Қазақстан экономикасының бәсекеге қабілеттілігі және оны дамыту мәселелері

КІРІСПЕ

1 БӘСЕКЕ . РЫНОКТЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫҢ ҚҰРАМДАС БӨЛІГІ РЕТІНДЕ
1.1 Бәсекенің экономикалық категория ретіндегі мәні, пайда болу шарттары және қызметтері
1.2 Бәсекенің түрлері мен нысандары, олардың артықшылықтары және кемшіліктері.
1.3 Бәсеке теориясы бойынша классиктердің көзқарастары.

2 ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІ ЖӘНЕ ОНЫ ДАМЫТУ МӘСЕЛЕЛЕРІ.
2.1 Қазақстан экономикасының бәсекеге қабілеттілігінің қазіргі жағдайы
2.2 Қазақстанда бәсекеге қабілетті өнеркәсіпті дамыту мәселелері
2.3 Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына кіру стратегиясын жүзеге асыру мәселелері

ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
        
        КІРІСПЕ
Қазіргі кезде әлемде және отандық ... ... ... ... орын алуда. Аталған өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... бойы қоғамдық әл-ауқат ... ең ... ... қалыптасуы тұрғысында қарастырылды, ал ... даму ... ... көлемін арттыру қарқындарымен анықталды. Адам заттай
капиталмен бірге өндіріс ресурсы қызметін атқарды. Сонымен ... ... ... іске асырып отырған бұрынғы социалистік елдер мен
республикалар ... ... ... ... ... мен оның іске ... мүмкіндіктерін, шаруашылық
жүргізудің рыноктық жүйесінің оптималды үлгісін және тағы ... ... ... ... ... реформалаудың өзіндік әдісін жасау
қажет болды.
Біздің еліміздің рыноктық экономикаға өтуіне байланысты ... ету ... және оның ... элементтерін талдап, оларды
экономикамыздың тиімді ... ... білу ... күні өзекті мәселе.
Экономика дамуының қозғаушы күштерінің бірі ... ... ... ... Смит ... ... арасындағы тауарды тиімді жағдайда
сату үшін ешқандай сөз байласусыз, әділ ... ... Оның ... ... ... қол» деп ... онда ... субъективті
талпынысы мен іс-әрекетінің объективті нәтижесінің арасындағы айырмашылық
көрсетіледі. «Әр капиталист тек өз пайдасына ұмтылады, сол ... ... да ... ... ... әрбір кәсіпкердің бәсекеге қабілеті жоғары ... ... ... ... ... ... ... артады.
Әлеуметтік-экономикалық және индустриялды-инновациялық реформалар өткеретін
әрбір мемлекет тарихи тәжірибелерге көз жүгіртіп, ... ... ... талдайды. Экономиканың қаржы, туризм және қызмет көрсету саласы
жақсарып, дами түсті. Жұмыс күшінің өнімділігі ... ... және ... ... үстінде.
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан өзінің нысаналы дамуын „Қазақстан-
2030“ ұзақ мерзімдік стратегиясына толық сәйкес жалғастырып келеді. ... күн ... ... ... ... ... қабілеттілігі туралы және ... ... ... ... ... ... туралы болып отыр.
Бұл міндетті шешу үшін біздің ... ... ... еуропалық стандарттарға жету стратегиясын әзірлеуге кірісуіміз
керек.
Үстіміздегі жылдың 1-наурызында ... ... ... ... ... халқына „Қазақстанның әлемдегі бәсекеге
барынша қабілетті 50 ... ... кіру ... ... ... басымдықтардан тұратын бұл стратегияны жүйелі жүзеге асыру ... ... ... ... Біз ... ... үрдістерге сәйкес дамып келе жатқан ел болуын қалаймыз.
Әлемдегі жасалған жаңа мен озық ... ... ... ... ... да ... ... лайық «орнын» иемденген, әрі жаңа
экономикалық жағдайларға жылдам бейімделуге қабілетті ел ... ... ... ... - Біз ... ... әзір тұрып, оны ... ... ... ... ... көп ... халықаралық
экономикалық жобаларға белсене қатыса алады, қатысуға тиіс те, ... ... ... ... ... ... әрі сол арқылы біздің
қолайлы экономикалық-географиялық ... және ... ... және де ... ... бәсекеге
қабілеттілігін арттырудың Қазақстан Республикасы экономикасының тұрақты
дамуының ... жолы ... атап ... керек.
Міндеттері - Мемлекет өз тарапынан іскерлік бастамашылықтың жолындағы
заңнамалық, әкімшілік және ... ... ... ... жеке
меншік капиталдың келешегі ... ... ... ... ... ... мемлекетіміздің әлеуметтік-экономикалық дамуының қазіргі сатысы
басқарудың принциптері мен механизмдері өмір сүру ... мен ... ... ... ... ... құруға бағытталуымен
сипатталады.
Өнеркәсіптік саланың бәсекеге қабілеттілігін арттыру және ... ... ... ... ... бағыттарын қарастыру.
1 БӘСЕКЕ – РЫНОКТЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫҢ ҚҰРАМДАС БӨЛІГІ РЕТІНДЕ
1.1 Бәсекенің ... ... ... ... ... ... және ... – шаруашылық жүргізудің ең қолайлы жағдайлары мен жоғары пайда
алудың ең ... ... үшін ... ... арасындағы
экономикалық күрес. Сонымен қатар, бәсеке тауарды өндіру мен өткізуде,
сондай – ақ ... салу ... ... ... әрекет ету
бағыттарын анықтайтын рыноктық механизімнің ... ... ... ... бір ... ... жасайтын салада ұнамды
нәтижеге жету үшін жүріп отыратын ... ... ... ... ... ие болу ... ... көп табу үшін тауар өндірушілердің
бір-бірімен күресі. Екінші жағынан, ол рынок субъектілерінің өнімді өндіру
мен оны өткізудегі және ... ... ... арақатынастары.
Рыноктық экономикадағы қолданылатын бәсекенің ... ... ... пен жеке ... қызмет ету әдістерін анықтайды.
Бәсеке экономикалық процесс ... ... бір ... ... ... Бұл іс-әрекеттер ұлғаймалы ұдайы сатылардан
тұрады:
• Өндіріс үшін ... ... ... және ... ... ... Өндірісті ұйымдастыру, шикізат пен материалдар және қаржы несиемен
жабдықтау.
• Бәсекеге қабілетті өнім шығару.
... ... ... орынын, уақытын анықтау.
• Пайданың бір бөлігін инвеститциялық қорға аудару жіне оны өндірісті
ұлғайтуға жұмсау.
Бәсеке ... ... ... өмір сүру ... ... ... ... объективті алғы шарттары: әрбір өндірушінің оқшау
шаруашылық жүргізуі, олардың ... ... ... ... ... ... ... өндірушілердің бірін-бірі бақылап отыруына мүмкіндік береді.
Тұтынушы үшін ... ... ... ... ... ... бәсекеде
жеңіп шығу үшін шығындарды азайту, тауарлардың сапасын арттыру жолдары
қарастырылады, нәтижесінде баға ... ... ... ... ... ... қайшылығы тереңдей түседі, адамдардың
экономикалық жағдайларының ... ... ... ... ... әсер ... еңбек ету, табыс табу, демалу құқықтарының қамтамассыз
етілуіне кепілдік төмендейді, монополиялық ... ... ... ... шынайы түрде қалыптасқан тәжірибесі
нарық пен бәсеке қазіргі экономикалық ... оның ... ... ең басты және мықты механизмі екендігін көрсетіп отыр. Бәсекенің
қазіргі – нарықтық механизімнің басты ... ... ... ... ... он ... оның ықпал ету ауқымының кеңінен етек жаюында емес.
Мұнда ең басты – ... ... ... қасиеті мен оның айырылмас
бөлігі болып табылуынада. Нарықтың қатынассыз ... ... ... ... ... өндірушілерге ешқандай материалды ынта жасамау
нәтижесінде түтыну тауарларына деген ... пен ... ... ... аяқталады.
Бәсеке жағдайында кез келген шаруашылық шаманың қызметі екі түрлі
бақылауға ұшырайды. Бір ... ол ... ... ішкі тікелей бақылау
болса, ал екінші жағынан ... ... ... ... болып,
нарықтық қатынастардың түпкі нәтижелері ... ... ... сыртқы бақылау. Бақылаудың екінші формасы алдыңғысына қарағанда
анағұрлым қатаң, бірақ әділ болып ... яғни кез ... ... ... объективті түрдегі бағаны өзінің жеке мүдделеріне сай
қандай да бір бәсекелес ... ... ... қойған сатып алушының өзі
береді.
Бәсеке қоғамның шаруашылық өмірінде маңызды рөл ... ... ... ... өз ... ішкі ... ... сұраныс жиынтығын қайта бөлінуіне ... ... ... ... ... қажетті элементі, бірақ сипаты әр түрлі
болуы мүмкін, ол ... ... жету ... ... әсер етеді.
Нарықтық механизім еркін немесе жетілген бәсеке жағдайында, яғни нарықтағы
жағдай көптеген ... мен ... ... сатылатын өнімдердің
біртектілігімен, фирмалардың нарыққа еркін кіруімен сипатталғанда барынша
тиімді ... ... ... ... ... объективті және субъективті
маңызда болады. Объективті мағынада бәсеке ... ... ... яғни ... субъектілер кәсіпкерлер жалпы рыноктағы
тауарлардың айналысына және оның бағаына жеке өзі әсер ете ... ... ... ... ... ... ... субъектілері
арасындағы экономикалық қатынастарды көрсетеді, яғни өндіріс пен материалды
игіліктерді айырбастау негізінде туындайды.
Бәсекенің пайда болу жағдайы мен ... орта ... ... ... ... ... ... болуының негізгі жағдайы мыналар болып саналады:
• өндіріс құрал-жабдығына өнім мен табысқа меншік;
• ресурстар мен ақпаратқа қол ... ... ... ... ... экономикалық өз еріктілік
(әрекет түрлерін, ұйымдастырушылық формасы, қаржыландыру ... ... және ... ... ... және ... ... экономикалық құндылықтар мен жетістіктерді дамытудың
негізгі ... ... ... Бәсекелік рынокта қызмет етуші фирмалар мен
кәсіпорындар қоғамның әртүрлі сұранысына бейімделіп, тиімді ... ... ... ... ... ... өндірістік
және қосымша шығындарды азайта отырып, сапалы өнімдер шығарудың көлемін
арттыруға ынталы болады.
Осылайша әрбір ... ... ... ... ... әлемдік экономикалық рынокта ... ... ... ... соңғы жылдардағы экономикалық өсуге қол жеткізуінің өзі
бәсекеге ... ... мен ... ... ... ... даму стратегиясында жеке меншік құқығын қамтамасыз ету,
сондай-ақ рынокта ... ... ... ... ... ... сенімді түрде жүргізу керектігін атап өткен.
Бәсекенің экономикадағы ... оның ... ... ... ... ... негізгі қағидалары:
• рынокқа қатысушылар санының шектелмеушілігі, рынокқа ... және ... ... еркін болуы. Бұл қағида кәсіпкерлік қызметтің
еркіндігін, олардың ... бір ... ... ... ... еркін талғамын, әрбір тұтынушы өзінің қажеттілігін ең
жоғары деңгейде қамтамасыз ... ... ... материалды еңбек, қаржылық және басқа да ресурстардың ... ... ... ... ... салаларының дамуына,
қосымша ресурс көздерін ашуға, олардың комбинациясын неғұрлым ... ... ... сұраныс пен ұсыныс туралы бәсекеге қатысушылардың толық ақпаратта болуы,
сондай-ақ рыноктағы баға ... ... ... дер ... қадағалап
отыруы керек;
• өнімдердің біртектілігі, сапасының, ... ... ... ... маркалардың болмауы, ондай ерекше маркалар өзінің бәсекелестерін
жеңу үшін монополиялық рынокта қолданылады;
• рыноктағы жекелеген қатысушылардың әсер ету ... ... ... арқылы берілген деңгейі қатысушының белгіленген бағасымен
сәйкес келіп отыруы міндетті шарт емес [3, 226].
Бәсекенің толыққанды және ... ... ... ... ... және ... ортаны ұсынады. Оларға:
1) Қоғамның өндірістік тиімділігінің өсуі;
2) Рыноктық ... ... ... ... ... ... ... жақсарту;
4) Оптималды баға құру;
5) Тауарлардың және қызметтердің әлемдік стандарттарға өтауі;
6) Бизнестің тиімділігі, ... ... ел ... кәсіпорындар іс-
қимылының жаңашылдығы;
7) Инфрақұрылым немесе елдегі қолданып отырған технологиялардың,
қатынас және ... ... ... ... ... ... мен біліктілігі, жасампаздық ... ... ... ... ... ... жаратылысының негізі шектеулі ресурстарды неғұрлым тиімді
қолданатын салаларға бөлу болып табылады. Бәсеке экономикада ... ... ... және ... ... өз өнімдеріне инновациялар енгізуіне
ынтасын арттырады. Әлемдік тәжірибеге жүгінсек, бәсекелестік инновациялық
тауар пайданың жоғары деңгейін 5-10 жыл шамасында ... ... [9, ... ... ... ... фирмалар мен кәсіпорындар
бәсекелік ... ... ... субъектілер өз бәсекелесіне
мардымсыз ... ... ... ... ... ... деп
атап, оны бәсекелестіктің кемшіліктері ретінде түсінуге болады. Оларға:
• тауардың сапасы туралы және оның сипаттамасы. Жасау ... мен ... ... жалған ақпарат тарату;
• бәсекелес туралы жалған немесе қате мәліметтер тарату;
... ... ... оның фирмасының атын, маркировкасын
заңсыз пайдалану;
• тауардың сапасы туралы дұрыс түсінік бермейтін жарнама жасау;
• бәсекелестің тауарын ... ... ... ... ... ... ... ғана білуге тиісті салаға жататын конфиденциалдық
ғылыми-техникалық өндірістік және ... ... ... ... шарт ... ... ... мемлекеттік
антимонополиялық агенттікке жүктелген.
Бәсеке белгілі бір, мүмкіндігінше ыңғайлы ... ... ... алғышарттарды қажет етеді. Бұл ... бұзу ... ... ... ... кейбір жағдайда жоққа шығаруы
мүмкін. Қорытындысында экономикада тоқырау, тиімділіктің ... ... ... тұрмыс деңгейі құлдырауы мүмкін. Бәсеке бұл
қазіргі кезеңдегі нарықтық ... ... ... олай деп ... оның өсу ... ... ... кеңінен ұлғайғандығында емес. Ең
бастысы, бәсеке нарықтық органикалық құрамдас қасиеті, оның ... ... ... ... ... мен ... ... арасында
бәсекені қалыптастыруға немесе жоққа шығаруға жеткізеді. Осы арқылы бұл
жағдайда бәсеке тек тауар сатып алушылар ... ... ... [10, ... ... бәсеке бірнеше ... ... ... ету ... Бәсекелестердің көп санын
қысқартып, жою ... ... ... ... ... әсерінен
экономикада қылмыстың артуы, табысқа күресте қару қолданылуы мүмкін. Бұның
барлығы қоғамдық мүддені ашық ... ... орын ... Оны
қанағаттандырмай жеке мүдделерді қанағаттандыру және ... ... ... ... орындау мүмкін емес. Бұл жағдайда бәсекені
мемлекет қолдап, әртүрлі құқық құралдарымен қорғайды.
Мемлекет қоғамдық маңызды нәтижелерге жету үшін ... ... ... кепілдік беретін арнаулы ережелер мен шаралар жүйесін жасайды
және қолданады. Бұл ... ... ... ... ... қатынасты реттеуге керекті басты элемент болып саналады.
Реттеу қызметі. Бұнда негізгі өндірістік ресурстар оған ... көп ... және ол ... ... ... ... кәсіпкерлердің тұтынушы қажетсінетін тауарларын шығаруына байланысты.
Бәсекенің дәлелдеу қызметі кәсіпкерлердің нарықта сапа жағынан ... ... ... ... ... шығынды азайтуды ынталандыруда
қолданылады. Табыс тек осы талаптарды орындағанда нәтиже ... ... ... ... ... ... ұшырап басқа бәсекелесіне
орнын береді. Егер ... ... ... өнім ... ... оны ... өндірсе, пайда ретінде сыйлық алады, бұны техникалық жетістік
ынталандырады. Егер ... өз ... ... ... ... ... бұзылуына көңіл бөлмесе шығын түрінде жазасын алады
немесе нарықтан ығыстырылады.
Бөлу қызметі. Бәсеке тек өте ... ... ғана ... ... ... ... кәсіпорындар мен үй шаруашылығы арасында
олардың ... ... ... ... бөлуге мүмкіндік береді.
Бақылау қызметі бәсекеде кәсіпкердің бір жақты іс-әрекетіне шектеу
қойып және ... ... ... ... ... механизм кез
келген кәсіпкерге нарықта өз ... ... ... ... тұтынушыға өз
қалағанын жүргізуіне мүмкіндік бермейді.
Әрбір нарықтың ... ... ... ... ... ... бір түйісетін жері, ол әртүрлі нарықта ... ... ... және ... мәні бірегей анықталып талданған бағытта жүзеге
асырылады. Ол үшін бәсекені жеделдетіп жетілдіруді бағалау және ... ... ... ... ... ... қарамастан, бәрібір
олардың жалпы бір түйісетін жері, ол әртүрлі нарықта бәсеке қалай жүзеге
асырылады және ... мәні ... ... талданған бағытта жүзеге
асырылады. Ол үшін бәсекені жеделдетіп жетілдіруді бағалау және ... ... ... ... ... әрбір фирма өзінің мақсатты
деңгейіне жету үшін және бәстестік ... ... ... ... ... ... ... салада немесе бәсекелестік ортада нарықта күшті
жағдайға жетудегі күресі оның күш ... ... ... ... ... ... ... бәсекелестік ... ... ... ... ... ... былайша сипаттауға
болады:
1) Фирмлар өте тиімді рыноктық кеңістік үшін күреседі, нәтижесінде өзінің
тұтынушыларын ... (өте ... ... ... алады);
2) Фирманың бәсекелестік стратегиясы және бұл ... ... ... ... өз ... шектеулі себебі бұл рынокта ол қалай
жұмыс істейді (тұтынушылардың талғамы және тағы ... және заң ... ... ме ... ... ... ол ... рұқсат
береді ме т.б.).
Уақыт өте келе ... ... ... өз ... ... ... үстемдігін қорғау мақсатында жаңартып отырады.
Фирма қызметтерінің ұзақтығы кез келген стратегия шеңберінде бір жағынан
нарықтағы ... ... ... байланысты, екінші жағынан
бәсекелес фирмалар ... ... ... түрлері мен нысандары, олардың артықшылықтары және
кемшіліктері.
Бәсекенің түрлері рынок құрылымының жағдайына байланысты болып ... ... ... ... оны зерттейтін, бағаны ... пен ... ғана ... ... ... ... болып табылады.
Өйткені әр рынок құрылымында бәсеке түрлері де әртүрлі, ... ... ... ... және ... қызмет етуі де өзгеше болып келеді.
Бәсеке өз кезегінде салаішілік, салааралық және ... ... ... және салааралық бәсеке қоғамдық еңбектің бөлінісінің
заңдылықтарын дамытып, өнеркәсіпті ... ... ... ... ... ... және олардың бір-біріне тәуелділігін
қамтамасыз етеді.
Салаішілік бәсеке ... ... ... қалыптастырады. Олардың
ішіндегі техникалық жағдайы жоғары және еңбек өнімділігі артық ... ... ... ... ... саланың компанияларының техникалық
жағдайы, еңбек өнімділігі қарқынының деңгейі, тауарлардың жеке құны әртүрлі
болып отырады. Салаішілік бәсеке негізінде ... ... ... тиімді пайдалануға, инновациялық ... ... ... ... ... рынокта қызмет етуші шаруашылық салалардың
арасында туындайды. Яғни ... ... ... өз ... осы ... ... сала ... алып шығуы үшін бақталас болып
табылады.
Халықаралық ... ... ... ... орын ... ... және ғылыми-техниканың жоғары дамыған, экономикалық қатынастардың
күрделене түскен жағдайда әрбір ел өзінің егемендігін және экономикалық
потенциалын ... қалу үшін ... ... ... ... сипатталады:
• бірнеше басты салаларды әлем бойынша өзіне ... ... ... ... ... көп ... әртүрлі рынок құрылымы мен механизмдеріне бейімді болу;
• рыноктың осы заманға сай жылдам дамуын қамтамасыз ету;
• рыноктық ... ... ... ... ... ... жүргізу әдісі бойынша былай бөлуге болады:
Бағалық бәсекелестік - бәсекелестіктің нарықтық ... ... ... ... ... бәсекелестік сол өнім үшін бағаны
қасақана төмендету үшін ... ... ... ... етек ... ... әртүрлі бағамен сатылуы және осы бағалық айырмашылық шығынындағы
бағалық айырмашылықтармен анықталмайды. Бағаға келісушілік үш ... ... ... ... ... ... бір ... монополиялық билікті
уысында ұстауы тиіс;
Сатушы әртүрлі сату қабілеті бар топта сатып алушыны таба ала білуге тиіс;
Бастапқы сатып ... ... ... ... ... сата алмайды.
Баға келісушілігі қызмет саласында ... ... және ... өнімдері бойынша қызмет көрсетуде, бір базардан екінші базағарға
қайта ... ... ... ... кезінде жиі қолданылады.
Бағалық емес бәсекелестік - өнім сапасын көтеру, тұтынушыларға жақсы
қызмет көрсету ... ... ... ... емес ... ең ... ... және оның сату жағдайын жетілдіру арқылы жүргізіледі. Сапаны
жақсарту екі негізгі бағыт бойынша жүргізілуі мүмкін:
Тауардың ... ... ... ... ... бейімдеуді жақсарту.
Өнім сапасын жақсарту арқылы бағасыз бәсекелестік өнім ... ... ... ... осы түрі ... ерекшеленетін
немесе ескі үлгінің жетілген ... ... жаңа ... ... салалық нарықтың едәуір бөлігін иеленуге ұмтылыспен негізделеді.
Сапаны көтеруге негізделген бәсекелестік қарама-қайшылық сипаты бар:
біріншіден, сапаны көтеру, бағаны жасырын ... ... ... етеді;
екіншіден, сапа, жарнама және жылтыратпа өтеу жолымен сапаны бүркемелеуге
жол ашатын субъекті ... ... ... ... ... сату шарттары бойынша
бәсекелестік артуын алды. Бәсекелестіктің осы түрі сатып алушыға ... ... ... ... ... ... арқылы тұтынушыға
әсер ету сауданы жетілдіру, ... ... ... яғни оны ... ... алушыға қызмет көрсету бойынша жеңілдік беру кіреді.
Бәсекелестіктің мәні тауар сату үшін ... ... ... ... ... ... ал сатушы оны өткізу үшін ... ... екі ... ... мен ... ... бағаны белгілеу негізінде ... ... ... ... ... ... ал олардың әрқайсысы
орынсыз залал шегеді.
Фирмааралық бәстестік табыспен немесе ұтылыспен бітуі мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... бақылап
отыруға мүмкіндік береді. Стратегиялық ... ... ... ... ... ... немесе саладан шығуына әкеліп соқтыруы
мүмкін.
Тауарлар тарапынан бәсеке негізінен бәсекелестікке жарайтын бағаға
байланысты. Көбінесе бір ... ... ... басқа сала фирмаларымен
бәсекелестік күресте болады. Себебі, оның ... ... ... ... ... ... ... күштер сатушыларды түйістіреді.
Біріншіден, баға мен тауардың жеткіліктілігі өндірушілерге баға ... ... ... ... ... ... ... қызмет жасаушы тауарды, қызметті
сапалы етіп, шығынды азайту жолымен немесе басқа ... ... ... ... ... сату неғұрлым баға өзгерісіне тәуелді
болған сайын соғұрлым бәсекелес күштердің әсері күшейе түседі;
Үшіншіден, ... ... ... ... ... ... ... тауарды немесе қызметті тиімді деп есептейді, бұл ... ... ... ... ... ... өтуіне байланысты.
Кесте 1 – Бағалық емес күрес әдістері
|Өнім бойынша бәсеке ... ... ... бәсеке |
|Тауардың жаңа сұрыптамасын арттыру |Бәсеке кезінде тұтынушыларды ... сол ... ... ... сату |тартудың көптеген жолдары ... ... ... ... Оның ... жарнама |
|үлесін жаулап алу көзделеді. Мысалы:|жасау, сервистік қызмет көрсету, ... ... 10мың ... |тұрақты сатып алушыларға жеңілдіктер|
|консервіленген жүгерінің 4 мыңнан ... және т.б. ... түрі бір ... ... | ... емес ... ерекше әдістері – тауарларды төлем мерзімін
кейінге қалдыра отырып сату және ... ... - ... құрал жабдықтарын
ұзақ мерзімге пайдалануға беру.
Бәсеке күресінің дәрежесі өнімнің ... ... ... циклына
байланысты болады. Бұл цикл төрт фазадан тұрады:
1) жаңа өнім енгізу және ... өсу ... ... ... ... ... ... Бәсекелестік арта түседі.
Бәсекенің нәтижесінде баға түседі
4) сұраныс төмендейді ... ... ... да ... рыноктан
ығыстырылады.
Рыноктағы жағдайларға байланысты бәсеке әртүрлі нысанда ... ... ... және ... ... бар, яғни ... ... әрекеттері еркін бәсекеге және ... ... ... ... субъектілері аралас нысандарға нарықтық
типте әрекет етеді. Өйткені ешбір елде еркін ... де, ... да ... ... ... өз ... өткізуде іс жүзінде нарықтағы айырбас
жағдайларына ешқандай әсер ете ... онда ... ... – бәсекелік
қабіілеттің ең жоғарғы дәрежесі болып ... ... ... ... ... - ... ... көлемі шамалас көптеген тауар
өндірушілердің арасындағы күрес.
2 кесте – Жетілген бәсеке көрсеткіші
|Бәсекелестік жағдайлар ... ... |
|1 ... саны мен ... ... ұсақ ... |
|2 ... өнім түрлері |бір ... ... |
|3 ... ... ... алмайды |
|4 ... кіру және шығу ... ... бар |
|5 Іс ... ... алу ... |толық бар |
|6 ... ... ... |жоқ ... ... шаруашылығы ... ... ... ... - ... шарттар орындалатын
нарық:
1) Нарықта өнім ұсынатын тәуелсіз сатушылар саны көп және өнімдері біртекті
болып келеті;
2) Ірі ... ... ... ұсыныстағы сату үлесі елеусіз. ... өнім ... ... өндірістік шешімдері жалпы ұсынысқа ықпал етпейді,
соған орай фирмалар нарықтар ... да әсер ете ... ... ... ... ... ... ақпараттар белгілі болады;
4) Жаңа фирмалардың салаға кіруіне немесе одан шығуына ... жоқ ... ... ... рыноктағы сатушылар мен сатып алушылардың саны шексіз,
• рынокқа ену және шығу кедергілері жоқ, ... ... ... ... ... әсер ету тетіктері жоқ,
• ақпарат алу мүмкіншіліктері бәріне бірдей.
Егер ... ... кем ... бір ... ... ... ... орын алады.
Жетілген (таза) бәсеке үш бағытта жүреді:
сатушылар арасында;
сатып алушылар арасында;
сатушылар мен сатыпалушылар арасында.
Жетілген бәсеке нарығы төменде аталған шарттардың орындалуын ... ... ... ... ... ... және ол сол фирма сататын
тауардың бағасына әсер ... ... ... ... ... тауарлар болады;
сатып алушылардың баға туралы информациясы толық болады.
егер біреу өз өнімінің бағасын ... онда ол ... ... ... баға ... ... ... және әрекеттерін бір-бірімен
келіспей жеке жүргізеді;
өндіруші фирмалардың салаға кіруі мен шығуына жол ашық болады.
Жетілген бәсекелестіктегі ... ... ... белгілер тән:
1) Нарықта көптеген тәуелсіз сатушылар мен сатып алушылардың болуы.
олардың әрқайсысы осы тауардың жалпы ... ... ғана ... сатып алады.
2) Біртекті тауарлар және ... ... ... ... Жаңа ... ... кіру үшін ... жоқтығы және саладан
еркін шығу мүмкіндігі.
4) Нарыққа барлық ... ... ... ... барлық қатысушылардың қалыпты мінез-құлқы.
Жетілген бәсеке қалыптасу үшін ондаған фирмалар әрекет жасап, олардың
өзара келісім жасауға ... ... тиіс /12, ... ... ... ... ... фирмалар бәсекелі фирма деп
аталады, өйткені олардың нарықтағы жағдайы бірдей: бағаға әсер ете алмай,
нарықта ... ... ... ... ... жағдайына жеке бір фирманың өніміне сұраныс ... ... ... ... ... ... орналасады. Бұны келесі
графиктен көре аламыз.
Сурет 1 - Икемді сұраныс қисығы.
0 Q
Икемді сұраныс ... ... ... Ро ... немесе одан
төмен қанша болса да ... ... ... ... ... ... ... болған фирманың өніміне сұраным кемін 0-ге де тең болады.
Осы саладағы фирмалар өнімдерінің ... ... ... ... ... ... да болсын өсірілуі басқа фирмаларды осы салаға
тартады да, үсыныс қайта ... ... ... ... екі мәселені бірақ шешеді: біріншіден,
фирмалар тұтынушы қауымға қажетті, яғни пайдалы өнім ... ... ... ... ... ... ... екінші негізгі түрі ол жетілмеген ... ... ... осы ... өндірушілері мен сатушылары келісіп, бағаны көтерсе,
немесе осы саланың өнімін тұтынушылар бірауызды ... ... ... ... ... ... ... түрге бөлінеді.
Сурет 2 - Жетілмеген бәсекелес
Р
д
д1
д1 д ... ... ... жағдайында ДД сұраныс қисығы төмен жылжиды,
өйткені Q сұранысы көп болған сайын соған ... ... баға ... ... ... ... ... үлкен көлемін шығарғанда, оның
бағасы төмендейді. Егер фирма толық монополияға ие болса Р, яғни ... 2, ... ... оның ... ДД ... сызығын
солға Д1Д1 жағдайына жылжытады, сондықтан қарсыласушы фирмаға байланысты
баға төмендеген күнде енді аз көлемде тауарларды сатуға ... ... ... ... ... ... ... сызығының көлбеу
болуы фирманы жетілген ... ... ... Егер ... сызығы
төмендесе, онда фирма жетілмеген бәсекеде болады.
Кәсіпкерлер мен ... ... әсер ете ... жағдайда нарық
жетілмеген бәсекелі деп аталады.
3 кесте – Жетілмеген бәсеке түрлері.
|Бәсекелестік ... ... ... | |
| ... ... |Монополия |
| ... | | |
|1 ... саны ... ірі ... ірі ... ірі ... ... ... ... ... | |
|2 ... өнім ... ... ... өнімдер |бірегей өнімдер |
|түрлері | | | |
|3 ... ... ... әсер етеді|едәуір әсер етеді|бағаны бақылайды |
|4 Салаға кіру және |бар ... бар |жоқ ... ... | | | |
|5 Іс ... ... ... бар |жоқ ... ... | | | |
|6 ... ... сауда |әдетке айналған, |мол және қоғамдық |
|байланыссыз ... ... ... ... |ұйымдар мен |
| | ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп, |қоғамдық және |
| ... ... ... |жергілікті кешендер|
| ... ... ... ... ... ... ... таза ... ... үшін
мынадай жағдайлардың болуы қажет:
• Белгілі бір үлгідегі тауар өндіретін көптеген фирмалар ... ... ... Әр ... осы ... өндірудегі үлесі 1
пайыздан кем, сондықтан ... ... ... ... әсер ете
алмайды және кәсіпкерлер арасында баға туралы келісім болуы мүмкін
емес.
• Бұл салаға ... ... ... ... ... ... кетуіне ешқандай кедергі болмайды, яғни ... ... ... ... ... ... алады.
• Кәсіпкерлер арасындағы бәсеке тауардың көлемі мен сапасын арту
және өндірістік шығындарды кемітумен шектеледі.
• Кәсіпкерлер мен ... ... ... ... ... ... өндірушілер технология мен өндіріс ресурстарының бағасы
туралы, тұтынушылар тауар ... мен ... ... бәсеке монополия, олигополия және таза монополия болып
үшке бөлінеді.
Монополия бұл ұсыныстың бүкіл көлемі бір ... ... ... ... нысаны, монополияны осы астар тұрғысынан зерттей отырып,
осы субъект басымдығы анықталатын шекте ... ... ... ... аударылады.
Монополияның пайда болу себептері:
• жаңа және аз шығын жұмсалатын ... ... тек ірі ... ғана ... ... салаларда бәсеке өте тиімсіз қоғамға да, кәсіпорындарға ... ... ... ... кездесетін ресурстардың болуы монополияның шығуына әсер етеді.
• бәсекенің әділетсіздігіне байланысты.
Монополия мына фактілермен байланысты:
• монополиялық жоғары баға;
• монополияның инновацияға шектеулі ... ... ... ... ... ... ... бір сатушы және сатып алушы болады;
• өндірілетін өнім ерекше болып ... яғни оны ... ... ... ... байланысты жаңа фирмалардың нарыққа кіруі мүмкін емес.
Бұл аталған кедергілердің әртүрлі себептері болуы мүмкін, ... ... ... ... және ... ... болатын үнем;
• жұмыстың жекелеген түрін орындауға мемлекет беретін лицензиялар жүйесі
таңдалады;
• сирек игілік ... ... ... ресурстарды пайдалануы
меншіктің монополиялық құқығы;
• табиғи монополия кезінде өндіріс жағдайы мен ... ... ... ... ... ... ... алу қиындығы.
Монополияның негізгі үш түрі бар:
Жабық монополия - бұл бәсекелестіктен заңды ... ... ... құқықтар институттарымен және тағы басқа қорғалған
монополиялар. Мысал ретінде АҚШ ... ... ... ... ... - бір фирма өнімнің бірден-бір ... ... атап ... ... бір мерзімге, алайда бәсекелестіктен
арнайы заңи ... жоқ ... ... ... санатына нарыққа жаңа
өнімдермен алғаш рет шыққан фирмаларды ... ... ... - ... ... ие және ... масштаб
тиімділігін қамтамасыз ете алатын нарықтық ... ... ... ... баға ... ... бағыттары болып табиғи монополияға
қатысы бар салалардағы баға мен тарифтерді экономикалық ... ... ... ... бағаны қалыптастыру, тарифтерді ... ... үшін шет ел ... ... ... ... жас ... енді ғана монополияға қарсы
органдарының қызметінің 15 жылдығын тойлап ... ал АҚШ ... ... келуіне 100 жылдан астам ... ... ... ... биліктің қалыптасуына кедергі жасау үшін
бәсекелестікті қолдау және дамыту әрекеті ... ... ... заң 1890 жылы қабылданып Шерман заңы деп аталды.
Көп уақытқа дейін АҚШ табиғи монополияны реттеуде ... ... және ... шектеу арқылы бекітті. Компаниялардың салық төлегеннен
кейінгі табыс көздерінеде шек қойды. Мұндай жүйеде компания ... ... ... ... ... құқықтық ретеуде
болды. Тариф құрылымы бағалық дискриминацияға ... ... ... ... ... көпшілігі бірнеше ірі фирма арқылы
өндіріледі. Ол фирмалардың рынокқа ... ... ... болып
табылады. Кейбір олигополия монополист сияқты бағаға әсер етуі мүмкін.
Мысалы, бір ... ... ... ... - ірі ... болып, оларды үстемдік жасайтын жағдайды
олигополия деп ... ... ... ... бағасына әсер ете алады.
Салада үлгілі және күрделі ... ... жаңа ... ... ... ... ... аздығы мен өнім өндірудегі
үлестерінің молдығы. Сондықтан олигаполия ... ... ... ... монополия тууы мүмкін. Олигополияға автомобиль ... ... ... ... салаға қосылуға немесе одан кетуге
кедергілердің молдығы. Олар: өндіріс ... ... ... ... ... ... жұмсалатын шығынның молдығы,
т.б.
Үшінші ерекшелігі – жалпыға бірдей өзара тәуелділік. Салада фирмалар
саны аз ... ... ... ... бақылап,
бірінен бірі қалмауға әрекет жасайды, әсіресе өндіріс көлемін анықтауда
және баға ... Мұны ... ... ... ... ... баға ... жетілген бәсекеге ұқсайды.
Мұндайда баға ... ... ... ... жұмысы күрделене
түседі.
Олигополия нарығы төмендегідей ерекшеліктерімен сипатталады:
1) Нарықтағы көлемді сату ... бар және ... ... ... ... ... айтылған фирмаларды, көбінесе басым (лидер) фирмалар деп атайды
және олар нарықтағы тауарлардың бағасы мен сату ... ... ... ... ... фирманың өндіріс шешімдері тек қана тұтынушы іс-әрекетіне
ғана байланысты емес, сонымен қатар бәсекелес ... ... де ... ... ... тауардың бағасы мен өнім шығару көлемі туралы
шешім қабылдағанда өзімен бәсекелес фирмалардың барлық ... ... ... ... моделі бар. Оларға:
• Курно дуаполиясы;
• қарама-қарсы мақсаттары бар екі ... ... ... ... ... ... ... моделі және “картель”.
Баға белгілеу мен өнім көлемін анықтауда ... ... ... мен монополия аралығында орын алады. Барлық модельдерді қарастырған
уақытта олигополиялық бәсеке ... ... ал ... мен ... өсуіне әкеліп соқтыратынын көрсетеді. Пайда қуған жеке ... ... ... ... мүмкін (“баға қақтығысы”), бұл кезде
олардың әрқайсысы рынокты жаулап алу ... ... ... ... ... орташа шығын деңгейіне жетеді де, нәтижесінде бұл
фирмалардың экономикалық пайдасы нольге тең ... Ал ... ... бір-бірімен келісімге келіп, ... ... ... ... болады. Бұл уақытта рынокты бөлу туралы ... ... ... ... ... картель құрады. Сонымен,
олигополист фирмаларға өнімді сату көлемі мен баға ... ... ... ... келу тиімді, бірақ бәсекелестіктің күштілігіне байланысты
картель ішкі тұрақсыздықпен сипатталады.
Олигополия рыногының теориясын ... ... ... Екі ... (А және В) ... ... қолданады және біртектес
өнім өндіреді делік. Бұл ... ... ... өнім ... ... және олар шешімді бір уақытта қабылдаулары қажет.
Курно дуаполиясы моделінің негізі ... ... ... ... ... шешім қабылдаған кезде бәсекелесушілердің өндіріс көлемі тұрақты деп
санайды және осы берілген шаманы ғана ескереді. ... ... ... ... ... ... баға ... өндіріс көлемін таңдау
арқылы жүзеге асырылады. Бұл модельдің негізгі ... - әр ... ... ... өнім ... ... деп ... жасауы. Ал
күнделікті өмірде фирмалар бағаның өзгеруін, бақталастарының өнім ... ... ... ... ... бәсекедегі ойын теориясы бір-біріне қарама-қарсы мақсаты
бар фирмалардың ... ... ... ... ... ... ... Бұл теория ... ... ... байланысын көрсетеді және осы уақытта әр ... ... ... ... ... ... бағалайды да, соның
нәтижесінде өзі шешім қабылдайды.
Ойын теориясындағы рыноктағы екі бәсекелес фирманың екі балама бағалық
стратегиясы бар деп ... ... ... - ... ... ... - бағаны тұрақты бір деңгейде ұстап тұру. Фирмалар өз алдарына
қойған мақсаттарына жеткізетін стратегияны ... ... ... ... қатынастарын ойын деп атаймыз.
Олигополияда фирмалар бәрін қанағаттандыратын бір деңгейдегі бағаны
белгілеуі ... ... ... мен сұраныс өзегеретін болса. Егер рынокта
бір басым фирма болып, ол баға белгілеудегі ... ... онда ... ... өте жеңіл шешіледі. Осы басым фирма баға белгілейді, ал
қалған фирмалар ілеспелі фирмалар болады. Іс жүзінде мұндай көрініс ... ... ... Бұл ... ... ... бірінші өзінің
тауарына деген сұранысты анықтайды.
Дуополия – олигополияның қарапайым түрі, онда ... бір ... ... ... және ... бұл өнімге сұранысты қанағаттандыра
алатындай болды. Бұндай нарықтық құрылым ... жиі ... тағы бір ... тұрі – квазимонополия (монополия деген
сияқты ұғымда). Мұндай жағдай салада ... ірі ... мен ... ұсақ
фирмалар болғанда қалыптасады. Ірі фирма нарық бағасын бақылап отырады:
өндіріс көлемін өзгерту арқылы ... ... ... Ұсақ ... ... бәсекені еске салады: әрқайсысының жалпы өнім
көлеміндегі үлесі ... ... ... ... әсер ете ... ірі
фирманың белгіленген бағасын сыбайына тигендей көреді. ... ... ... әлемдік нарығын келтіруге болады.
Жетілмеген бәсеке негізінде, әсіресе олигополиядан, монополия пайда
болады. ... ... ... ... ... және бұл салаға басқа
өндірушілердің қосылуына мұмкіндік болмаса, сондай-ақ оның ... ... ... өнімдер жүре алмаса, міне, сонда ... ... ...... ... ... ... жатады.Ол жетілген
бәсекеге қарама –қарсы тұрады.
Осы табиғи ... ... ... ... ... екі ... ... яғни бірқатар экономистер табиғи монополия мемлекет
тарапынан реттелуі керек десе, ... ... ... нарықты
экономикаға бет бұрған мемлекет. Нарықтық экономиканың басты белгілерінің
бірі – ... ... ... екені жалпыға мәлім. Сондықтан осы көз-
қарасты ұстанушы экономистер – ... ... ... неге ... ... деп мақалалар жариялауда.
Бірақ, нарық жағдайында бағалы бәсекелестікті ынталандырушылар: ағымды
пайданы максимизациялауды, өміршендікті қамтамасыз етуді, қоғам мүдделеріне
зиян ... ... ... көп ... иемденуді және баға бекітуде
көшбасшы болуды көздейді.
Нарықтық бәсеке – экономикалық бақылаудың ең тиімді де, ... ... ол ... ең төменгі деңгейдегі шығындарды талап ... ... түрі ең ... да динамикалы күш бола отырып,
қндірушіні үнемі шығындар мен бағаларды ... өтім ... ... мен ... үшін ... ... ... жүргізіп
отыратын күрес.
4 кесте - Нарықтық бәсекенің артықшылықтары мен кемшіліктері
|Артықшылықтары: ... |
| | ... ... тауарларды өндіруде |ұдайы өндірілмейтін ресурстарды ... ... ... ... ... ... жер, |
|мүмкіндіктердің болуы; ... ... ... ... ... өзгеріп отыратын өндіріс |көмектеспейді; ... ... ... оларға |қоршаған ортаны қорғауда негативтік |
|тез үйлесуге көмектесе алатындығы; |бағытта ... ... жаңа ... ... ... ... |
|саласына жаңа ... мен ... ... мен ... |
|технология енгізуге, өндірісті |(дамбалар, жолдар, қоғамдық көлік) |
|ұйымдастырып, басқарудың жетілген |өндірісінің ... ... ... ... ... ... жетістіктерді |фундаменталдық ғылымның, жалпы ... ... ... ... |беру ... ... ... |көп ... ... жағдай |
|өндірушілерді көптүрлі ... ... ... |еңбек, табыс, демалу құқықтарына |
|тауарлар мен қызметтердің сапасын |кепілдік бермейді; ... ... ... ... пен ... |
| ... мен кедейлерге бөлінуіне бөгет|
| ... ... жоқ. |
| | ... ... қашанда жұп қатынастар болады: «сатушы-сатып алушы»,
т.б. Осы қатынастар өндіріс пен ... ... ... ... ... ... алады.
Бәсекелестіктің даму ауқымы бойынша мынадай жайттар болуы мүмкін:
• жеке (нарықтың бір қатысушысы “ауырдың үстімен, жеңілдің ... ... мен ... ... ең қолайлы жағдайды алуға
ұмтылады;
• жергілікті (қандай да бір аймақты ... ... ... ... ... ... бірінде ең жоғары табыс алу үшін күрес
жүргізіледі);
... ... ... алу мақсатында өз жағына сатып алушыларды
тарту үшін әртүрлі сала өкілдерінің бәсекелестігі);
• ұлттық (сол елдің ішінде отандық тауар иелерінің бәсекесі);
• ғаламдық ... ... ... және әртүрлі
мемлекеттердің әлемдік нарықтағы күресі);
Бәсеке қоғамның шаруашылық өмірінде маңызды рөл ... ... ... ... өз ... ішкі ... бағытталған, сұраныс жиынтығын қайта бөлінуіне субъектілердің
өзара күшеюін қарастырады.
Бәсеке нарық механизімінің ... ... ... ... әр ... мүмкін, ол нарықтық тепе-теңдікке жету әдісіне елеулі әсер ... ... ... ... ... бәсеке жағдайында, яғни нарықтағы
жағдай ... ... мен ... алушылардың, сатылатын өнімдердің
біртектілігімен, фирмалардың нарыққа еркін кіруімен ... ... ... етеді.
Егер нарықтық қатынастар тек жағымды артықшылықтарымен көрінетін
болса, және олардың айтарлықтай кемшіліктері болмаса, онда ... ... ... ... қажеттілігі бар? Бірақ, біз шадаспауымыз керек,
нарықтық қатынастар өзінен өзі ... және ... ... ... ... ... ... да мемлекет тарапынан
үнемі бақылау мен бағаны реттеуді ... ... бір ... біз ... ... АҚШ, ҰлыБритания, Франция және т.б.
мемлекеттерінің өзі монополиялық кәсіпорындар қызметін мемлекет тарапынан
реттеп отыр.
Табиғи ... ... ... қызметінің әлеуметтік
маңызы зор болғандықтан оны реттеуде ең бастысы қызмет бағасына көңіл
бөлінеді.
Мемлекет ... ... ... мен ... ... ... мүдделердің тепе-теңдігіне қол жеткізу және
табиғи монополия секторына инвестицияны тарту үшін ... ... ... 2002 жылы ... Республикасында тарифттік саясатты жетілдіру
негізіне келесі ... ... ... ... ... ... құрылымын құру, тарифтерді тағайындау кезінде
тұтынушылар мен мемлекеттің мүдделерін есепке алу, ... мен ... ... ... ... ... (пайдалылығын) қамтамасыз
ету.
Осыған байланысты табиғи монополия ортасындағы тарифтік ... ... ... ... ... және ... кезінде тарифтерді
қалыптастырудың жаңа әдістерін қолдану қажеттілігі есептелген:
• іске қосылған реттелетін активтер базасына пайда ставкасын есептеу ... орта ... ... ... ... ... ... монолияларға қарсы басқарманың міндеті бір жағынан, табиғи
монополия субъектілерінің қызметінің тиімділігін қамтамасыз ету болса,
екінші ... ... ... мен ... бәсекелестікті қорғау
мақсатында икемділікті ... ... ... ... ... ... көзқарастары.
Ұлы классик ағылшын экономисті Адам Смит, бәсекені – тауар сатылуының
ең бір тиімді жағдайда ... ... ... келісімсіз таза
бақталаспен байланыстырады. Бұл механизмін кәсіпкердің субъективті жету
мақсатымен оның іс-әрекетінің ... ... ... ... ... қол» дап атаған, онда былай деген «Әрбір жеке ... жеке ... ... ол қоғамның пайда емес . . . мұндай жағдайда
және басқа да ... ол ... қол ... ... ... бұл оның жоспарына енбесе де өзінің жеке мүддесін көздей ... ... ... саналы түрдегідей артық қоғамдық мүддеге өте тиімді ... ... ... ... субъективті және объективті
мазмұны бар. Объективті мазмұны – осы ... ... ... тауар айналымның жалпы шартына ... әсер ете ... ... ... ... ... Ал субъективті – мазмұны
материалдық ... ... мен ... ... ... ... пен ... субъект бәсекенің арасындағы бәсекені
қарастыруын көздейді. Бұл ... ... ... ... ... еркіндікті жүруі, өндіріс пен материалдық игілік
айырбасына ... жеке және ... ... арасындағы күрес болып
табылады.
Бәсекеге байланысты классиктердің көзқарасына келетін болсақ: А. Смит
экономикадағы тек айырбас ... ... оның ... ... ... ... ... сандары бірдей еңбектің құны барлық ... ... ... ... тек ... ... шын бағасын, ал ақша
олардың номиналды бағасын құрайды.
А. Смит табиғи баға қою механизмін еркін бәсеке және ... ... пен ... байланыстырады. Егер сұраныс ұсыныстан жоғары ... ... ... ... ... ... болады, яғни жоғарғы бағаға
келіседі, сондықтанда рынокта баға өседі. Ал, егер ұсыныс ... ... ... ... арасында пайда болады, онда олар тауардың өтуіне
байланысты бағасын ... ... пен ... тең болса, онда рыноктық
шамалы ғана табиғи баға тең болады. Сонымен тауардыың өз нақтылы бағасына
сатылады деп қортындылайды.
Бірақ ... баға ... ... жағдайында қойылады. Егер мемлекеттің
араласуымен болса, онда монополия пайда ... баға – бұл өте ... ... болып табылады. Еркін рынок
жағдайында баға төменірек болады.Сондықтан еркін бәсеке пайда нормасын
теңестіреді және ... ... ... ... ... ... ... тиімді бөлінуіне әкеледі.[1]
А. Смиттің табиғи тәртіп концепциясына ұқсас ... ... ... көлемінің заттай мөлшеріне сәйкес болу шарты деп – Давид ... ... мен ... либерализм саясатының басқа принциптерін атайды.
Оны мынандай сөздерден білуге болады «Пайда келтіретін ел, егер ол ... ... ... ... берсе, пайда нормасын немесе жер рентасын
өсірмей ақ капиталдың қорлануын көбейте алады». Сондықтан ... ... ... ... «Бірақ ол да Смитпен бірге және
табиғи құқық доктринасы ғылыми шындық деп есептеді, еркін бәсеке жағдайында
болмайды, ... ... ... ... ... бірқатар іс-тәжірибелік кері
кетуімен бірге ұлттық мүддеге және мақсатқа сай келеді».
Д. Рекардо сырттық сауда көзқарастарын ары ... ... ... ... ... ... ... яғни ол салыстырмалы артықшылық
заңын ашты: ел өндіруде ең көп абсолютті артықшылыққа ие тауарларға немесе
аз ... ... ие емес ... ... ... ... Бұл
заңның негізгі қағидасы: егер әр район өнім өндіруде ең көп ... ... ... онда екі ... үшін ... өзара пайдалы
болады.
Сонымен қатар, Д. Рекардоның пікіренше, ... ... ... ... уақиға сияқты, пайданың да ... ... ... ... мен ... дамуына орай, қажетті қосымша өнім
көп шығындар мен еңбек жұмсауды қажет етеді.
Батыс мемлекеттері ... ... ... мен ... он жылдықтар ішінде қалыпты жағдайларда дамып отырды. ... ... ... бойынша бәсекенің нарықта жоғары орын
алуының себебі, жоспарлы шаруашылыққа қарағанда ... ... ... саясатқа тәуелсіз болуында. Бұндай тенденцияның болуы
өндіргіш күштердің ғылыми-техникалық ... пен ... ... ... ... ... тәжірибесі экономикадағы ... ... ... ... күш алып ... ... отыр,
сондықтанда да заманға сай техниканың өршіп ... ... ... ... ... кеңінен етек жайды. Бірақ индустрализация прогрессіне сай
жоғарыда айтылған ойға қарсы ... ... ... ... яғни
жаңашыл техниканы қолдану бәсекенің күшеюі үшін заңды даму ... ... ... ілімдерінде айқындала бастады. Сонымен.
Экономика ... ... ... ... ... 4 ... элеметтерін көрсетуге болады.
Біріншіден, комуникациясының өршігіне түрде жетілуіне, ... ... ... ... ... ... көптеген жергілікті
нарықтар өзара байланыса отырып, өздерінің тұйықтығын жоғалтты. Бұрындары
олигополияның және ... ... ие ... ... ... ... ... қатыса бастады. Бұл құбылыс қандайда
бір шамада әр ... ... ... ... ... субинституттары бәсекенің дамуына
айтарлықтай әсерін тигізеді. Жеңіл өнеркісіпте мұндай ... ең ... және ... ... өндіру арқылы іске асса, ауыр
өнекәсіпте темірдің орнын басушылыр кеңінен қолдануда, ... ... ... ие ... және ... да ... ... ал
ауыл шаруашылығында генді инженерияның негізінде болған ... ... іске ... бәрі ... ... айтарлықтай
өзгерістер енгізе отырып, ... ... ... ... ... ... ... заманға сай өндірістік аппарат жаңаша технолгиялық
жетістіктермен қарулана ... ... ... бейімделудің
айтарлықтай мүмкіншіліктерін берді. Осы жөнінде В. Ойкен келесі түрдегі
қорытындылар ... ... ... ... ... ... ... бір нарықтан келесісіне көшіру қабілетінен тұратын
нақты шектеулік маңызы бар. Ол тек ... ... ғана ... ... ... да айқындалып, соңғы жарты жылдықта өршу сипатына ие болды.
Осылайша, ... ... ... ... ылғи да ... ... ал бұл XIX-XX ... қарсаңында байқалмаған құбылыс еді
(Мысалы: пеш өндіруші зауыт тоңазытқыштары өндіруге көшіп, ал соңынан ... ... ... ... ... жаңа ... ... Осы ретте кейбір саладағы технологиялық екпіндер нарықтық барлық
қатысушыларына әсерін ... ... ... ... мен өндірілетін
бағдпрлама мен өндірілетін тауарлардың ... ... ... ... ... мен ... ... сол біріңғай және
бұрынғы тауарлардың өте ... ... ... ... іске ... ... бейімделуді бөліп жарып қарастыруға болады.
Төртіншіден, ең шешуші фактор бәсекенің ... ... ... ... ... ... пен қоғамды аөпараттандыру
мен жаңалықтарды ылғи да өнімге айналдыру.Олар теория жүзінде абсолютті
монополияның болуын тыю мен ... іс ... ... ... ... ... ... тең барлық нарық мүшелеріне ақпараттық өнім мен
жаңалықтар (патент пен ... ... ... ... айналды. Мұнда
ақараттар мен жаңалықтарды кеңінен ... ... кез ... ... ... ... ... көрсетіп отыр. Түпкі нәтижесінде
ақпарат инновация аясындағы төңкерістің ... ... ... ... ... ... де ... тиімді түрде бақылау жасауға
қабілетті бола отырып, монополиялық қиянатпен селсоқ бәсекеге қарсы ... ... ... ... ... ... ... құрылған экономикалық ілімде бағыт өзінің экономикалық
үлгісінде шешуші рөлді ... ... ... ... ... пен ... ... іске асырылып,қоғамның
экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, шаруашылық байланыстардың жарым
жартылай немесе ... ... ... ... алу мен сол ... ... пен өндірісті арттыру мәселелерін шешуге септігін тигізеді.
Осы іліммен қатар неолибералды доктрина мойындалып, оның ... ... ... де, ... экономикалық жағдайда тиімділікті арттырудың
маңызды тәсілі болып табылатын жетілген бәсекеге өалыпты жағдайлар жасау.
Яғни ... ... ... экономикалық байланыстар иен әлеуметтік
жіне еңбектік кепілдіктердің негізінде сапалы түрде бәсекелік ...... ... ... ғылымның бір бағыты Л.Вальрас пен
В.Паретоның күш салуларының негізінде дұрыс математикалық ... ... тепе – ... ... деп аталады. Қазіргі аталмыш ілім неоклссикалық
ілімдердің қатарына ... ... ең ... ... ... қтарына қосылды. Жалпы тепе-теңдік ілімі жетілген бәсеке
үлгісін құруда негізгі бағыт болып қабылданды. Паретто ... ... ... ... ... келесінің жағдайын жақсартуға
болмайтын жағдайда ғана тиімді болып табылады. Бірақ, бұл тұжырымдамаға сай
тиімділік ... ... деп ... ... ол
кейбіреулерінің жағдайларын нашарлата отырып, ал ... ... ... ... ... шынайы жағдайларды салыстыруға
келмейді. Бұл идеяның негізгі пайымдылығы сол, кез ... ... ... ... ...... идея болып саналады.
Дегенмен де жалпы тепе – теңдіктің талдау нарықты экономика қызметінің
маңызды ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті түрде түсінік бере алмайды. Үлгілер негізінен
бәсекелестік қызметтің түпкі нәтижелеріне бағыттала ... ... аз ... ... ... ... ... технологиялық
жаңалықтардың басты ролі ... ... ... емес
жарыстың ерекшеліктерін шынайы түрде көрсетуге мүмкіндіктерге пайда болады.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... ... өзара оңтайлы әсерінің идеясын тарихи даму ... ... ... ... ең ... рет ... айналымға айналған «тиімді
бәсеке» және «тиімді монополия» ұғымдары енгізіліп, бұлардың ... ... ... ... ... ... ... көзқарасы бойынша тиімді бәсеке тек динамикалы экономика
жағдайында ғана іске асады. Динамикалы ... ... ... ... ... ... еркін «капиталистік» несиені ... ... ... ... жүріп отыруы және нарық коньюктураның
тез өзгеруі. «Жаңалықтар» мен «жаңа өндірістік ... ... жаңа ... ... өндіріс және басқару құрылымдарын
қайта құруды қамтиды. Ал бұл, өз ... ... ... ... ... ... ... құрылымына, шығындар мен бағалардың
қалыптасу шарттарына, сондай-ақ бүкіл нарықтың ортаға ықпал ... ... ... береді. Бұндай бәсеке барысында пайда мен ... ие болу ... ... мен ... ... жаңа ... құру
мен олардың сапасын арттыру арқылы іске асады.
Бәсеке мен ықпалы ... ... ... ... ... бар
нарықтық талдауды екі тұрғыда қарастыруға болады: таза ... не ... таза ... ... ... отырып, содан кейін ғана
нарықтағы жалпы қалыптасқан жағдайды талдауға ... Оның ... ... ... Э. Чемберлин 1933 жылы ... ... ... ... ... еңбегінде алғашқы жолын негіздеп берді. Европада және
сондай-ақ Англияда Дж. Робинсонның 1933 жылы шыққан ... ... ... ... ... ... ... қолданушылардың арасында
та\басқа жетті.
Э.Чемберлиннің бұл еңбегінің ... ... ... мен ... ... ... нарықтардың қалыптасуы мен даму іліміне,
шығындар мен бағалардың қалыптасуы мен ... пен ... ... ... ... болып отыр. Оның баян етулері ... ... ... ... – ол ... мен ... альтернативті
ұғымдар деп танылатын экономикалық ғылымның дәстүрлі көзқарасына жасалған
өзгеше ілім. Э. ... ... ... ... ... мазмұны тек оның қасиеттері ғана емес, сондай-ақ ... ... мен ... ... ... ... мен сатушылардың
кеңістікке орналасу барысына да жатқызады.
Э.Чемберлин сұраныс проблемасын жаңаша талқылауға ... ... ... ... мен иілмелілігін негізгі, тәуелсіз факторлар деп
қарастырмайды, оның ойынша, ...... ... ете алатын
параметірлердің бірі. Бүл оның ... ... ... ... ... ... ... бұл категорияның маңызы өндіріс
шығындары мен пара пар. Егер өндіріс шығындары өнімді ... ... ... арттырумен байланысты болса, өткізу ... ... ... ... өзін ұалыптастыру мен өзгертуге бағытталған.
Шынайы экономикалық өмірде бұл ... ... ... қарастыруда
қиыншылықтарға кезігуге болады, өйткені Э. Чемберлиннің айтуы бойынша: «. .
. мұнда ... бір түрі ... ... ... ... ... ... дамыған нарықта бәсекелестік тенденция монополияға қарағанда
басымырақ және ... ... ... ... Ал нақтысында
бәсекелестік күресте бірден ірі, бірден ұсақ, бірден мықты тіптен ... де ... ұтып ... ... ... ... бәсекені тіптен
жоққа шығармайды деген сауалдың негізінде өзара ... ... ... ... ... ... мықтының әлсіздігіне қарсы
күрес емес: ондай болған жағдайда аса қуатты ... ... ... ... ... ... ... еді.
1991 жылы американ экономисі М.Портер «Елдің ... атты ... ... Бұл ... ... ... өте тиянақты қарастырылады. Осы тәсілдің бір алғышарты:
«халықаралық рынокта ... ... ... ... Бұл процестегі
елдің атқаратын ролін түсіну үшін фирмалардың бәсекелік ... ... және ... ... ... қажет». Сыртқы рыноктағы табысқа жету
дұрыс таңдалған бәсекелестік стратегияға ... ... ... Портер бойынша бәсекелестің негізгі бірлігі сала, яғни ... және ... ... және өзара тікелей бәсекелестін бір топ
бәсекелестер болып табылады. ... ... ... ... бар ... шығарылады. Фирманың сала ішіндегі бәсекелестік
стратегияна таңдауына екі басты әсер ... ... ... ... ... бар.
Сала құрылымы. Сала ішіндегі бәсекеге бес түрлі ... ... ... әсер ... жаңа ... ... ... орнын баса алатын тауар немесе қызметтің пайда болуы;
3) жеткізушілердің саудаласу мүмкіндігі;
4) сатып алушылардың саудаласу мүмкіндігі;
5) бар бәсекелестердің арасындағы жарыс (бақталас).
Осы бес ... ... ... ... ... өйткені олар бағаға,
фирма шығынына, капитал болуына және т.б. ... әсер ... ... өз ... ... ... фармацевтикалық өнеркәсіпте
жаңа бәсекелестердің пайда болуы өте ... ал іскі ... ғана ... ... ғылыми зертеулер, жаңа дәрі шығару сияқты факторларға байланысты.
Жоғары бағалар тұтынушылардың қорқытпайды, ал ... ... ... ... Орнын баса алатын тиімді өнімді жасау өте қиын және оған
көп ... ... ... ... ... алатын позициялары (орын)
Фирманың саладағы позициясы ең ... ... ... Фирма тұрақты бәсекелестік артықшылыққа ие ... ... ... Ол ... Төменірек шығындар. Бәсекелестеріне қаағанда ұқсас тауарды жасау, өндіру
мен сатудағы фирмалық аз шығындармен жүзеге асыра ... ... ... ... ... ... ... жоғарырақ сапасы,
немесе ерекше тұтыну қасиеттері, ... ... ... ... ... ... арқылы тұтынушы қажеттіліктерін қанағаттыру мүмкіндігі.
Бәсекелестік артықшылық бәсекелестерге қарағанда жоғары ... сала ... ... әсер ... тағы бір ... ...
бәсекелесу сферасы немесе фирманың сала шекараларында бағытталған мақсаттар
ауқымы.
Фирма өзі ... ... ... ... ... сатудың қай каналдарын
пайдалану, қай тұтынушыларға қызмет көрсету, әлемінің қай ... ... сату мен ... ... ... бәсекелесу қажеттігін шешуі қажет.
Кесте 5 – Фирманың сала ішінде позицияларын ... ... ... ... ... ... ... шығындар ... ... |Кең ... үнемдеу есебінен |Дифференциация |
|аумағы | ... шығу | |
| |Тар ... ... ... ... |
Типтік стратегиялар концепциясының мәні болып, әр стратегия ... ... ... ... ... бар ... байланысты
өз стратегиясын таңдауы керек.
Бәсекелестік артықшылыққа фирма өз ... ... ... мен орындау негізінде қол жеткізеді. Осының нәтижесінде сатып
алушылар үшін ... бір ... ... ... ... ... ... мен қызметті үшін тұтынушының қанша ақша төлеуге ... ... ... ... ... ... жоғары болғаны
дұрыс. Бәсекелестік артықшылыққа жету ... ... ... ... бар ... ұсынып, бірақ оны төменірек
шығындарымен өндіру (аз шығындар стратегиясы) қажет немесе ... ... баға ... ... ... құндылықты тауар ұсыну дифференциация
(бөлшектеу) стратегиясы.
Фирма құндылықтарының тізбегі – бір ... ... ... ... ... ... тиімділігі немесе құнына әсер етуінен пайда ... ... ... ... Осы ... бәсекелестік артықшылықтардың шешуші негізгі болуы мүмкін.
Фирмалар өз саласында ... жаңа ... ... ... ... ... артықшылыққа қол жеткізеді.
Бәсекелестік артықшылыққа жетудің жаңа ... ... ... технологиялар (Германиядағы рентген апаратурасының өндірісі);
Сатып алушылардың жаңа немесе өзгерген сұранысы (тез тамақтанудың американ
компаниялары);
Саланың жаңа ... ... ... ... (Жапонияда көп мақсатты, аз
көлемді автокөтергіштер өндірісі);
Өндіріс құны ... ... ... ... ... күші ... өзгеруі);
Мемлекеттік деңгейдегі реттеу (стандарттар, қоршаған ортаны қорғау, сауда
шектеулері, т.б. сияқты).
Жоғары да бәсеке мен бәсеке стратегиясы туралы ... бәрі ... ішкі ... ... ... ... мүмкін.
Соған қарамастан, халқаралық бәсекенің ерекшеліктері бар.
М. Портер бәсеке ерекшеліктеріне қарай екі сала түрін өзгешеленеді:
Көп түрлі ұлттық (multido mestic) салалар. ... ... ... ... салалар жиынтығы болады да және елде ... ... ... бір ... мұндай салаларда жүргізу мүмкін емес
(мысалы, жинақ банктер ... ... ол әлем ... бір ... ... ... ... салаларда бәсекелестік артықшылыққа жету ... ... ... оны ... ... ... мүмкіндігі туады. Осындай салаларда бәсекелестік ... өте ... ... ... оны ... ... ... пайдалану
мүмкіндігі туады. Осыв салаларда көптеген ... ... ... ... ... және пайдаланылатын глобалды стратегия қажет. ... ... өмір ... ... ... барын көрсетпейді,
өйткені көп түрлі ұлттық салаларда көп ... ... ... көп ... ... жеке дара ... істейді. М. Портер ... ... ... ... екі жолын көрсетеді.
1 Іс-әрекет конфигурациясы, елдің ерекшеліктерін пайдалану үшін іс-әрекетті
әр түрлі елдерде орналастыру болып табылады.
Бір елде өндірістік ... ... ... ... ... ... ... рынокқа шығу, ал өндірісті әр ... ... ... ... ... инвестициялары арқылы сыртқы рынокқа
шығу жүзеге асырылды.
Іс-әрекеттің түрлерін орналастыру кезінде ел төмендегідей критерийлер
бойынша таңталады:
Факторлардың ... ... ... өткізу үшін қажетті жағдайлардың болуы;
Маманданған дағдыларға қол ... ... ... қатынастардың даму дәрежесі т.б.
2 Филиалдар іс-әрекетін үйлестіру, оған кіретіндер:
(информация) ақпаратпен алмасу;
Жауапкершілікті бөлу.
Үйлестірудің ... өзі ... ... ... ... ол әр ... ... алынған білім мен тәжірибе жинақталуына әсер
етеді. Соның арқасында фирмалар рыноктағы ... тез ... ... ... артықшылық детерминанттары.
Бәсеке ретінде тепе-теңдік емес, тұрақты болатын өзгерістер ... сала ... ... ... ... ... осы процесті
ынталандыруда тұрғылықты мемлекет маңызды орын алады. Тұрғылықты ... ... – бұл ... дағдылы еңбек күші бар, ... ... ... ... ... ... ... бәсекелесетін және оның халықаралық
табысына әсер ... ... ... ... ... ... - ... бәсекелестік артықшылығының детерминанттары
| ... ... | ... параметрі |
|Факторлар | | ... | | |
| |
| ... және ... ... ... ... ... ... және бәрі ... жүйе ретінде осы
елдің фирмаларының пайда ... ... ... ... ... да бір ... ... жетуі осы елдердегі
ортаның серпімді түрде дамуына тікелей байланысты, сонымен ... ... ... күрделі міндеттер қоя отырып, қолда бар ... ... ... және жаңа ... ... ... ... ұлттық «ромб» өзара күшейетін, яғни әрбір детерминант
басқаларына әсер ... ... ... ... бөліктерінде (сегмент)
табысқа жету мүмкіншілігіне ие.
Жоғары бәсекелестік қабілетіне жету үшін ішкі ... ... өте ... орын ... орны (рөлі)
Ұлттық артықшылықты қалыптастырудағы үкіметтің рөлі төрт детерминантқа
әсер ... ...... ... ... ... ... тағы
сол сияқтылар арқылы;
• Сұраныс параметріне - әр түрлі стандарт қою мен мемлекеттік тапсырысты
жүзеге асыру жолымен;
... ... мен ... ... даму ... – жарнама
құралдарына бақылау орнату мен инфрақұрылым дамуын реттеу;
• Фирмалар құрылымы, бақталастағы мен стратегияларына - ... ... ... ... ... заңы, инвестицияны реттеу мен бағалы қағаздар
рыногындағы іс - әрекеттер және т.б. ... ... төрт ... кері әсер ... ... Үкіметтің орны да
оң немесе теріс болуы мүмкін.
2 ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІ ЖӘНЕ ОНЫ ... ... ... ... қабілеттілігінің қазіргі жағдайы
Қазақстан нарықтық-бағдарлы экономиканы дамыта отырып, дүние жүзілік
деңгейде ... ... ... екенін білгісі келеді. Ауқымды экономикада
ұлттар өзінің өмір сүру ... өсуі мен ... қол ... ... ... жаңдарды жүзеге асырушы мемлекеттік қызметтер екі
принципті басшылыққа ала алады. Біріншіден, заңды ... ... ... “парасаттылық принципін” ұстау. Өйткені көп жағдайларда ... ... ... жалпы түрде жазылғаны сонша АҚШ федералдық соты осы
заңның қолдану сферасына іс ... ... ... да ... ... екі ... жатқыза алады. Сондықтан “парасаттылық принципі” ... ... ... ... ... шектеулер ғана Шерман заңының қолдану
сферасына жатады. Бірақ ақылға сыйымсыз ... деп нені ... Бұл ... бәрі ... ... ... ... асырудың
қандай қиын екенін көрсетеді.
Бәсеке заңы әсер ететін маңызды бағыттар:
1. Бәсеке ... ... ... ... ... ... ... онда сұраныстың көлемі ұсыныстың көлемінен жоғары болып,
сатып алушылар ... ... ... болады. Нәтижесінде баға
көтеріліп, сұраныс пен ұсыныс ... ... Ал, баға ... ... көлемі ұсыныстың көлемінен төмендеп, ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс қайта теңескенге
дейін баға ... ... ... мен ... ... қалыпты жағдайларын қамтамассыз
етеді. Жалпыға бірдей «Ойын ережесін» басшылыққа ... ... зиян ... Мысалы: жетілген бәсеке кезінде жоғары пайда
алу мақсатынада сатушы бағаны өсірсе, онда сол тауарға сұраныс көлемі
төмендеп, пайда мөлшері азаяды.
3. ... ... және ... тиімділігін арттырады. Бағалық
бәсекеде кім төмен бағада өнім сатса, сол ... ... ... Бірақ бағаның төменгі деңгейі барлық шығындарды өтеп қана
қоймай, жоғары пайда алуды қамтамасыз етуі ... ... ... жаңа ... мен ... енгізеді, еңбек процесін
ұйымдастырудың тиімді тәсілдерін ... ... ... ... ... ... Нобель сыйлығының лауреаты Ф. Хайектің
пікірінше: «Бәсекеге арқа сүйген қоғам басқаларға ... ... ... ... ... ... қалай тиімді өндіруге
болатынын көрсетеді».
4. Рыноктық ... ... ... ...... күшейтеді. Бәсекеге қатысушылардың мүмкіншіліктері
(қаржылық, ресурстық, меншіктің ... ... ... ... кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттігі жоғары болуы заңды.
5. Рыноктық ... ... ... ... ... ... ... банкрот болады немесе өзара ... ірі ... рөлі ... ... ... ... бәсеке
типіне ауысады.
Қазақстан Үкіметі «Бәсеке және монополистік қызметті ... ... заң ... ... қарауына ұсынды. Айта кету керек, бұдан бұрын
Қазақстан Үкіметі «Бәсеке және ... ... ... ... ... ... 2004 жылы сәуірдің 29-ында ҚР ... ... ... ... ... оны ... барысында Мәжіліс депутаттары
тарапынан заң жобасы бойынша бірқатар ... мен ... ... ол ұсыныстар осы заң жобасын 2005 жылы ... ... кері ... ... ... ... Үкімет Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі
депутаттарының ескертулері мен ... ... ... заң жобасын
біршама пысықтады. Бұдан ... ... ... ағымдағы жылғы
Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру жөніндегі іс-шаралардың жалпыұлттық
жоспарын және Қазақстан ... 2006 - 2008 ... ... ... ... кестесінің 96.3-тармағына сәйкес
Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті елу елдің ... ... ... ... ... етуді іске ... ... ... заң жобасын жаңа редакцияда әзірледі және
қарауға енгізді. «Бәсеке және ... ... ... ... ... ... үдерісінде монополияға қарсы органның ... ... ... ... ... субъектілерінің келісімдерді,
экономикалық шоғырлануды, кемістіктерді жоюды жүзеге асыру үдерістерін дәл
мемлекеттік ... және ... ... ... нормаларын басқа
нормативтік құқықтық кесімдерге сәйкес ... ... ... ... әзірлеудің негізгі себептері болып табылады.
Бұдан басқа, экономикалық шоғырлануды реттейтін нормалар ... ... ... ... монополиялық қызметті, бәсекеге
қарсы іс-әрекеттерді жүзеге асыруына, нарық субъектілерінің үстем жағдайын
теріс ... және ... ... ... ... ... қатынастары бар нарықтың бірнеше субъектілерінің
монополистік қызметінің ... алу және ... кесу үшін ... ... ... енгізіледі.
Заң жобасында монополияға қарсы органның ... ... ... ... органдардың бәсекелестікке қарсы іс-
әрекеттерін айқындау тәртібі ... ... ... ... нарық субъектілерінің экономикалық шоғырлануына мемлекеттік
бақылауды жүзеге асыру қызметі бекітілді.
Заң жобасы жиынтық үлес ... ... ... ие ... ... тану үшін ... және ... өлшемдерді өзгертуді ұсынып
отыр.
Заң жобасында бәсеке және монополистік ... ... ... ... ... ... ... тергеу жөніндегі
нормалардың бірінші рет белгіленгендігін атап өту ... ... заң ... ... ... және ... шектеу мақсатын көздейтін тиімді іс-шараларды ... ... ... заң жобасы Заңдағы қайшылықтар мен кемшіліктерді
жоюды, ... ... ... үстем жағдайға ие нарық субъектілерінің
қызметін реттеу ... ... ... ... ... 2006 жылы ... ... хаттамасына сәйкес, осы заң
жобасын іске асыру мақсатында Қазақстан Республикасы Индустрия және ... ... ... ... ... ... ... жылға арналған республикалық бюджеттен 56 млн. 450 мың теңге көлемінде
қаржы шығындары көзделген.
Біздің мемлекетіміз әлемдік экономикадағы өзінің орны мен ... ... ... жаңа кезеңінде тұр. Тұтас алғанда, Қазақстанның нарықтық-
бағдарлы экономикаға ... ... ... ... ... ... қойды. Қазіргі таңда Қазақстан экономикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... әлдеқайда алдыңғы қатарлы және
бәсекеге қабілетті мемлекетке айналғандығын баса айту ... ... ... ... ... ... ... керек. Тұрақты даму дегеніміз ... ... ... ... ұрпақтың қажеттілігін қанағаттандыратын мүмкіндіктерге
нұқсан келтірмей қанағаттандыру. Бұл бір-бірімен байланысты мынадай үш
бағыттағы алға ...... ... және ... Н.Назарбаев өзінің Жолдауында ... ... ... ... ... ерекше атап өтті, биылғы жылдың соңына
дейін біздің келешегі бар барлық Қазақстандық, ... ... ... кластерлерді (бәсекеге қабілетті салалар ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасының әлеуетті
секторларының бәсекеге қабілеттілігін бағалау және ... ... ... ... АҚ «Маркетингтік – аналитикалық зерттеулер
орталығы» мен J.E. Austin Associates, Inc. (JAA) – дің ... ... ... ... ... ... нәтижесінде Қазастан
экономикасының бәсекелік қабілеттілігі ... ... ... ... ... ... АҚ «Маркетингтік – аналитикалық ... ... ... ... ... бәсекеге
қабілеттілігін бағалау бойынша ұлттық зерттеулердің 2-ші кезеңін аяқтады.
1-ші кезеңінде 150-ге жуық экономика ... ... ... екі ... ... бойынша бағаланады:
Саланың дамуы үшін Қазақстанда экономикалық базаның ... ... ... ... ... ... экономикасындағы рөлі: ЖІӨ-гі, жұмыспен ... ... емес ... ... өсудегі үлесі және т.б.
Президент Н.Ә.Назарбаев өзінің ... ... ... ... ... маңызын ерекше атап өтті /2/. Кластерлік үлгі
(модель) қазіргі заманда экономиканы ... ... оны ... ... ... ... ... елдердің озық тәжірибесі.
Кластер – бәсекеге қабілетті өндірістің және оған ... ... ... және ... бір-біріне сәйкес үйлестіру әдісі. Ал енді
шетелдік тәжірибеге сүйенген соң, ... ... ... болып отырған
университеттер мен ... ... ... Жолдауында
көрсетілгеніндей, біздер экономиканы ... ... оны ... ... ... үлгісі біздегі әрбір аймақтың экономикасын
үйлестіруге көмегін тигізетіні сөзсіз. Осындай үлгі біздегі ... ... ... ... және ... өнеркәсіп, ауыл шаруашылығына,
машина жасау салаларына да сұранып тұр.
2005 жылы ... ... ... кластерi, мұнай-газ машиналарын
жасау өнiмдерi кластерi, туристiк қызметтер кластерi, ... ... ... металлургиялық өнiмдер өнеркәсiбi кластерi, көлiк-
логистикалық қызметтер ... ... ... ... кластерi
сияқты 7 пилоттық кластерлер құру және дамыту жөнiндегi ... Бұл ... ... салалардың жүйелi проблемаларын (саланы
дамытуды ынталандыру үшiн ... ... ... ... және қайта
даярлау, стандарттау мәселелерi, инфрақұрылымды ... және т.б.) ... ... және ... ... ... ... стратегияларды тұжырымдау кластер шеңберiнде инвестициялық
жобаларды iске ... ... ... ... ... ... ... идеяларды дамытуда индустриялық аймақтар құру сияқты нақты
өндiрiстi мемлекеттiк ынталандыру құралын пайдалану барынша перспективалы
болып көрiнедi. Бұл ... ... ... ... қаласында (Құрылыс
материалды) және Қарағанды ... ... ... ... жобаларын iске асыру шеңберiнде байқаудан өтiп жатыр.
Оң нәтижелер алған жағдайда осы тәжiрибенi барлық өңiрлерге ... ... ... ... ... Өскемен қаласы (металлургия-
металл ... ... ... Қостанай облыстары (ауыл шаруашылығы
өнiмдерiн қайта өңдеу), Батыс Қазақстан облысы, Солтүстiк ... ... ... ... ... қаласы (машина жасау).
Қазiргi уақытта Қазақстан Республикасындағы ... ... мен ... ... ... алғанда, бұл құралдың жеке меншiк-мемлекеттiк әрiптестiктi
дамытуда табысты ... ... ... бар. Бұл ... ... құралын пайдаланғанда бұл ұстаным өнеркәсiп
салаларын дамыту үшiн ... ... ... ие ... ... Қазақстанның қазіргі экономикалық жағдайын бәсекеге ... ... ... ... болсақ, онда белгілі бір кластер
қалыптастыру ... ... және ... ... және ... ... ауыл шаруашылық машина жасау саларында да бар.
Қазақстан экономикасына ... ... ... ... ... ... өндірістік-технологиялық тізбектер, өндірістік емес
тізбектер және болашақ шеберліктердің/біліктіліктердің шоғырлануы сияқты
кластер сипатын терең зерттеуді талап етеді
Сурет 4 - ... ... ... ... төменде ... ... ... ... ... ... емес ... Нарықтық мүмкіндіктер
• Шеберліктердің/біліктіліктердің шоғырлануы
Әлбетте, кластер сипатының жеке ... ... өте ... ... шеберліктерді бағалау жүйесі. Оқытудың қандай жүйесі,
қызметкерлерді іріктеу, біліктілікті ... ... ... алады?
Шын мәнісінде, плюстері мен минустарымен қоса, белгілі бір мінез-құлық
типі мен шешім қабылдау мәдениеті бар Қазақстан менеджері ... ... Осы бір ... ... әлі де ... ... Барлық ЖОО мен басқа
оқу орындары ұсынған оқыту бағдарламалары дәл осы ... ... ... есепке алынбастан жасалған. Бұған дәлел ... мен ... ... ... ... деген үлкен
сұранысы және компания ... ... ... ... ... ... бес күші ... саланың келесідей экономикалық
сипаттамаларын талдауға мүмкіндік береді: нарық өлшемін (жылдық ... ... ... сату өсу қарқыны); нарыққа ұсынылып отырған тауардың
өміршеңдік кезеңіне (ену, өсу, кемелдену және ... ... ... ... ... ... ... саны); нарықтағы әр
компанияның нарық үлесіне; ... кіру ... ... ... деңгейіне; нарықта ұқсас тауарлардың шығу жиілігі, технологияның
өзгеру дәрежесі; шығындарды ... ... ... ... өндірістік қуаттың толық жұмыс ... және ... ... ... ... ... Қазақстанда бәсекеге қабілетті өнеркәсіпті дамыту мәселелері
Экономиканың негізгі секторы болып саналатын өнеркәсіпті қайта және
жанама индустрияландыру ... ... ... ... ... өнеркәсіп кез-
келген мемлекет экономикасының түп қызығын құрайды десек, оны ... ... үшін ... ... ... бәсекеге қабілетті тауар өндіруге мүмкіндік берері сөзсіз.
Өйткені егемендік алғаннан кейінгі макроэкономикалық көрсеткіштерге
назар аударсақ ұлттық ... 1998 ... ... ... ... Тіпті соңғы екі – үш жылда ЖІӨ-нің өсу деңгейі 10% көлемінде
болып отыр. Бұл шама ... үшін ... ... яғни әлем ... ... ... басты орындардаымыз.
Бірақта мұндай жетістіктерге жетуіміз жер қойнауымыздағы ... бай ... және ... ... ... және ... ... тікелей байланысты. Дамыған елдердің қай-қайсысын алып қарамасақ
олар шикізаттық өндірістен сервистік – ... ... өтіп ... шикізаттық өндіріспен даму жағынан артта қалған және ... ... ... ... ... атап ... ... жоғары дамыған елдер қатарына
қосылу үшін және экономикамыз шикізаттық өндіріске тікелей байланысты емес
тұрақты экономикалық өсу үшін ... ... және ұзақ ... ... ... ... ... еліміз осы мәселелерді шешіп жоғары ... ... ... ... ... ... ... тұрақты экономикалық өсуді ... ... ... қамтамассыз ету мақсатында «Қазақстан
Республикасының Индустриалды-иновациялы дамуының ... ... ұзақ ... ... ... және ол ... ... бастап
оң нәтижелер бере бастады». Стратегияның негізгі ...... ... алмастырушы және экспортқа бағытталған тауар шығаратын
өнеркәсіптер құрып, қызмет көрсету саласын дамыту.[9,17бет]
Қазақстан өнеркәсібі кен өндіру, өндіру және ... ... ... су ... және бөлу ... ... Басқа мемлекеттермен
салыстырғанда Қазақстанда өнеркәсіпті ... ... ... ... ... ... ... молдығы, еңбек ресурстарымен білімді
және интелектуалды мамандардың жеткіліктілігі, жаңа ... құру ... ... географиялық жағынан орналасу тиімділігі, ішкі және
сыртқы нарық ... ... ...... бәрі ... ... ішінде өңдеу мен айналысатын кәсіпорындардың алдында жаңа
мүмкіндіктер ашады. Әрине ... ... ... ... ... тигізер факторлар мен кедергілер жоқ емес.
Қазақстан экономикасы негізінен ... және ... ... ... 1 - ҚР өнеркәсібі (2006 жыл)
Алынған көзі [5, 86]
Мысалы, ҚР өнеркәсіп ... ... шикі ... мен ... ... ... 38,9% ; металлургия өнеркәсібіне -20,7% ; машина жасау
өнеркәсібіне – 2,4% ; жеңіл ... – 1,4% және ... ... ... ... ... машина жасау кәсiпорындары 230 астам өнiм ... ... оның ... 125 ... жүк ... ... ... қондырғысы, ұңғымаларды жөндеуге арналған көтергiш агрегаттар,
арнаулы техника, резервуарлар, ... ... ... 6 және 8 ... жүк ... ... ... тепкiш және поршеньдi сорғылар, фонтанды ... ... ... эмульсияларын қыздыратын пештер және басқа да жабдықтар.
      Қазақстан қара және түстi металдардың, 84 ... ... ... ... ... ... ие.
     "Металлургия" кластерi машина жасау және металлургия ... ... да ... үшiн ... ... ... ... технологиялық дәйектi тiзбекте құрылған кәсiпорындар мен
өндiрiстердiң кешенiн бiлдiредi.
Қара ... ... және ... ... ... ... шаруашылық субъектiлерi - "Миттал Стил Темiртау"
акционерлiк қоғамы және "Қазақмыс ... ... ... iрi ... болып табылады.      
Жеткілікті дамыған металлургиялық және отын-энергетикалық кешендері,
өндірістің қол ... ... ... ... ... әлемдік
экономикада бәсекеге қабілеттілікті жасау базасы ретінде қарастыра алады.
Біздің экономикамыздың артықшылықтарының бірі ... ... әрі ... күші ... ... ... республика өнеркәсiбiнiң металлургия секторында
мынадай ... ... ... ... құрамдауыштар аздығы;
пайдалы қазбалы кен орындарының көп құрамдауыштығы;
жоспарлау, жобалау және ... ... ... ... қорлардың тез тозуы;
тау-кен машина жасаудың өз кәсiпорындарының қуатының аздығы;
минералды шикiзатты кешендi, қауiпсiз және қалдықсыз өндiру және ... жаңа ... ... ... ... ... алыс орналасуы;
жер қойнауын пайдалану, табиғат қорғау қызметi саласындағы нормативтiк-
заңнамалық және салық базасының нақты ахуалының ... ... ... мен ... ... осы ... жүйесiнiң болмауы;
тау-кен саласының кәсiпорындары қызметiнiң шашыранды сипаты ... ... ... ... үшiн Қазақстан Азия нарығын ерекше
назарға ала отырып, қосылған құнымен металлургиялық өнiм ... ... ... ... қажет.
Әлеуеттi инвесторларды тарту жөнiндегi жүргiзiлген жұмыстың
нәтижесiнде мұнай-химия ... ... ... ... бойынша әртүрлi компаниялардан, оның iшiнде ... және ... ... пайдалануға қосу жөнiндегi
жетекшi әлемдiк көшбасшыларынан ұсыныстар түстi: Linde и Lurgi ... ... ... Marubeni Cosmo, Itochu, ... Corporation жапондық компаниялары, Лукойл (Ресей), Ваsеl
(Нидерланды Корольдігі) және басқалар.[28]
2007 жылдан ... ... ... ... ... және Солтүстiк
Каспий кен орындарының iлеспе газының базасында елде ... ... ... ... бастау жоспарланып отыр. 
"Атырау облысындағы Ұлттық индустриялық ... ... ... ... құру кезiнде қазақстандық экономиканың бәсекеге
қабiлеттiлiгiн қамтамасыз етуге ықпал етуi тиiс Ұлттық технопарктiң моделi
пайдаланылатын болады.
Өнеркәсіптің ... ... ... ... , ... әртараптандыру
мен экономиканың төмен бәсекеге ... ... ... ... ... дамуы қаупін туғызады және кірістегі теңсіздікті
қиындатады. Олардың ... ... ... ... десек
қателеспейміз:
• өтпелі кезеңдегі жекешелендіру мен мемлекет иелігінен алуда жіберілген
қателіктер осы кезге ... ... ... «жемісін» беруде;
• кәсіпорындардағы табиғи және моральдық тозығы ... ... ... ... 80% ... болуы;
• жаңа техника мен технологияны, шикізат пен комплект ... ... ... ... әсерін тигізеді, соның салдарынан ... ... ... ... ... қолдау шаралары және импорт алмастыру
саясатын тоқтаусыз және табанды тұрде жүргізудің болмауы;
• өнеркәсіп кәсіпорындардың ... және ішкі ... ... бюджетіне тәуелсіз даму үшін өз қаржыларынан құралатын
амартизациялық, ... ... даму ... құра ... ... ... арасындағы салааралық, салаішілік компаниялар мен
фирмалардың аздығы;
• өндірістік инфрақұрылымның жетілмеуі, ... ... ... ... әр тұрлі инновациялық, инжинерингтік, маркетингтік,
консалтингтік құрылымдардың ұсақ түрдегі ... аса ... ішкі ... ... мен қызметтерге тұтыну сұранысының мардымсыздығы
(шағын экономика);
• өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымның жетклікті дәрежеде дамымауы;
• мұнай-газ және кен-металургиялық ... ... ... саларында
қорлардың тез тозуы.
Бірақ та біздің экономикалық өсуіміз толықтай шикізат түрінде ... ал бұл ... ... ... ел ... ... Ол ... көптеген шығындарды ала келеді, әсіресі жергілікті ... ... және көп ... жұмысшы күшін қажет етеді. Әлемдегі
дамыған елдердің барлығы шикізатты және өндірісті ... ... ...... ... ... отыр. Шикізат пен
өндірістік экономика дамушы және даму жағынан артта елдерге өтуде.
Елбасымыздың ... ... ... ... алдыңғы қатарлы
дамыған елдер қатарына қосылуы керек. Енді осы мақсатты жүзеге асыру ...... ... ... –технологиялық экономикаға өту
үшін 2003-2015 жылға арналған индустриалды – ... ... ... ... ... ... аумақтардың өндіріс әлеуеттерін
іздестіруге, сондай-ақ оларды іске асыру ... ... ... Осы ... қол ... ерекше рөл қаржыландырудың нарықтық
көзі ретінде ішкі және сыртқы инвестицияларды тартуға беріледі. ... ... және іске ...... ... облысымыздың әлеуетін іске асырудың негізгі тетігі – ... ... ... ... ... ... ... тұрмыс-
тіршілігін жақсарту жобаларына салуға қолайлы ықпал ететін шарттардың
жиынтығы ретінде инвесторлар үшін инвестициялық ахуал ... ... ... өндірісі көлемдерінің 80%-дан астамы тиетін
қайта өңдеу өнеркәсібі басымдық дамуға ие ... ... таңы бәр ... ... ... ... жаңа
салаларды қазақстанның экономикалық, географиялық ерекшелігіне ұарай ұүру,
олардың ... ... түсу ... ... ... ... ... деңгейін көтеру үшін:
• өнеркәсіп салаларында фирмааралық кооперациялар құру;
• әртүрлі дамыған елдердің ... ... ... ... жасау;
• ғылыми-өндіріс ресурстарды шоғырландыыру арқылы шағын ғылыми-
техникалық кластерлер құру, экономикалық ... ... ... ... инкубаторларын, технополистер мен аймақтық
бәрлестіктер құру;
... әр ... ... ... қауымдастықты
ұйымдастыру;
• тозығы жеткен құрал-жабдықтарды жаңарту үшін ... ... ... қатынастарды дамыту;
• БСҰ-на кіру үшін өнеркәсіптің жоспарын құру, күреске ... ... ... күреске басымдылықкөрсетуге бейім
ірі өнеркәсіп кәсіпорындарын ұйымдастыру ... деп ... ... отандық өнеркәсіпті дамыту шараларына нарықтық
тетіктерді тиімді пайдалану мақсатында ресурстарды ... ... ... ... өндірістік құрылымды дамыту, өнеркәсіп
салаларының құрылымын жетілдіру, бәсекеге қабілетті жоғары ... ... ... бар ... ... қолдау көрсету, әлеуметтік-
экономикалық мәні зор және тағы ... ... іске ... ... тұрақты дамыған, индустриялды ел болуымызға тікелей жол ашпақ.
2.3 Қазақстанның әлемдегі ... ... елу ... қатарына
кіру стратегиясын жүзеге асыру мәселелері
Бәсекелестіктің бес күші ... ... ... ... ... ... ... нарық өлшемін (жылдық табыс,
жалпы өндіріс көлемі, сату өсу қарқыны); нарыққа ... ... ... ... (ену, өсу, ... және ... саладағы
бәсекелестер санына (ұқсас тауар өндіруші компаниялар саны); нарықтағы әр
компанияның ... ... ... кіру ... ... ... деңгейіне; нарықта ұқсас тауарлардың шығу жиілігі, технологияның
өзгеру дәрежесі; шығындарды ... ... ... ... өндірістік қуаттың толық жұмыс істеуіне және “тәжірибе
қисығына”, саланың пайдалылығына, сұраныстың икемділігіне.
Біріншіден, стратегия елге ... ... және оның ... өсу міндеттеріне бағындыруы тиіс; ... ... ... даму ... ... және ... ... мен елдің
негізгі құндылықтарына сүйенуі тиіс; үшіншіден, ол ... ... ... ... ... ... мен ауыл өкілдерінің қолдауымен
және қатысуымен ... ... ... ... ... ... әрі айқын көзделетін мақсаттарға негізделеді.
Экономика ғылымында бәсекеге ... ... ... ... Бұл
бәсекеге қабілеттілік пен оның ... ... ... ... ... ... ... қабілеттіліктің үнемі өсіп
отыратын кіріс факторы ретінде ... ... ... ... ... ... өсуі тұрақты болған сайын бәсекеге қабілеттілік
факторы ретіндегі білім мен жаңа технологияға ... ... ... ... тұрақты экономикалық өсудің, дәлірек айтсақ, ... сыни ... ... ... жеке ... айрықша құзыреті
– білім қалай игеріледі және жасалады. Қазақстан ... ... ... және ... және ... ... ... 2 - Қазақстан экономикасының күшті жақтары
Диаграммалардың ... ... ... ... ... күші
базалық нарықтық экономика
дамыған өнеркәсіп кешендері
Қазақстан экономикасының күшті ... ... ... ... ... ... Сыртқы рыноктарды ашу
және сауданы жекелей ырықтандыру әлемдік экономикаға ... ... ... ... Негізгі нарық институттары мен ... ... ... ... ... соң ... ) оның ... тұрақтануына қол жеткізілді. Бай минералды-шикізат
қорының болуы ... ... ... ... пайдалануға және ұлғайтуға жағдай
жасайды Қазақстан экономикасының әлсіз жақтары оның күшті ... ... бұл ... құру ... ... ... кетті.
сурет 4 - Қазақстан экономикасының әлсіз жақтары
Диаграммалардың ... ... ... ... ... тарлығы мен шашыраңқылығы
Шығындық сипат
Жұмыспен қамтылмаған өндіріс орындары
Әлсіз байланыс : ғылым мен өндіріс
Қорлардың ескіруі
Банктер – нағыз экономика
Отандық ... ... ... ... ... ... сипатымен түсіндіріледі.
Экономика халықтың дамуының басты басымдығы, ал экономикалық өсімнің
барынша жоғары қарқынына қол жеткізу ... ... ... табылады. Біз
бұған өз экоомикамыздың бәсекелестік қатілетін арттыру арқылы еліміздің
2010 ... ... ... ... қол ... ... ... “Бәсекеге қабілетті Қазақстан, ... ... ... ... ... атты ... кезекті
Жолдауынан бәсекенің ұлттық экономикамыз үшін маңызы ерекше екенін көруге
болады. Бұл ... ... үшін ... ... ... Бүгінде
қазақстандықтар бүкіл әлем ... ... ... ... ... түстік. Ал енді осыған сәйкес
болудың, қамданудың, бәсекеге қабілеттіліктіпәрменді түрде жасаудың тиімді
жолдарын айқындаудың мезгілі жетті.
Бүкіл әлемдегі ең ... ел АҚШ ... ... ... ... бәсекеге қабілеттіліктің басқа елдерден жоғары болуын
ұлттық ... деп ... ... ... ... жүргізеді. Ал Еуропалық Одақ
болса, 2001 жылы Лиссабонда алған шешімінде Еуропа экономикасының бәсекеге
қабілеттілігін дүниежүзінде ең ... ... ... ... отыр.
Әлемнің тағы басқа елдері де өздерінің бәсекеге қабілеттілігін күннен-күнге
арттыруда. Шығыстағы жаңа индустриялық ...... ... ... ... ... 25-30 жылдың ішінде шаруашылықтың
көптеген салаларының бәсекеге қабілеттілігін әлемдік деңгейде көтере білді.
Қытай ... осы ... ... қол ... ... ... ... Басқа да көптеген елдер өздері шығарған
тауарлардың, ... ... ... ... ... ... қамында. Бұл заман талабы, өйткені жаһандану үрдісінен ешкімде тыс
қалмайды. Өкінішке орай, ... ... ... ... ... ұйымдардың наразынан тыс қалып отыр.
Егер еліміз бәсекеге қабілетті экономиканы дамытқысы келсе, онда ол,
сөзсіз, бәсекеге қабілетті ... ... ... ... ... ... және ... әсер ете білу экономиканың тұрақты өсуінің кілті
болып табылады. Осындай өзгеріс орталар «бәсекеге қабілеттілік текшесі» ... ... ... және «modus ... деп ... бейнелейді.
Әрине, осы орта факторларының көпшілігі күрделі сипатта болады,
өйткені көбінесе олар ... ... ... ... және ... ... халықтың әлеуметтік және мәдени сипатын бейнелейді.
Сурет 5 - Өзгермелі бәсекеге қабілетті орталар
Суреттің ... ... ... ... ... ... жетістіктер
• бизнес тиімділігі
• үкімет тиімділігі
Өзгеріс орталар факторлардың 4 тобын қамтиды: экономикалық ... ... ... ... ... ... /5. 91б/
Дегенмен, осы бізде істеліп жатқан шаралар баршылық, ал шешуін күтіп
тұрған мәселелер одан да көп.
Біріншіден, біз ... ... ... қана ... оны ... ... ... Ал, бәсеке рынок экономикасының негізгі құралы.
Екіншіден, ауылды жаңғырту, ауылдық ... ... ... ... ... Бұл ауыл ... ... қабілеттілігін
күшейтеді деген сөз. Үшіншіден, 2003-2015 жылдарға арналған индустриалды-
инновациялық бағдарлама қабылдадық.
Аталмыш бағдарламаның келешек үшін ... зор, ... ... ... инновацияға жетекші болатын бірден-бір сала -
өндіріс. Төртіншіден, тас және ... ... ... ... ... ... күрделі жөндеуден өткізіп жатырмыз.
Осындай маңызды шаралар соңғы үш-төрт жылда қолға алынуда. Оның ... ... ... ... ішкі ұлттық өнім жылдан-жылға көбейіп келеді.
Бірақ экономикамыз әлі де болса шикізат ... ... ... Ал ... ... ... және жаңа ... дамушы елдер
экономикалық дамудың шикізаттық бағытынан сервистік-технологиялық өндіріске
көшіп ... ... ... ... келе ... ... 83 холдингті және
акционерлік компаниялар ... ... ... ... ... дәрежесін төмендетуге бағытталған болатын. Жасанды
жолмен дүниеге келген ұйымдастыру – басқару бірліктерінің ... ... ... ... ... ғана ... ең алдымен мемлекеттік ұйымдық
басқару монополизмін жою, әлсірету еді. Қайта ұйымдастыру барысында ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық
жүргізуші субъектілер ретінде нарыққа енуге мүмкіндік беретін шаруашылық
дербестік алды. Нан өнімдері (“Астық” мемлекеттік акционерлік ... ... ... ... ... медициналық препараттар
(“Фармация” мемлекеттік акционерлік холдинг компаниясы) жүйелерін және
“Құрылыс ... ... ... холдинг компанияларын
монополиялансыздандыру осы ... мен ... ... нарығын
дамытуға әкелді.
Қазақстан дамыған сайын еліміздің басқа мемлекеттермен халықаралық
экономикалық қатынастары да дами ... ... ... таңда Қазақстан
Республикасының ДСҰ-на кіру мәселесі әлі де ... ... ... кіру ... Қазақстанның барлық салаларын талдап, дайындық
деңгейлері туралы отандық экономист-ғалымдардың сан ... ... ... жиі ... жүр. ... экономикамыздың негізгі
салаларының бірі аграрлық сектор болып табылатындықтан, оған ерекше мән
беру ... ... ... ... ... ... ... бұл сала ДСҰ-
на кіруге дайын емес деп айтуға ... ... ... ... ... ... 5 ... аспайды. Салыстырмалы
талдаудан байқағанымыздай, елімізде егістіктің 1 га шаққандағы ... 7 АҚШ ... ... ... ал Канадада - 83, АҚШ-та - ... - 500, ... - 4214. ... ... ... ауылшаруашылығына бағытталған мемлекеттік көмектің
дамыған елдермен салыстырғанда едәуір төмен. Ал ДСҰ-на мүше ... ... ... ... күрт ... ... жойылуы да мүмкін. Сондықтан,
аграрлық сектордың өнімдері шетелдің ... ... ... бере ... жеткізетін бірқатар шаралар атқарылуы тиіс.
ДСҰ-на кіру ауылшаруашылық өндірістің көлеміне кері ... ... ... ... ... сауда саясатының аясында өзге елдердің талабын
қанағаттандыруды да көздейді. ДСҰ-на кірген жағдайда отандық ... ... ... ... ... әрі ... импорттың
ағымынан ішкі нарықтағы өз үлестерін тез төмендетіп алады. ... ... ... ... мемлекетіндегі ет өндірісінің ... ... ... 2 есе ... ... ... Қазіргі таңда
әзірге Қазақстан ДСҰ-на мүше болмағандықтан, Қытайдан келетін ет өнімдеріне
әкімшілік қорғау механизмдерін толығымен ... ... ... ... деңгейде дайындықсыз кіретін болса, үкімет
тарапынан ауылшаруашылықты ішкі қолдау аясында туындайтын проблемаларға
байланысты еліміздің ... ... ... төнеді және
республикамыздың ауылшаруашылығына бағытталған көмектің қысқаруына келісіп,
ішкі қолдауға байланысты проблемалармен беттеседі.
Сонымен ... ... кіру ... ... ... ... жетелейтінін жоққа шығаруымыз керек. ДСҰ-ның ... және ... ... ... ... ... ... әлемдік нарықта бәсекеге қабілетті болуына ықпалын
тигізеді.
ДСҰ-на тез кіру керек ... ... ... ... ұлттық
экономикамызға инвестициялық ағымдар көбейеді деп ... ... ... ... ... заңнамалық құжаттардың
республикамыздың өнеркәсіптік секторындағы маңыздысы инвестициялық шаралар
жөніндегі Келісім болып табылады. Бұл ... ДСҰ ... ... ... ... ... анықтайды. Олардың қатарында:
• шетелдік қатысуы бар ... ... ... ... ... бір ... әлде ... нақты қолдану немесе сатып
алудың талабы;
• импорттық тауарларды қолдану немесе ... ... ... ... ... құнымен байланыстыру талабы;
• тауарлардың импорттарын, аталған ... ... ... ... ... ... өндіріс мақсатына арналған шектеу
талабы, яғни шетел валюталар түсімін шектеу;
• бекітілген көлемде немесе кәсіпорын өнімдері өндірісіндегі үлесіне ... ... ... ... мен ... ... ... елдері арасындағы келісімдер
ерекшелігі: Республикасы экономикасында қазірше шикізат секторы істейді,
әлі ... азық ... ... дамымаған. Бұл жаман жағы, ал жақсы жағы
Қазақстанның сыртқы сауда айналымының көтеріңкі болуы, экспорт пен азықтың
импорттағы өтетін ... ... бар ... ... ... ... мен ... кіру, ауылшаруашылық құжаттары,
саудадағы техникалық барьерлер, санитарлық және фитосанитарлық ... ... пен ... ... ... талқылаулар келісімге
келді.
Қазіргі таңда қолданылып жүрген импортты ауыстыру бағдарламасын ... ... ... ... болатыны айқын. Қазақстан ДСҰ-на мүше
болғанда, инвесторларды бақылауды жойылтып ... ... ... ... да ел ... ... ... арналған
тапсырыстың бөлігін үйлестіруге талап ете алмайды. Осыған орай, Қазақстан
ДСҰ-на кіргеннен кейін, ... ... ... ... ... қиындай түседі.
ДСҰ-на кірген жағдайдағы мүмкін жағымды ... ... ... ... болады:
• сыртқы сауданың дамуына ... ... ... ... сай бейімделуі;
• кейбір қазақстандық экспортерларға жаңа нарықтың ашылуы;
• импорттық тарифтің ... ... ... ... ... ... бөліктердің арзандауы;
• тауарлық өнімдер мен қызметтерге халықаралық стандарттардың енуі;
• сыртқы сауда айналыммен елімізден капиталдың сыртқа кетуінің ... ... ... ... ... ... рейтингісінің жақсаруы;
• тиімділігі төмен өндірістердің жойылуы;
• ішкі нарықтағы тауарлар мен ... сан ... ... ... де, ... ... қол жеткізуге мүмкіндік беретін ДСҰ-на
кіруінің пайдасы ДСҰ-ның күрделі жүйесіндегі өз құқықтарын ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті тауарлар шығарса ғана,
ұзақ мерзімді перспективада байқалады.
Ұйымға кіру импорттық тауарлар мен қызметтерге бір ... жол ... ... ... ... ... ... шектеу қоюды
көздейтін біршама жеңілдіктерді талап ... ... ... ... ... салдары туындайды:
• бірқатар салалардағы өндірістің төмендеуіне ... ішкі ... ... мен қызметтер өндірушілері тарапынан пайда болатын
бәсекелестіктердің күшеюі;
• сауда және төлем балансының нашарлауы;
• қымбаттаған ... ішкі ... ... ұлттық өндіріс
дамуына жағымсыз әсерін ... ... ... ... ықпал
жасайды;
• импорттың көбеюі және агроөнеркәсіп кешеніндегі кейбір өндірістердің
төмендеу мүмкіндігі;
• қызметтер ... даму ... ... ... ... азаюы, стратегиялық маңызы бар шикізаттарды сыртқа
шығарудың мемлекеттік бақылауының төмендеуіне әкеледі;
• Қазақстанның ... ... ... ... мемлекет
тарапынан бақылаудың жойылуы;
• ТМД сонымен ... ... ... экономикалық интеграцияның
нашарларуы.
Жоғарыда аталғандарды қорыта келе, ... ... ... ... ... ... ... алғашқыда теріс болғанымен,
ұзақ мерзімді перспективада жағымды ... ие ... оң ... ... ... ... ... даму қарқынына ілесуіміз
қажет, халықаралық деңгейде сапалы астық ... ... ... ... ... ... ... түспек.
ҚОРЫТЫНДЫ
Еліміздегі экономикалық өмірдің шынайы түрде қалыптасқан тәжірибесі
нарық пен бәсеке қазіргі экономикалық ... оның ... ... ең ... және мықты механизмі екендігін көрсетіп отыр. Бәсекенің
қазіргі – нарықтық механизімнің басты ... ... ... ...
соңғы он жылдықтарында оның ықпал ету ауқымының кеңінен етек ... ... ең ... – бәсеке нарықтың органикалық қасиеті мен оның айырылмас
бөлігі болып табылуынада. ... ... ... ... жүйесінде
бәсекені жоққа шығарып, өндірушілерге ... ... ынта ... ... ... ... ... пен бүкіл мемлекет
деңгейіндегі дағдарыспен аяқталады.
Бәсеке жалпы экономикалық ... мен ... ... ... болып табылады. Бәсекелік рынокта қызмет етуші фирмалар ... ... ... сұранысына бейімделіп, тиімді инвестицияларды
орынды пайдалану арқылы ғылыми-техникалық прогреске ұмтылады, өндірістік
және қосымша шығындарды азайта отырып, ... ... ... ... ... болады.
Бүгінде Қазақстан ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру
үшін келесідей шараларды атқаруымыз керек:
индустрияны кластерлік тұрғыдан дамыту;
• мамандар дайындауды дүниежүзілік ... ... ... ... ... өңдеуші саласына бағытталуын
ынталандыру;
• елдегі инновациялық күштерді қалыптастыру және нығайту;
• мемлекеттік мекемелердің қызметін индустриалды-инновациялық дамудың
мақсаттарына сәйкес қайта құру;
... ... ... рыноктарда бәсекеге қабілеттілігін
арттыру үшін әлемдік стандарттар мен сертификаттарға көшу;
• инновациялық қызметке ... ... ... шағын инновациялық
бизнесті ынталандыру.
Экономиканың негізгі секторы болып ... ... ... және
жанама индустрияландыру уақыт талабы болып отыр. Себебі, ... ... ... ... түп ... ... десек, оны жоғары
деңгейге көтеру үшін инновациялық-инвеститциялық ресурстармен қамтамасыз
ету бәсекеге қабілетті ... ... ... ... ... ... ... Жолдауында индустрияны дамытуға
кластерлік тұрғыдан келудің ... ... атап ... ... ... соңына
дейін біздің келешегі бар барлық Қазақстандық, ... ... ... ... (бәсекеге қабілетті салалар жиынтығы) айқындалып
алуымыздың қажеттігі айтты.
Қорыта келгенде, бәсекені дамыту еліміздің алда ... ең ... ... ... ... ... ... әлем таныған,
алдыңғы қатарлы елдер қатарына қосылуы керек” деп атап ... ... ... қатарлы дамыған елдер қатыран қосылуы үшін ... ... ... шикізат бағытынан қол үзіп, қазіргі ... ... ... ... ... ... ... Оның
алғашқы қадамдары ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық шикізат бағытына өтуі
үшін “2003-2015 жылдарға арналған ... ... ... оны іске асыруда. Бұл стратегия ... ... ... оң ... бере ... ... ... шикізат қоры жеткілікті десек те болады, бірақ
оны өндіруге бізде технологияның дамуының әлі төменгі ... ... ... ... ... ... біздің Президентіміз Н.Ә.Назарбаев өзінің
“Бәсекеге ... ... ... ... экономика, бәсекеге
қабілетті халық” деген Жолдауында шетелден қосымша инвестицияны дамымай
қалған ... ... ... ... ... ... ... өндіріп, оны шетел, яғни халықаралық рынокқа шығаратын болсақ,
онда еліміз дамыған елдер қатарына қосылады деп атап ... ... ... ... Н.Ә. ... ... Қазақстан, бәсекеге қабілетті
экономика, бәсекеге қабілетті экономика». Президенттің Қазақстан халқына
Жолдауы. ... 2004 жыл 19 ... ... Н.Ә. ... ... ... ... даму стратегиясы». Алматы, 2003 жыл.
3 Әубәкіров Я.Ә., Досқалиев С.Ә., Байжұмаев Б.Б., Жәйшібеков Ж.Қ.
Экономикалық теория ... ... ... ... Ө.Қ., ... Я.С., ... С.Ә. ... ілімдер
тарихы. Алматы: “Қазақ университеті”, 2003.
5 Сағадиев К., Экономика Казахстана: очерки актуальных ... ... ... А. История экономических учений. Москва, 2000.
7 Майбурт Э.М. Введение в историю экономических мыслей. Москва, 1996.
8 Блауг М. ... ... в ... Москва, 1994.
9 Всемирная история экономических мыслей (6 том). Москва, 1990.
10 Әкімбеков С., ... О.А., ... А.С. ... ... ... ... И.Н., Тәжин М.М., «Экономика. Әлемдік экономика» 5
том Алматы, 2005.
12 Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ., Тілеужанова М. ... ... ... Г. ... ... экономикалық категория ретінде
//Егемен Қазақстан, 2004 жыл.
14 Сағадиев К. ... ... ... ... керек
//Егемен Қазақстан, 2004 жыл 16 мамыр.
15 Есипова В.Е. Цены и ценообразование. ... для ... ... 1999. - 464 ... Мухамедиев Б.М. Микроэкономика. Алматы: “Қазақ ... - 219 ... ... Н. ... роль стратегического менеджмента ... ... ... и ... ... 1997. - ... Ансофф И. Новая корпоративная стратегия. СПб.: Издательство Питер,
1999.
19 Дэниелс Дж., Радеба Ли ... ... ... среда и
деловые операции. Пер. с англ., 6-е издание. - М.: ... 1998. - ... ... Ж.Т. ... кірудегі АӨК-нің бәсекелестік
артықшылықтарын дамыту //Қазақстанның ұлттық ... ... ... ... (ҚР-ның тәуелсіздігінің 15 жылдығына
арналған халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. ... 7-8 ... - 60-64 ... ... Қ.С. ... ... стратегияларын құру
негіздемесі //Вестник ҚазҰУ (экономика сериясы), 2006. - 4 (56). - ... ... З.Д. ... устойчивого развития рынка аграрной
продукции Казахстана //Вестник КазНУ ... ... 2006. - 4 ... 107-109 ... Елшібаев Р.Қ. Ұйымдық-құқықтық нысандардағы кәсіпорындар
қызметінің ... ... ... ... ... оқулықтары
халықаралық ғылыми-зерттеу конференциясының мақалалары. Алматы, 2006. - ІІ
бөлім, 16-19 май. - 469-473 ... ... И.А. ... ... ... ... 2003.
25 Закон РК “О недобросовестной конкуренции”. Алматы, 2002.
26 ... РК “О ... и ... монополистической
деятельности”. Алматы: Дәнекер, 2002.
27 Нұрманов А.А. Қазақстан ... ... ... ... ... //Қазақстанның ұлттық бәсекеге қабілеттілігі:
теориясы, ... ... ... ... 15 ... халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. Алматы,
2006, 7-8 желтоқсан. - 185-190 бет.
28 ww.google.kz
29 www.google.ru
30 ... ... ... www.habar.kz
-----------------------
Жағдай
Үкімет

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері58 бет
Бұлтартпау шарасын қолданудың бір қатар мәселелері және оларды шешу жолдары48 бет
Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)167 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Еңбек ақы төлеудің есебі60 бет
Желілерде компьютерлік ақпараттарды қорғау мәселелері94 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Меймандастық индустриясының дамуы мен қазіргі жағдайы41 бет
Мемлекет дамуының экспортқа бағытталуы73 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь