Зейін және оның қасиеттері

Жоспар

Кіріспе 2
Зейін туралы жалпы ұғым 3
Зейіннің физиологиялық негізі 3
Зейіннің құрылымы мен түрлері. 4
Сыртқы және ішкі зейін түрлері. 6
Ұжымдық, топтық, даралық зейін түрлері. 6
Зейіннің негізгі қасиеттері 6
Зейінділік және адам зейінінің типтері. 9
Зейіннің адам өміріндегі алатын орны 9
Зейінді тәрбиелеу жолдары 9
Қорытынды 11
Пайдаланылған әдебиеттер 12
        
        Жоспар
Кіріспе 2
Зейін туралы жалпы ұғым ... ... ... ... ... мен ... ... және ішкі зейін түрлері. 6
Ұжымдық, топтық, даралық зейін түрлері. 6
Зейіннің негізгі қасиеттері 6
Зейінділік және адам ... ... ... адам ... ... орны ... тәрбиелеу жолдары 9
Қорытынды 11
Пайдаланылған әдебиеттер 12
Кіріспе
Қазақ әдетте біреудің білік – ... ...... хам –
қарекетіне, ақыл – парасатына, адамды тыңдай біліп, зейініне риза болса:
«Апырай, бұл бір ... ... жан екен ... - деп ... зейінді жан дегеніміз үлкен ұғымды береді. Ал керісінше сөзі
мен ісінің дәйегі жоқ, өзін жұрттың бәрінен ... ... ... қылықты адамға айтары «сол бір зейінсіз немені қойшы» деп, бір – ақ
ауыз сөзбен – ақ өз ... ... ... ... сөз ... ... бұдан артық жаза болмаса керек. Расында да ... ... үлде мен ... ... ... болмайтын, бағынбайтын бұл
ұғымдар адамның көкірек көзінің таразысы емес пе.
Жалпы зейін туралы туралы ұғымдар әр ғалымның зерттеулерінде ... ... ... ... ... ... ... ізденістің нысанына әбден лайық.
Зейін туралы жалпы ұғым
Зейін деп – адам ... ... бір ... бағыттала тұрақталуын
көрсетететін құбылысты айтады. Дәлірек ... ... ... ... ішінен керектісін бөліп алып, соған
психикалық әрекетімізді ... алу. ... ... жеке - ... процесс те, жеке адамның қасиеті де болып ... де ол ... ... өмір ... іс - ... ... тікелей қатысты болып, оның қызығуын, бағытын
көрсетеді. Психиканың ерекше ... ... ... ... ... ... Мұндағы қажетті шарт – объектіні ... ... сол ... ... ... ... орта құбылыстарына да,
адамның өзінің ішкі психикалық күйлеріне де бағытталуы мүмкін.
Мысал келтірейік. Оқушы математикалық ... ... ... Ол ... үңілген, мұнысы психикалық кейпінен жақсы ... ... ... ... ... ... ішіне тартады т.б.). Оқушы
есептің шығару жоспарын ойлайды, оның ... ... ... ... Есеп ... болып, азғантай үзілістен кейін тарихты, одан соң
географияны оқуға ... ... оқып ... ... ... ... Осы көріністердің бәрінде де бала ... ... өз ... ұйымдастырып, басқа объектілерден ойын бөліп
отырады.
Адамға тән әрекеттің кез-келген ... ... орын ... ... болуы қиын. Орыс педагогикасының атасы К. Д. Ушинский (1824 ... ... ... ... көрсеткен еді. «Зейін адам санасынан
қорытылып өтетін барлық ойды ... адам ... ... ғана есігі
болып табылады, демек, бұл есікке ілімнің бірде-бір сөзі соқпай өте
алмайды, егер де ол ... ... онда ... ... ... де
қалмайды».
Зейіннің физиологиялық негізі
Зейіннің ... ... И .П ... ... ... ... индукция заңына байланысты түсінуге болады. И ... егер ми ... бір ... қозу ... ... ... ... қалған алаптарында тежел у процестері пайда болатындығын
айтқан. ... адам бар ... ... қызу ... ... нәрселер туралы
жөнді ойлай алмайды. Осы кезде мидың бір ... ... ... ... да, ... ... ... болады (теріс индукция заңы).
Зейіннің физиологиялық негіздерін орыс физиологы, академик ... - 1942) ... ... ... да жақсы түсінуге болады.
Сыртқы дүниенің көптеген тітіркендіргіштерінің ішінде біреуі миға көбірек
әсер етеді де, мидың бір ... ... ... ... ... ... деп ... (Доминанта – латынның доминанс ... ... ... ету ... мағынада). Мидың осы күшті қозғыш алабы қалған
алаптардағы әлсіз қозу процестерін өзіне тартып алып отырады. Осыдан мидың
күшті ... ... онан ... ... ... ... беріле оқығанда адамға кейбір бөгде
тітіркендіргіштердің бөгет жасамайтыны, қайта ... ... ... ... байқалады. Сондықтан адам бар зейінін қойып кітап
оқыған кезде ... ... ... ... сағат
маятнигінің соғуы секілді) қашпауы керек. Бұл біздің басқа нәрсеге ... ... ... ... ... ... түсуге жәрдемдеседі.
Өйткені, жоғарыда айтылғандай, мидағы ... қозу ... ... ... ... ... ... солардың есебінен
күшейіп отырады. А.А.Ухтомскийдің доминанта теориясының мәнін И.П.Павловтың
« Қозудың оптимальдық алабы» дейтін теориясы онан сайын толықтыра түседі.
Қозу ... ... да ми ... ... ... ... онда әр ... қозу пайда болатындай жағымды «оптимальдық жағдай»
жасалып ... ... ... бар осы алап – ми ... ... ... ... физиологиялық негізі.
Бұл жөнінде И.П.Павлов былай дейді: «Бас сүйегінің сыртынан біз ... ... ... ... онда ми сыңарларының оптимальдық қозу ... жері ... ... біз ... отырған саналы адамның ми
сыңарларында формасы және ... өне бойы ... ... ... ... ... ... едік, бұлар ми сыңарларының барлық жерлерін
алып жатқан азды-көпті қара көлеңкенің ішінде үздіксіз қозғалып ... ... ... ... қозу ... қозғалыста болатындығн айта келіп,
оның мида ауысып отыруының өзі ... ... да ... ... ... құрылымы мен түрлері.
Зейін адамның еркіне ... ... ... және үйреншікті болып
үш түрге ... ... ... әдебиеттерде бірнеше синонимі
бар.Кейбір зерттеулерде ол пассивті зейін, енді бір құралдарда эмоциялық
зейін деп ... Бұл екі ... атау да мәні ... ... ... көрсетеді.Пассивті зейін нәрсеге бағытталған сананы
шоғырландыру үшін ерік ... ... емес ... білдіреді. Ал ырықсыз
зейінді эмоциялық деп атау зейіннің объектісі және соған ... ... ... мен эмоциялар, қызығулар, мақсат-мүдде арасындағы арақатынастың мәнісін
білдіреді. ... ... ... деп сананың белгілі объектіге бағытталып,
соған шоғырлануын айтамыз. Сан қилы тітіркендірдіргіштер ішінен зейінді
өзіне еріксіз аударады. ... ... ... ... ... арасынан
мұқабасы қызыл кітап бірден көз тартады. Мұның себебі – қызыл түстің ... ету ... ... ... Осы орайда, мәнерсіз бірқалыпты
айтылған сөз басқалардың назарын өзіне жөнді ... ... Ал ... ... ... ... өзіне еріксіз тартып алады. Кез – келген
тітіркендіргіштің адам ... ... ... оның ... Сондай – ақ, тітіркендіргіштердің жаңалығы да ырықсыз зейін
тудырады. Мәселен, жаңа маркалы автомашина, не ... ... ... ... ... оған еріксіз назар саламыз. Зейіннің осындай
қасиеттерін ескеріп, ... ... ... ... ... ... бермек. Әсер етіп тұрған тітіркендіргіштің басталуы мен аяқталуы
– ырықсыз зейінді тудырудың қайнар көзі.
Адамның таным әрекетінде көңіл – ... ... әсер ... ... ... ... тудырады. Мысалы, бояуы қанық заттар, құлаққа жағымды әуенді
дыбыстар, хош иісті өсімдіктер мен ... ... ... ... де ... ... еріксіз аударады. Көркемөнер
туындыларының адам сезіміне күшті ықпал етуі де ... ... ... ... мен ... әрекетін күшейте түседі. Ырықсыз зейіннің
тұрақты болуы ... ...... мен ... ... ... зейіннің көрінуіне төмендегі жағдайларсебеп болады:
а) күшті тітіркендіргіштер (көзді аштырмайтын ... ... ... ... ... мұрын жаратын иіс т. б.); ... мен ... мен ... ... ... ... ... өзгеруі,
дыбыстың, жарықтың артуы не кемуі т. б.);
ә ) адамның сыртқы дүниедегі объектілерге қатынас жасауының дәрежесі
(қызығу, қажетсіну, ... ... хош ... ... ... ... ... етеді.
Адамның ырықты зейіні әрекетті саналы түрде белгілі ерік ... ... ... көрінеді. Ырықты зейінде белгілі бір мақсат қойып,
объектіге ... зер ... ... ... ол ... басынан аяғына
дейін ерік – жігерді сарқа жұмсауды талап етеді.
Ырықты зейін ерікті немесе ... ... деп те ... ... бәрі сананың белгілі объектіге шоғырлауындағы адамның шешуші
рөлін көрсетеді. Сананың әрекеттің белгілі ... ... ... ... ... ырықты зейін дейміз. Ырықты зейіннің
психологиялық мазмұны адамның әрекетіндегі алға ... ... ... ... ... ... шофер, есеп шығарушы бухгалтер,
тәжірибе жүргізуші ғалым алдын – ала ... ... оны ... шығу
үшін соған саналы әрекетін бағыттайды. Олай етпеген жағдайда мақсатты
ісінен нәтиже шығара алмас еді.
Адамның ... ... ... ... ережелерді қолданып
жазба жұмыстарын дұрыс орындауы, жаңа терминдер мен шетел ... ... ... бәрі де ... ... арқылы іске асады.
Ырықты зейін мынандай ерекшеліктермен сипатталады:
1) Қандай болмасын бір әрекеттің талабына сай зейінді ... алу үшін ... ... ... ... қажет.
2) Үйреншікті жұмыс жағдайын жасап алып, алаңдататын ... ... ... ... ... ... ... түсіну үшін білімге шын ықыласпен
берілген дұрыс.
4) Түрлі қолайсыз жағдайларда да жұмыс істеуге машықтану. Мәселен, көңілді
алаң ... ... ... ... ... – күрсілдерде
де) әсеріне берілмей жұмыс істей беру. Бұл ... ... ... және ... етіп тәрбиелеудің ең жақсы жолы болып табылады.
5) Зейінді болуды өзіңе үнемі ескертіп отыру керек. Бір сөзбен ... ... деп іс - ... ... ... ... айтады.
Зейіннің екі түрі де бір-бірінен ешқашан қалмай ілесіп отырады. Ырықты
зейін ырықсызға, ... ... ... ... жиі ... Шындығында,
адамның үнемі ырықты зейін жағдайында болуы мүмкін емес. Оқушы алғашқыда
қызыққан нәрсесіне тікелей зейінін ... ал ... ... ... ... ... қызық емес басқа материалдарға да зейін қояды.
Алғашқы ... ... ... ... ... ... балаға түсінікті бола
бастайды. Бұл кезде оның ырықсыз зейіні сыртқа теуіп, ырықты зейіннің ... ... ... ... ұйымдастырудың маңызды шарты – адамның психикалық
күйі. Шаршап – ... ... ... ... ... ... Адамның
сырқаты, жан қинайтын бөгде ойлар т.б. ырықты зейіннің сапасын нашарлатады.
Ырықты зейінді күшейту үшін сөз ... ... ... алға ... мақсатты
тұрақтандыруға болады. Әрқилы жағдайларда жұмыс істей білу мен ... де ... ... ... болуына ықпал етеді.
Үйреншікті зейін – зейіннің ерекше түрі. Атынан ... ... ... ... ... ... Үйреншікті зейін – адамға табиғи сіңісіп
кеткен, арнайы күш жұмсамай – ақ орындалатын зейін. Сонымен, үйреншікті
зейін ...... әрі ... ... ... ... ... шоғырлануы.Үйреншікті зейіннің өзіндік ерекшеліктері бар. Ол
қызығу негізінде қалыптасады. Бірақ бұл нәрсенің қасиетіне ... ... ... ... ... ... ... Мұндағы маңызды
нәрсе – істің нәтижесі.
Әрекет кезінде үйреншікті зейіннің пайда болуы - әркімнің ... мен ... ... жемісі. Кейбір адамдар ауыр деген
жұмыстың өзін аса қиналмай – ақ, ...... ... ... ... ... ырықты зейін үйреншікті зейінге оңай ауысады. Ондайда адам
шаршағанын да байқамай қалады.
Зейіннің жоғарыда қарастырылған үш түрі де бір – ... ... ... іс - ... ... түрлері алма – кезек өзгеріп, бір
– біріне ауысып отырады. Ұстаздар оқу – тәрбие істерінде ... ... ... ғана ... ... олардың өз зейінін басқара
алатындай ерік ... ... баса ... бөледі.
Қандай нәрсеге болса үйреніп, жаттығып алған соң, адамның іс - әрекеті
дағдысына айналады. Үйреншікті ... де ... ... ... ... түрі болмасын іс - әрекеттен нәтиже шығаруға бағытталады. Егер ... ... ... ... ... ... көрінеді. Бірақ ұзақ
жұмысты тікелей қызығып істей істей беру де оңай ... ... ... ... орын ... Ылғи ... зейінмен жұмыс істеу де адамды
қажытып шаршатады. Сондықтан адам жұмысты зейіннің осы екі ... ... ... зейінмен істеуді әдетке айналдыруы қажет.
Сыртқы және ішкі зейін түрлері.
Объектісінің орналасу жағдайына ... ... ... және ішкі ... ... ... мен оның ... ерекшеліктерін дұрыс түсіну үшін
сыртқы және ішкі зейіндер ... дене ... ... реттеуге
бағытталған. Мұны перцептивті зейін деп те атайды.
Ішкі зейін – ... ішкі іс - ... ішкі ... ... бұл түрі ... ғана тән. Ол ... болмайды. Өйткені, олар
өз жан дүниесінің сырын шолып біле ... ... және ішкі ... ... бірі ... ... Себебі, сананы сыртқы әрі ішкі құбылыстарға бір
мезгілде ... ... Ішкі ... ... ... елестер,
ойлар.Бұлар адамның сыртқы қимылдары, ернінің жыбырлауы, жеке сөздерді
айтып ... дене ... ... ...... арқылы байқалады.
Ішкі зейіндер – сана мен өзіндік сананың дамуы үшін қажетті ... адам ... ...... ... ... ... алмайды.
Ойлай білу, ой арқылы әрекет жасау ішкі зейіннің жетілуімен байланысты.
Ішкі зейін қалыптаспайынша, адамның ақыл – ой, эстетикалық ... ... ... Жеке адамның дұрыс қалыптасуы үшін өткенді бағалау мен
бастан кешкендерге, көрсетілген қылықтарға зейін аударып, ... ... ... ... ... ... ... зейін түрлері.
Ұжымдық зейін – бір сыныптағы барлық оқушының зейінін белгілі бір іс -
әрекет ... ... ... ... ... сабақ өтуі жатады.
Бүкіл сыныптың зейінін ұзақ мерзім бойы ... ... ... ... ... ... оқушының зейіні басқа нәрсеге ауып кетуі де мүмкін. ... ... ұжым ... ... ауытқитындар да кездеседі. ... ... не ...... іс – ... ... рөл атқарады.
Топтық зейін – бір ұжым ішіндегі жеке ... ... ... Топтық
зейін сыныпта, лабороториялық тәжірибелер мен өзара тексеру ... Бұл – ... ... оқушы үшін де, мұғалім үшін де ... ... ... ... ... ... – бірі алаңдатады. Осындай
кедергіні жеңу үшін олардың тапсырманы мұқият орындап шығуларына жете көңіл
аударып, оны ... ... ... жоспарлау керек болады.
Даралық зейін өз міндетін орындауға әр адамның санасын бағдарлап, зейінін
шоғырландырады. Бұл – зейіннің кісі өзі ... есеп ... ... аса ... ... ... қасиеттері
Зейін мынадай ерекшеліктерімен сипатталады:
а) көлемі;
б) бөлінуі;
в) шоғырлануы;
г) тұрақтылығы;
д) ауысуы;
Зейіннің көлемі – адамның бір көргенде – ақ ... ... ... ... ... үшін ... аспабы қолданылады. Зейін
көлемін анықтау үшін уақыттың 1/10 секунд ішінде 10 – 12 ... ... ... не ... ... жиынтығы көрсетіледі. Осы уақыт ішінде
көріп қабылдау әбден жеткілікті, бірақ, көріеген барлық кескіндерді ... ... ... ... ... адам тек ... нәрсенің ғана атын
анықтап, өзгелерін жөнді байқай алмайды. Ал көріп тұрған барлық нәрселерді
саналы бейнелеу үшін әжептәуір уақыт керек. ... адам ... ... ... 4 – 6 ... тең. Егер әріптерден мағыналы сөз
құрастырсақ, онда көретін әріптердің саны ... ... ... ... ... өзі ... бір ... болады да, сынаушы кісі қалғанын,
дұрыс жазылмағанын аңғара алмайды.
Нәрселерді топтастыпу арқылы зейіннің көлемін ұлғайту ... ... ... ... білуге кедергі болмауы керек. ... және оның ... ... ... таным процестерінің
дамуымен тығыз байланысты болуы қабылдаудағы блік пен ... ... ... мен ... арақатысынан айқын көрінеді.
Физиологиялық тұрғыдан зейін ... ... ... мидағы
оптимальдық қозуы бар алапты кеңейте түседі. Бұл бірнеше ... ... ... ... ... ... біраз нәрсені қамти алатын
зейінді кең зейін дейді де, объектілерді ... ... ... ... тар ... ... тар, ... де жарамсыз қасиет емес. Әңгіме істен дұрыс
нәтиже шығара алуында. Адамның мамандығы, ... ісі оның ... ... ... ... өне бойы ... ... шұқшия жұмыс істеп
отыратын мастердің зейін көлемі айтарлықтай болмайды. Микроскоппен жұмыс
істейтін ғалымның ... де осы ... ... ... ... үшін мұғалім балаларды комплекс заттарды байқай
алуға, оларды бір объект ретінде қабылдауға машықтандырғаны дұрыс. Көрнекі
құралдардағы сөздер тым ұзақ ... ... ... ең ... бірден
оқып түсіну үшін әріптерді түрлі бояумен ... ... ... деп ... кез – ... іс - ... ... зейіннің
бір мезгілде бірнеше объектіге бағытталуын айтады.
Бір мезгілде өлең жаттап, әрі қарапайым қосу мен азайту ... ... ... ... оңай емес ... ... байқаймыз. Мұндайда бір
әрекет екінші әрекетке кедергі болады. Іс - әрекетке процесінде зейін бір –
ақ нәрсегеауады. ... оның ... ... – ми қабығындағы
оптималдық қозу ошағының жалғыздығы. ... ... іс - ... ... ... бөле бөлуде жетілдіріп, тәрбиелеуі қажет.
Мысалы, жас ұстаз өз ... ... ... бөле ... ... жекелеп көре алмайды. Сабақ айтып тұрып, қате жіберуі
де, оқушылар жауабындағы қателерді байқамай қалуы да мүмкін. Мұғалім назары
негізінен өзі айтып ... ... ғана ... Өз ... ... ... ... бұзып отырғанын да байқамайды.
Дегенмен, ұстаздық тәжірибесі біртіндеп жетіле түскендіктен, оның
оқу материалын меңгеруі мен түсіндіруі жеңілдейді, ... оған ... ... ... ... ... ... Әрбір нәрсеге зейін аудару іс -
әрекет үстінде дамып, бірте – бірте адамның жеке ... ... ... ... екі ... ... бөлу үшін ең кемінде біреуіне іскер
болу және мұндай объекті бір – біріне байланысты болуы шарт.
Зейінді бөдудің ... ... ... И. П. Павлов былай
дейді:
«... біз бір іспен, бір оймен айналыса жүріп, өзіміз ... ... ... бір істі ... ... яғни сыртқы тежелу механизмі бойынша, ми
сыңарларының тежелудегі ... ... ... өйткені біздің
басты ісімізбен байланысты ми сыңарларының пункті бұл кезде қатты қозуда
болады ».
Зейіннің ... – адам ... ... бір ... ... ... оның көлемімен, бөлінуімен де тығыз байланысты.
Зейін ... ... саны ... аз ... ... ... болады. Іс - әрекетті дәл және ойдағыдай орындау үшін зейінді күшті
шоғырландыра беру ... ... есеп ... ... ... ... тек есептеуге,
таңбаларға ғана аудармаса, онда ол есепті дұрыс ... ... ... физиологиялық негізі – қозудың оптималдық ошағы туғызатын,
бір уақытта пайда болатын теріс индукция. ... ... ... ми ... аз ғана ... күшті қозу пайда болады.
Зейіннің тұрақтылығы деп оның объектіге ... ұзақ ... ... ... бұл ... ... ... күшіне, әдеттерге т. б.
жағдайларға байланысты. Мысалы , өндіріс озатының не ... ... ... ... ... жатқызуға болады.
Зейінді бір жерге тұрақтатып, ... алу ... адам ... ісін ... ... оның әр ... ... анықтайды.
Зейінді тұрақтата алушылық саналы әрекетке өзіңді жеге алудың басты бір
белгісі ... ... осы ... оқу ... ... зор. ... ... назарын көп нәрсеге не белгілі бір әрекетке ғана аударып, ... ... – ақ ... ... ... жинақтай алатын
болады.
Ересек адамдар жұмыс үстінде зейінін 40 минуттай бір ... ... ... 10 – 20 ... ... қоюшылықтан кейінгі бірнеше
секундта көңілдің бір нәрсеге бөлінуі сол ... одан ... ... ... ... Қайта бұл секілді танығу,
жұмысты бірнеше сағат бойы жақсы, тұрақтап істеуге мүмкіндік береді. ... ерік – ... ... ... ... істеген жағдайда да оқтын ... ойы ... ... бір ... ауып ... Осылайша зейіннің бірде
әлсіздене, бірде күшейіп тұруын зейіннің толқуы ... ...... қасиеттерінің бірі. Мәселен, бар ілтипатпен кітап оқыған адам анда –
санда бөтен ойға түседі, басын көтеріп жан – ... ... ... ... ... ... көңіл аударған нәрсесіне ойының бөлінуіне,
зейінін ... ... ... ... ... ... ... Бұған қатты тітіркендіргіштер, күшті эмоциялық әсерлер, сондай – ақ
адамның өз еркін жөндеп билей ... ... ... ұзақ ... бойы іс - ... жеткілікті жұмылдыру үшін,
әсіресе, оның бөтен нәрсеге көңілі ауып кетпеуін ойластыру керек. Бұл ... ... ... етеді. Зейінді алаңдататын әр түрлі тітіркендіргіштерге
қарсы күресу – қажетті шаралардың бастысы.
Мәселен, ысқырған дауыс, ... ... ...... т. ... тынышын кетіреді. Зейінін жақсы ұйымдастыра алатын адамдар осындай
жағдайда да жұмысты тез және сапалы ... ... ... ... көп ... ... ... да укесел тигізе
бермейді.
Мәселен, машинаның дүрілі, ... ... ... ... ... ... ... отыра беруге болады. Ал қасындағы
адамның ... – шуы ... т. б. ... ... ... ... әрине, бұларды жоюдың мүмкіндігі болмаса, оған көңіл аудармай,
сабырлылықпен ... ... ... ... әрине, бұған ерік – жігер қажет.
Осындай ыңғайсыз жерлерде жұмыс істей ...... ... ... орыстың атақты жазушысы А. П. ... жас ... ... ойын – ... той – ... үстінде жазса, ал Мусоргский ... ... ... шығармаларын қонақта отырып – ақ жаза ... ... ... да адам зейінге кедергі келтіретін нәрселерді жеңе
алатын болуға ... ... ... ... отырып жұмыс істеуді ұнататын адамдар
да өзін ыңғайсыз жағдайларға төселттіріп, кез – келген жағдайда ... ... ... ие ... ... ... деп оның бір ... екінші объектіге әдейілеп
көшуін айтамыз.
Зейіннің ауысуының толқудан айырмашылығы – оның ... ... ... ... адам бір ... ... ... көшеді,
ал зейінді ауыстыру белгілі мақсатқа байланысты өзгереді. Іс - әрекет
үстінде адам ... жаңа ... ... ... бір ... ... не сол ... бір қырынан екінші қырына ауыстырып отырады.
Зейіннің бұл қасиетінің физиологиялық негізі – қозудың оптимальдық
ошағының тежеліп, жаңадан жасалуы. ... ... ... ... – қозу мен ... тез ... отыруына байланысты. Жүйке
процестерінің баяулығы зейннің ауысуын қиындатады.
Зейіннің ауысуы ... ... де ... ... ... бақылау жұмысын орындаған оқушының келесі сабақты бірден
бастап кетуі қиынға соғады.
Өйткені, олардың ... әлі де ... ... есеп ... ... жаңа жолдары мен амалдарын таптым ба» деген ойлар
тұрады. Зейінді күшті тітіркендіргіштерден әлсізге ауыстыру ... да ... ... оңайлату үшін әрбір нәрсенің қажеттілігі мен оған
қызығуды жандандыру қажет.
Зейіннің қасиеттері бір – ... ... ... және олардың іс -
әрекет кезінле өзара үйлесімді болуына тәуелді болып отырады.
Зейінділік және адам зейінінің типтері.
Зейіннің адам ... ... ... ... ... тән нәрселер: сезімталдық, ойдың айқындығы,
сезім кернеуі және ерік күшінің әсерімен істі ойдағыдай орындап ... ... ... ... шапшаңдығы. Мұндай жағдайда ырықты зейін басым
болады.
Зейінділік күй – адамның мүдделі ісі мен қажетті нәрсеге қызығуының
күшеюіне ... Бұл ... ... ... ... болады. Зейін
күйінің тағы бір қыры – зейінсіздік немесе зейіннің ... ... ... Ауыр ... шаршау, терең ойға бату, қызықсыз істі
орындау сияқты себептер кісі зейінін шашыратып, оны ... ... ... ... ... мінез сипатына қарай зейінді, зейінсіз, алаңғасар деп
қарастырамыз. Іс - әрекет кезінде зейіннің белгілі бір түрлері қосарланып,
зейінділікті тудырады. Еркі күшті, ... ... ... айқын, соған
жетуге талпынушы кісіге ырықты және үйреншікті зейін тән.
Зейінді тәрбиелеу жолдары
Балаларда тілдің ... ... ... зейіннің саңылауы
байқала бастайды. Ырықты зейін үлкендердің ... ... ... ... ... орай ... отырады (тазалық сақтау,
ойыншықтарын, киім кешектерін жинастыру, үлкендердің ... ... ... т. ... ... дейінгі балалардың зейінінің қалыптасуында ойын әрекеті
ерекше орын алады. Ойын арқылы бала ... ... ... ... ... фактілер мен құбылыстарды бір – бірінен ажыратып, оларға
назар ... ... ... ... қасиеттері (көлемі, бөлінуі, тұрақтылығы т.
б.) жақсы байқалады. Бұлардың бәрі үлкендердің басшылығымен жетіледі.
Мектеп – ... ... оқу – ... процесінің талаптарына
байланысты жүйелі түрде қалыпттастырып ... ... орын ... ... – балалардың зейінін тәрбиелейтін негізгі тұлға. Бұрын ойыннан
басқаға көңіл бөлмей келген бала оқуға бірден ... ... ... ... дейін отыруға оның шыдамы жетпейді. Олардың алғашқы кезде
сабақтың аяқталуын ... ... ... да ... ... ... ... ой - өрісінің көрнекілігіне де байланысты.
Мәселен, бірінші сынып оқушылары ... ... ... ... ... ... ... көңіл аударады да, ең негізгі міндеті –
есеп шығаруды ұмытып кетеді. Бұл ... ... ... ... бір
ерекшелік зейін көлемінің өте тар келетіндігі. Мұғалім осы жағдайды есінде
қатты ұстағаны дұрыс. Ол сабақты бала ұғымына түсінікті, тіл ... ... ... көрнекі құралдарды тиісінше ... бала ... ... ... түседі де, зейіннің бөлінуі кемитін болады.
Оқушы зейіні негізінен сабақ үстінде тәрбиеленеді. Сабақтың ... бала ... ... ... мұғалімнің сөзі оның көкейіне
қонбайды., қиялын ... Бір ... ... ... ... өзінің мақсатына жете де ... ... ... ... еске ... ... шаралары мына төмендегілер:
1. Бірінші сыныптан бастап оқушыларды зейінділікке ... ... ... түрлерін дамыту естен шықпайтын болсын. Бұл жөнінде
К.Д.Ушинский былай деген: « Балаға оқуды ... ете білу ... ... ... ... ... ... тапсырмаларды да бұлжытпай
орындауды талап ету керек, бұл жұмысты орындағанда бір ... ... ... екі жағын теңестіру арқылы еріксіз зейінді тудырып
отырумен қатар, балада ... ... ... ... қарамастан оны
жаттықтырып отыру керек.».
2. Бүкіл сыныпқа не жеке оқушыларға берілетін тапсырмалар дәл, анық, қысқа
болып келсін.
3. Бала ... ... де ... , ... ... байқағыштыққа
тәрбиеленуі тиіс.
4. Зейінді күшті және ... ... ... бірі – ... ... ... ерік ... ұштастырып, отыру қажет.
5. Төменгі сынып оқушыларынынң ... ... әлде де ... ... еске алынсын. Олардың шаршап кетпеуін қадағалау, орынсыз
жалықтырмау, ауыр, жеңілдігі әртүрлі пәндерді ... ... ... сай ... секілді мәселелер де зейін
тәрбиесіне қатысы бар шашалар.
Оқушылардың зейінін дұрыс ... ... жеке ... ... де маңызы зор. Егер мұғалімнің өз зейіні дұрыс ұйымдаспаған
болса, яғни, ол біресе оқытып, нені бастап, нені ... ... ... ... ... ... дұрыс тәрбиелей алмайды.
Мұғалім балаларға сабақ үстінде зейінін дұрыстап аудара ... ... ... ... ... ... да жөнді нәтиже шығара
алмайтын болады. Мұғалім: «Кейбір оқушылар сабаққа ... ... ... ... бұл ... оның сабақты дұрыс ұйымдастыра
аламауыныың ... өз ... ... ... ... ... : ... балалар бірдемені түсінбейтін болса, онда
оқытушы оларды кінәлауға тиіс емес, оларға түсіндіре алмай отырған өзін
кінәлауға тиіс», деп өте ... ... ... ... ... ... ... ішінен
керектісін бөліп алып, соған психикалық әрекетімізді тұрақтата алу.
...Зейін – адам жан ... ... ... ... бірден – бір есік.
Егер зейін болмаса, заттарды, құбылыстарды жақсылап, толығырақ ашығырақ
қабылдауға, оларды санамызды сәулелендіруге болмас еді.
Зейінді дамытудың ең ... ... ... ... болуға өзіңді үйрету.
Өзің туралы ойдан, өз қам – қарекетіңнен бойыңды ... ... ... мен ... қарай зейін адамның психологиялық
құрылымында айрықша орын алып, оның іс-әрекет түрлерінде, бағыт бағдарында
айқын көрініс ... Бір ... ... ... - адамның саналы
әрекетінің, жалпы психикалық дүниесінің есігі деуге болады.
Пайдаланылған ... Қ. ... ... .
2. ... ... психология» .
3. Сәбет Бап – баба «Жалпы психология» .
4. Жарықбаев Қ. «Жантану негіздері».
5 ... Ә. ... ... .
6. ... Б. ... ... ... психология» .
8. Алексеев Г. «Профессия – конструктор»
9. Немов Р. «Психология»

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жасөспірімдердің қарым-қатынаста зейін қасиеттерінің психологиялық ерекшеліктері59 бет
Зейін. Зейіннің қасиеттері9 бет
Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеу үрдісін зейін қасиеттерін дамыту64 бет
12 жылдық білімге көшу жағдайында балаларды психологиялық тестілеу арқылы дамыту мен түзетудің маңызы10 бет
Жалпы психология213 бет
Жеке тұлғаның бейімділіктерін психодиагностикалық зерттеу тәсілдері9 бет
Оқушылардың ақыл-ой тәрбиесі мен дамуы. Олардың өзара баланысы.41 бет
Психология ғылымында қарым- қатынастың теориясы48 бет
Іс-әрекет және мінез-құлық мотивациясы. сана мен зейін бірлестігі7 бет
Жасөспірімдердің ерікті зейінінің өзгеру динамикасы30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь