының жүйесі Қазақстанға нарықтық экономикасы
дамыған елдерден келді. Сөйтіп, дүние ... ... ... ... Марк Баертаның мәліметтері бойынша, 2000 жылы
лизингтік келісімдерінің көлемі ... 130 ... ... ... ... ... ... 40 пайыз көлеміне жуық, ал Европада – 123,5
миллиард доллар, Жапонияда – 39 ... ... ... ... ... инвестициялық ісі келісі ... ... ... ... ... айтқан мүлігін сатушыдан өзінің
жекеменшігіне алуға және оны лизинг алушыға белгілі бір төлемге, ... ... ... ... ... ... Лизин алушының
келісімде көрсетілген барлық соманы өтегеннен кейін мүлік оның ... ...... ... ... ... ... салыстырғанда
қаржылық лизинг кәсіпкерлерге келесі себептермен пайдалы:
1) Кәсіпкерге ақшалай ресурстар емес, кәсікермен анықталған техника-
экономикалық ... бар ... ... береді (яғни
қаржылық лизинг кәсіпкерге ірі бір уақытты ... және ... ... ... ... сұранысқа ие товарларын шығаруға
және өндірісті кеңейтіге мүмкіндік береді);
2) Құрал – жабдықтарды сатып ... ... ... ... ... ... бірдей бөлінеді ( сонымен қатар, лизингік төлемдер
кәсіпкерліктің өндірісінің шығындарына жатады, сондықтан оның ... ... ... ... ... ... босанған қаржыларды басқа активтерге салуға
мүмкіндік береді;
4) Лизингтік төлемдер, әдетте, құрал-жабдық орнатылып, жұмыс істегеннен,
оны өндіріске енгізгеннен кейін ... ... ... ... ... ... құрал арқылы шығарған өнімнен түскен
түсімнен төлеуіне мүмкіндігі бар;
5) Лизингтік келісіміне сай, арендалық төлемдер ... ... ... төленуі мүмкін. [22, 1б.]
Лизинг несие негізінде пайда болып, дамуына ... ... ... ... ... ... тұр. Бірақ олардың банктің несиелік
қоржындағы сыбағасы аз балып ... ... ... ... ... ... және ... органдарының лизингтік қатынастарының елде
дамуына жеткіліксіз әсерімен ... ... Бұл, ең ... лизингтік
қатынастарының базасына арналған нормативті – құқықтық ... және ... ... ... ... ... көрінеді.
Және Қазақстанда кәсіпкерлікті тікелей және жанама түрде ... ... да ... дамыту керек: франчайзинг, ипотекалық
несиелендіру және тағы басқа да түрлерін енгізіп ... ... ... ... ... берушілердің кәсіпкерлер жайлы
мәліметтерінің жеткіліксіздігін көрсетеді. Соның тарапынан ... ... ... ... ... ... ... ақпарат алуына және
соның тарапына ссудалардың қайтарылымдығына нақты болжам жасауына көмек
болатын несиелік бюро ... ... ... күні микронесиелік ұйымдардың масштабты дамуы қажет. Олардың
негізгі мақсаты ... жаңа ... ... ... жеке және жан ... ... анықталатын болады.
3.2 Кәсіпкерлікті несиелендіру жүйесін жетілдіру нәтижесінің ... ... ... ... ... ... болып
бұл жалпы кәсіпкерлерге банктермен берілетін несиелер көлемі болып
есептеуге болады. ... ... бұл ... ... ... ... ... сондықтан оны несиелендіру көлемі жылдан жылға ... оның ... ... ... жасау актуальді, өзекті мәселе болып
тұр. Яғни бұл ... ... ... ... ... берсе, онда жалпы экономикаға, оның ... ... ... ... ... дамуына ықпал етеді.
Сонымен, Қазақстан Республикасын бойынша кәсіпкерлерге бұған дейін
берілген жалпы ... ... ... ... ... ... ... жасаймыз. Бұндай болжам жүргізу үшін ... ... ... жәен сыртықы шарттардың өзгеру жағдайындағы болжамдауда
уақыттық қатар ... ... ... ... ... бейімделу моделі тиімді болып табылады.
Болжамдаудың бейімделу моделі – бұл шарттардың өзгеруіне ... ... және ... тез ... ... ... ... моделіндегі болжамның құралы – “уақыт”
факторынан тұратын математикалық модель.
Бейімделу моделінің параметрлерін ... ... оның ... ... көп әсер ... байланысты оларға, яғни
параметрлеріне, әртүрлі ... ... ... Бұл ... ... ... бір заңдылық байқалатын түрлі ауытқұлардағы, сонымен қатар
белгілі бір заңдылық байқалатын ... ... ... ... береді. Барлық бейімделу моделдері екі ... ... ... (СС- ... және ... (АР – ... ... әдісіне сәйкес ағымдағы деңгейдің бағасы барлық
алдындағы деңгейлардің салмақталған орташасы болып ... және ... ... соңғы деңгейден алшақтығына байланысты азаяды, яғни
интервалдың аяғына ... ... ... байқаудың құндылығы
соншалықты көп болады. Мұндай модельдер болып ... ... ... ... ... тәсіліне негізделген модельдегі ... ... ... және ... ... ... – мәні нольден бірге
дейін өзгеретін тегістеу параметрлерінің көмегімен анықталады. ... ... мәні ( 0,5 ... қатардың соңғы деңгейіне, ал төмен
мәні (0,5 төмен) алдыңғы ... көп ... ... көрсетеді.
Бірінші жағдай тез өзеретін серпінді процеске, ал екінші – тұрақты процеске
сәйкес.
Авторегрессиялық тәсілде ағымдағы деңгейлердің ... ... ... ... сомасы болып табылады және байқау кезіндегі
салмақтық коэффициенттер байланысты емес, олардың ... ... ... ... моделінің құрылуының жалпы схемасы келесідей түрде ... ... ... ... ... ... параметрлерінің мәні
бағаланады. Берілген модель бойынша К - ... ... ... ... ... ... ... бойынша келесі уақыт мезетіне
болжамдық баға есептелінеді. Сонымен, модель әр ... жаңа ... және ... ... ... уақытта бар беталыстың даму процесін
көрсетеді.
Статистикалық болжамдау практикасында өзгермелі орташа моделінің ... ... жиі ... ... және ... ... Бұл модельдер
даму процесін үнемі өзгеріп отыратын параметрлі ... ... ... ... дамуды тек қана сызықтық беталыс ... ғана ... ... беталыс жоқ кездейсоқ процесс ... және ... ... ... ... алады.
Браун моделі келесідей бөлінеді:
1) Нөлінші ретті, яғни даму беталысы жоқ процесті ... ... ... бар – А0. ... К – ... ... ала болжамы (2)
формуламен есептелінеді. Бұндай модель “наивный” деп те аталады.
Y(t+k)=A0
(2)
мұндағы,
А0- ағымдағы деңгей бағасы.
2) Бірінші ретті, сызықтық түрдегі беталысты көрсетеді. (3) ... ... мәні ... ... мәніне жақын болады. Ол осы
деңгейдің заңды құрамын ... ... ... ... өсімше, бастапқы кезеңдегі
өсу жылдамдығын көрсетеді.
3) Екінші ретті ... ... Даму ... ... ... ... (4) формула байынша анықталады.
Y(t+k)=A0+A1*k+A2*k2
(4)
мұндағы,
А2 – параметрі ағымдағы үдеу бағасы немесе үдеу көрсеткіші.
Сызықты бейімделу Браун моделін құру алкоритмі.
1) Кіші ... ... ... ... ... алғашқы бес
нүктесі бойынша А0(0) және А1(0) параметрлерінің ... ... * ... ... = y – A1(0) * ...... факторының орта мәні;
у – зерттеліп отырған көрсеткіштің орта ... А0(t) және А1(t) ... ... ... ... ... ... К
– қадам алға есептеу жүргіземіз.
Yec(t+k)=A0(t)+A1(t) * k, t=0,n ... ... Yec(t+k) ... ... ... ... Y(t)
мәнімен салыстырамыз және олардың алшақтық мөлшерін анықтаймыз.
е(t+k)=Y(t)-Yec ... (9) ... ... ... ... ... ... моделінде келесідей өзгерістер болады.
А0(t)=A0(t-1) + A1(t-1) + (1-β)2 e(t) ... A1(t-1) + (t- β)2 ... ... ... β € [0;1] ... ...... аралықта аламыз.
5) К- қадам алдыға болжым жасаймыз. Болжам мәнінің интервалы:
Жоғары шегі: Y(t+k) + U(k) ... ... Y(t+k) - ...... = ... ... үшін ... зейнетақы қорларының зейнетақы
қорланымының көрсеткіштері 9-кестеде берілген.
9-кесте – Кәсіпкерлерге берілген несиелер ... ... ... ... ... |
| | |
| ... ... ... |
| ... ... |
| 01.01.99 |14,297 |
| 01.07.99 |18,236 |
| 01.01.00 |21,659 |
| 01.07.00 |32,459 |
| 01.01.01 |41,184 |
| 01.07.01 |56,425 |
| 01.01.02 |65,947 |
| 01.07.02 |71,247 |
| 01.01.03 |75,268 |
| 01.07.03 |89,344 |
| 01.01.04 |106,868 |
| 01.07.04 |139,463 |
| 01.01.05 |148,904 |
| 01.07.05 |173,322 |
| 01.01.06 |191,259 ... кіші ... әдісі көмегімен уақыттық қатардың алғашқы ... ... А0 (0) және А1 (0) ... бастапқы
мәндерін бағалаймыз. Оны біз 10-кестеден көреміз.
10-кесте – Модельдің алғашқы параметірлерін бағалау
|T |Y(t) |(t - t) |(t - t)2 |(y - y) ... |14.297 |-2 |4 |-11.27 |22.54 |
|2 |18.236 |-1 |1 |-7.331 |7.331 |
|3 |21.659 |0 |0 |-3.908 |0 |
|4 |32.459 |1 |1 |6.892 |6.892 |
|5 |41.184 |2 |4 |15.617 |31.234 ... |127.835 |  |10  |  |67.997 |
|3 |25.567 |  |  |  |  ... ... =
Yec(t) =A0(0) + A1(0)*t=5.1679+6.7997*t
Есептелген А0(t) және A1(t) параметірлерін ... ... ... ... К- ... алға есептеу жүргіземіз. Ол үшін жоғарыда келтірген (8),
(9), (10), (11) формулаларын қолданымыз. Есептеу ... ...... ... параметрлерін бағалау
|t |Y(t) |A0 |A1 ... |e(t+k) |
|0 |  |5.1679 |6.7997 |  |  |
|1 |14.297 ... ... |11.9676 |2.3294 |
|2 |18.236 ... |6.04223952 |21.748932 |-3.512932 |
|3 |21.659 |23.05720221 ... ... ... |
|4 |32.459 ... ... |26.61374891 |5.845251091 |
|5 |41.184 |39.91255812 |9.557848513 |37.652217 ... |
|6 |56.425 ... ... ... ... |
|7 |65.947 ... |12.73958209 |67.93013466 |-1.983134656 |
|8 |71.247 |74.1822638 |7.521335327 ... ... |
|9 |75.268 ... ... |81.70359913 |-6.43559913 |
|10|89.344 |86.33561233 |8.750796639 |80.98736757 |8.356632429 ... ... ... |11.78159104 |
|12|139.463|132.0666712 |29.44004394 |118.9176421 ... ... ... |161.5067151 |-12.60271511 |
|14|173.322|173.8595821 |20.4186047 |174.8152837 ... ... ... ... ... |
Енді кәсіпкерлерге банктердің несиелеріне бір ... ... ... Ол үшін ... мәнінің интервалын анықтаймыз. Жоғары және
төменгі интервал шектерін ... үшін ... ... (12), ... ... ... ... шегі: Y(t+k)+U(к)=210.8322324 + 21.04=231.872
Төменгі шегі: Y(t+k)-U(к)=210.8322324 - 21.04=189.792
Браун моделін қолдану арқылы 2006 жылдың ... ... ... ... ... интервалын алдық:
Y(t+1) € [ 231.872;189.792 ]
Келесі қадамға болжам жасайық десек, Yес-ді (3) формула арқылы есептеп,
қайта (12),(13) формулалары арқылы жоғарғы және ... ... ... ... ... + 22.35= 251.6686
Төменгі шегі: Y(t+k)-U(к)= 229,3186 – 22.35= 206.9686
Осылайша біз кәсіпкерлерге банктер тарапынан несиелеудің ... ... ... ... ... жасай аламыз. Біз Браун моделін
пайдаланып, кәсіпкерлікті несиелендірудің статистикалық ... ... ... ... ... екі жылға, яғни 2006 мен 2007
жылдарға, болжам ... ... қоса ... ... – Кәсіпорындарға банктермен бөлінге ... ... ... болжанған мәндер
| Мерзімі ... ... ... |
| | |
| ... ... ... |
| ... ... ... |14,297 ... |18,236 ... |21,659 ... |32,459 ... |41,184 ... |56,425 ... |65,947 ... |71,247 ... |75,268 ... |89,344 ... |106,868 ... |139,463 ... |148,904 ... |173,322 ... |191,259 ... |210,832 ... ... ... |247,8 ... |266,29 ... ... ... ... кәсіпкерлікті несиелендіру мөлшері келесі
екі жылда өседі деген мәліметтер алдық. Алайда, мемлекеттік қолдаумен,
несиелеудің жаңа түрлерін ... және ... ... жеңілдетумен
біз бұл қарқында өсуі жеделденіп, мөлшерінің айтарлықтай өскенін, соның
салдарынан ... ... ... ... ... өндірістің дамуын, шаруашылықтың дамуын бақылай аламыз.
ҚОРЫТЫНДЫ
Кәсіпкерліктердің экономикадағы орнын және ролінің ... ... ... ... Шет ... және ... ... тәжірибесі
көрсеткендей, бұл сектор несиелік қолдаусыз динамикалық дамуы мүмкін емес.
Қазақстандағы кәсіпкерлікті несиелендірудің негізгі ... ... бұл ... емес және ұзақ ... ... жоқтығы.
Шағын және орта бизнес несиелерсіз жұмыс істеуі мүмкін ... ... ... дамуында кәсіпкерліктер мен банктік несиелік
қатынастарына керекті ... ... жоқ. Бұл ... шешу үшін
коммерциялық банктердің күштерін біріктіру ... ... ... ... республикадағы кәсіпкерліктің дамуының
механизімін құруға ықпалын тигізеді.
Банк жүйесінің ісін және кәсіпкерлікті қолдаудың ... ... ... ... ... Қазақстанда кәсіпкерлікті қаржылық қолдау
жүйесін жетілдіруде методикалық зерттеулер жоқ деген қорытындыға келуге
болады.
Кәсіпкерлікті несиемен ... ... және ... ... келесі нәтижелерге келуге болады:
1) Несиелік ресурстардың экономикалық табиғатын зерттеу негізінде,
бізге несиелік ресурстар – несиелік қатынастарының ... ... ... табыстардың өсуін қамтамасыз
ететін оларды өткізудің экономикалық формасы.
2) Кәсіпкерлікті несиемен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... көрсеткендей Қазақстан
Республикасы бойынша кәсіпкерлерге берілген несиелер шамасының
толық ... 5321566 млн. ... ... ал бұл ... салымдардың 19 пайызын құрады. Кәсіпкерлерге берілетін
несиелердің сомасының айтарлықтай дәрежені құрамағанының себебі
несиелердің қымбаттығы, қысқа ... ... ... жоқтығы. Сонымен қатар, соңғы жылдары
кәсіпкерлікті несиелендірудің жағымды беталысының көрінгенін
байқауға болады.
3) Кәсіпкерлікті ... ... ... варианттары
ретінде бірігіп қаржыландыру, қаржылық лизинг, ипотекалық
несиелендіру ... ауыл ... ... өзін ... ... ... ... формасымен
микронесиелендіру жүйесі сияқты инструменттерін ... ... ... ... ... ... ... және тағы басқа осындай қаржылық-несиелік
мекемелерді дамыту. Осы ... ... ... де ... мен ... тапқан жоқ екенің байқауға болады. Алайда,
дүние жүзінің ... ... ... ... ... ең таңдамалы несиелері болып
табылады.
4) Кәсіпкерлікті несиелендіру процесі несиелік тәуекелділіктермен
тығыз байланысты болып келеді, сондықтан Қазақстанда ... ... ... ... ... деген ойдамыз. Оның
жұмысына несиені алушылар жайлы барлық мәліметтерді іздестіріп,
жинау, өңдеу және коммерциялық банктерге ұсыну болып ... ... ... ... ... ... сферасын несиелендіру көлемін өсіру үшін жергілікті
бюджеттен жеңілдікпен, 6-7 пайыздық қойылымымен, “Кәсіпкерлікті
қолдаудың қоғамдық фонды” арқылы несиелендіруге қаржылар бөліну
керек.
6) Кәсіпкерліктің ... ... ... ... қор ... қаржыларын тарту болып
табылады. Алайда қаржылық ресурстардың кәсіпорындар, салалар
мен аймақтар ... бос ... ... бұндай
механизімі Қазақстанда жұмыс істемейді. Қор нарығының дамуы
капиталдың нақты секторға, соның ... ... және ... ... мүмкіндігін қамтамасыз ететін еді. Соған
қоса, қор ... 1998 ... ... ірі ... ... ... қоры ... болды. Олардың
активтері 2006 ... ... ... ... ... тенгені құрады. Өкінішке орай, зейнетақы ақшалары
нақты секторға бүгін жұмыс ... ... ... ... ... активтерінің 40 пайызын банкке
орналастыра ... ... ал ... кезде бұл норма 10
пайызға қысқартылған ... ... ... банкке ағуы
кәсіпорындарды неселендіруідің өсуін білдіретін еді.
Сондықтан қорлардың мүмкіндіктерін кеңейту керек, 2-3 жылға активтердің
жалпы көлемінің ең болмағанда 30 ... ... ... ... ... ... ... өсіру керек. Бұл үшін Қазақстан
Республикасының Ұлттың банктінің сәйкес ... ... ... ... ... мен ... көрсетудің бәсекеге қабілеттілігін
қолдауға бағытталған нақты бағдарламалар қабылдауы қажет. Жеке ... ... және оның ... мен ... ... ... мамандандырылған құрылымдар болуы шарт, мұндай
ұйымдардың ... ... ... оны ... ... ... Бұл мақсатқа жету үшін, ... ... үшін ... ... ... ... кәсіпорындарды несиемен
қамтамасыз ету жолындағы барлық кедергілерді анықтап жою үшін жол ... ... ... Б. А. ... ... ... ... қатынасатары. Оқу құралы
/Алматы: Экономика 2005ж ... К.Б., ... Г.Н., ... Н.Б. ... фондовый
рынок: организация потенциал,императивы роста // Қаржы-Қаражат, 1997, ... Ғ.М. ... ... ... ... // ... ... бет.
Маркс К., Энгельс Ф. Соч., т. 12, с.721
Мақыш С. Б. Ақша айналымы және несие: оқу құралы / А: ... ... ... ... ... ... (Проблемы формирования и
использования). В.К.Сенчаговтің ред. // М.: ... и ... ... ... ... ... Жалпы редакциясын басқарған Ғ.С.Сейітқасымов /
Алматы: Экономика, 2001. 466б.
Статистический ежегодник Казахстана: статистический сборник // ... А: ... ... 2005ж. ... бойынша.
Голуб М, Гурко А, Семиренко Е Развивать новые виды кредитных операций
необходимо// Банки ... 11(53), 2001., 43 ... ... ... ... в РК //Банки Казахстана
2004,11(98), 25 бет.
Семенцова Г.Н. ... ... ... в США и Западной
Европе // Российский экономический журнал., 5., 2001. 21 ... ... ... ... емес ... банктерге құлаққағыс //
Егемен Қазақстан,3(43), 1998., 3-бет.
Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... ... ... 2006 жылғы 1 наурыз.
Давлетава М.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстане: Учебное ... ... ... А., ... ... бизнеса и банки // Аль Пари, 2., 1999., ... В. ... ... МСБ ... ... на ... 5 лет // ... и Кредиты., 9.,2005. 4 бет.
Ахметов С.С. Финансова кредитные рычаги для ... ... в ... мира // ... Казахстана, 1(91),2005., 22 бет.
Кучукова Н.К. Финансовый и реальный секторы: ... ... // ... ... 2002. 137-138- ... а., Баткилина Т., Калинин В. Государство и ... ... ... и ... // ... экономики. 4.,
1997., 142 бет.
Ерлен Жангелдин Қазақстанның банк секторы: даму кезеңдері және ... ... ... ... 3(56) 2000., 4 ... и ... развития малого бизнеса и предпринимательства в
Казахстане. Кубаев Е., ... Е., ... О.// ... ... 2000., 57 ... Н.А. ... ... представлены большие возможности //
Казахстанская правда , 2002. №202, 1-2 бет
-----------------------
КӘСІПКЕРЛІК
БАНК
Кәсіпкерлікті несиелендіруді кеңейтудегі ... ... ... ... процедурасының ұзақтығы мен қиындығы;
– кәсіпкерліктерде кепілдік қамтамасының жоқтығы немесе аздығы;
– шағын кәсіпкерлікті несиелендірудегі үлкен тәуекелділік;
– несиенің қымбаттығы мен ... ... ... ... бизнесті
несиелендіруге талпыныстың жоқтығы.
Банк
(несие ресурстарының болуы)
Несие күрделі процесс ретінде
Несие алушы
(сенімділік, табыстылық
Несиелендіру принциптері
Несиені қайтару ... ... ... ретінде қамтамасыздануы
Несиенің мақсаттылығы
Несиенің төленуі
Несиелеу саясаты
Банктік несиелендіру жайлы құқықтық және нормативті актілер
Банктің несиелік саясаты
Несиелендіру стандарттары
Несиелендіру инструкциясы
Несиелендіру механизімі
Несиелендіру түрі
Несиелендуру тәсілі; ссудалық ... ... ... ... мониторинг
АҚШ-тағы кәсіпкерлік фирмаларды несиелендіру
Қысқа мерзімді несиелеу
Тауарлы-материалды қорларды толтыруға өзін ... ... ... ... ... несиелер
Активтермен қамтамасыздандырылған несиелер
Бөлшек саудагерлерге несиелер
Ұзақ мерзімді несиелер
Құралдарды, ғимараттарды, құрылыстарды сатып алуға жедел несиелер
Револьверді несиелер
Басқа кәсіпкерлік фирмаларды ... алу үшін ... ... коммерциялық банктерінің кәсіпкерлікті несиелендіру
Кәсіпкерлердің эксплуатациялық қажеттіліктерін несиелендіру
Қарыздық міндеттемелерді мобилизациялау:
– вексельдерді тіркеу
... ... ... ... қаржыландыру
Құжаттамалық аккредитив
Мемлекетке жеткізулерді қаржыландыру
Қорларды қаржыландыру
Құрал жабдықтарды алуға несиелер
Қысқа мерзімді
Орта мерзімді
Ұзақ мерзімді
Несие алушыны қызықтыру элементтерімен несиелендіруде біріккен тәсіл
Қатысушылар ... ... ... ... – баға, көлем,
несиелеудің мерзімі және олардың ... ... ... ... ... мен қайтару мониторинг кезінде.
Дробьті несиелендіру
Басында жоғары базалық қойылым, ал несиелендірудің ... ... ... (дамытушы) несиелендіру
Басында мерзім бойынша қысқа және мөлшері бойынша ... ... ... ... ... ... сайын несие шарттары өзгереді.
Несиені қайтаруға ынтымақтастық жауапкершілік негізінде ... ... ... барлық топпен байланысты, тәуекелділік бойынша
ынтымақтастық жауапкершілік ... ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Капитал құрылымның теориясы7 бет
Өзен кен орыны44 бет
Астық түйір балғындығының көрсеткіштері3 бет
Астық түйір массасының жалпы сипаттамасы4 бет
Тиімділік инвестиция анализі4 бет
Холдингті компаниялардың және олардың қатысуымен компаниялардың бірігуі47 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
«Navigant Travel» ЖШС-нің маркетингтік қызметімен экономикалық құндылық анализі59 бет
«Мұнайдың химиялық анализі» бағдарлы элективті курсын оқыту әдістемесі61 бет
Алматы облысында 2007-2011 жылдарға арналған туризм даму бағдарламасының анализі37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь