Білім эволюциясы

Ғылым эволюциясы
Ғылым адамға өз өмірін сақтап калу үшін қажетті білім негізінде пайда болды. Адам шөптерді қоректену және дәрі-дәрмек ретінде пайдалануды үйреніп, жануарлардың мінезін бақылап, оларды қолға үйретті, рудамен тәжірибе жасап, әртүрлі металдарды балқытып шығаруды үйренді. Табиғатпен алуан түрлі тәжірибе жасау барысында адам өзінің өмірін ыңғайлы етуге бағытталған көптеген әдіс – айланы ойлап тапты. Қазіргі замандағы біз ыңғайлылық, денсаулық және ойын - сауық үшін былай қарағанда өзінен өзі болуы керек сияқты көрінетін заттар мен құбылыстар ғылымның арқасында пайда болған. Қазіргі заманда ғылым түсінігінде, адамзат баласының жүріп өткен жолдары көрсетіледі және адамның қалыптасуының құралдары мен әдістері болып табылған, ғылымның тарихи – мәдени құбылыс ретінде пайдалануының нысандары көрініс тапқан.
Ғылыми эволюцияның білімді жинауға, сақтауға және ұрпақтан ұрпаққа беруге себеп болған басты фактордың бірі болып жазбаның ойлап табылуы болды. Шумерлердің пиктографиялық жазбасы б.э.д. 3200 ж.ж. бұрын пайда болды. Б.э.д. 3000 ж.ж. Египетте иероглифтік жазба деген атқа ие болған жазбаның жаңа жүйесі пайда болды. Бұл жүйеде әріпті, дыбысты және сөздерді белгілеу үшін символдар пайдаланылған. Б.э.д. 2800 ж. бұрын шумерлердің көршілері болған вавилондықтар, ассириялықтар мен парсылар пиктографиялық жазуды ұшты жазбаға (клинопись) айналдырды. Ақырында б.э.д. 1300 ж. бұрын Сирияда ең алғашқы алфавит жасалып шығарылды. Онда 32 әріп болды, әріптің әрқайсысы белгілі бір дауысқа сәйкес болды. Көне гректер осы жазба жүйесін қабылдап, ол кейін латын алфавитінің негізі ретінде қолданылды.
        
        БІЛІМ ЭВОЛЮЦИЯСЫ
Ғылым эволюциясы
Ғылым адамға өз өмірін сақтап калу үшін қажетті білім ... ... Адам ... ... және ... ретінде пайдалануды
үйреніп, жануарлардың мінезін ... ... ... ... ... ... ... металдарды балқытып шығаруды үйренді. Табиғатпен
алуан түрлі тәжірибе жасау барысында адам ... ... ... ... ... әдіс – ... ойлап тапты. Қазіргі ... ... ... және ойын - ... үшін былай қарағанда өзінен өзі
болуы керек сияқты көрінетін заттар мен құбылыстар ғылымның ... ... ... ... ... ... ... баласының жүріп өткен
жолдары көрсетіледі және адамның қалыптасуының құралдары мен әдістері болып
табылған, ғылымның тарихи – мәдени ... ... ... ... ... ... ... жинауға, сақтауға және ұрпақтан ұрпаққа
беруге себеп болған басты фактордың бірі ... ... ... ... ... ... ... б.э.д. 3200 ж.ж. бұрын пайда
болды. Б.э.д. 3000 ж.ж. Египетте иероглифтік жазба деген атқа ие ... жаңа ... ... ... Бұл ... әріпті, дыбысты және сөздерді
белгілеу үшін символдар пайдаланылған. Б.э.д. 2800 ж. бұрын шумерлердің
көршілері болған ... ... мен ... ... ұшты жазбаға (клинопись) айналдырды. Ақырында б.э.д. 1300 ж. бұрын
Сирияда ең алғашқы алфавит жасалып ... Онда 32 әріп ... ... ... бір ... ... ... Көне гректер осы жазба жүйесін
қабылдап, ол кейін латын алфавитінің негізі ретінде қолданылды.
Көне әлемде білімнің жеткіліксіздігінен ... ... ... күші ... ... зерттеушілер құдайдың абыздары деп
саналды. ... ... деп ... ... ... ... аса ... деп санап, ай мен жұлдыздардың орналасуына қарай, Ніл өзенінің тасу
уақытымен ... ... ... мерзімдерін анықтап отырды. 365
күннен тұратын ең ... ... ... ... Имхотеп жасап
шығарғандығы белгілі.
Өз кезегінде шумерлер (б.э.д. 4000-3200 жыл бұрын) ... ... ... тауып, өздерін шебер математик және астрономдар ... ... ... 1900-600 жыл ... көп жылдық бақылаулардың
нәтижесінде құрастырылған, планеталардың жылжуын ... ... ... мен планеталардың қозғалуы жайлы жорамал бере ... ... ... ... ... ... ... Вавилондықтар жұлдыздарды өз құдайларының атымен ... ... ... ... ... ... болып
табылды.
Жалпы қабылданған ұғым бойынша қазіргі заман ғылымының бастамасы –
ертедегі грек мәдениеті болып табылды, бұл ... ... ... ... ... ... заман ғылымының негізін салушы
Н.Коперник, И.Кеплер, Г.Галилей қуаттады. Ертедегі ... ... ... зерттеуінің тереңдігі соншалық, олар түрлі ... ... ... ... ... ... ... қоршаған әлемде бақыланып отырған құбылыстар мен
заттарды діни жағынан емес ... ... ... ... ... ... ең ... жетістіктерінің ішінде заттардың
атомдық құрылысы жөніндегі ілімді ... ... мен ... ... ... ашуы болып табылды. Ежелгі ... атом ... ... ... ... ... Лавуазье,
Менделеев секілді көрнекті табиғат зерттеушілерінің еңбектеріне үлкен ықпал
етті. Ежелгі грек ғалымдарының еңбектерінің нәтижесінде, олардың идеяларына
сәйкес атомдық ... ... ... ... ... заттардың
физикалық-химиялық құрылысы жөніндегі теориясы жасалды. ... ... Х1Х ... ... ... ғалымдар тамаша жетістіктерге жетті.
Гректердің идеялары Европаға арабтар арқылы таралды. Ежелгі гректердің
барлық еңбектері ... араб ... ... ... ... бойынша таныс.
Араб ғалымдары антикалық дәуірдің идеяларын ... ... ... Европаға жеткізе білді. Ортағасырлық арабтар, кейін римдіктер
ие болған ертедегі гректер философиясы мен ... тек ... қана ... ... аса ірі ... ... де жетті. Араб әлемінде әсіресе
900 – 1200 ж.ж. аралығы ғылым мен өнер ... ... ... ... ... ... ойлап тапты. Тіпті олардың ақындары бірінші болып
математикамен айналысып, кейін ақын ... өлең ... лкен ... өсуі медицинаның дамуына ықпал етті. Қазіргі ... ... Абу Али Ибн ... ... ... канондары" атты
еңбегі XІV ғасырға дейін дерлік барлық дәрігерлер үшін канондар ретінде
пайдаланылды.
Араб ... ... тек қана ... ... ғана ... – ақ ... терминдер енгізді: аль хебри - алгебра, аль хемия-
алхимия, аль хогол-алкоголь және т.б. ... ... ... ... және грек ... ... де, олар көп ... терминдер
ретінде қалыптасады. Ал араб оқымыстылары болса сол терминдерді ... ал ... ... ... ... ... ғылымның тек өзіне ғана тән
түсініктері мен терминдерден құралған тілі болатындығы ... ... ... ... ... ... қатар ғылыми терминдер түрінде
қолданылады. Бірақ терминдердің өзін арабтар ойлап шығарған.
Білім ұрпақтан ... ... ... жеткізілді, кітаптар қолмен
көшіріліп отырды. ... ... ... ... ... ... кітаптар өте аз болды және өте қымбат тұрды. Қағаз бен ... ... ... болысымен, кітапты қолмен көшіруші бір жылда жаза алмайтын
парақты, кітапты ... ... бір ... ... ... ... ... Кітаптар мен брошюралар көпшіліктің қолына тиді, бұл ... ... ... таралуына тікелей әсер етті.
Ең алғашқы басылым VІІІ ғасырда Жапонияда жарық көрді деп есептеледі.
Бұл ойып жазылған ағаш ... ... ... ... ... салынған дұғалар болды. («Алмас сутра – б.э.д. 868 жылы ең
алғашқы ... ... ... ... ... ... шығаруға өте көп уақыт
қажет болды, оның ... бұл ... тек бір ғана ... ... ... ... Шамамен, 1045 жылы Қытайдың императорлық сотының мүшесі Ли
Чен құрамалы шрифтті ойлап тапты. Ол ... ... ... ... жасап,
олардың әрқайсысын темірден жасалған арнайы рамаға ... ... ... ... ... ... ... жаңа беттер
жасауға болатын еді.
XV ғасырда қытайдың баспа тәсілдерімен таныс емес, немістің алғашқы
баспашысы Иоганн Гутенберг (1400-1468 ж.) ... ... өз ... ... ... Ол әрбір әріпті темірден құйып жасады. Сөздерді
құрайтын әріптер бір ағаш ... ... ... ... ... ... бояу ... бір парақ қағаз салынды. Осындай әдіс бір беттің
мыңдаған ... ... одан ... ... беттерді басып шығаруға
мүмкіндік берді. 1500 жылға ... ... –100, ал ... – 30 ... іске ... қызмет еті.
Қазіргі заманғы ғылым ХVІ-ХVІІ ... жаңа ... ... ... ... шығару кең таралғаннан кейін ... ... басу бұл ... коммерциялық қызмет, яғни пайда ... ... ... ... Неміс философы К.Ясперс ғылымның қалыптасуының екі
кезеңін көрсетеді:
1 кезең - ғылымның логикалық және ... ... ... грек ғылымы және Қытай мен Индиядағы ғылыми танымның алғашқы
қайнар көздерінің қалыптасуы;
2 ... ... ... ... орта ... соңында пайда болып,
XVІІ ғасырда бекінуі. XVІІ ғасырда біз ғылыми ... ... сөз ... ... жаңалықтар мен әрекеттер жасалды. Осы кезеңде ғылымның
радикалды жаңа әдістері мен ... ... жаңа ... ... ... - ... ... және философ, Галилео Галилей –
италияндық астроном, Уильям Гарвей – ... ... ... ...
неміс астрономы, Исаак Ньютон – ағылшын математигі, механик, физик және
астроном, ... ...... ... және ... ... Ханс Янсен
ойлап тапқан микроскопты жетілдірген ағылшын оқымыстысы ... Гук ... да ... ... ... ғылымның негізін салды. Бұл ұрдістің
негізгі себебі, XVІІ ... ... ... ... ... және
адамның табиғатқа деген үстемдігін орнатудың тәсілі ретінде қарастырылуында
болды. Декарттың замандасы ... ... ... ... ... ... ғылым дамуының қажеттілігін негіздеуге көп күш жұмсап,
"Күш - білімде" деген әйгілі ... ... ... ... ... ... табиғат - ананы ... ... ... ... Ф.Бэкон тәжірибелік танымның міндеттерін анықтай ... ... ... ... ... ие ...
сөзін қолданды. Осындай ғылыми инквизициялардың нәтижесінде табиғаттың
құпиялары ашылды (орыстын ... ... ... ... ... XVІІ ғасырда Лондонда Корольдік ... (1662 ж.) және ... ... ... ... (1666 ж.) ... кезеңнен бергі ғылыми ойды төмендегідей екі түрде сипаттауға
болады: 1) нәтиже беріп, оны ... ... ... ... ... 2) ары ... бөлшектенуге келмейтін аса қарапайым элементтерді
іздестіруге бағытталған аналитикалық көзқарастың үстемдігі (редукционизм).
Көптеген ғалымдардың ... ... ... ... ... ... XVІІ ғ. ... болуы кездейсоқ жағдай емес. Ғылымның
пайда болуының ...... ... жаңа ... ... Яғни ... ғылымның пайда болуы мен дамуына орасан
зор ықпал жасап, батыс ... ... ... ... Ғылымның
дамуының әлеуметтік қозғаушы күштердің бірі ретінде жаңа табиғи ресурстар
мен ... ... етіп ... келе ... ... өндірісті
көрсетуге болады. Бұл қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін ... күші ... ... ... ... туды. Сонымен қатар жаңа
ғылымға тән жаңа ... ... ... олар ... ... ұсынған
мақсаттары мен міндеттерінен елеулі түрде өзгешеленді.
Батыс ... ... ... деп ... белгілі, сол
себепті болар, ол капиталистік өндіріспен өте жақсы ұласып кетті. ... ... пен ... ... ... есебінен барынша мол
табыс табуға мүмкіндік беретін аса рационалдық жүйе ретінде ... ... ... ... ... өзіне ғана тән ерекшелігі
ғылымның іс - әрекеттік бағытталуы. ... егер де ... ... ... көзі жетпесе, бір де бір капиталист ғылыми
зерттеулерге қаражат бөлмейді.
Алайда барлық ... ... мен ... ... оң ... жоқ. ... ... Тимоньенің иненің құлағын, әдеттегідей
иненің соңына емес басына орналастаруы (1830 ж.) ... ... ... ... ... Бірақ тігін машиналары жасалып шығарыла бастаған
кезде, тігіншілер жұмыссыз қалудан қорқып, 80-ге тарта ... ... ... ... ... ... ... басып шығарудағы
Гутенбергтің жетістіктеріне саудагер Иоганн Фуст назар аударып, Гутенбергке
алғашында қаржылай ... ... ... 1455 жылы тез ... ... ... қарсы сот ісін бастаған. Сот ісін жеңген ол ... ... ... ... ... ... ... көмекшісі болып
жұмыс істеген күйеу баласымен бірге жаңа іс ... да ... ... ... ... ... жатқан дәлелдемелерге, сондай – ақ 1967 және ... ... ... ... ... ие ... ... мойындағаның танығандығына қарамастан, эволюциялық ... ... ... сенімсіздікке, түрлі сын мен тіпті оны жоққа
шығарушылыққа ұшырауда.
Қазіргі заманның ғылымы ... мен ... ... ... ... оны ... аса ... құралына айналды. Оған көз жеткізу үшін
ұялы телефондар мен ... ... мен ... ... ... ... жұмыссыздық пен көшелердегі қайыршылықты еске түсіру
жеткілікті. Бұның ... ... деп ... ... ... тән ... Осы ... және капиталистік қатынастардың негізі
ретінде техникалық мәдениет пен қоршаған орта ресурстарын ... ... ... ... ... бұл ... және техникалық ғылымдардың қоғамның басты ... ... ... ... негізінде дамып, пайда болған.
Басқа сөзбен айтқанда, ғылымның дамуының әлеуметтік қозғаушы ... жаңа ... ... мен ... ... ... ... болып табылды. Осы қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін қоғамның
өндіргіш күші ретінде ғылым қажет ... ... ... социалистік
жүйенің құлауы жаңа капиталистік қатынастардың бүкіл әлемге ... ... Сол ... ... сәтте капиталистік техникалық мәдениет өзіне тән
қарама-қайшылықтарына қарамастан қазіргі заманның әлемдік қауымдастығының
идеалы және бас иетін құдайы ... ... ... ... ... қуатты капиталистік елдер секілді пайда табудың жолына түсіп отыр.
Ғылыми танымның құрылымы
Ғылымды - эмпирикалық тексеру ... ... ... дүние танымның ерекше рационалды әдісі деп таниды.
А.А.Горелов, аңызға айналған ... ... ... әлемдік тартылыс
заңның ашылуың мысал ете ... ... ... ... ... ... ... Осы аңыз бойынша Ньютонның басына кенеттен алма құлап,
сол ... ... ... бір ... ой ... ... ол ... әлемдік
тартылыс күші туралы заңды ойлап тапты деп саналады. Бұл жерде алманың
Ньютонға ... ... ... ... қанша түссе де, олардың
ойларына ешқандай ойдың ... ... ... дұрыс.
Сонымен эмпирикалық факт – яғни алманың түсу оқиғасын қарастырайық.
Бұл жерде көрсетілген оқиға ғылыми ... ... ... ... ... ... Шынымен де алмалар үнемі құлап тұрады ма жоқ па ... ... ... ... күтуге де болады. Біздің бұл әрекетімізді
зерттеудің ... ... ... деп ... ... Бұл ... бақылау
деп аталып, жаратылыстанудың кейбір салаларында ол зерттеудің жалғыз
эмпирикалық әдісі ... ... ... ... ... ... құлауын күтудің ешқандай да қажеттілігі жоқ.
Оның орнына алма ағашын сілкіп, яғни тәжірибе ... ... ... ... ... ... жүргізу барысында біз табиғатқа
сұрақ қойып, одан ... ... ... ... ... ... бірі – оны зерттеуші кез келген уақытта жүргізе алады.
Алма ағашын ... көру ... ... ... нәтижесінде біз
барлық алмалардың бірдей екендігін байқаймыз. Бірақ физикалық ... үшін тек ... ғана ... Ол үшін бізге басқа да денелерді
қарастыру ... және ... ... бір – ... ұқсамауы соғұрлым
тәжірибе үшін пайдалы.
Байқап қарасақ, барлық денелер оларға белгісіз бір күш әсер ... ... ... ... ... барлық денелер құламайды. Мысалға Ай, Күн
және басқа да Жерден алыс аса ірі және ... ... ... денелеріне
қатысты жағдай мүлдем басқаша. Яғни біз бұл жерде әртүрлі денелердің бір-
бірінен ерекшеліктерін анық ... бұл ... ... ... ... ... бөлек көрінетін денелердің өзара ортақ белгілері бар ма?
Әртүрліліктерінен ұқсастық табу – бұл ... ... ... ... барлық денелермен эксперимент жүргізу мүмкін емес.
Денелердің айырмашылықтарындағы аналогияларды іздестіріп табу- ғылыми
зерттеулердің ең ... ... ... денелерге дерлік тәжірибе жүргізуге
болмайды.
Егер де біз, бәрібір де тәжірибе қажет деп ... ... ... яғни ... мен ... дененің өзімен салыстырғанда
пропорционалды түрде бірнеше есе кішірейтілген денелермен жүргізуге болады.
Модельді эксперименттің ... ... ... ... ... ... қолдануға болады.
Модельді эксперименттен де басқа, яғни ойша ... ... ... Ол ... ... жоқ ... ойша ... оларға ойша тәжірибе
жасау қажет.
Бұдан соң эмпирикалық зерттеулердің қорытындысын жазу, яғни зерттеу
қорытындыларын ... ... ... ... ... қорытындыларды жазу,
зерттеудің нәтижелерін жалпылап, түсініктер мен терминдердің мәнін ... ... ... ... түсіндіру қажет.
Түсініктер қалыптастыру - зерттеудің келесі теориялық деңгейіне
жатады, бұл ... ... ... теориялық болып табылады. Ғылымда
түсініктер мен терминдер ерекше рольге ие. Терминді түсіндіру (басқа ... ... ... ... ... ... мәнін терең
түсінуге мүмкіндік береді. Ғылыми терминдер мен белгілер – ... ... өте көп орын ... сол ... ... ... ... ережелердің фальсификациялануы қағидасы, яғни олардың
тәжірибеде тексеріліп және жоққа шығарылуы, ғылымда ... ... ... бір ... ... бірнеше заңның жиынтығы теория ... ... ... ... осы ... ... ... фактілерді ескі теорияға ... ... ... жаңа ... ... ... ... – ақ осы теорияны ... жаңа ... ... ... ... дейін дәлелі болып
есептеледі.
Ғылыми танымның құрылымдық схемасын төмендегіше ... ... факт ( ... факт ( ... ( ... ... ( ... ( ойша тәжірибе ( зерттеулер қорытындысын эмпирикалық деңгейде
бекіту ( эмпирикалық жалпылау ( ... бар ... ... ... ... құру ( оны ... ... тексеру ( жаңа түсініктерді
қалыптастыру ( терминдер мен белгілерді енгізу ( ... ... ... ... шығару ( теория ойлап шығару ( оны тәжірибеде тексеру ( қажет ... ... ... ... біз ғылымның – бақылау, тәжірибе, гипотеза, теория ... ... ... Өз ... ... ... болсақ, бұл – бақылау және тәжірибемен дәлелденген эмпирикалық
жалпылаулар және ... ... ... ақ, бұл жерде теория мен
аргументтерді ойлап ... ... ... ... ... кем рөл атқармайтындығын көрсету керек.
Жоғарыда айтылғанның нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... Ғылымда қүдіретті күштің көмегімен
ешқандай құбылыс жүзеге аспайды, осыған сәйкес Ньютонның басына алма құлауы
мен оның бүкіл ... ... ... ... арасында аса үлкен ара
қашықтық бар. Бұл қашықтықты тек ... орын алып ... ... ... бойы бақылау, тәжірибе жүргізу, болып жатқан ... ой ... жаңа ... ... табу және т.б ... ... ... ғана игеруге болады. Бірақ ғалым күрделі ойларға шомып,
ұқсас ... ... ... оның басына алманың құлауы, ғылыми
жаңалықтың аяқ асты пайда болуына ықпал етуі де ... ... ... ... ғылыми зерттеулердің құрылымы, кең мағынада
ғылыми ... ... ... ... әдістің өзі болып табылады. Әдіс – бұл
белгілі бір қорытындыға ... ... ... ... ... негізін салушылардың бірі - Ф.Бэкон танымның ... ... ... ... ... ... деңгейі әртүрлі,
сол себепті барлық адамдардың жетістікке жетуге деген мүмкіндіктерін
теңестіру үшін ... бір ... ... ... әдіс ... құрал болып
табылады. Сондай – ақ, әдіс ... ... ... қана
қоймай, олардың іс - әрекетін біркелкі жасап, ғылыми зерттеулердің ұқсас
нәтижесін ... ... ... ... ... ... ... яғни қолданылатын
әдістердің жиынтығына негізделген. Осыған қоса әрбір ғылым саласы тек ... ... ғана ... сол ... ... ... әдіске де ие
болады.
Зерттелетін заттардың әртүрлілігінен пайда болатын, жаратылыстану
ғылымы мен ... ... ... ... бірқатар
айырмашылықтар бар. Жаратылыстану ғылымы методологиясында заттың ... ... ... ол ... ... ... тыс қалған. Мысалы, тарих ғылымында заттың пайда болуын, оның
жеке ерекшіліктерінің толығымен ... ... ... ... ... ... ... бойынша ажыратылады: 1) әлеуметтік таным өзін - өзі жоюшы
нәтижеге алып келеді ... ... білу осы ... өзін ... соғады”-деп жазды кибернетиканың негізін салушы Н.Винер); 2) егер
жаратылыстану ... ... ... ... ... ... танымда ондай емес. Сондықтан, әлеуметтік таным методологиясы
фактілерді жалпылап қана қоймай, ... ... ол аса ... ... ие
индивидуалды фактілермен жұмыс істейді. Осы ... ... ... ... ... де түсіндіріледі. Гуманитарлық ... ... тән ... ... ... ғылымда жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдардың
методологияларының бір-біріне жақындасу ... ... ... ... және ... ... әлі де ... әдістер эмпирикалық және теориялық әдістер болып бөлінеді.
Эмпирикалық ... ... ... бақылау – объективті шынайылықты арнайы түрде қабылдау;
2) суреттеу – объектілер туралы мәліметті табиғи және жасанды ... ... ... ... ұқсас қасиеттері немесе белгілері бойынша
салыстыру;
4) тәжірибе ...... ... ... жағдайлар
қайталакғанына байланыстыөзгерістерді арнаулы дайындалған орындар арқылы
бақылау.
Зерттеулердің ... ... ... ... ... ... - зерттеліп отырған шынайы процестердің
мағынасын ашатын абстрактылы-математикалық модельдер ... ...... ... ... ... яғни
дәлелдеуді қажет етпейтін тұжырымдардың негізінде теория құру;
3) гипотетикалық - дедуктивтік әдіс – ... ... ... ... ... байланыста болатын гипотезалардың
жүйесін жасау.
Зерттеу ... ... аса ... ... ... де, дәстүрлі түрде оларды үш топқа: жалпы ғылыми, интерғылыми ... ... ... бөлу ... ... ғылыми әдістер барлық ғылым
салаларына тән және ... ... ... ... пайдаланылатын
логикалық әдістерді, яғни: бақылау мен тәжірибе, анализ бен ... ... ... ... мен ... аналогия, классификация мен
систематизация, генетикалық әдіс, т.б. біріктіреді. Интерғылыми ... ... ... ... ... ... ... жатады. Жеке ғылыми әдістердің көптеген ғылыми топтары бар.
Жалпы ғылыми ... ... ... ... ... ... анализ – жан-жақты зерттеу мақсатында бүтін бір затты құрамдас
бөліктерге ... ... ... және т.б) ... синтез – заттың құрамдас бөліктерін біртұтас затқа біріктіру;
- абстракциялау - зерттеліп отырған құбылыстың қажетті емес қасиеттері
мен қарым-қатынастарынан ... ... ... мен қарым-қатынастарын
бөліп алу;
- жалпылау – объектілердің жалпы белгілері мен қасиеттерін анықтауға
мүмкіндік ... ... ... ... – жеке ... ... ... тұжырым жасауға мүмкіндік
беретін зертеу мен талқылау әдісі;
- дедукция – жалпы тұжырымнан жеке тұжырым жасауға ... ... ... ...... бірдей белгілерінің ұқсастығы ... ... ... ... ... беретін таным әдісі, басқаша
айтқанда, аналогия - ғылымның бір ... ... оның ... транспозициялануы, мысалға: тарихи аналогия, кеңістіктік аналогия
және т.б
- классификация- зерттелетін ... ... ... маңызды
белгілері бойынша түрлі топтарға бөлу (әсіресе, биология, ... ... т.б. ... түрлі бөлімдері).
Зерттеу процесі барысында төмендегідей интерғылыми ... ...... дамуы немесе белгілі бір тарихи кезеңдегі
тенденциялардың ашылуы, яғни жасалған ... мен ... ... басқа аймаққа ауысуы;
( интерполяция - құбылыстардың динамикалық қатарында көрінбейтін,
бірақ осы ... ... ... ашу ... параметрлерді,
функцияларды, көрсеткіштерді табу;
( модельдеу – шынайы түрде бар процестер мен құбылыстардың логикалық,
информациялық және графикалық ... ... яғни ... ... ... модельдеу – түпнұсқаның ... ... ... ... – дәл ... ... арқылы
зерттеу;
( ретроспекция- объектінің жүйелі түрдегі сипаттамасын алу үшін
зерттеу ... ... ... ... яғни оның әртүрлі уақыт
кезеңдеріндегі дамуының динамикалық қатарын ... ... ... - ... ... эксперттердің тұжырымдары мен
ойлары;
Күрделі құрылымды объектілерге анализ жасау үшін ... ... ...... ... бір ... ... топтарға бөлу;
- селекция – зерттелуге келетін варианттарды іріктеп алып, маңызы ... алып ... ...... ... жалпы сипаттамаға
біріктіру.
Егер объектінің ... ... ... оны ... ... яғни ... сипаттамаларды жеке сипаттамаларға
жекелендіреді.
Жоғарыда ... ... ... ... тәсілдің ешқайсысы да, дара
түрде зерттеудің ... ... мен ... қажетті
деңгейде қамтамасыз ете алмайды. Сол себепті зерттеуде жоғары нәтижеге жету
үшін ... ... ... ... пайдалану ғана тиімді бола алады.
Ғылыми танымның логикасы мен парадигмалары
Зерттеу құралдарына түрлі процедуралар, әдістер, тәсілдер,
методикалар, ... мен ... ... Бұл ... төмендегі
логикалық қатарды құрайды. Әдіс - зерттеу барысында белгілі бір қорытынды
алуға бағытталған, бір немесе ... ... ... ... ... немесе практикаға негізделген түрі. Процедура –
белгілі бір ... ... ... қамтамасыз ететін іс-
әрекеттердің жиынтығы. Тәсіл – күрделі әдіс болып табылады, ол ... ... ... ... ... ... – бір ... әдістер жиынтығына негізделген зерттеу жолдары, немесе олардың
жиынтығына негізделген әдістер. Методология - ... ... ... ... ... ... жиынтығы. Жүйе – күрделі құбылыстар мен
процестерді зерттеу үшін қажетті техникалық ... мен ... ... ... түсініктерді қалыптастырумен аяқталады.
Ғылымның түсініктілігі бір-бірімен тығыз байланысты ... ... ... ... ... құрылысымен түсіндіріледі. Түсініктер көп
жақты құрылымға біріктірілген. Теория – бұл ... ... ... ... ғылыми теория – Евклидтің не Н.И.Лобачевскийдің геометриясы,
кванттық механика, не ... ... ... - ... ... бола ... Түсініктердің қалыптасуы - ... ... ... ... ... ... бір заңдылықтарға бағынатын
түсініктер жүйесі болып табылады.
Ғылым кумулятивті үрдіс деп ... тек қана ... жай ... ... ... гипотеза мен теориялар арқылы түсіндіруге тырысады.
Олардың ... ... бір ... ... айналатын жалпыға ортақ
немесе фундаменталды теория болады. Кезінде осындай ... ... ... және жер ... ... ... қарастырылды,
өйткені, бұл теорияға нақты механикалық процестерді ... ... ... Дәл осылай, электрлік, магниттік, оптикалық және
радиотолқындық процестерді зерттеуші барлық ғалымдар ... ... ... ... ... ... талдау үшін, ғылымға парадигма түсінігін
енгізген америкалық ғалым Томас Кун (1922-1996 ж.) ... ... ... ... жаңа парадигмаға ауысуы, яғни зерттеліп отырған
процестердің жаңа, терең және ... ... ... ... ... ... бойынша ғылымның дамуын екі кезеңге бөлуге болады:
- қалыпты кезең, бұл кезде ғалымдар ... ... ... ... шешуге пайдаланаған;
-экстраординарлық кезең - жаңа парадигманы іздеу кезеңі.
Осындай қөзқараста жаңа парадигманың ... ... ... жоқ бола ... оның ... ... болуы түсініксіз болатыны
сөзсіз. Шын мәнінде, ... ... ... ... – анализ, бағалау сияқты процестердің ғылымның кәдімгі даму
кезеңінде-ақ пайда болып жатқандығын байқауға ... ... ... ... ... бір біріне үзілді – кесілді қарама - қарсы
қою негізсіз болып, бұл көзқарас көптеген ғалымдардың ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
12 жылдық білім беру жүйесінде «қазақ әдебиеті» пәнін оқыту мәселелері5 бет
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
12 жылдық білім беруге көшудегі эксперименттік іс әрекеттерді ұйымдастыру5 бет
12 жылдық дамыту күні және білім беру бағдарындағы негізгі оқу бағдарламалары28 бет
12 – жылдық білім беру проблемалары11 бет
1917-1941 ж.ж.кеңес мектебі мен педагогикасы15 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Білім беру адам капиталын дамытудың алғышарты және факторы ретінде91 бет
Білім беру жүйесінің басты сипаты11 бет
Білім беру жүйесіндегі инновациялык технологияның теориялык негіздері туралы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь