Болашақ мамандарды дайындаудың әдістемесі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4

1 Жоғары оқу орындарында болашақ маманды дайындаудың
психологиялық.педагогикалық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
1.1 Болашақ маманды дайындаудың психологиялық.педагогикалық аспектілері ... ... ..13
1.2 Тұлғаның қалыптасуының кезеңдері мен оның өзін.өзі дамытуының тұжырымдамалары ... ... ... ... ..22
Бірінші тарау бойынша тұжырым

2 Болашақ мамандарды дайындаудың әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
2.1 Жоғары оқу орындарындағы болашақ маманды дайындаудың моделі ... ... ... ... ... .33
2.2 Жоғары оқу орындарында болашақ мамандарды дайындаудағы іс.тәжірибелік жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37
Екінші тарау бойынша тұжырым

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...54
        
        ТҮЙІН
Болашақ маманның өзін-өзі дамытудың психологиялық- педагогикалық
негіздері
Мақсаты: Болашақ ... ... ... ... ... жағдайлары
мен тәсілдерін анықтап, олардың теориялық негіздемесін жасау.
Объектісі: Жоғары оқу орындарындағы тұтас педагогикалық ... ... оқу ... ... ... ... дамыту үрдісі.
Болжамы: Егер, жоғары оқу орнында білім беру мен тәрбиелеудің ... ... және ... ... ... ... іске ... болашақ маманның теориялық білімі ... ... ... ... ... ... жетекші идеясы: студенттердің кәсіби өзін-өзі дамытуын
қамтамасыз ететін педагогикалық ... ... ... ... ... ... дамытудың» феноменін талдау негізінде тұлғаның
өзін-өзі дамытудың теориялық негіздерін анықтау;
– маман ... ... ... дамуы тұрғысынан болашақ маманның кәсіби-
тұлғалық мәдениетінің құрылымдық компонентерін анықтау;
– болашақ маман тұлғасының құрылымдық ... ... ... өзін-өзі дамытудың моделін жасау.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы:
Болашақ маманның тұлға ретіндегі өзін-өзі дамытудың ... ... ... ... жасалады (мотивациялық, когнитивті,
операционалдық).
Теориялық маңыздылығы: болашақ маман тұлғасының ... ... ... ... мәнінің теориялық негіздемесі жасалады.
Жұмыстың көлемі: 65
Әдебиеттер тізімі: 83
Сурет: 1
Кесте: 4
Қосымша: 10
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
......................................................4
1 Жоғары оқу ... ... ... дайындаудың
психологиялық-педагогикалық
негіздері........................................................13
1. Болашақ маманды дайындаудың психологиялық-педагогикалық
аспектілері.............................................................
.............................................13
2. Тұлғаның қалыптасуының ... мен оның ... ... ... ... ... Болашақ мамандарды дайындаудың
әдістемесі..................................................33
2.1 Жоғары оқу орындарындағы болашақ маманды дайындаудың
моделі..................................................................
................................................33
2.2 Жоғары оқу ... ... ... ... іс-тәжірибелік
жүйесі..................................................................
...........................37
Екінші тарау бойынша тұжырым
Қорытынды...............................................................
..........................................46
Қолданылған
әдебиеттер..............................................................
.....................49
Қосымшалар ..............................
.......................................................................5
4
КІРІСПЕ
XXI ғасырда кәсіби еңбектің ... ... ... ... ... ... көтерілді. Өйткені
қазіргі кезде әлеуметтік-экономикалық құрылымдағы, іскерлік, экономикалық,
әлеуметтік ... ... ... болашақ маманды дайындаудың сапасына
жоғары талап қоюда. Осыған орай ... ... ... ... ... ... жаңа парадигмасы өзекті ... де, яғни ... осы ... қалыптасуының талаптарына жауап
беретіндей жоғары оқу орындарындағы білім беру студент ... ... ... ... ... қамтамасыз ету қажеттілігі туындайды.
Қоғамның жаңа типін құру ... жаңа ... ... ... ... негізгі мақсаты жоғары шығармашылық мүмкіншілігі бар болашақ
маман ... ... ... ... Бұл ... бірге
педагогикалық кадрларды дайындаудың проблемасын одан әрі өзекті етеді.
Біздің қоғамымызда ... ... ... ... ... ... ... білім берудің ... ... ... асуы көп ... ... тұлғасымен байланысты
болатыны баршамызға мәлім. Соның ішінде педагогикалық іс-әрекетте тұлғалық
фактор жетекші болады, ... ... ... әсер ... ... етудің өзіндік мүмкіншілігі бар ... ... ... ... ... ... егер ... оқу орнында оқыту үрдісі
барысында онда ... ... ... қажеттілігі қалыптасқан болса алдына
қойылған міндеттерді іске асырады. Сондықтан да, классикалық университеттік
білім беру жағдайларында ... ... ... кәсіби өзін-өзі
дамытуды қалыптастыру проблемасына ерекше назар аударылады.
Әлемдік білім беру ... ... ... ... ... жаңа
жүйесінің қалыптасу процесі білім беру ... ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты айтатынымыз, ... ... ... білім беру жүйесі білім берудің ... ... ... Онда ... ... ... ... тұлғасы
қарастырылады, яғни оның барлық потенциалды мүмкіншілігін дамыту болып
табылады. Осы ... ... ... білім беру сферасында үздіксіз
білім алуға, шығармашылық тұрғысынан ... ... ... да ... ... ... ... зерттеу жұмысы адам
дамуының негізгі философиялық, ... ... ... ... Зерттеудің екінші маңызды жағы – белгілі ... ... мен ... ... ... ... әдістемесін
таңдау. Болашақ маманның өзін-өзі дамытудың ... үш ... ... ... оның ... ... тиіс: философиялық,
психологиялық, педагогикалық. Философиялық ... осы ... ... ... ... Психологиялық зерттеулерде тұлғаның дамуы
мен өзін-өзі дамыту тұрғысынан зерттеленеді. ... ... ... ... дамуы тұрғысынан ... ... ... ... ... ... бір негізі -
болашақ маман-педагог адам ретінде, ... ... ... ... ... ... ... ретінде болуы.
Философиялық, педагогикалық және психологиялық ғылымда адам тұлғасының
қалыптасу проблемасы бойынша білім қоры жинақталған. Оларға ... ... ... ... жатады. М.М. Бахтин, В.С. Библер,
Н.А. Бердяев, Л.В. ... О.Н. ... М.К. ... ... т.б. ... адам ... ерекшелігі, өзгешелігі мен өзіндік
құндылығы ерекшеленеді, адамның рухани ... ... ... ... мен ... ... дайындығы анықталады. Ресей
педагогикасы мен ... ... мәні адам өз ... ... және ... ... шығармашыл тұлғаның субъектісі
ретінде қарастырылады: Б.Г.Ананьевтің, А.Г. ... Л.С. ... ... Э.В. ... Н.Б. ... Л.Н. Куликованың, А.Н.
Леонтьевтің, В.Н. Мясищевтің, С.Л. Рубинштейннің, В.И. ... ... ... ... ... ... зерттеушілердің еңбектерінде
білім беру сферасында тұлғаның этномәдениеттік қызығушылықтарын іске асыру
туралы ... ... ... [1; 2, 30]. ... ... ... ... маңыздылығы бар. Мысалы, казақ халқының
педагогикалық-психологиялық ойларының пайда болуы мен дамуы Қ.Б. ... 168], адам ... ... ... ... ... әсері туралы
ғылыми-педагогикалық негіздерін Сәдуақас Қалиев, тұлғаға әсер етудің
эстетикалық ... ... мен ... ... [4; 5], ... ... ... ретінде қалыптасып, дамуына қазақ
халқының көркем мәдениетінің даму рөлі туралы М.Балтабаев ... ... Өз ... ... оқушы-студент туралы пассивті, тәуелді және
өзін-өзі басқаруға, өзін-өзі ұйымдастыруға, өзін-өзі ... ... ... келесі ғалымдар берген: К.А. ... ... Л.М. ... А.В. ... А.В. Петровский, яғни
осындай тұлға болашақта маман ретінде қоғамның әлеуметтік ... ... [7, 199; 8, 3-12; 9, 22-26; 10, 28-38; 11, 80; 12, ... ... ... шығу жолын, білім беруді тұлғалық ұстанымдарға және
жеке ... ... ... ... ... Ш.А. ... Б.М. ... С.М. Джакупов, Т.В. Габай, Ж.И. Намазбаева, М.М. Мұқанов [13, 56; 14,
3-9; 15, 195; 16, 160; 17, 3-10; 18, 90-95]. ... беру ... ... ... гуманистік парадигманы іске асырумен байланысты
(оқыту, тәрбиелеу және дамыту ... мен ... ... ... ... және оның ... ... пікірлерді Ш.А.
Амонашвили, Т.В. Габай, Ж.И. ... ... ... ... осы мәселе
Білім беру жүйесіндегі мемлекеттік саясаты тұжырымдамасы мен 2030 жылдарға
дейінгі ҚР ... ... даму ... ... [19, 30; 20, 11].
Философияда тұлға әлеуметтік және биологиялық сипаттамалары бар адам
ретінде анықталады. Әр адам, тұлға бола ... бір ... жеке ... ... - ... ... яғни ... маңызы бар
қасиеттерімен ... ... ... ... ... дәл ... ... жетістікті анықтайды. Кез-келген адамның
әлеуметтік түрі болады. Тұлғаның түрі қоғамның түрімен анықталады.
Психологтар үшін ...... ... ол ... ... ... ... анықталады. Тұлға психикалық ұйымдастыру түрлері
иерархиясының жоғары ерекше деңгейі ретінде, өмір мен іс-әрекет субъектісі
ретінде, қоршаған ортаны және ... ... адам ... ... ... ... ретінде, әлеуметтік байланыстар мен қатынастарды
дамытудың және болмысының жеке формасы ретінде қарастырылады.
Педагогиканы ... өз ... ... ... психикалық мүмкіншіліктерінің ... ... ... ... Одан ... «тұлға» ұғымы басқарудың, өзін-өзі
басқарудың, өз ... ... ... ... ... туралы көзқарастарды кіріктіреді.
Осыған орай әрі қарай ... ... ... ... ... ... айтамыз: педагогикалық процестің тұтастығы, адам
мәдениеті мен адамгершілігінің ... ... ... тәрбиенің тұтастығы,
аксиологиялық көзқарас. Оларды тұлғаға-бағдарлаушылық білім берудің ғылыми
негіздерін өндіріп, біріктіреді. Оның мәні – болашақ ... ... ... ... және ... бағытталған, индивидтің тұлғалық
қызметтерін дамытуға бағытталған ... ... ... ... ... ... ... оқыту
процесі барысында әр студенттің тұлғасы ... үшін ... ... ... ... ... тұлға ретінде қабылдайтын болашақ маман қоршаған адамдарды
қабылдауға ... ... ... ... ... ... және т.б.), ... өзіндей көреді және олардың жеке ерекшелігін
сыйлайды. Педагогикалық жәня психологиялық ... ... ... ...
оқушыларды өздігінен ойлауға, проблемаларын шешуге, яғни тұлғалық өсуін
қамтамасыз ету үшін өз ... ... ... педагог-психологты
тәрбиелеу.
Білім берудегі тұлғаға-бағдарлаушылық көзқарас маман тұлғасының
шығармашылық дамуы мен тәрбиесін ... ... ең ... ... және ... ... ... орындалатын оның
субъектілерінің тұлғалық қызметтерін дамыту мен толық көрініс беру ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық
жұмыстың субъект іс-әрекеті барысында қалыптасатын ... және ... ... айқындалатын күрделі үрдісі
ретінде қарастырылады.
Тұлғаға бағытталған көзқарастың білім беруге деген ... ... ... ... деп ... оның ... мәні
тұлғалық мүмкіншілікті ашу және демеу, ... ... және ... анықтау, оларды өзін-өзі дамытуға кіріктіру деп түсінеміз.
Сондықтан да педагогикалық және психологиялық тұрғысынан болашақ маманның
өзін-өзі ... ... мен оның ... ... ерекшеліктерін
тұлғаның кіріктірілген компоненті ретінде зерттеу маңызды болады.
Осы проблема Қазақстан Республикасындағы қалыптасқан әлеуметтік-мәдени
жағдайымен күрделене түседі де, осыған орай ... ... ... және ... өзгерістері жоғары дәрежелі мамандар ... ... ... зерттеушілердің еңбектерінде болашақ маманның кәсіби
дайындығы мәселелерінің аспектілері қарастырылады:
1. Мұғалімдердің жалпы ... ... ... ... Н.В. Кухарев, В.А. Сластенин, Н.Д. Хмель, М.И.
Кудабаева және т.б. өз ... ... ... ... 23; 24; ... ... ... барысындағы кәсіби біліктерді
қалыптастыру мәселелері Б.И. Степашин, Н.А. Томин, Н.Ф. Белокур
және т.б. ... ... [26; ... ... ... ... ... дайындығын
жақсартудың аспектілері О.А.Абдулина, Г.А. Кит және ... ... ... [28; ... ... дайындығы мен біліктілігін көтеруді ... Н.В. ... Г.А. ... және т.б.
зерттеулерінде бейнеленген [30; 31].
5. Педагогикалық мәдениет мәселесі Т.В. Иванова, Н.З. ... ... [32; 33; ... Болашақ мамандардың кәсіби өзін-өзі тәрбиелеудің мәселелері
С.Б. Елканов, Б.П. Зязин, А.И. Щербаков және т.б ... [35; ... ... ... ... және ... жердегі басқа шет
елдерінде университеттік білім беру жоғары ... ... ... ... ... ... ... жұмыстары пайда бола
бастады:
1. Университеттік білім беруді жетілдіру туралы Н.С. ... ... және т.б. ... [37; ... ... ... беру қызметтерін модернизациялау мәселесі Т.С.
Садыков, К.Н. Нарибаев, О.С. ... С.А. ... және ... [39; 40; 41; ... ... білім берудің мақсаты мен міндеттерін дамыту мәселелерін
С.А. Абдыманапов және т.б. қараған [43, ... ... ... беру ... құру ... В.Е. Шукшунов, А.И. Галаган
көтерген [44; 45].
5. Жоғары білім берудің жүйелі реформалары туралы өз еңбегінде Л.Я. ... ... ... Оқу ... жетілдіру мәселесі туралы Ф. Янушкевич, В.А. Кан-Калик
зерттеген [47; 48].
7. Халықаралық ... ... ... А.К. ... ... ... Білім берудің көп сатылы жүйесі жағдайындағы университет студенттерінің
кәсіби қалыптасуын К.К. Закирьянов зерттеген [50].
Сонымен, зерттей келе біздің анықтағанымыз ... ... ... ... тұжырымдамалық негіздері жасалмаған.
Қазақстан Республикасының жоғары білім беру жүйесінде 180 ... ... мен 86 ... оқу ... ... бар, ... ішінде 9
жетекші университеттердің ерекше статусы бар. Педагогикалық кадрлардың
біліктілігін көтеру мен ... ... ... ... ... ... 5 мемлекеттік педагогикалық жоғары оқу орындары ашылды. Осы жоғары оқу
орындарының ... ... ... ... ... ... және академиялық мойындау сұрақтары бойынша ұлттық
ақпараттық орталықтардың Европалық жүйесіне беріледі.
Классикалық университеттерде педагогикалық-психологиялық ... ... 95 %-ке ... ... ... ... ... екен және осы сан үнемі өсу үстінде. Қазіргі кезде педагогикалық
еңбек нарығы ең ашық ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру проблемасының ғылыми қарастырылуы бүгінгі күнде
келесі аспектілерде өзекті ... ... ... ... (2005-2010 жылдары Қазақстан Республикасында
білім беруді дамытудың ... ... іске ... ... ... ... дамыту жоспарында;
- мектептік білім беруді дамыту жоспарында;
- болашақ мамандарда әлеуметтік-кәсіби бағдарлау жоспарында;
- педагог пен студент ынтымақтастығы негізінде ... ... ... ... ... ... ... мамандарды талап ету
және олардың тұлғасына ... ... қою ... ... ... ... мен маманның жеке қасиеттерін дамыту ретінде ... және ... осы ... ... ... болмауы
арасындағы қарама-қайшылық туындап отыр. Негізгі қарама- қайшылықтың мәні
тұлғаның өзін-өзі дамуы белгілі бір жағдайда ... ... ... ... ... ... ... Бірақ тұлғаның өзін-өзі дамуының
ерікті процесі басталуы үшін ... бір ... ... ... маңызды
және оған басшылық ету керек. Осы ... мәні ... да, ... ... осы зерттеудің өзектілігі бір жағынан тәжірибе
талаптарына жауап беруімен байланысты болады және екінші жағынан осындай ... ... ... ... деп ... Осы қарама-
қайшылықтың шешілуінің тиімді жолдары мен тәсілдерін іздестіру барысында
зерттеуміздің ... ... ... ... ... ... өзін-
өзі дамытудың психологиялық- педагогикалық негіздері».
Зерттеудің объектісі: Жоғары оқу орындарындағы тұтас педагогикалық процесі.
Зерттеу пәні: Жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ... маманның өзін-өзі дамытуының тиімді жолдарын,
жағдайлары мен тәсілдерін анықтап, олардың ... ... ... ... ... зерттеулер тұрғысынан
«өзін-өзі дамытудың» феноменін талдау негізінде тұлғаның
өзін-өзі дамытудың теориялық негіздерін анықтау;
– маман ... ... ... ... тұлға дамуы тұрғысынан болашақ маманның кәсіби-
тұлғалық мәдениетінің құрылымдық компонентерін анықтау;
... ... ... ... ... болашақ маманның кәсіби ... ... ... ... ... жоғары оқу орнында білім беру мен ... ... ... және оқытудың тұлғаға бағытталған жүйесі іске
асырылса, онда болашақ маманның ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері артар еді.
Зерттеудің методологиялық негізі:
• жоғары мектеп дидактикасы, білім беру теориясы,
жүйелілік ... ... ... ... ... Л.С. ... мәдени-тарихи
тұжырымдамасы, экзистенционализмнің философиялық
аспектілері, ҚР ... және ... ... ... ... ... ... тұжырымдамалық бағыттары, оларға
жалпы ғылыми категорияларды «тұлға», «тұлғалық өсу», «өзін- өзі
дамыту» талдау жатады;
• Л.С. ... С.Л. ... А.Н. ... ... ... ... ... негізгі
ережелері, А.Г. Ковалев, В.А. Сластенин дамытқан тұлғаның жалпы
психологиялық теориясы [51; 52; 53; ... Л.С. ... М.С. ... А.Н. ... ... ... беру философиясы, таным теориясы, тұлға
қалыптасуының теориясы;
• Б.Г. Ананьевтің, Л.С. ... А.Н. ... ... іс-әрекет тұжырымдамасының негіздемесі [55];
Психологиялық-педагогикалық зерттеудің пәні мен ... ... ... ... ... ... синтез,
классификациялау, жобалау және т.б.); ... ... ... ... және ... сұрақ-жауап, сауалнамалар,
педагогикалық-психологиялық эксперимент, ... ... ... ... ... ... ... Осы әдістер экспериментальдық жұмыстың негізі болып,
қойылған мақсаттар мен міндеттеріне ... ... ... ... ... философиялық, психологиялық және педагогикалық тұрғысынан
болашақ маманды дайындау үрдісі мәнінің теориялық талдау негізіне ғылыми-
методологиялық ережелері анықталған.
Болашақ ... ... ... мен ... дегеніміз практикалық
және ғылыми іс-әрекетте, қоғамдық тәжірибеде үнемі туындайтын өзгерістерге
жылдам жауап беру қабілеттілігі ... ... Егер ... оқу орны ... кәсіби іс-әрекеттің кіріктірілген (пәнаралық) негіздері
аумағындағы ... мен ... ... ... ... маман етіп
дайындаса, әр пәннің «аппаратын» (методологиясын, негізгі ұғымдары ... ... және ... ... міндеттерін шешудің тәсілі пайда
алынатын етіп шығарса бұл ... ... еді. ... ... ... ... ... ретінде жоғары кәсіби білім
берудегі ... ... ... ... екі мағынаны біріктіреді: «жүйелі ... пен ... ... ... ... ... зерттеудің себептік
әдістерінен бас тартады да, объектінің кіріктірілген қасиеттері тұтастығына
сүйенеді, олардың пайда болуына, сондықтан да ... ... ... ... мен өзара әрекеттестігін анықтауға назар ... ...... ... Онымен түрлі нақты ғылымдардан
және өз объектілерін зерттеудің біртұтас ... ... ... Жүйелілік көзқарасы – жүйелі талдау ... ... ... құбылысты дамытудың мәнді заңдылықтарын
кешенді зерттеу болып табылады. Сонымен, ... оқу ... ... кәсіби дайындықты жоспарлау мен ұйымдастыруға, толығынан талдауға
мүмкіндіктерді ашады оның ерік жігерін ... ... да ... мен ... келеңсіздікті жоюда алдына қатаң мақсат пен ... қою ... ... қажеттігін негіздеу, кейде соны орындауды нақты уақытын
белгілеуді де маңызы зор. ... бәрі ... ... ... талап
етеді,барлық мүмкіншіліктер мен кедергілердің ара салмағын салмақтауға тура
келеді, сонан соң ... күн ... ... ... ... сінген ше
қорытылады. Сонымен бірге өзін-өзі тәрбиелеу мен дамытудың жіктелген
бағдарламасы жасалады, ... ... ... ... ... арылу,жолдастардың артынан ойсыз ере бермеуден, орынсыз
сөзге ... ... ... бөлмеу,әр кезде сөзде тұру,өз орынын үнемі
жұмыс жағдайында ұстау тағы басқаосындау кезде ған ол өмірге бейім ... ... ... адамзаттық құндылықтар болып саналатын
адамгершілік мұраларды,рухани ... ... ... ... ... Адам өзі алдын атқаратын істерін ойша бейнелеуі жылы
өзі өзі тәрбиелеу мен ... ... ... ... қалыптасқан
болашақ істерін өз әрекетін мен іс-қимылы арқылы атқаратын ... өзін ... ... ... ... ... Егер ойша ... бағдарлама бойынша жеке басты
тәжірбиелік іс әрекетке жетектейтін болса, онда оны іске ... ... ... ... ... жататындар: әр элементтің
құрамы (оған кіретін элементтердің жиынтығы), құрылымы (олардың арасындағы
байланыс) мен әр элементтің қызметтері, оның рөлі мен ... ... ... өз ... жүйе бола ... ... кең ... оның
бөлігі немесе шағын жүйесі болып ... ... ... әдістері жүйесі туралы оқу, ... ... жүйе ... ... Ол ... ... негіздемесі мен іске асуына бағытталған. Талдау
барысында, ... ... ... ... ... ... қаралады: қажеттіліктері (мотивтері), мақсат
орындаушылық, ... ... ... ... ... тұрғыдан
қоршаған ортаға белсенді қатынасының арнайы адами формасы болып табылады,
мазмұнын мақсатты түрдегі және қайта құрылудың ... ... ... ... ... – практикалық өмірдің ... ... ... және ... үшін ... мен ... бірінші меңгеруін қамтамасыз ететін, ... мен ... ... ... ... мәні Б.Г.
Ананьевтің, Л.С. Выготскийдің, М.С. Каганның, А.Н. ... ... және т.б. ... ашылады. Әлеуметтік және
психологиялық іс-әрекет түрлі ... мен ... ... нақты үрдіс ретінде анықталады (А.Н.Леонтьев); ... ... ... ... (Л.С. Рубинштейн); адамның өмір сүру
тәсілі ретінде (М.С. Каган); әр адамның нақты өміріне қажетті ... ... ... ... ... оқу, ... және ... жетекші
рөлді атқаратын (Б.Г. Ананьев) болып табылады.
Зерттеу барысында келесі зерттеу әдістемелері қолданылды:
А) теориялық ... ... ... ... ... әдебиеттерді талдау;
Б) эмпирикалық педагогикалық бақылау, сұхбаттасу өткізу, сауалнама алу,
тестілеу, психологиялық-педагогикалық ... ... ... ғылыми жаңалығы:
1. Зерттеу мәселесі бойынша әдебиеттердің теориялық және салыстырмалық
талдауы жасалынады;
2. Болашақ маманның өзін-өзі дамыту үшін ... ... ... анықтап қарастырылады (студенттердің өмірлік
тәжірибесімен психологиялық-педагогикалық ... ... мен ... ... ... ішкі ... ұстанымдарға сыртқы
әсерлердің ауысуы);
3. Студенттердің кәсіби өзін-өзі дамытуын қамтамасыз ететін педагогикалық
жағдайлар кешені ... ... және ... ... бірігуі
мен кіріктіруі негізінде кәсіби дайындықтың тәсілдері мен ... ... өз ... ... әрекетін қамтамасыз етеді; тиімді
кәсіби қалыптасуын қамтамасыз ететін өзбетінше шығармашылық іс-әрекеті
үшін білім беру ... ... ... ... ... ... ... дамытудың нәтижелілігін
және кәсіби қалыптасуының өлшемдерін жасалады ... ... және ... ... ... ... тұлғасының кәсіби ... ... ... мәнінің теориялық негіздемесі жасалады.
Практикалық маңыздылығы: болашақ маманның кәсіби өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... зерттеу мәселесі бойынша арнайы әдебиеттерді зерттеу мен
олардың теориялық-методологиялық талдауын жасау; ... ... оң ... зерттеу мен жалпылау; ғылыми аппараты мен
болжауын ... ... ... ... ... мен ... материалдар жинақтау. ІІ-кезеңі – болашақ маманның
тұлғалық-кәсіби моделін жасау. ІІ – ... ... ... ... мен ... ... теориялық және тәжірибелік
қорытындыларды нақтылау, зерттеудің теориялық және ... ... ... ... ... нәтижелер осы зерттеудің негізгі ережелері мен қорытындылары
тұжырымдамалық көзқарастарының ... ... ... ... ... жұмыс барысында ... ... ... ... ... сәйкес әдістер мен
әдістемелерді пайдаланумен; алынған ... ... мен ... ... ережелер ұсынылады:
• кәсіби өзбетінше қалыптасу – тұлғаның өзін-өзі ... ... және көп ... ... табылады. Ол болашақ маманның
тұлғалық гуманистік, мотивациялық-құндылық кезеңдері мен, когнитивті,
тұлғалық-іс-әрекеттік сфераларынан ... ... ... ... ... қалыптасуының педагогикалық-
психологиялық қамтамасыздануы тұрғысынан ... ... ... ... беру ... студенттің кәсіби өсуіне бағытталған
ішкі ұмтылыстарына, өзін-өзі дамытуына, өзбетінше оқу-танымдық іс-
әрекеті мотивациясын ... ... ... ... ... ... құру мен дамыту іс-әрекетінінің тиімді
жағдайларын жасайды;
• жоғары оқу орындарындағы ... беру ... ... ... ... іске ... ... көрсете білуіне
бағытталған субъектілердің өзара әректетінен тұратын педагогикалық
процесінің кәсіби бағыттылығының түрлі шығармашылық іс-әрекетінде ... ... ... ... ... беру ... ... мен тәжирибелік дайындықтың кіріктіруі ретінде, педагогикалық
жағдайлардың жиынтығын сақтау барысында болашақ маманның тұлғалық-
кәсіби өзін-өзі дамуының ... ... ... ... жұмысы кіріспеден, екі ... ... ... мен ... ... ЖОҒАРЫ ОҚУ ОРЫНДАРЫНДА БОЛАШАҚ МАМАНДЫ ДАЙЫНДАУДЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ-
ПЕДАГОГИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Болашақ мамандарды дайындаудың психологиялық-педагогикалық
аспектілері
Басқа ғылымдар ... ... ... ... туралы айтатын
болсақ, басқарушылық қызметтегі адамдармен қарым-қатынас 80 ... ... ... ... 70 ... операторлардың
кінәсінен болады. Бүгін ел нарықтық қатынастарға ауысып, психология
ғылымының жаңа ... ... ... даму үстінде: нарық психологиясы,
бизнес ... ақша ... ... ... ... және т.б. ... ... саясаткерлерге,
менеджерлерге, дәрігерлерге, заңгерлерге, педагогтарға, инженерлерге қажет.
Қазіргі күні кадрлық ... ... ... ... ... ... ... мысалы, коммуникативтік
қабілеттер менеджер іс-әрекетінде үлкен маңыздылыққа ие.
Д.Голланд, ... ... бір ... ... ... ... авторы болады, оның пікірінше вербальды белсенділіктің жоғары
деңгейі кәсіпкер ... ... ... ... ... ... 1973). Сондықтан да коммуникативтік ... ... ... ... ... құбылыстармен барлық мамандар кездеседі (психикалық бейнелер
және ұғымдар, түйсіктер мен қабылдаулар, есте ... және ... ... мен ... эмоция мен түс көру, тұлғаның қасиеттері ... ... адам ... ... ... оның ... қарым-қатынасының, іс-әрекетінің. Психология басқа адамның мінез-
құлығына әсер етудің жолдарын анықтап, өзін-өзі басқаруы бойынша ... Ол адам ... мен ... индивид қасиеттері мен
топтарын анықтаудағы әдістерін береді.
Адам, өз “Менін” және қоршаған ... ... ... өз ... ... үнемі психикалық құбылыстарға енеді, бірақ оны ол ... ... ... пәні ... өмірлік ұғымдарды бітірушінің
сөздік қорына енгізеді. Университеттік білімі бар адам үшін ... ... ... ... ... ... сөздерді білмеуге
болмайды. Сондықтан да, ХХІ ғасырда психология ғылым ретінде өзекті болады.
Қазіргі кезде ... оқу ... ... және ... ... Бірақ, көп жағдайда, осы пәнге 18 ... ... ... ... осы курс ... психология және педагогика пәндері
ретінде оқытылады.
Психологиялық емес мамандарға ... ... ... ... ... ... ... “Заң
психологиясы», “Кәсіби іс-әрекет психологиясы”, “Жетістік психологиясы”
және т.б. Қазіргі ... ... ... аспектілерін күшейту
проблемасы өзекті болатындығы сондықтан да. Осы ... ... ... ... және ... ... ... қажеттілігі бар;
2-шіден, оқу бағдарламаларында психологиялық пәндердің тізімін ... ... ... ... көрсету негізінде психологиялық әдістемелік
әдебиеттері мен құралдары ... ... ... ... ... операцияларының бар жиынтығы пайдаланылмайды:
салыстыру, ... мен ... ... ... ... ... қолданылмайды: нақты есте қаларлық мысалдар ... ... мен ... оқу ... ... ... ... белсенділігін қалыптастыратын оқытушының оқу іс-әрекеті
тәсілдерінің көптүрлілігін пайдалану және т.б. ... ... ... ... ... оқу материалының эмоциялық ... осы ... ... болашақ іс-әрекетпен байланыстылығын
көрсету маңызды. Сабақтарға психологиялық қолдау көрсетудің ... ... ... ... ... ... ...
40-80 дб, фонынан жоғары болу – 6 дб; сөздер арасындағы интервалдарды
сақтау - 40 мкс, ... ... – 1 ... 120 сөз, ... қарқыны -
20-80 бит секундасына, сөйлемнің ... – 13 ... ... ... оқу ... психологиялық қызмет қажеттілігі
туындап отыр. Бүгінгі күні ... орта ... ... ... ... оқу орындарында психологиялық қызметтің басты ... ... мен ... таңдау сұрақтары айналар еді. Көптеген
студенттер өз ... ... ... ... ... негізі
бойынша белгілі бір мамандықты таңдауда студенттің мамандықты таңдаудағы
мотиві маңызды. Осы мотив саналы немесе саналы емес ... Ал ... ... ... ... ... кәсіби таңдау жасауға тиісті. Проблеманың
дұрыс шешіміне байланысты таңдаған ... ... ... ... іс-әрекет тиімділігіне, еңбекпен қамтамасыздануына, кәсіби
дәрежесін көтеруге ұмтылысы мен кәсіби ... ... ... ... ... ... курс ... арасында өз мамандықтарын
таңдаудың себептері туралы білу үшін, сонымен ... ... ... ... қатынасын анықтау үшін жүргізілген ... ... ... Себептерін айтқанда: “адамдарға көмек беру ниетім бар”, “адамды танып
білу қызықты”, ... әсер ... ... “өз ... ... кеңес берді” және т.б. ... ... және ... мотивтері басым болады.
2. Оларды математика, қазіргі жарытылыстану, информатика пәндері ... ал ... ... – антропология мен анатомия тіптен
қызықтырмайды екен.
Жауаптардың ... ... тағы да бір ... ... ретінде
психология пәні және психолог мамандығы туралы пікірлері жеткілікті
дамымаған. ... ... ... ... ... және
кеңесберушілік ретінде қаралады. Психология туралы ... ... ... құрайды. Осыған орай психологтың іс-әрекеті туралы ... ... ... ... ... ... ... қиындығы мен
көптүрлілігін ұқпаған. Яғни психологтың жұмысы туралы пікірлері «аңыздар»
негізінде қалыптасқан. Студенттердің 16 ... өз ... ... ... жыл ... таңдағанын айтады. Олардың кейбіреулері өз болашағына қатысты
нақты мақсаттарын белгілеген. Сонымен, бірінші курс ... ... ... әлі де ... пәні ... ... және
психологтың кәсіби іс-әрекеті ... ... ... ... ... ... ... дамымаған. Бұл дегеніміз
абитуриенттер арасында болашақ мамандығы ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... басынан жалпы даму
деңгейіне қарай оларды іріктеп ... ... ... ... ... ... стресс жағдайларын айзайтуды көздейді,
психологиялық кеңес беру мен психокоррекцияны ... ... ... ... оқу ... отбасы, басқа әлеуметтік институттарымен
бірлесіп болашақ маманның моральдық ... ... ... ... ... ... береді. Өмір қазіргі күні әрбір қадамды
психологтың нұсқауларымен салыстыруды ... ... Осы ... сақталуы
болашақ маманды дайындаудың деңгейін көтереді, олар ... ... ... ... сай ... ... жағдайда студенттік кезінен бастап жоғары дәрежелі маманды
дайындау 1-ші орында оқу пәндерінің ... ... ... ... ... білім берудің бүкіл жүйесінің белсенді қосылуын талап
етеді. Оқу бағдарламалары бір ... ... ... ... ... сипатта болатын және шындық өмірден, яғни болашақ кәсіби іс-
әрекеттен ... ... ... ... деп ... ... ... беру
мазмұнына көзқарас энциклопедизм идеясы мен тұлғаның жан-жақты даму
тұжырымдамасынан туындайды, ... ... ... ... ... ... механизмдерді есепке алмайды.
Оқыту барысында оқушылар қоршаған дүние және өзі туралы түрлі мағлұмат
алады. Бірақ осы мағлұматтар егер де тұлға үшін ... ... ... рөл ... ... ... бір оқиғалар есімізде ұзақ
қалады, ал басқалары өте тез ұмытылады. ... ... ... бір ... ... мүмкін. 1-ші ретте тұлға үшін оқу пәндері мазмұнының
маңыздылығы анықталып, ... ... ... жүр, ... ... (1991) пікірі бойынша, мәтінді механикалық ... ... ... ... ... ... болмауы мүмкін, яғни ол үшін
әрекетке бағыттайтын оның әлемге, қоғамға, басқа адамдарға және ... ... ... ... ... ... ... кәсіби қызығушылығының қалыптасу
жағдайларын қарастырып, ... ... ... ... ... маңызы бар оқытудың методологиялық аспектілері ... А.Н. ... А.А. ... Г. ... ... және т.б. еңбектерінде қаралады. Сонымен бірге осы ... іске асуы кең ... ... ... ... мен
технологиясы арасында, оларда оқу пәндерінің белсенді және ... ... үшін ... тоқталады, бұл жерде А.А. Вербицкийдің
теориясы мен контексті оқыту технологиясын айтуға ... ... ... кешенді зерттеу өткізілді, оның мақсаты – ... ... және оқу ... мазмұны маңыздылығы мен оларды кәсіби
дайындықта іске асыру болып табылады.
Педагогикалық кадрларды дайындаудың сапасын көтеру ... ... ... ... ... Абай ... ... Мемлекеттік университетіне
Ұлттық педагогикалық университеті деген мәртебесі ... ... даму ... мен ... ... ... ... етумен байланысты модернизациялау, үздіксіз білім беруге өту
процестері классикалық университеттік білім беру ... ... жаңа ... ... ... ... Ұлттық педагогикалық
университетте болашақ маманның кәсіби дайындауда ... ... ... ... ... ... барлық
факульттеттердің студенттері педагогика тарихын, педагогиканың жалпы
негіздерін, тәрбие теориясын, оқыту ... ... ... ... ... ... оқиды. Ал, психологиялық дайындық
барысында жалпы психологияны, әлеуметтік, жас ... ... ... ... ... ... оқиды. Осы жоғарыда айтылған
пәндермен қатар жетекші психологиялық-педагогикалық ... ... ... өткізу тәжірибесі бар: тұтас педагогикалық үрдіс теориясы
бойынша, тұлғаның ... ... ... бойынша, халықтық
педагогикасы бойынша, саяси мәдениетті қалыптастыру теориясы бойынша.
Арнайы ... ... 1-ші ... 3, 4 ... ... және ... ... меңгеру арқылы университетте маманның
кәсіби дайындығының негізгі бағдары ретінде жоғары дамыған ... бар және ... ... ... ... ... ... түрде өзгермелі жағдайларға және маманның ... ... ... ... қабілеттілігімен, дүниетанымдық
мәдениетімен, қалыптасқан жалпы адамзаттық құндылықтар ... ... ... ... С.С. ... ... [56, ... маманның сапалық сипаттамалары және олармен ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі
университетте маманның кәсіби дайындығы жүйесінің ... ... ... Олар ұстанымдардың бір қатарын айқындайды. С.И. Гессен
университтеттік білім ... ... ... анықтайды, олар:
- Университетте ғылыми білімнің толық болуы;
- ... беру және ... ... ... және ... ... ... мен ғалымдарды дайындау жолымен ... ... ... [57, 15].
Өз мәнісінде университет, С.И. Гессеннің көзқарасы бойынша, ешқандай
билікке төзбейтін, ғалымдардың одағы болады екен. Қазақстандық ... ... ... ... беру ... ... ерекше
көрсетеді. Ол бүгінгі университетте мамандарды дайындау жүйесінің ... ... ... беру ... ... іргелілігі мен жүйелілігі ұстанымы;
- білім берудің қол жетерлік ұстанымы;
- ғылым мен ... ... ... жүйесінің кешенділік және
кіріктірілген ұстанымы;
- мамандар ... ... және ... ... ... ... болжаушылық және жан-жақтылық принципі;
- кәсіби құзырлылықтың көп варианттылық және таңдамалық ұстанымы;
- алынатын біліктіліктің қолданбалы нәтижелілігінің ... ... беру ... мен ... көпдеңгейлі және үздіксіздік
ұстанымы;
- біліктілік сертификатымен әр баспалдағының кәсіби ... ... ... білім беру мақсаттарының әлеуметтік-экономикалық айқындаушылық ұстанымы;
- оқу процесін ұйымдастырудың проблемалылығының және ... ... ... ... ... ... үрдісінде ынтамақтастық пен серіктестік ұстанымы;
- білім беру мазмұнының коммуникативтілік мәдениет аралық ұстанымы;
- мамандардың кәсіби және академиялық біліктілігінің халықаралық-мәртебелік
деңгейін ... ету ... ... ... ... ... оқытуда жеке және тұлғаға бағытталған көзқарас ұстанымы.
Осы ұстанымдар кезкелген ... ... ... ... ... ... ... тарихи тұрғысынан өзгеріп тұрды. Олардың
көзқарасын қолдай отырып, маңызды ұстаным ретінде болашақ ... ... ... ... ұстанымды айтамыз.
Әлемдік және отандық тәжірибеде жоғары білім ... ... ... үшін ... ... бір ... ... қолданылады:
- Қоғам мен мемлекет дамуының нақты тарихи кезеңінде ... ... және ... ... мамандарды дайындаудағы білімберу
саясатына;
- Жоғары мектеп стандарттарына және алынатын ... ... ... оқу ... ... және ... көздерімен қаржылануына;
- Әлемдік стандарттарға жоғары білімберу деңгейі мен сапасына;
- Әлемдік білімберу кеңістікке кіріру ... ... ... ... ... Әлемдік стандарттарға бағдарлануға және қалыптасқан ... ... ... ... меңгеру және жаңғырту, дамыту
процесі классикалық университеттік білім беруді адамзаттың ... ... ... ... ... білім берудің мазмұны
барлық елдер мен халықтардың үздіксіз мәдени мұрасынан, адамның өмірі мен
тәжірибесінен, ғылымның ... ... ... да жоғары
білім беру ... ... ... ... ... және бүкіл қоғамның дамуының маңызды және ... ... ... және ... қазіргі жағдайын бейнелейтін іргелі білім
беру болашақ мамандардың тек тәжірибені белсенді қабылдауды ғана ... ... ... ... ... анықтайды. Білім
берудің осындай түріне қазіргі жоғары оқу орындары ... ... яғни ... зерттеу біліктерін меңгеру қажеттілігі, бір
жағынан, Мемлекеттік стандарттың ... ... онда ... ... ... нақты анықталған; екінші жағынан, қазіргі мамандардың
кәсіби іс-әрекетімен айқындалады. Мысалы, болашақ мамандарды дайындауда іс-
әрекеттің ... ... ... соның ішінде оны ұйымдастырудың
мәселесіне ғылыми тұрғыдан қарауға білім беру үрдісін ... ... ... етеді. Сондықтан да жоғары оқу орындарының студенттерін
зерттеу жұмысы процедурасымен таныстыру керек, оны ... ... ... ... ... ... ... білігін
қалыптастыру. Ол кафедраның ғылыми-зерттеу жұмысына студенттің қатысуы
барысында ... ... ... ... мен кафедра
педагогтарының ғылыми жұмысы ерекшеліктері тақырыпшасымен кеңінен ... ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмысын
жүргізетін оқытушыларға 1-ші курстан бастап «бекіту» ретінде анықтаймыз.
Осы бағыттағы тиімді ... ... ... бір жолы ... бүкіл
кәсіби дайындықтың жүйесін асыру барысындағы зерттеушілік ... ... ... ... мен ... ... ... аудиториялық сабақ пен студенттің өзбетінше жұмысы (студенттің оқу-
зерттеу жұмысы мен ғылыми-зерттеу жұмысы), аталған ... ... ... ... түрлі әдістер мен тәсілдерді пайдаланумен
байланысты тәжірибе ... ... ... ... ... бір жолы ... іс-
әрекетінің мотивациясы болып табылады: қызығушылықтарын ... ... ... кәсіби өсу үшін зерттеу біліктер жүйесін
меңгерудің ... ... ... осы ... ... ретінде 1-
ші курстан бастап, «Мамандыққа кіріспе» деп аталатын курс ұйымдастырылады,
оның барысында кәсіби ... ... мен ... сипатын
ашуға болады. Практикалық сабақтарда өзін-өзі тану, өзіндік қызығушылықтары
мен ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар жасалынады. Конференцияға рефераттарды дайындау ... ... ... ... ... түрде
айтқанда, «өзіне салып көреді» шеберге лайықты кәсіби біліктер мен тұлғалық
қасиеттерді ... Оның ... ... ... біліктерін меңгеру
қажеттілігін саналы түрде ұғынады, бар тәжірибені талдау, проблеманы
тұжырымдау, өз ... ... ... ... ... ... біліктердің қалыптастыру мен зерттеу жұмысына қызығушылықты
тудыру ... ... ... жағдайларды талдау мен диагностикалауды
өткізу, жоғары курс студенттерімен орындалатын тапсырмалардың ... және т.б. ... ... ... Сонымен қажетті білімдер жүйесі
және қалыптасқан зерттеу біліктерімен бірге ... ... ... ... ... маманның тиімді кәсіби іс-әрекетке ... бір жолы ... оқу ... студенттердің кәсіби-тұлғалық
мәдениетін қалыптастыру болады. Болашақ маманның ... ... ... ... ... көзқарасы тұрғысынан
қарамақайшылықтардың талдауын жоғары білім берудің қазіргі ... ... ... ... ... ... оның ... жүйесін қамту керек. Осыған орай жоғары оқу орындары студенттерінің
білім беру ... ... ... ... өзекті
болады. Болашақ маманның мәдениетін қалыптастыру проблемаларын тиімді шешу,
оның әлеуметтік қасиеттерін дамыту, ... және ... ... ... және ... ... ... мәдениет теориясы нәтижесін жалпылау негізінде анықтаймыз. ... ... ... ... – оның ... рухани азығының асылдық
қасиеттеріне байланысты. Халықтың рухани қуатын арттыратын ... күш ... ... өнері, әдебі мен эстетикалық болмысы. «Әдеп-мәдениет
негізі», «әдет-ғұрып, салт-дәстүрлер – ... ... ... ... ... ... ... ұлттық мәдениеттің негіздері,
оның бұрынғысы мен қазіргісі және ... ... ... ... - деп ... Табылды тұжырымдаған [5, 11-12]. Осы анықтамаға
сүйене айтатынымыз, мәдениет білім берушілік құндылық ... ... мен ... ... ... ... мәдениетінде,
қатынасында, қарым-қатынасында, дүниетанымдық мәдениетінде, эстетикалық іс-
әрекетінде көрініс береді.
Бұл ... ...... ... ... ... қалыптасуының
механизмдерін зерттеу мақсатты түрде ұйымдастырылған жоқ, бірақ дамытушылық
білім беру мен мәдениеттің аспектілері қаралады. Олардың өзара ... ... ... қаралады. Осыған орай болашақ маманды дайындау жүйесінде
студенттердің үнемі өз кәсіби дәрежесін көтеру ... ... ... ... ... ... ... барысында
анықталады. Осыған байланысты жоғары кәсіби білім беру іс-әрекет ретінде
қарастырылады, оның мақсаты – ... ... ... ... ... өсуінің қамтамасыз ету ретінде анықтаймыз.
Болашақ маманды ... ... ... ... ... ол жаңа ... ... және гуманистік құндылықтарын
есепке алу негізінде ... ... ... дамытушы
бағыттылықтың, кіріктірушіліктің, іргеліліктің, үздіксіздіктің. ... ... беру ... ... ... ... ... беру анықталады. Университеттік білім
беруде әдетте парадигманың келесі өзгермелі ... ... ... ... ... ... ... парадигмасы,
технократиялық парадигмасы, гуманистікпарадигмасы. Жетекші білімберушілік
парадигмасының әсерімен университеттік ... ... ... ... а) дәстүрлі немесе классикалық; б) рационалистік.
Мәдени-құндылықтылық ... ... ... мәдениетті
қалыптастырудың басты мақсаты жоғары білім ... ... ... ... ... бар ... ... болып табылады.
Кәсіби білім берудің әлеуметтік-тұлғалық аспектісін іске ... ... ... ... ... ... сараптамалық, рефлексивтілік,
диалогтік оқытудың және тәрбиелеудің, ұжымдық ... ... ... ... деп ... ... ... маманның бейнелері мен мақсаттары,
символдары мен ұғымдары, ... мен ... ... ... ... ... маман шығармашылық ізденіс барысында өзі
үшін маңызды жаңалықтар ашады, ... мен ... ... ... көрсеткіші ретіндегі гуманистік құндылықтарымен
танысады.
Болашақ маманды дайындау жүйесіндегі жүйелілік-құндылықтық көзқарасы
маман біліктілігінің ... ... және ... құзырлылығы болып
табылады. Осы кәсіби-тұлғалық мәдениеті деңгейінде толығынан маманның адами
жеке даралығы көрініс беруі мүмкін. Болашақ маманның ... және ... ... ... ... компоненттері ретінде
құрастырушылық, ... ... ... ... ... ... аймағы ұйымдастырушылық іс-
әрекетімен нәтиже шығарады, өйткені әрбір кәсіби ... ... ... ... іс ретінде қаралады. Өз кезегінде ... ... ... ... ... дұрыс өзара
қатынастарын орната білуінен күрделене түседі.
Зерттеудің методологиясы білім ... ... ... ... ... ... жаңа ... пайда
болуы мен дамудың тенденциялары мен кәсіби білім берушілік жағдайларын
анықтау мен зерттеуінің іске ... ... олар ... ... негізделеді:
1. Акмеологиялық - кәсіби дайындық барысындағы табиғи және ... ... ... ... ... ... сыртқы
басқарудан ішкі басқаруға өту негізіндегі көзқарастар жүйесі.
2. Мәдениеттілік - ... ... ... ... ... ... компонентінің бағытталу негізіндегі,
мәдени-білімберу іс-әрекеті дамуының сыртқы қалыптасуы мен ішкі дамуының
мақсаты мен ... ... мен ... өзіндік анықтауына
бағытталу негізіндегі көзқарастар жүйесі.
3. Тұлғалық – мәдени және кәсіби ... ... ... ... мамандықты игеру барысындағы болашақ мамандыққа қатынасын
бейнеленуі негізіндегі көзқарастар ... ... ... ... ... ... ... ауысу негізінде
түсіндіріледі. Е.В. Бондаревскаяның пікірінше, бұл процесс, ... ... ... ... бойынша студенттермен айқындалып,
кәсіби іс-әрекет пен мінез-құлықтың тұлғалық моделіне айналады. Сондықтан
да тұлғалық-шығармашылық аспектісі кәсіби ... ... ... Ол ... ... субъектінің маман
ретіндегі тұлғалық өзекті қасиеттерін анықтаудың шығармашылығы актісі
болып анықталады. ... ... ... ... ... ... бағытталған жан-жақты дамуына бағдарланған адамды қажет етуі
түсіндіріледі.
4. ... - ... ... ... ... пайда
болу процесі негізінде кәсіби ... ... ... ... ... ... ... көзқарастар жүйесі.
«Мәдениет» ұғымын зерттеудегі аксиологиялық көзқарастың негізінде түрлі
мәдениеттің іргесі ретінде құндылықтарды түсіну жатыр. ... ... кең ... ... ... ... – шығармашылық, өзгермелі
және өзіндік жаңару іс-әрекетінің өнімі...құндылықтар әлемі» - ... ... Н.З. ... жасаған [33, 10]. Мәдениетпен
байланысты осы көзқарас тағы бір бағытпен толықтырылады. Өйткені ... оның ... ... ... қана ... ол тек ... іс-әрекеті арқылы өз болмысын анықтайды. Сондықтан да,
«мәдениеттің нағыз мазмұны шығармашылық ... ... ... ... ... ... деп, өз еңбегінде А.И. Пискунов
тұжырымдаған [58, 10]. Мәдениет ұғымын шығармашылық пен еркінділікті
жүзеге ... ... адам ... ... ашу үшін В.С. ... [59, 34-42]. Адамның шығармашылық белсенділігі іс-әрекет
тәсілдерінде көрініс береді. Осыдан мәдениет адам дамуының ... ... ол ... ... ... ... ... қоғамдық
өміршеңдігінің игерілген құндылықтардың көлемі ретінде сипатталады.
Солайша мәдениет адамның осы құндылықтарға ... ... ... ... ... ... ретінде қаралуы жүйелілік-
технологиялық көзқарастың негізін құрайды. Осындай мәдениетке ... ... мен ... культорологияда және кәсіби-
педагогикалық мәдениетіне ... ... ... Кәсіби-
педагогикалық мәдениетті зерттеудің аксиологиялық аспектісі жетекші
педагогикалық оймен өрнектеліп, педагогикалық ... ... ... қаралып, тікелей педагогикалық іс-әрекетте ... және ... ... ... ... деп ... ... [34, 17]. Біз осылайша Е.Н. Шиянованың пікірімен ... ... ... ... шығармашылық-коммуникативті іс-
әрекеттердің негізін кәсіби-педагогикалық мәдениет құрайды, ол тиімді іс-
әрекеттер тәсілдері мен ... ... ... ... ... мәдениеттің адамның шығармашылық
іс-әрекеті ретінде қаралуы болашақ маманның кәсіби тұлғалық-шығармашылық
көзқарасының негізін құрайды.
5. Іс-әрекеттік - ... ... ... ... мақсатында
студенттерді кәсіби ойлау мен әрекет етуге тарту негізіндегі көзқарастар
жүйесі.
Зерттеу ... ... ... барлық көзқарастар кәсіби-тұлғалық
мәдениетті білімдер, біліктер мен ... ... ... ретінде
анықтауға мүмкіндік берді. Нәтижесінде ... ... ... ретінде білімдер, біліктер мен дағдылар, тұлғалық
қасиеттерді; ... ... ... ... ... ... ... студенттерді дайындау барысында кәсіби-тұлғалық
мәдениет қалыптасуының құрылымдылық моделінің компоненттерін анықтаймыз:
... - ... ... жоғары оқу орындарының білім
беру үрдісіне кіруді қамтамасыз ететін қажеттіліктерді, мотивтерді,
қызығушылықтарды қамтиды;
... - ... ... және ... ... ... жетілуінің жоспарлау мен жобалаудың мақсатын анықтауды
қамтиды;
... - ... ... ... ... шенберіндегі, орындалатын ... ... ... орындалуының барысы туралы кері ақпаратын
жүйелі алу мазмұнын ... ... - екі ... ... ... білімдер жүйесі (теория, заңдылықтар, фактілер, көзқарастар)
және оқудың тәсілдері (ақпарат ... ... мен ... ... ... - ерікті түрде назар аудару ... ... ... ... әрекеттердің эмоционалдық жағын қамтиды.
1.2 Тұлғаның қалыптасуының кезеңдері мен оның өзін-өзі дамытуының
тұжырымдамалары
Адам материяның әлеуметтік формасына жатады. Әлеуметтік ... ... ол ... ... ... ... әлеуметтену үрдісінен өтуі тиіс
және тұлға ретінде қалыптасуы керек. ... да, ... ... ... ... мен оған білім беру қажет. Осы процестің
күрделілігі – оның нәтижесін ... ала ... ... алмайтындығымызда.
Философиялық көзқарас адамның өзін-өзі дамуы мен қалыптасуының негізі
ретінде қаралады, ұйымдастырушылықтың жаңа ... ... ... ... ... қозғалысының ерекше типі ретінде қарастырылады.
Әдебиеттерді талдаудан бізге мәлім болатыны; адам ... ... ... әлемде ғана түсініледі, ал әлем адамсыз мүмкін емес, ... ... ... қатынас ретінде болатын. Сократ, қазіргі батыс елдері
әдебиеттерінде оны адам ... ... ... ... бір ... ... ... оған сәйкес өзін-өзі тану мен даму
философияның басты және жалғыз мақсаты деп түсініледі. ... ... қана ... ... анықтап қоймай, сонымен бірге оның бүкіл
адами субъектілігін көрсетеді, өйткені адам – нақты ... ... ... екі ... ... ... мен табиғат ажыратылған) және космологиялық-натуралистік (адам бүкіл
әлеммен байланысты). Ол ... ... ... ... ... ... жетілуінің қажеттілігін айтып, оның ... ... оған адам ... ... ... ... ... да білдіреді. Сондықтан да, сол уақыттар кезеңінде
адамның ақиқаттағы бейнесінің өзі ... ... ... ... ... ... ... ежелгі грек мәдениетінің негізгі
көзқарасы физикалық-рухани дене ... ... ... ... проблемалары рационализм, табиғи және әлеуметтік процестердің ... ... ... ... XVIII ғасырдан бастап,
әсіресе И. Кант заманынан бастап, философтар тұлғаны жеке ... ... И. Кант ... ... ... ... субъектісі
ретінде, сыни және практикалық ақыл-ойдың қосымшасы ретінде қарастырып,
тұлғаны “...ақылды, өзі немесе ... ... ... ... деп ... ... айтқанда, кезкелген адам өзін-өзі
дамытатын тұлға бола алмайды, оған “жақсы Менге” ұмтылатын, ... бай ... көре ... және ... ... адам ғана ... Әр адамның
қайталанбайтындығы тұрғысынан даралық идеясы ... ... ол ... негіздеменің бір ережесін құрайды. ... ... жаңа ... беру ... ... даралық пен тұлға еркіндігі
қамтамасыз етілуі анықталады. ... ... ... үрдістің
мазмұны мен мәнін анықтайды, болашақ мамандарды дайындаудың іс-тәжірибеде
жүзеге асырылатын бағытын ... ... ... ... ... мәні ... өзара әрекеттестігі негізінде түсініледі, өйткені
қоршаған әлем адамның ... ... ... адам ... ... туралы айтылады. Адамды К. Маркс тарихтің ... ... ... ... яғни “тарих дегеніміздің адамның өз
мақсаттарын іске асырудағы іс-әрекет” деп ... Осы ... ... ... ... адам – оны жеке алып ... және индивид ретінде әлсіз, қоғамдық таптар құрамында және
әлеуметтік топтарда өзгелермен бірге тарихтың ... ... ... ... ерекшелігі оның еңбек етуімен байланысты. Еңбек ... ... ... ... Ол тек ... заттарға бағытталып
қана қоймай, сонымен бірге қоғамдық қатынастар мен қоғамды қамтиды. ... ... ... ... ... қалыптасады.
Осынысымен адамның қабілеттері жүзеге асырылып, ол үшін жаңа мүмкіндіктер
ашылады. Осы ... адам ... ... ... мәнін түсіну үшін негіз
болады. ХІХ ғасырдың соңында қоғамның жаңа ... ... ... ... ... ішкі дүниесіне оның еркіндігіне бағытталған,
оның әлеуметтік құқықтары мен еркіндігіне бағытталған. ... ... ... ... ойларында бейнеленіп персонализм және
эксизтенционализм бағыттарында көрініс береді. У.Э. Гуссерляның ... ... жеке ... ішкі әлемі болып, өзін-өзі жетілдірудің
қайталанбас, ерекше нәтижесі ретінде қарастырылады. А. Камю, С. ... ... М. ... К. Лоперс және т.б. өз еңбектерінде тұлғаның ... ... ... ... “Меннің” терең мәні ретінде қарайды. Орыс
философиясында ХХ ғасыр ойларының Г.С. Батищев, М.М. Бахтин, В.С. ... ... Н.О. ... М.К. ... А.Г. ... В.В.
Розанов, С.Л. Рубинштнейн, С.Л. Франкл, К.А. Шварцман және т.б.) ... ... ... мен ... біріктіреді. Олардың барлығы
адам тұлғасының өзіндік құндылығы мен ... ... оның ... ... ... ерекше көрсетеді. Н.А. Бердяеев, В.В. Розанов, С.Л.
Франкл өз еңбектерінде тұлғаның өзін-өзі ... ... ... Н.А.
Бердяевтің позициясында дамудың табиғи жолын таңдау еркі ... ... ... ... ... бағытталған ішкі қозғалысын өзіндік еркінділікті
орнату деп ... ... ... ... адамның рухани
өзіндік жетілу феномені тұлғаның өзін-өзі дамытудың идеясы болып табылады
екен. Қазіргі философия ... ... адам ... ... ... тұрмыс жағдайына байланысты түсіндіреді және қоршағанның ... ... ... ... орай ... адам ... үнемі
қайта жаңару үстіндегі жағдайында болатын жан, осы жаңадан жаңаруы ... ... ... яғни өзін өз ... орнату, өз ұмтылыстарына
бағындыру нәтижесінде іске асатыны туралы М.К. ... ... ... ... ... ... іске асыру үшін себепкер ұмтылысы қажет –
белсенділік, өзіндік–себептік ауыстыру мен асуысу. Адам ... ... ... бар, ол ... ... және өмір сүру
жағдайларының интенсивті түрде дамуы ... түрі ... ... ... ... ... ... жәнеде ол тұлғадағы,
табиғатпен берілген өзгерістердің себепі болатын әлемге қатынасы, мінезі,
қабілеттері және тағы ... ... Осы ... ... ... ... кәсіби қалыптасуы барысында педагогикалық процесстің
мазмұнын ... ... әсер ... мәні мен ... ... ... жетудегі студенттердің өзгелермен іс-әрекеттік әрекеттестігі
арқылы өзін-өзі жүзеге асыру негізінде рухани-шығармашылық іс-әрекеті үшін
жағдайлар жасайды. Сонымен, философиялық ғылымдар ... ... ... ... ... жетілдіру мен әлеуметтік қызмет көрсету
мақсатымен рухани-тәжірибелік өзіндік жаңаруы ... ... ... ... жету мен ... ... қарай өз-өзінің құрастырылуының
аяқталуына бағытталған адамгершілік жаңару іс-әрекеті ретінде зерттеген.
Бұл ... ... ... дамытудың маңызды факторы ... ... ... бойынша диалектикалық бірігудегі еркінділік саналады,
сонымен еркінділіктің “неден” дегеннен гөрі “не ... ... ... ... ... өзін-өзі дамытудың негізгі шарты
ретіндегі еркінділік проблемасының философиялық ... ... ... ... Б.С. ... ... Б.А. ... В.П. Зинченконың, Н.Б. Крылованың және
т.б. еңбектерінде жоғарыда айтып кеткендей келесілерге назар аударылады:
тұрмыстың күрделілігі ... ішкі ... ... көңіл аударуды талап
етеді, оның өзіндік тұрмысының деңгейін ... ... ... ... ... және ... ... жағдайларында. Біздің
көзқарасымызға П.Г. Щедровицкийдің пікірі ... ... ... ... ... ... сондықтан да білімберу жүйесі іс-әрекеттің
жаңа үлгілерін қалыптастырудың және ... ... ... ... әрекеттің орталығы болуы тиіс. Біздің зерттеулеріміз
бойынша белсенді тұлғаның ішкі еркінділігі болады, яғни оның өз ... ... ... ... ... ... ... мен
мазмұнын, тәсілдерін ... ... ... ... психологиясын іс-әрекет субъектісі ретінде қарастыру барысы
адам қалыптасуының негізгі ... ... ... өз
бастамасын алатын субъект психологиясының басты ережелерін және олар жалпы
түрде тұжырымдалып ... ... ... ... ... Б.Г. Ананьев жасаған. Субъект психологиясы негіздерін А.В.
Брушлинский, К.А. Абульханова-Славская дамытып, оның ... ... ... [60, 13-27]. „Субъект - тұтастылықтың ... өз ... ... ... адам” – деп,
субъект ... ... К.А. ... ... береді
[61, 13-27].
Осы деңгейде адам өте жекеленіп кеткен, яғни өз ... ... ... ... ... адам ... ... ол іс-әрекет барысында субъект ретінде танылады. Әр
тұлға – субъект, бірақ соның өзінде ол ... ... ... -
өзін-өзі ұйымдастырудың белгілі бір сапалы тәсілі, тұлғаның ... ішкі және ... ... ... ... ... ... күйлердің, қасиеттердің реттеу орталығы, сонымен
бірге қабілеттердің, объективті және субъективті мақсаттарға ... ... ... сәйкес тұлғаның мүмкіндіктері мен шектеулерінің
формасы. А.В. Брушлинский субъектінің тұтастылық проблемасын аша ... ... ... ... табиғилық пен әлеуметтіктің
байланыстылығын ... ... ... ... және ... ... ... жүйелілігінің негізі болады [62, 559-570].
Субъект психологиясының келтірілген негізгі ... ... ... ... ... жасалғаны және теориялық-экспериментальды негіздеуді
қажет етеді. Оның екі ... ... ... маңызы зор. Бірінші
ережесі бойынша, субъект - іс-әрекеттік және жүйелілік ... ... ... ... ... Субъект әр кезеңде өзінің
іске асуы барысында және әлеммен байланыстық ... ... бір ... ... ретінде қарастырылады. Дәл осы субъект
өз дамуының әр кезеңінде жүйелілік факторы болып анықталады, ... ... ... көп ... ... қамтиды. „Кең
тараған көзқарастарға қарамастан, субъект – ... ... ... ... мен ... ... де емес және т.б., ... өздері - әрекетті қарым-қатынасқа түсетіндер болып анықталады.
Екінші ережесі бойынша „Субъект - өзін-өзі ... ... ... ... ... Жүйелілік көзқарас принципі адам өз дамуының деңгейлерінен
өтетін психикасының өзін-өзі ұйымдастыруын түсіндіреді. ... ... ... ... ... ... субъектісі ретіндегі және
оның психикалық ұйымдастырушылығының жүйелі механизмдерін қоса қарастыру:
жүйеліліктің және ... яғни екі ... ... адам ... ... ... ... болады. Субъект
психологиясының екінші ережесі психологияның даму ... ... Ол ... жеке ерекшелігі мен даралығының бірігуі негізінде
қарастырылады. Сонымен, психологиялық ... ... алып ... ... бір жағынан индивидтің сипаттамасы ретінде
қарастыруында, яғни оның адам ... ... жеке ... ... ... Осыған орай қазіргі психологиялық даму тенденциялары
адамды зерттеудің келесі бір көзқарасын жасау туралы мәселені көтереді, ол
психиканың ... дара және ... ... ... Ал екінші жағынан субъект-іс-әрекеттік көзқарасы негізіндегі
өз іс-әрекетінің ... ... адам ... өлшемдері туралы
айтылады. Осы жерде адамның ... ... ... ... – оның ... ... ... тұлғадан, даралықтан)
ажыратылатындығында. Сонымен субъектіні әр ... ... ... Мысалы, Б.Г. Ананьев адам ... үш ... ... ... ... ... ... Осы үш
құрылымның кіріктірілуі адамның қайталанбас даралығын айқындап ... ... ... индивидтің қасиеттері болып табылады (табиғи
қасиеттер жиынтығы), тұлғаның (қоғамдық қатынастары ... ... ... ... ... Даралық дамуының үш формасы
анықталады. Біріншісі - онтогенез – адам ... ... ... Екіншісі
– тұлғалық қасиеттердің даму формасы – қоғамдағы адамның өмірлік жолы.
Үшіншісі – ... ... ... барысындағы субъектілік қасиеттері
қалыптасуының формасы. Барлық үш құрылымдардың ... ... бар және әр ... даму процесінің гетерохрондығы тән.
Даралық генетикалық тұрғысынан кеш ... ал ... ... ... адамның өмірлік жолы барысында тұтас жүйенің нәтижесі
болып қалыптасады.
Сонымен, Б.Г. Ананьевтің іс-әрекет ... ... адам ... адам ... ... бір ... психикалық қасиеттердің және
кәсіби іс-әрекет барысындағы механизмдердің қалыптасуымен ... адам ... ... ... ... индивид -
қызметтік механизмдермен, ал тұлға – индивидтің қажеттіліктері мен құндылық
бағдарларын ... ... ... түсіндіріледі. Адам
қасиеттерінің индивидтік, тұлғалық және ... ... ... адам ... ... табиғилық пен әлеуметтіліктің тұтастығымен
ашылады. Осы тұтастылықтың ядросы - тұлғаның құрылымы, ондағы ... ... ... ... және ... ... Бұл жерде біз осы ғалымның субъектіні түсінудегі және
субъект-әрекеттік көзқарасындағы айырмашылықтарды ... Егер ол ... ... ... ... болатын болса, субъект-әрекеттік
көзқарасы бойынша субъект әрқашан тұлға ... ... ... ... Осыдан өзінің кәсіби іс-әрекеті барысында және шығармашылығы
негізінде кәсіби іс-әрекеттің жоғары деңгейі ... адам ... ... ... ... мен ... белсенділігінің деңгейлері ішкі
жағдайлардың тұтас жүйесін құрайды және олар ... ... ... ... ... ... етеді, осылай субъект адам
ұйымдастырушылығының ядросы ... ... ... ол кез келген тұлғаны
тәрбиенің объектісі ретінде және осы ... ... ... ... ... ... объект-субъектілік табиғатының педагогикалық
тұжырымдамалық көзқарастары тұжырымдаған. Осы сәттен бастап педагогикалық
көзқарас ... біз ... ... және ... өзін-өзі
дамытудың тұжырымдамаларына назар аударамыз. С.Л. ... және ... ... ... ... - тұлғанының өзін-өзі басқарудың,
өзін-өзі ұйымдастырудың және өзін-өзі дамытудың сапалы ... ... ... ... оның ... ... болсақ жоғарыдағы
тұжырымға қарамастан, субъект категориясының және субъект-әрекеттік
көзқарасының ... ... ... ... Мысалы, „...кез келген тұлға іс-
әрекеттің субъектісі бола алмайды”, яғни субъект категориясының ... ... ... ... әріқарай: „Түрлі тұлғаларға
қатысты олардың қалыптасуының жалпы ережесіне ... ... ... ... ... субъект - жетілудің ең жоғарғы нүктесі емес, оны біз ... ... деп ... ... ... К.А. Абульханова береді
[61, 63-65]. Субъект категориясы үшін ең маңыздысы – қарама-қайшылықтарды
шешу ... ... ... ... ... сапалық өзгерістерін
қарастыра келе, оның субъект іс-әрекетінің үш ... ... ... ... ... ... психикалық ресурстар
(психикалық процесстер, қасиеттер, күйлер, қабілеттер) тұлға іс-әрекеті ... ... ... болып табылады. Екіншіден, барлық
психикалық ресурстар тұлғалық іс-әрекетке бағынатын жеке ... ... ... ... ... және оны ... ... қамтамасыздануының психикалық пен тұлғалық қасиеттерінің іс-әрекет
талаптарына сәйкес тұлғаның өз ... ... оның ... ... қалыптасу барысы реорганизация процесі болып анықталады” [61,
67]. Үшіншіден, тұлға ... бола тұра ... ... ... ... ... сүйенеді, бар ресурстарға, қабілеттерге және
мүмкіншіліктерге қарамастан. Мысалы, адам өмір сүру ... ... ... мен ... ... дамыту үшін өз еркін
қолданбайды. ... ... ... ретінде қарама - қайшылықтарды
шешу қабілеттілігін айтамыз. Осы қабілет ... ... ... ... өз ... ... Сонымен, субъект - үйлесімді,
иерархиялық даму сатысының ең ... ... ... ... ... тұлға ретінде автормен анықталады. Ал оның жаңа ... және ... ... ... ... ... өз
ерекшелігі дамуының максимальды деңгейіне жетіп жеке дара болады, ал ... ... ... ... ... ... айналады. Субъект
ретіндегі оның қасиеті осы өмірлік жолды ... ... ... ... өзгермелілігі мен төзбеушілігін есекере тұра оны ұйымдастырудың
тұтас процесін жүзеге ... Бір ... ... ... оқиғалармен, белгілі бір дәуірдің ... ... ... ... жағынан тұлғаның сол жағдайларға қатысты болуымен
байланысты тұлғаның өзімен анықталады. Осы анықтаушылар бір-бірімен ... ... ... де, ... ... ... ... қарама-қайшылықтарды
шешу тәсілімен табылады.
Біздің көзқарасымыз бойынша субъектіліктің ... ... жоқ және осы ... үшін анықталған өлшем жеткіліксіз. Қарама-
қайшылықтарды шешу үшін саналы түрде ұғынбау ... ... ... ... кез ... дамудың қозғаушы күші болады. Өмірлік жолды
ұйымдастырудың тиімді тәсілі де анық ... ... ... ... ... ретінде қозғалыстың жалпы бағытын анықтайды. Адам
өзінің даму кезеңінде қажеттіліктердің және ... ... шешу ... ... ... түрлі күрделілік деңгейіндегі
қарама-қайшылықтар ... ... ... ыңғайын
қамтамасыздандырудан бастап дүниетанымдық проблемаларын шешуге дейін ... ... ... ... ... қарама-қайшылықтар субъект алдында
тұрған психикалық ұйымдастырушылықтың және ... ... ... оның ... және ... ... ... дамуын қамтамасыз етеді.
Субъект белсенділігі ... ... ... ... және сол психикалықтың ... ... ... таңдамалылығы, даралығы мен нәтижелілігі түрлі әрекеттерді
субъект жасайтынын растайды. Міне осы жерде субъект іс-әрекетінің өзін-өзі
дамытудың, ұйымдастыру мен ... ... ... ... туындайды.
Қарама-қайшылықты шешетін субъектіні анықтау процесі, ... ... ... толық қамтылатынын және тұлға дамуының
жоғары деңгейінің белгісін білдіреді. Бұл адамның өзін-өзі ... ... ... ... ... ... пікірімен
(мысалы, А. Маслоу, К. ... ... ... ... - ... ... белгілі бір сапалы тәсілі....” - ... ... А.В. ... ... ... [64]. ... ... субъект өз белсенділігінің, тұтастылығының, ... ... адам ... ... ... біз оны бір ... ... үздіксіздік іс-әрекеті субъектісі ретінде, ал екінші жағынан
субъектілік белсенділіктің, тұтастылықтың, ... ... ... ... Осы қарама-қайшылық қайта қарау мен ... ... ... ... ... ... туралы сұрақ ашық ... ... ... ... ... ... өлшемдерін анықтау
проблемасын белгілейді. Адамның үздіксіз дамуының ... ... ... осы ... талдауын әрі қарай жылжытады. Бала өміріндегі
субъектіліктің пайда болуынан ... оның ... ... туралы
теориялық көзқарастары жалпыланып, эксперименталды зерттеулердің фактілері
талданылады. Осы проблеманың 1-ші ...... ... ... адам ... ... 2-ші ... -
әлеуметтік және физикалық ... ... ... мен ... ... субъектісін қалыптастыру, 3-ші аспектісі – субъект-
әрекеттік көзқарасы ережесімен байланысты өзін-өзі дамытудың ... ... пен ... ... ... табылады. Төртінші аспектісі-
даралықты дамыту. Субъект өз дамуының жоғарғы деңгейінде жекеленген болады,
осылайша ерекше дара ... ... ... жоғарғы деңгей адам
дамуының барлық деңгейлерінің үздіксіздігі мен шынайлылығын анықтайды.
Субъектіліктің ерте онтогенезінде адамның ... ... ... ... ... ... деңгейлердің дамуын
қарастыруға болады. Олар субъект мінезінің дамыған ... ... ... ... Ол үшін өзін-өзі түсінудің дамуын және ... ... ... ... сипаттау үшін сәбилерге түсінікті
өзараәрекеттесу тәжірибесінің түрлері талдануға тиісті. Тәжірибенің осындай
түрлерінің ... және ... ... ... да, ... факт ... ... екен. Іс-әрекет
субъектілері психикалық қатынасын жүзеге асырады.
Сонымен, физикалық пен әлеуметтік әлемнің ... ... ... ретіндегі белсенділігін, кіріктірілуін, әлеуметтілігін
білдіреді. Бұл бізге субъектіліктің көзін адам ... ерте ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстарының
талдауы адамның базистік өлшемдерін ... ... ... – ментальды
моделдің қалыптасуына, „Мен” және „өзге ... ... ... психикалық жағдайларды сезінуге ықпал етеді. Өмірінің
бірінші жылының соңында ... ... ... ... адам субъектілігінің
базистік деңгейін белгілеуге болатындығын анықтаймыз. Әрекеттік ... ... ... ... дамытудың негізі ретіндегі тәжірибелік
және теориялық іс-әрекеттері қарастырылады, бірақ ... ... ... ... ... ... оқу, ... және т.б.) және қарым-қатынастың
түрлі деңгейлерінде жүзеге асырылатын нақтылау мен дамыту ... ... ... ... белсенділік пен іс-әрекеттің рөлі жетекші
болып анықталады, екінші ... ... ...... мен іс-әрекетін не бағыттайды? Теориялық тұрғысынан мақсатсыз
саналы және саналы емес ... ... ... ... ... Осы
жерде, тәжірибелік іс-әрекетті және ... ... ... маңызды. Белсенділік тәжірибелік әрекетке ... ... ... олар ... ... іске ... ... әрекет экзогендік мақсаттармен бағытталады, сонымен қатар
субъект таңдаған және ... бір осы ... ... әрекеттер мен
тәсілдер арсеналымен осы мақсаттарды жүзеге асыру үшін қамтамасызданады.
Осылайша „белсенділік” және „практикалық әрекет” арасындағы ... ... ...... әлеммен өзара
әрекеттестігін аяқтайтын танымдық бағалау мен жоспарлаудың соңғы кезеңі.
Сонымен, белсенділік ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттегі мақсат пен тәсілдердің өзара әрекеттесудің
барысындағы мақсаттар мен тәсілдерді нақты талдаудың ... ... ... пен ... ... ... ... бағытталған және әлеммен әрекеттестігінің дамуына қол жеткізеді.
Бұл өз кезегінде субъектінің ментальды ... ... ... ... және ... іске ... қамтамасыз етеді.
Белсенділікті дамыту үрдісі тәжірибелік іс-әрекетті дамытудың ... және оны ... ... өзін-өзі дамытудың кәсіби қалыптасуына ықпал ... ... ... тұлға дамуының жалпы ... ... ... Бұл ... ... ... факторлардың әсерін
есепке ала тұра өзін-өзі тану және өзін-өзі дамыту ... ... ... ... үрдісі жағдайында олардың іске асудағы
механизмдерін анықтауға ... ... ... ... мен тәжірибеде “білімберу” ұғымы
педагогтың білім мен ... ... ... дегенді білтіретін.
Солай, педагог оларды меңгеруге ұсынатын, ал ... ... есте ... қолдануға тиісті болатын. Нәтижесінде адамның біліктілігі
ақпараттық құзырлылық пен ... ... ... пайдалану
қабілеттілігі болып танылады. Бірақ ... өз ... ... ... ... ... мен ... (қоғаммен
байланысты орнату) және өзбентінше өмір сүру мен ... ... ... ... адам ... мен ... рухани өзіндік
шығармашылығының, кәсіби өзін-өзі жетілдірудің, жоғары мәдениетті жасау мен
меңгеру тұрғысынан ұзақ еңбегінде білімді болады. Басқаша ... ... болу ... ... ... кеңістігінен шығу мен үздіксіз өзін-өзі
өзгерту, өзіндік шығармашылықта тұтастай тұлға ... ... ... ... меңгергенді тереңінен ұғыну болып табылады. Осыған орай
педагогикалық үрдісте ... ... ... ... дамытатын
шығармашыл тұлғаны қалыптастыру мәселесі ... В.П. ... ... ... өз оқушыларына жаңа әлемді ашу деп ... ... ... ... ... деп ... сонымен қатар білім әлемін ашу
мен білімсіздік әлемін ... деп ... Осы ... ... ... ... ... көзін ашу керек деген пікірмен
түсіндіреді ішке бағытталған өзін ашуға, рухани және тұлғалық өсүге бағытты
көрсетеді. ... ... ... беру ... ... ... ... дамуы ішкі факторлармен анықталуға тиіс.
Қазіргі жағдайларда ... ... ... - жаңа ... сана ... ... Олар тек білімді алу білігін ғана қамтамасыз етіп
қоймай, сонымен бірге жұмыс ... өмір сүру ... және ... өмір ... ... ... ... Осы төрт біліктер өз жиынтығында
біздің менталитетіміздің өзгеруін анықтайды: адам өз өмірін өзі құру ... ... ... ... ... ... барысындағы
субъектілердің өзін-өзі дамуы білім беру іс-әрекетінің ... ... ... ... ... ... өзін-өзі дамуы мен
білім берудің гуманизациясының арасындағы өзара байланысты көру және ... үшін ... ... дамуы үрдісінің методологиялық ... ... ... ол әр ... ... ... ... дамытудың негізгі бағыты - өзіне деген сенімді нығайту ... ... ... ... ... ... “идеалды
Менге” ұмтылады” – деген пікірді К. Роджерстің пайымдайды [64]. ... оның ... өсу ... ... ... ... қарым-
қатынас барысында адамдың адаммен қатынастарын құру үшін қатысушылар бір
бірінің ... ... ... ... ... ... мәндік
мағыналарды іздейді, өмірлік таңдаудың еркіндігін алуға ұмтылады және ол
үшін жауап ... ... ... және қабілетті болу үшін осының барлығы
шектеулі ... ... ... ... Бұл ... өз ... күшейтеді – ұйымдастырылған байланысты ... ... ... ... және ... ... ... анықтайды. Тұлғалық
жетілуге теріс әсер ететіндер - өзгерістен қорқыныш, қорғаныс механизмдері,
өз ағзасына ... ... ... ... ... зерттеулеріне сүйенеміз: өсу – яғни потенциалдықтан қалмау деп
түсінеміз. Немесе ... ... деп А. ... қол жеткізген негізгі
қажеттіліктері негізінде “жоғары” қажеттіліктерді ... ... ... ішкі ... өзін-өзі дамыту процесі әлеуметтену мен
тұтастылыққа жету барысында атқарылады, мақсатқа бағытталған шығармашылық
ұмтылысына байланысты. Сондықтан да, шет ... ... ......... ... мен даму” негізгі
ұғымдары болады және адамның тұлғалық ... ... ... ... негізінде келесі қорытынды ... ... ... әрбір субъектінің өзін-өзі дамытуы бойынша өз іс-әрекетін
талдауға көмектесетін технологияларды қолдану ... ... орай ... ... ... өзін-өзі дамытудың, жетілдірудің
объектісі ... ... ... ... Ол ... ... ... мен әрекеттерін шынайы бағалай білуі тиіс және өз алдына
мақсат қоя білу керек. “Дамудың” ... ... біз ... ... ... және ... ... психикадағы, ақыл-ой және рухани адамның
жүйесіндегі өзгерістердің процесі деп түсінеміз. Олар сыртқы және ... және ... ... ... орта ... ... анықталып, адам дамуының үрдісі мен ... ... ... ... ... анықталады. А.А.
Абульханова-Славскаяның, Б.Г. ... Л.С. ... ... ... ... адам ... ... өзін-өзі дамыту екі
анықтамалық мағынасына ие: ішкі және ... ... ... ... ... – ішкі мүмкіндіктерді анықтау мен потенциалдық
жағдайларды ашу. К.А. Абульханова –Славскаяның
адамның дамуы белсенді ... ... ... ... ... ... анықтайды. Ол еріксіз кез келген жүйенің өзгеруінің, оған ... мен ... орта ... ... тарау бойынша тұжырым.
Жоғары оқу орындарында болашақ маманды дайындаудағы психологиялық-
педагогикалық ... ... оны ... ... ... ... ... тұтас педагогикалық үрдісті қамтамасыз ... ... ... ... керек, яғни арнайы пәндердің
өзарабайланыстылығы үрдісі; осы пәндердің практикалық және ... ... ... жоғары оқу орындарында тұтас білім ... құру ... ... алмасу үрдісі. Сонымен жоғары оқу
орындарында болашақ маманды дайындау үрдісінің мәдени-білім беру ... ... ... ... ... ... жетілдірдіу, өзін-өзі басқаруды, өзін-өзі танып білу мен
анықтауды, ... ... ... қалыптастыру арқылы жүретін болашақ
маманның бойында кәсіби-тұлғалық мәдениет ... ... ... маңызды. Осыдан, “даму” категориясы мен “өзін-өзі
дамыту” категориясы философиялық, ... және ... ... ... ... ... ... дамуы
тұрғысынан өзін-өзі дамыту, өзін-өзі жетілдіру мәселесі негізінде пайда
болады.
Біз тұлғаның ... ... ... ... ... келдік: болашақ маман тұлғасының ... ... және ... ... ... ... қатынастарын дамыту деп түсіндік. Қарым-
қатынас ... ... пен ... ... „мен
–концепциясы” шеңберінде зерттеленеді.
2 БОЛАШАҚ МАМАНДАРДЫ ДАЙЫНДАУДЫҢ ӘДІСТЕМЕСІ
2.1 Жоғары оқу орындарындағы болашақ маманды дайындаудың моделі
Екі қарама-қарсы „иелену” мен ... ... ... ... Эрик Фром анықтайды. Біріншісін, өмірдің мәнін қажеттіліктерді өтеу
деген ... ... ... «Мен ... бар ... ... ... әрекеттестігін басынан кешірумен
байланыстырады, мысалы «Мен ... ... ... ... анықталады»
[65]. Бірінші жағдайда адам күн көрушілік ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеудің түсінігі қазіргі
психологиялық-педагогикалық ғылым мен тәжірибесінде ... ... ... ... ... ... ... үрдіс және
іс-әрекет) үш аспектіде қарастырылады:
1. адамның рухани болмысының үш аспектісін бейнелейтін ... ... ... мінез-құлық, өмір сүру);
2. жеке ерекшелік (даралықты дамыту, өзіндік ерекшелік);
3. өзі үшін маңыздылығы бар ... ... ... ... мәдени үрдістің субъектісі болу, оқиға).
Осымен бірге 1-ші аспект өмірлік ... ... ... ... ... құрылады. 2-сі болмыстың бейнесін
бейнелейтін мақсатқа бағытталған тәрбиенің сипаттамасы мен пәні ...... ... мен ... ... үш ... үш ... кеңістігі жатады: әлеуметтік (мәндер алаңы) және өзараәрекеттестік
кеңістігі (мағыналар алаңы) және ... ... ... ... ... ... ... және тәрбие іс-
әрекетін меңгерудің гуманитарлық түсінігі ерекшелігі келесідей ... ... ... ... бағытталған жеке адамның сапалы өзгерістері
логикасымен түсіндіріледі;
• Тәрбие үрдісі – адам ... өсу және ... ... ... бекітудің үрдісі;
• Әрекеттестіктің бірегей мағыналық ... ... ... ... трансформациясына тәрбие механизмін ашады
(педагог пен тәрбиеленушінің);
• Тәрбиелеу жағдайы диалогтік сипатта ... яғни ... ... әр ... ішкі ... шарты мен алғышарты болады.
Осы ерекшеліктер бірдей мөлшерде жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ... іске
асыруға осы тұрғысынан оның сапалы өзін-өзі ... ... ... ... ... трансформациялану,
оның педагогикалық қолдаудың позициясының болашақ маман ... ... ... ... ... Оның ... ... өзі іс-әрекеттің субъектісі болып,
студентпен кәсіби ... ... ... ... іске ... үнемі өзін-өзі дамытуға мүмкіндігін жасайды.
Тәрбиенің әлеуметтік мәдени аспектісі ... ... ... ... ... ... сай ... арқылы, яғни қоғамдық пікірді, дәстүрлерді, ұжымдық істерді,
оқиғаларды, мерекелерді және т.б. ... ... ... ... ... ... ... және тәрбиелік
әсерлердің тұтастығы дәрежесін көтеруге, ортаны әлеуметтік – мәдени тәрбие
кеңістігіне ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Осымен ... ... ... деп арнайы ұйымдастырылған педагогикалық ... ... ... ... ... және студент тұлғасы
қалыптасу жағдайларын қарастырамыз. Кеңістіктің сипаттамалық белгілері ... ... ... ... ... ... өзара анықтауы,
оның ортадан бөлініп шығуы, ... ... ... түрде
қабылданады (кеңістіктің бейнесі ретінде ортадан ажыратылған). Тәрбиенің
тұтастылық дәрежесін көтеруге ұмтылу ... ... ... талап етеді,
оның мәдениеттегі жеке болмысына, яғни адам 1.2-ші ... ... өзін тек ... ... ... ... ... сонымен
қайталанбас даралық ретінде өзінің ерекше сұраныстары мен әлеуметтік өзін-
өзі жетілдірудің қажеттіліктерін өтейді. Егер ... - ... адам ... ... ... онда даралық - өмірдегі
өзіндік позициясын анықтау болып ... бұл ... ... ... анықталады. Адамды тәрбиелеу – мәдениеттің, тарихи үрдістің, ... ... ... ... яғни ... шығармашылыққа „үйрету”
деп түсінеміз. Субъект – пассивті, сырттан ... ... ... және ... өз ... ... ... оларды
өңдейтін, даралық өзін-өзі бекітетін белсенділіктің тасушысы ... ... ... түсінілетін кәсіби тәрбиенің негізгі
бағыттары келесілер болады:
- Жоғарғы оқу орындарында мәдени ... ... құру ... ... ... ... мәдени ортасының және
оқытушының құрастырушылық әлеуметтік пайдалы іс-әрекетте);
- Студенттің ең жоғарғы және ... ... ... жағдайларын,
оқытушының әлеуметтік пайдалы іс-әрекетте қамтамасыз ету;
- Бірлескен іс-әрекет түрлерінде оқытушы мен ... ... ... әр ... ... ... ... ету.
Осының барысында үздіксіз білім беру жүйесінің маңызды ... ... ... ... ... ету, оның өзін-өзі өзгертудің жағдайын
жасау күрделене түсетін шығармышыл әлеуметтік тәжірибе ... ... яғни адам ... беру ... іс-әрекет субъектісі болып қарастырылады.
Білім берудің жетекші рөлі ... шеше ... ... ... ... ... мамандарды дайындаумен анықталады. Осы міндеттер
еліміздің әлеуметтік-экономикалық өмірінің нақты жағдаймен анықталады, ... ... ... ... да ... алдында
үнемі жұмыс орнын ауыстыру қажеттілігі тұрады, өз ... ... ... алу ... ... ... оқу орындары әдетте оқытылушыларға
көптеген пәндер бойынша жалпы білімдерді беретін, оған ... ... ... қазіргі кезде және де жақын болашақта еңбек ... және ... ... ... ... тез ескіреді. Осыған
орай, студенттерді оқытуда кейбір өзгерістер қажет.
Қазіргі кезде болашақ маманның моделін жасау проблемасы зерттеушілердің
назарын ... ... ... беру ... ... ... ... технологияларында” Г.К. Селевконың еңбегінде
қарастырылған, тұлға қасиеттерінің тұтас жиынтығының дамуын ... ... ... ... ... ... ... процесі
барысында көп көңіл олардың фундаментальдық дайындығына аударылады, туысқан
мамандықтарды игеру үшін негізін ... ... ... ... ... ... негізінде студент ... ... ... ... ... дәрежелерді алу құқығын қамтамасыз
ететін. Социологиялық сұрақ-жауаптың мәліметі бойынша студенттердің 60
пайызы ... ... ... ... ... және ... қамтылу
мәселесін табысты шешкенін қалайды. Фундаментальды білімдердің ... ... ... ... ... әрі қарай қысқа мерзімді оқыту барысында
жаңа дәрежелерді алуға ... ... яғни ... ... ие болады.
Жаңа дәрежені алу үшін дистанциондық оқытудың жүйесі ... ... және екі ... ... ... – жаңа ақпараттық және
коммуникативтік технологияларды ... ... ... ... ... байланысты. Екінші бағыты – бұл дәстүрлі сырттай оқу
және оның келесі түрлері, студенттердің ... оқу ... ... ... ... ... ... өзінің іс-әрекеті мүмкіншілігіне қарай
немесе материалдық пен отбасы жағдайына ... ... оқу ... ... бара алмайтын студенттерге ыңғайлы.
Қазіргі кезде студентерге бірнеше дәрежедегі мамандықтарды игеруге
мүмкіндік беріліеді, осының негізінде олар ... ... ... болады.
Осындай мамандықтардың жүйесі өзін дәлелдей білді, студенттік ортада ... ... Және ... ... таныс болып, бітірушілерде еңбекпен
қамтылу проблемасы шешіле басталды. Дистанциондық ... екі ... ... ... ... студенттер шет ел ... оқу ... ... ... ... білім берудің ұсынылған
пәндері оқу барысында. ... осы ... ... ... ... ... мүмкіндік береді, болашақта алыс райондарда
студенттерді ... ... ... бағыты бойынша дистанциондық білім беру
Орталығы 15 ел өкілдерімен жүргізіледі. Оқыту ерекше оқу ... ... ... білім беру стандарттарына сәйкес жасалған. Осындай
оқыту формасына үлкен ... ... ... пен түрлі
мекемелердің және оқу орындарының басшылары жоғары көңіл аударады.
Сонымен, жаңа ақпараттық және коммуникациялық технологиялар бір ... ... олар ... ... ... ... ... мүмкіншіліктерін анықтайды: жаңа ақпараттық әлемде қоғам дамиды және
білімді, жақсы оқытылған мамандарды керек етеді.
Бүгін бәрімізге мәлім, қазіргі ... ... ... ... рөлі ... беру ... делдалдық қызмет атқарады.
Нәтижесінде университеттік білім берудің құндылығы төмендемей ... ... бар ... ... ... ... ... қарастыру
барысында, соның ішінде мынадай өзекті аспектілері көтеріледі: қазіргі
тұлға қалыптасуының ... өз ... ... ... ... ... ... мәселесі, болашақ гуманитарлы
бағдарланған маманның моделін жасау проблемасы.
Болашақ маманның моделін жасауға кірісу барысында тұлғаның кәсіби іс-
әрекетінің пәндік және ... ... ... ... ... ... ... сонымен бірге маман іс-әрекетінің шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... ғылымдарды
жеткізу, технократиялық бағдарланған білімдер, біліктер мен дағдылардың
қалыптасуын ... деп ... ... ... және рухани әлемның тұтас суретін ... ... ... құндылықтарды олардың ұлттық және жалпыадамзаттық
түсінуіндегі” міндетті (Б.С. Гершунский).
Сонымен, ажырамас параметрлері ... ... ... моделін
құрайтын, келесілерді қарастыруды ұсынылады:
1. Сауаттылық оқытушылық деңгейі деп ... ... ... үшін ... талап етілетін және оған ... ... ... бір ... мен ... ... және ... білуді қамтиді.
2. Біліктілік – қажетті кең ой-өрістің және тұрлі мәселелерді ... ... ... бір таңдаушылықтың болуын қамтитын жүйе.
3. Кәсіби құзырлылық ... ... ... ... ... жеке ерекшеліктерімен, оның білім ... ... ... іске ... ... ... ... тұлғасының өзін -өзі дамытудың моделіне маман
мәдениетінің негізгі компонентері (білімдер, ... ... ... кәсіби-шығармашылық және эмоциялық тұрғысынан құнды іс-әрекет
тәжірибесі; ... ... ... мәдениетінің құрылымдық
компоненттері (мотивациялық; ... ... ... ... маман моделінің қомпоненттері ... ... ... кіреді. Осы моделдің сұлбасы төмендегі 1-ші
суретте көрсетілген.
----» «----
Сурет 1. Болашақ маман тұлғасының өзін -өзі ... ... ... ... оқу ... ... ... дайындаудағы іс-тәжірибелік
жүйесі
1-4 курс студенттері арасында кәсіби-тұлғалық мәдениеттің дамуы
негізіндегі құрылымдық ... ... ... ... ... дамыту үрдісіндегі параметрлерінің алғашқы ... ... ... ... диагностикасы мен
тәжірибелік-педагогикалық жұмыстың нәтижелеріне шолу.
Тәжірибелік зерттеудің эксперименталдық тобына 40 ... ... ... 40 ... ... Біздің көзқарасымыз бойынша, әр топтағы
студенттердің осындай саны зерттелінетін параметрлердің ... ... ... және факторлар мен ... ... ... ... ... береді.
Болашақ-маманның өзін-өзі дамытудың барысындағы ...... ... танымдылық компонентінің – біліктілігі,
білімдарлығы және мінез-құлықтық компонентінің (операционалдық) ... ... ... ... ... келесілерді қамтиды:
• Біріншіден, барлық үш компонентері мазмұнының мәнін толық ашу;
• Екіншіден, оларды диагностикалаудың әдістердің жолдарын анықтау;
... ... ... ... ... беру
жағдайларының мүмкіншіліктерін анықтау.
Болашақ маман педагог-психологтың өзін-өзі дамытудың ... ... ... ... ... ретінде іс-
әрекет объектісіне, яғни тұтас педагогикалық үрдіске, оқушы тұлғасына,
мұғалім тұлғасына, оқу ... оң ... ... ... ... негізіндегі құрылымдық компоненттері
қалыптасуы арқылы ... ... ... ... үрдісіндегі
параметрлерінің алғашқы ... ... ... ... тәжірибеде зерттеудің әдістер кешенін қолдандық:
- сауалнамалау;
- жеке және ұжымдық әңгімелесу;
- өзін-өзі бағалаудың әдістері.
1-ші орында ... ... ... ... беру жағдайындағы
өзін-өзі дамыту ... ... ... ... ... ... ... белсенділігін, оның мінез-құлығы мен іс-
әрекетінін реттеудің жетекші факторы ретінде университеттік ... ... ... ... ... ... роль ... Мамандықты таңдау мотивациясын зертемейінше кәсіби-
тұлғалық мәдениетің қалыптасуын зерттей алмаймыз. Объективті ... ... ... мен ... ар жағында түрлі себептер, яғни осы
әрекеттердің ықпалдандыру көздері тұру ... Ал ... ... ... ... түрлі авторлар жоғары оқу орнындарына түсудің түрлі мотивтерін
атайды. Өйткені бұл мәселені зерттеудің бығытына ... ... ... бірге соңғы жылдары біздің елімізде болған әлеуметтік-экономикалық
және саяси өзгерістерге байланысты. Осыған қарамастан қоғамдық ... ... ... өз мәнін жоғалтпайтын ... ... ... ... оқу ... түсудің негізгі мотивтері: студент
жастары ортасында болу ниеті, қоғамдық және кең ... ... ... ... ... мен бағытына қарай сәйкес болуы
және оның ... ... Р.С. ... [65] 1-ші ... ... 4-ші курсқа дейнгі
мерзімде психологиялық факультет ... ... ... ... және ... ... динамикасын бақылаған. ... ... ... бір ... ... техникалық амалды шешудің және
ғылыми іс-әрекетте жетістікке жетудің ұмтылысы деп ... ... ... ... ... ... мотивациясы, жақсы
үлгірушілік деп түсіндірген. «Жетістік қажеттілігі» мотиві - бірінші және
екінші мотивтерінің ... ... Р.С. ... ... жетістігі және жетістік қажеттілігі мотивтері 3-ші курстан 4-
ші курсқа дейінгі ... ... ... ал ... ... 2-ші ... бастап 3-4 курсқа келгенде төмендейді.
Осымен бірге барлық курстарда шығармашылық ... ... ... ... ... басым болған.
Соңғы жылдары білім мен біліктерді жетістікпен ... ... ... мен ... ... деген ... ... ... ... ... жоғары қабілеттің
жетіспеушілігі жағдайында ... оң ... ... ... ... атқара алады екен. Бірақ кері жағдайында осы
фактор өз күшінен айырылады-ешбір жоғары оң мотивациясы оқу мотивінің орнын
толықтыра ... ... ... ... ... [66].
Психологиялық-педагогикалық әдебиетте «мотив» ұғымын анықтауда түрлі
көзқарастары бар.
Бірақ, нақты фактілер мен заңдылықтарды талдауға көшу ... ... ... ... ... ... ... мотивті түсінудегі
ортақ көзқарастың ұқсас ... ... осы ... ... ... ... бар, өйткені біреулері мотивті ... ... ... деп ... ... – тұлғаның
әрекеттер мен қылықтарды таңдау негізінде жатқан саналы түрде ұғынатын
себепті айтады. ... ... ... – бұл дегеніміз адамның басында
бейнеленіп, белгі қажеттілікті қанағаттандыруға ... ... ... ... ... ... өзі ... қажеттіліктің
пәні қарастырылады.
Біздің жұмысымызда біз А.А. Реанның көзқарасына сүйенеміз, ол мотивті
кезкелген ... ... ... ішкі ұмтылысын түсінеді (іс-
әрекет, қарым-қатынас, ... ... бір ... ... ... ретінде тұлғаның идеалдары (нысандары),
қызығушылықтары, сенімдері, әлеуметтік ... ... ... А.А. ... ұсынысы бойынша , осы себептердің ар
жағында ... көп ... ... тұр.
Қазіргі жағдайда студенттік кезінен бастап жоғары дәрежелі маманды
дайындау кәсіби ... ... ... жүйесінің белсенді қосылуын талап
етеді. Бірінші ... оқу ... ... ... ... ... ... құтынас орнатылатынын анықтау маңызды. Оқу бағдарламалары
әдетте оқылатын пәнді оқыту деп ... бір ... ... бейнесі ретінде, дерексіз сипатта болатын және шындық өмірден,
яғни болашақ кәсіби ... ... ... ... ... ... көзқарас энциклопедизм көзқарасы мен тұлғаның жан-жақты ... ... ... әлеуметтік тәжірибені меңгеру негізінде
жатқан психологиялық механизмдерді есепке алмайды.
Оқыту барысында оқушылар қоршаған дүние туралы ... ... ... өз ... ... Тұлға үшін мағлұматтар маңызды болмаса ... рөл ... Осы ... ... оқу ... ... ... көптеген зерттеушілермен айтылады. Мысалы, мәтінді
есте сақтау бойынша меңгерілген білім тұлғаның өз жетістігі болмауы мүмкін,
яғни ол үшін ... ... ... бағыттайтын және әлемге, қоғамға,
басқа адамдарға, өзіне қатынасын білдіретін деген пікірді А.А. ... [67]. ... оқу ... және оқу ... ... мен ... ... дайындығы барысында қажеттілігі туралы білу
үшін, студенттердің оқу ... білу үшін біз ... 11 ... ... ... ... не ... маңызды болады?” сауалнама
ұсындық. Алынған жауаптарды ... ... ... ... ... бойынша сәйкес пайызы анықталды. Сауалнаманың алынған мәліметтерін
келесі ... ... ... ... Оның ... ... беріледі (Қосымша А).
Кесте 1. Оқу барысындағы мотивтердің маңыздылығы
|Р/с |Маңыздылығы параметрлері ... саны |
| | ... |
|1 ... ... ... ... ... болатын |74,2 |
| ... алу | |
|2 ... ... |69,4 |
| ... өз ... ... ... | |
| ... ... түрлері | |
|3 ... өз ... ... ... ... |
|4 ... ... мұғалімнің сыйлаушылық |48,4 |
| ... | |
|5 ... ... білу мен ... ... |18,3 |
|6 |Өз ... ... түсу |16,1 |
|7 ... ... ... мен тереңдігі |9,7 |
|8 ... ... алу, ... тапсыру, диплом алу |8,1 |
|9 |Өз ... мен ... ... ... |6,5 ... |Білімдердің түсініктілігі |4,8 ... |Өз ... ... ... |1,6 ... ... ең жиі ... ... - ... бар (74,2); ... ... байланысты (69,4) және оның
студенттерге қатынасы (48,4). Оқытушының өз тәжірибесінен мысал келтуіру
(54,8) ... ... ... ғана емес, сонымен бірге кәсіби дайындығы
маңыздылығы туралы білдіреді. Студенттер үшін теория мен ... ... ... маңызды. Бірақ келесідей жауаптардың пайыздық
қатынастағы ... ... өз ... ... (6,5), өз
көзқарасын дәлелдеу (1,6).
Үрдістің және оқу сабақтары мазмұны параметрлерінің ... 2-ші ... ... Осы процедура бітіруші ... ... 2. ... ... және ... ... рангтері
бойынша алынған нәтижелері
|р\с |Параметрлер ... ранг ... |
| | | ... ранг |
|1 ... ... ... | VI |IX |
| ... қарым қатынасқа түсу | | |
|2 ... ... ... |X |X |
| ... ... алу | | |
|3 ... ... өзбетіше ізденіп |III |VIII |
| ... ашу, өз ... айту | | |
|4 ... алу, ... ... |IV |V |
| ... ... дағдылар | | |
| ... | | |
|5 ... ... |VII |IV |
| ... | | |
|6 ... өз ... тану, тұлға |I |VII |
| ... өзін ... | | |
|7 |Ой ... ... |V |I |
|8 ... ... ... |IX |VI |
| ... ... ... | | |
|9 |Оқу ... ... ... ... |VIII |II ... ... іс ... қажетті өз |II |III |
| ... ... ... | |
| ... | | ... ... маңыздылыққа «өзін танып білу, өз қабілеттерін білу, тұлға
ретінде өзін-өзі жетілдіру» ... ... ... осы ... оқыту
барысында іске асыру жетінші орында. «Кәсіби іс-әрекетке қажетті өз
қабілеттерін, тұлғалық ... ... ... ... орында және осы
параметрді іске асыру үшінші орында тұр. Осы параметрлердің жарияланған
және іске асу рангтері ... ... ... келеді. «Оқытушының
бағасын, мадақтауын кезкелген тәсілмен алу» оныншы орында. Қалған басқа
параметрлердің айтарлықтай айырмашылықтары бар. ... ... ... ең ... ... кеңейту» (бірінші орын), «оқу
пәнінің жоғары ғылыми деңгейі» ... ... ... ... төртінші орында, бірақ іске асыру рангі ... ... Бұл ... оқу ... ... ... деңгейі бір жағынан және
материалдың түсініктілігі екінші жағынан бір біріне қарсы келмейді. Осыған
орай ... ... ... іс ... ... Сондықтанда
студенттердің «өздігінен жаңалық ашу, өз пікірін жеткізу» параметрі бойынша
дайындығын жақсарту қажеттілігі туындап ... ... ... ... ... достарымен қарым қатынаста болу» алтыншы орында, бұл
оқушы жастардың қарым-қатынас жүйесінің дамуы ... ... ... ... ... ... ... өз қабілеттерін, тұлға ретінде жетілу», «жаңалық
ашу, өз ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Өз
кезегінде пәндерді зерттеудегі ... ... ... ... болашақ маман тұлғасының резервтері дамуынына ... ... және ... ... айтарлықтай айрмашылықтары кәсіби іс-
әркетке студенттердің теріс бағалауын білдіреді.
Психологиялық көзқарастар ... ... ... ... ... компоненттегі тұрақты иерархиялы
мотивтердің жиынтығы ретінде қарастырамыз. Мотивациялық ... ... ... сауалнамалау болды.
Педагог-психолог мамандығын таңдау мотивтерін үш топқа топтастырдық
(кесте 3).
1. Толық кәсіби қызығушылықтарын сипаттайтын мотивтер;
2. Басқа кәсіби ... ... ... ... ... ... мотивтер
Кесте 3. Педагог-психолог мамандығын студенттермен таңдаудың мотивтері
|№ ... ... саны ... |
|1 ... ... ... туралы |18 |22,5 |
| ... ... | | |
|2 ... кәсіби қызығушылықтарды сипаттайтын |30 |37,5 |
| ... | | |
|3 ... ... қамтымайтын |42 |52,5 |
| ... ... 2). | | ... компоненті қалыптасуының диагностикалық зерттеуі
барысында студенттерге (өзін-өзі бағалау әдісі) сауалнама ұсынылды (Қосымша
Ә). ... ... ... компонентінің өзін-өзі бағалауыдың
нәтижелері диаграммада көрсетілген (Қосымша Ә).
Тәжірибелік-педагогикалық жұмыс барысында орта ... ... ... ... есептеледі:
n

Х= i=1 Пі
n
онда: Х – кәсіби қызығушылықтардың қалыптасуының %-дық көрсеткіштердің
орта ариметикалық мәні;
Пі –қалыптасудың і-дік көрсеткіші;
N – ... ... ... ... ... орта ... ... эксперименттік топта жоғары деңгей – 16,2%, ал ... ... ... эксперименттік топта орта деңгей – 32,2%, ал бақылау тобында – ... ... ... ... ... – 51,6%, ал ... тобында –
43,54%;
Сонымен, мотивациялық компонентінің кәсіби ... ... ... алынған нәтижелердің мәндері бір бірінен
айтарлықтай ажыратылмайды.
Студенттер когнитивті ... ... ... ... ... ... Осы ... кәсіби
қызығушылықтардың көрсеткіштерінің білуі мен ... ... ... ... ... ... ... бағалаудың орта
арифметикалық мәні:
1) эксперименттік топта жоғары деңгей – 19,8%, ал бақылау тобында – ... ... ... орта ... – 32,7%, ал ... тобында – 33,9%;
3) эксперименттік топта жоғары деңгей – 47,5%, ал ... ...... ... компонентінің кәсіби қызығушылықтардың
қалыптасуының өзін-өзі ... ... ... ... ... топтарының өлшемдері мен көрсеткіштерінде үлкен ... ... ... ... ... ... бағалауын береді. Тұлға дамуындағы ... ... ... ... ... ... ... бағалаудағы мінез-құлықтық компоненттің орта арифметикалық
мәні:
1. эксперименттік топта жоғары деңгей – 18,6%, ал бақылау тобында – ... ... ... орта деңгей – 40,6%, ал бақылау тобында – 38,8%;
3. эксперименттік ... ... ... – 40,8%, ал ... тобында – 40,8%;
Сонымен, мінез-құлықтық компонентінің кәсіби ... ... ... алынған нәтижелердің мәндері бір бірінен
айтарлықтай ажыратылмайды.
Студенттердің мінез-құлықтық компонентінің ... ... ... бағалауын береді. Тұлға дамуындағы мінезқұлықтық
компонентінің өзін-өзі бағалауыдың нәтижелері ... ... ... әдісі ретінде және болашақ мамандықтың әлеуметтік жағын
меңгерудің ... ... ... ... қабілеттілігін
анықтау мақсатында студенттерге бірнеше сұрақтарға ... ... ... «Сіз педагог-психолог мамандығына қалай қарайсыз? Оқу барысында
педагог- ... ... ... Сіздің ойларыңыз өзгерді ме?
Педагогикалық тәжірибе барысында оқушыларда өзіңіз ... ... ... және ... ... мақсаты – жанама түрде қарама-қайшылық ... ... ... ... алды ... ... ... жиі кездеседі. Зерттеудің маңыздысы – болашақ ... ... ... ... ... ... ... төңірегіндегі түсінбеушілік-
салдарлық қиындығы.
• Жоғары жауапкершілік пен педагог-психологқа талап қоюшылық және ... ... ... эмоционалдық тітіркенушілік пен өз эмоциялық күйін басқару.
• Мектептегі ... ... ... ... ... ... соң тұжырымдалған проблемаларды студенттер тобына шешуге
ұсынылады (3-4 адамнан) ... ... ... мен ... жүргізу
үшін: «Осы проблеманы шешу үшін не істеу керек (қарама-қайшылықтарды жою
үшін? Қандай қиындықтар пайда болуы ... осы ... Осы ... ... ... қасиеттері мен әрекеттері қажет?)». Осы тапсырманың орындалуы
студенттер ... ... ... ... ... ... ... бойынша кәсіби іс-әрекеттің белсенді ... ... ... ... ... шешімдерін талдау жұмысы
келесі нәтижелерді берді. ... ... ... ... кәсіби-
тұлғалық қасиеттерді, кәсіби мәдениетті қалыптастыру маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігін
көрсетті.
Салыстырмалы талдау барысында жоғары оқу орандарындағы білім беру
жағдайларында болашақ мамандардың бағалауы мен ... ... ... сәйкес келмейді.
Біз констатациялық экспериментімізді студенттердегі ... ... ... реттілігін талдаумен аяқтадық.
Нәтижелерді талдау жұмысы бойынша ... ... ... ... ... және ... ... эксперименттік және бақылау топтарында
негізінен төмен және орта ... ... Осы ... ... ... 4. ... оқу орындарында білім беру жағдайларындағы болашақ
мамандардың кәсіби-тұлғалық ... ... ... қызығушылықтардың қалыптасуының алғашқы жағдайы
|Қалыптасу деңгейі |Топ |
| ... ... ... ...... |3,5 |5,7 ... | | ... ... - ... |16,9 |23,3 ... |79,6 |71,0 ... | | ... эксперименттің жалпыланған мәліметтері орта
арифметикалық мәндерде ... ... ... Кәсіби
қызығушылықтар деңгейлерінің алғашқы жағдайын талдау бойынша анықтағанымыз,
мәліметтерде зерттелініп отырған қасиет қалыптасуының төменгі деңгейі басым
болады. ... ... ... ... ... және ... тәжірибеге басқа педагогикалық институттармен
салыстырғанда сағат санының аз бөлінгенін білдіреді. Осының ... ... ... ... ... сәйкес біліктер мен дағдылармен
бекітілмейді. Осыған орай, біз ... және ... ... ... материалды өңдеу қажеттігін ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың түрлі формалары мен әдістерін қолдану маңызды.
Тәжірибелік-педагогикалық жұмыстың тиімділігі ... ... мен ... негізінде бізбен анықталды. Эксперименттің басы мен
соңында арнай срездер өткізілді. Онда әр ... ... ... ... ... ... пайыздық
қатынаспен белгіленді.
Алғашқы мәліметтерді алу үшін біз ... ... ... тыс ... іс-әрекетін бақылауға алдық. Эксперименттік
және ... ... ... жоғары, орта, төмен деңгейлері бойынша
ажыраттық.
Сонымен ... ... ... ... ... ... мотивациялық компоненттің қалыптасуы – құндылықтық қатынас;
2) когнитивті компонентінің қалыптасуы – біліктілік;
3) мінез-құлықтық компонентінің ...... ... ... ... (Қосымша Е, Д, Ж, З, И, К).
Болашақ мамандарда ... ... ... ... ... эксперименттік топтағы, бақылау тобымен салыстырғандағы
нәтижесіне қарай оң өзгерістері туралы мәлімдейді.
Студенттер алдында ... ... ... ... ... нәтижелерді берді. Студенттер талқылау барысында кәсіби кәсіби-
тұлғалық қасиеттерді, кәсіби мәдениетті ... ... ... ... ... дамуы студенттік кезінен бастау қажеттілігін
айтты.
Екінші тарау бойынша тұжырым.
Адам ... ... ... болғандықтан, ол өзін-өзі дамытудың
белсенді қатысушы ретінде кәсіби-тұлғалық ... ... ... маман моделінің компоненттерін дамытып қалыптастыра алады. Соның
нәтижесінде біз жоғары оқу орындарында білім бері жағдайларындағы ... ... ... ... ... Болашақ маман тұлғасының
өзін -өзі дамытудың моделіне маман мәдениетінің ... ... ... ... ... қасиеттер; кәсіби-шығармашылық және
эмоциялық тұрғысынан құнды іс-әрекет тәжірибесі; ... ... ... ... ... ... (мотивациялық;
бағдарлаушылық; бағалаушылық; мазмұндық-операционалдық); болашақ маман
моделінің ... ... ... кәсіби құзырлылық;)
кіреді.
Сонымен тәжірибелік-педагогикалық жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... – құндылықтық қатынас;
5) когнитивті компонентінің қалыптасуы – біліктілік;
6) мінез-құлықтық ... ...... ... ... ... ... нәтижелерін
салыстырмалы талдау эксперименттік топтағы, бақылау тобымен салыстырғандағы
нәтижесіне қарай оң өзгерістері туралы ... ... ... өзінің жан-жақты дамуына бағдарланған адамды
қажет етеді. Сондықтан да, ... ... ... негізгі
аспектілерін талдау бізге қорытынды жасауға мүмкіндік береді, кәсіби
мәдениет ... ... ... - ... ... Ол маманға өз
кәсіби іс-әрекетін ... ... ... және осы жобаны
технологиялық деңгейде кәсіби міндеттерді шешу арқылы кәсіби ... ... ... ... ... ... ... мәдениетті меңгеруде негізгі категориясы мағына болады, өйткені,
мағына - ... ... ... пен ... іске ... Сондықтан да болашақ мамандармен кәсіби мәдениетті ... ... ... жүреді, оның негізінде кәсіби мәдениет
кеңістігінде өз орнын табу мен келесі ... ... ... ... ... құндылықтары оның тәжірибесінде қайтадан туылуы керек, әйтпесе
олар қажетті деңгейде игерілмейді, яғни ... ... ие ... білім берудің дамуы кезеңінде таңдау, ... ... ... ... ... пайда болады, олар кәсіби
мәдениетте қалыптасады. Тұлғаға басынан ... ... ... ... ... яғни өзінің әлемі құрылады.
Болашақ маманның қалыптасуын қарастырып, өзін-өзі анықтауды ... ... ... ... деп анықтайды. Оны игеру процесі
ретінде, кәсіби ... мен ... ... ... ... деп ... Және болашақ маманды дамытудың
және кәсіби-тұлғалық ... ... ... іс-әрекеті ретінде
қаралады.
Осындай игерудің (иелену, меңгеру, интериоризация, интроекция,
әлеуметтену) ... ... мен ... ... ... ... ... мәдениет-тұлға-өзін-өзі анықтау...бір біріне ауысатын, бір-
бірін толықтыратын ұғымдар.
Сонымен, білім берудің мақсаты - адамның ... ... ... ... ... ... анықтауға ықпал ететін. Ал оның міндеті
- мәдениет шеңберінде диалогты жүргізе өзінің көптүрлігінде және ... ... ... ... ... ... жасау.
Осыған орай болашақ мамандардың өзін-өзі ... ... ... ... ... Ол - ... бағдарлаушылығының көрінісі. Өзін-өзі
дамыту, өзін-өзі ... мен ... ... ... құрамына кіреді. Кәсіби өзін-өзі дамыту мен анықтау
адамның бүкіл өмірінің барлық ... ... ... Кәсіпті таңдау;
• Жоғары оқу орындарында таңдаған кәсіпті меңгеру;
• Таңдаған кәсіптің біліктерін жетілдіру.
Зерттеушілер кәсіби өзін-өзі дамытудың жоғары оқу ... ... ... ... ... көрсетеді, өйткені:
• Кәсіби өзін-өзі дамыту тұлғаның ең жетекші ... ... ... ... ... дамыту - табысты кәсіби қалыптасудың қажетті
шарты;
• Жоғары оқу орындарындағы оқу ... ... ... ... ... ... тұра ... барлығы түсінікті болады, жоғары оқу
орындарында оқыту - тұлғаның кәсіби өзін-өзі дамытудың және ... жолы ... ... ... ... ... ... қалыптастыру. Және тәжірибені жинақтаудың ... ... ... ... қызығушылықтарын қалыптастырудың тәсілі
болады.
Қазіргі қоғам жағдайы тұлғаның өзбетінше әрекеттенуінің және өзін - ... ... ... ... яғни оның ... ... емес ... кәсіби міндеттерін шешуге бағытталған. Басқаша қарағанда, қоғамның
әлеуметтік-экономикалық жағдайы ... ... ... ... ... ... орай ... университеттік білім
берудің міндеті бітірушілер дайындығының сапасын анықтау болады. Бірақ сапа
ұғымы оның объективтілігі тұрғысынан ... ... ... ... ... ... ... қажет болатындығымен анықталады.
Бұрын бітірушілердің іс-әрекет сферасы ... ... ... Сондықтан да бітірушінің университеттік білім мен кәсіби профилі
іске асуының бағыттары анықталатын. ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның тек ғана бейімдеушілік қасиеттерін
дамытуды талап етпейді, сонымен бірге құрылымдық білімін талап етеді.
Оқу пәндері, оқытушылық технологиялар, оқыту формалары мен ... ... ... ... ... ... керек.
Біздің зерттеуміз бойынша болашақ маман моделінің табысты қызмет етуіне
келесі кіріктірілген процестер ... ... ... ... ... ... ететін кәсіби профильдің арнайы пәндерінің өзара
байланыстылығы мен өзара ауысуы; шығармашыл-теориялық және ... ... ... ... оқу ... ... ... білім беру
кеңістігін жасау, дамытушылық тәжірибемен алмасуға негізделген.
Тәжірибелік жолмен бізбен анықталғаны болашақ маман тұлғасының ... жеке ... ... ... - ... пайда болуының жоғарғы
құндылығы ретінде кәсіби қалыптасудың маңызды шартының ... онда ... ... және мінез-құлқында терең негіздемелері
асырылады. Сонымен студенттердің кәсіби-тұлғалық ... ... ... ... беру ... ... ... болашақ
мамандарды өзін-өзі дамытуға, өзін-өзі жетілдіруге, ... ... ... ... ... ... осы технология маманның
кәсіби-тұлғалық мәдениетін және тәрбиелеу мен ... ... және ... ... ... Ол қойылған мақсаттардың -
болашақ мамандыққа шығармашылық қатынасын айтамыз. Зерттеу нәтижесі ... ... ... беру ... тұлғалық қызметтерінің көрініс
беруі үшін жағдайлар жасайды: таңдау, өзін-өзі ... ... ... шығармашылық. Кәсіби және ... ... ... келесідей сипатталады:
• Тікелей әсер етудің жеке, топтық, фронтальды, көпшілдік әсерлерінің
үйлесуі;
• Студенттер мен ... ... ... ... дамыту;
• Кәсіби потенциалдың білім беру қажеттіліктері мен ... ... ... ... ... шеңберінде оқу
процесін жетілдірудің негізгі бағыттарын жекешелену мен белсенді
болуды айтамыз. ... ... мен ... ... мен ... ұйымдастыру. Тәжірибелік жұмысы
барысында студенттердің тұлғалық қасиеттері диагностикадан өтті: жалпы
мәдениеттілік қабілеттер, ... ... ... - ... ... ... біздің тәжірибелік жұмысымыз оқытудың тиімді ... ... ... болжамын тұжырымдау.
Студенттердің кәсіби-тұлғалық мәдениетін қалыптастыру моделін іске
асыру негізінде ... және ... ... ... ... ... пен мәдениеттілік, кәсібилік, сонымен бірге
ғылымилық, креативтілік, вариативтілік, практикалық ... ... ... ... ... зерттеудің болжамы ... бір ... ... ... ... кол ... жұмыс орындалды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Гумилев Л.Н. Этногенез и биосфера Земли. –М.: ... ... ... Н. Природа национальной психологии. Алма-Ата, 1971. -304б.
3. Жарикбаев К.Б. ... ... ... в Казахстане (со 2
половины 19 века и до ... ...... ... ... С.А. ... ... в казахской народной
педагогике.: дисс...докт. пед. Наук., Алма-Ата, 1993.
5. Табылды Әдібай. Этнопедагогикалық оқылымдар – ... ... 2005 ... Балтабаев М.Х. Основы музыкально-эстетического воспитания учащейся
молодежи средствами казахской традиционной художественной ...... 1994, - ... Абульханова–Славская К.А. Моровоззренческий смысл и научное значение
категории субъекта // ... ... ... ... и ... М., ... 1997, ... Асмолов А.Г. 21 век: писхология в век психологии. // ... 1999, №1, Б. ... ... А. ... ... подхода в педагогическом
образовании№ // 1997, №6, Б. 22-26.
10. Митина Л.М. Личность и профессиональное ... ... в ... ... ... психологии, 1997, №4. – Б.
28-38.
10.Мудрик А.В. Социализация и «смутное время». М., Знание, 1991, – 80б.
11. Петровский А.В., Петровский В.А. ... и его ... ... // ... ... 1982, №3. – Б. ... Амоношвили Ш.А. Личностно-гуманистическая основа педагогического
процесса. М., 1990, - 560б.
13. Бим-Бад Б.М., ... А.В. ... в ... ... ... 1996, №1, Б. 3-9.
14. Джакупов С.М. Психология познавательной деятельности. Алматы, 1992. –
195б.
15. Габай Т.В. Педагогическая психология. МГУ, 1995. – ... ... Ж. И. ... ... ... вузовского
образования // Межвузовский сборник научных трудов. Алматы, 1996. – Б.
3-10.
17. Муканов М.М. Этнопсихологическая специфика ... ... ... и ... ... 1972. – Б. 90-95.
18. Крупская Н.К. О подготовке учителей./ В сб. ... об ... ред. С.Ф. ... 2-е изд. Доп. – М., 1960. – ... Кухарев Н.В. На пути к профессиональному совершенствованию: книга для
учителя. – М.: Просвещение, 1990, - 159б.
20. Сластенин В.А. К ... о ... ... ... // Сов. ... – 1973. -№5. – Б. 73-80.
21. Педагогический ... как ... ... ... ... под ред. ... Мектеп, 1984.-124б.
25.Кудабаева М.М. Подготовка будущего учителя к воспитательной работе в
школе / на материале педучилищз Каз. ССР/ Дисс...к.пед.н. – ... ... Б.И. ... профессиональных умений будущих учителей.
//Советская педагогика, 1978., №5, ... Н.А., ... Н.Ф. ... ... умений будущего
учителя в ... ... ... ... ... по
спецкурсу. /Челяб. Гос. Пед. Ин-т.-Челябинск, 1986.-66б.
28. Тажибаев Т. Просвещение и школы Казахстана во второй ... ХІХ ... А: ... изд. ... ... 1962. ... Кит Г.А. Пути ... эффективности практической подготовки
студентов педагогических вузов к воспитательной работе в школе. Автореф.
Дисс..к.пед. наук. – ... 1991. ... ... Н.В. ... подготовку и повышение квалификации
учителей// Советская педагогика, 1978, №8. – Б. 12-18
31. Победоносцев Г.А. ... ... ... ... ... учителя. – М.: Просвещение, 1989.-174б.
32. Иванова Т.В. ... ... ... будущего учителя в
учебном процессе (на материале дисциплин педагогического цикла). Дисс...
канд.пед.наук. – Луганск, 1991. Б. ... ... Н.З. ... и ... –М.: ... 1991-Б. 73.
34. Шиянов Е.Н. Аксиологический подход как методологическая ... ... ... // ... ... ... теория, технология. – Белгород: Изд-во
БГУ, 1996. – Б. 13-17.
35. Елканов С.Б. ... ... ... ... ... ... для ... пед. Ин-тов. – М.: Просвещение, 1989.
-189б.
36. Зязин Б.П. Профессиональное самовоспитание педагога. – ... 1988. ... ... Н.С. ... ... ... цели, ценностные
ориентации – Нижний Новгород: Нижегородский университет, 1992. – 236б.
38. Садовничий В.А. и др. ... ... ... ... – М.: ... МГУ, 1995. – ... Садыков Т.С. Теоретико – ... ... ... в РК. – А.: ... 1997. – ... ... К.Н. Роль и ... университетов в развитии высшего
образования в Республике //Вестник высш. Школы Казахстана. – 1990. ... ... 12-15, ... ... О.С. ... и вузы ... ... школы Казахстана. –
1990. - №10. – Б. 12-15.
42. Абдыманапов С.А. ... ... ... в
Евразийском регионе: взгляд из Казахстана // Вестник МАНВШ. – 1998. – ... ... ... С.А. ... и ... совершенствования университетского
образования. Дисс. Докт. Пед. Наук. – Караганда, 1999. – 336б.
44. Шукшунов В.Е. О ... ... ... ... и Евразийской системы образования // Вестник высшей ... – 1996. -№6. – Б. ... ... А.И. ... ... в ... ... и перспективы
развития // Методология исследований, проектирования и ... ... ... образования // Сб. Научн. Тр. – М.: НИИ ... 1997. – Б. ... ... Л.Я. ... ... ... образования в Казахстане:
исторические уроки в свете мирового опыта. – А: Экономика, 1999. -105б.
47. Янушкевич Ф. Технология ... в ... ... ...... ... Кан-Калик В.А. Педагогическая деятельность как творческий процесс. –
М.: НИИ ВШ, 1977. – ... ... А.К. ... ... в ... и ... – Алматы:
Ғылым, 1997. – 2004б.
50. Закирьянов К.К. Методологические и педагогические основы процесса
профессионального становления ... ... в ... системы образования. Дисс... докт. Пед. Наук. – А:, ... ... Л.С. ... ... в 6-ти томах. М., Педагогика, т.3,
1983.- 368с.; т.4, 1984.-432 б.; т.6, 1984 -400б.
52. Рубинштейн С.Л. ... ... ... – М., 1946. ... ... образовательная парадигма и контекстное ... ... ... ... ... ... специалистов.
53. Леонтьев А.Н. Личность.Деятельность.Сознание. Л.-1988.
54. Ковалев А.Г. ... ... – М.: ... ... Ананьев Б.Г. Психология и ... ... ... ... Под ред. ... ...... 1996.
Гл.ІV. Психологическая структура личности и ее ... в ... ... ... - ... Кунанбаева С.С. Актуальные проблемы профессиональной подготовки
будущего специалиста. ... ... к ... ... ... и приоритетные задачи системы образования» // Сб.
Материалы международной-теоретической конференции, посвященной ... РК и 60-ю ... ... МО иМЯ им. ... ... педагогики и психологии, 95-летию профессора А.К. Темирбекова. Ч.1-
А: КазГУ. МО и МЯ, 2001. -217б.
57. Кайдарова А.Д. ... ... и ... ... ... у ... учителей в условиях университетского
образования. – Алматы, Гылым, 2005. – Б. 326.
58. Пискунов А.И. ... ... ... // сов. Пед. – 1985. -№12. – Б. ... ... В.С. ... ... 1989, №6, Б. 34-42.
60. Абульханова-Славская К.А. Стратегии жизни. М.: Мысль, 1991. – 199с.
61. Абульханова-Славская К.А., Рубинштейн С.Л. – ... ... // ... ... в психологической науке. М., ИПРАН, 2000,
Б. ... ... А.В. ... ...... для ... его ... Психологическая наука в России ХХ ... ... и ... Гл.9. Под ред ... А.В. М., ... 1997, Б. ... ... А.В. Психология субъекта и его ... ... ... ... под ред. ... ... ... поведения. М., Инфра –М., 1999, Б. 330-346.)
64. Роджерс К.Р. Взгляд на ... ... ... – М., 1999.
65. Вайсман Р.С. к проблнин развития ... и ... ... ... // Вопросы психологии-1973. – 6б.
66. Реан А.А. Психодиагностика личности в педагогическом процессе. –
СПб., 1996.
67. ... А.А. ... ... ... и ... М.: ... центр проблемы качества подготовки
специалистов. 2002.
68. ... Ж.М. и др. ... ... ...... 1990. -491б.
69. Абдуллина О.А. Общепедагогическая ... ... в ... ... ... – М.: ... 1984. -208б.
70. Абульханова – Славская К.А. ... ... и ... категории субъекта // ... ... ... ... и ... М., ... 1997, Б. ... Баллер Э.А. Социальный прогресс и культурное наследие. – М.: Наука,
1987. – Б. ... ... Е.В., ... С.В. ... ... ... и ... ценность // Педагогика, 1999. - №3.
73. Брушлинский А.В. ... ... ... субъекта и его
деятельности. //Психологическая наука в России ХХ столетия: ... ... ... Гл. 5, под ред Брушлинского А.В. М.,ИПРАН, 1997, с. ... ... А.В. ... ... в ... ... // ... РГНФ, 1999.
75. Джакупов С.М. Психологическая ... ... ... ... ... Н.; М., 1998. ... ... К.Б. Состояние и перспективы развития этнопсихологических
исследований в Казахстане.// Национальные процессы в Казахстане: пути ... их ... ... 1992, Б. ... ... Е.П. ... и ... – СПб: Питер, 2000. – 512 с.:ил.- Серия
«Мастера психологии» , 1968.-168б.
78. Ковалев А.Г. Психология личности. –М.; Просвещение, 1970, - ... ... ... ... в Республике Казахстан //
Казахстанская правда, 1994. ... ... В.Н. ... ... Избранные психологические труды./
под ред. Бодалева А.А./; М.-Воронеж, 1995. -246б.
81. Образование в ... ... ... /Под ... ... –на ... ... РГПУ, 1995. – 39б.
82. Реан А.А., Андреева Т.В., Киреева Н.Н., Москвичева Н.Л. О ... ... ... // ... ... – 99:
Тезисы научно-практической конференции. –СПб., 1999.
83. Успанов К.С. Теория и практика формирования профессионально-значимых
качеств у будущих учителей. Дисс... ... – А: 1999. – ... ... ... ... маңыздылығын анықтау сауалнамасы
|1. Таңдаған кәсіпте, жұмыста, өмірде ... ... ... Алу ... ... ... ... Интеллегенттілік, өз пәніне қызықтыра алушылық, жұмыстың |
|қызықты түрлері ... ... өз ... ... ... ... ... Мейірімділік, әділеттілік, мұғалімнің сыйлаушылық |
|қатынасы ... Жаңа ... білу мен ... ... ... Өз ... қарым-қатынасқа түсу ... ... ... ... мен ... ... ... бағалар алу, сессияны тапсыру, диплом алу |
|10. Өз ... мен ... ... ... ... ... ... ... Өз ... ... ... ... ... ... мінез-құлықтық компоненттері қалыптасуының
өзін-өзі бағалау әдісімен диагностикалаудың сауалнамасы
Сауалнама
Қымбатты студент!
Сіздердің кәсіби қызығушылықтарыңызды білу үшін ... ... ... сұраймыз.
1. Аты-жөні, топ, курс, факультет-----------------------------------------
-----------------------------------------------------------------------
-----------------------------------------------------------------------
-----------------------------------------------------------------------
-----------------------------------------------------------------------
---------------
2. Жоғары оқу орнына түсер алдында педагог болып жұмыс істедіңіз бе?
--------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------иә, ... ... ... ... ... ... ... 5/4,
яғни 5-білімдердің қалыптасу дәрежесі, 4- білімдер ... ... ... ... ... ... ... зерттеу
ұнайды;
• Тұтас педагогикалық үрдіске қатысушыларының қатынастарын басқару
үйренугу ұмтылу;
• Баланың психологиясын зерттегенді ұнатамын;
... ... ... Оқушының жас және жеке ерекшелігін білуге ұмтылу;
• Оқушы ... ... ... зерттеуге ұмтылу;
• Балалармен қарым-қатынасқа түсуге ұмтылу;
• Оқушыларды оқытуға ұмтылу;
• Оқушылар тұлғасын дамытуға ұмтылу;
• Жаңашыл-педагогтардың тәжірибесін зерттегенді ұнату;
• Жаңашыл-педагогтардың ... ... ... негізгі
көзқарастарын, ұстанымдарын меңгеру ұмтылу;
• Оқу пәні ұнайды;
... ... ... Оқушы тұлғасы дамуының және тәпьиелеудің, оқытудың әдістерін
меңгеруге ұмтылу.
ІІІ. Когнитивті компонентінің қалыптасуын ... (сол ... ... ... ... ... ... Тұтас педагогикалық үрдіс компоненттерін білі, ұғыну;
3. Тұтас педагогикалық үрдіс ... ... ... ... ... жеке және дара ерекшеліктерін білу, ұныну;
5. Дамудың заңдылықтарын зерттеу
6. Жаңашыл-педагогтардың тәжірибесін зерттеу;
7. Кәсіби қасиеттеррдің қалыптасуые ангықтау, оқытудыцң үрдісін ... ... ... ... білу мен ... Тәрбиеші оқытиуды білу-ұғыну.
ІІІ. Мінез-құлықтық компонентінің қалыптасуын бағалаңыз (сол технология
бойынша
1. ... ... ... ... ... ... игеру;
2. Тұтас педагогикалық үрдіс заңдылықтарын анықтау, және тәсілдер мен
меңгеру.
3. Тұтас педагогикалық үрдісіндегі қатынастарды басқару тәсілдерін
игеру;
4. Жеке және жас ... ... ... ... тәсілдеріе
игеру;
5. Оушы тұлғасы дамуының заңдылықтарын зерттеудің тәсілдерін меңгеру;
6. Кәсіби ... ... ... қарастыру;
7. Жаңашыл педагог новаторлар-тәжірибелік жұмысын зерттеудің негізгі
компоненттерін орындалуын зерттеу
8. Жаңашыл-педагог тәжірибесін зерттеудің тәсілдерімен
9. Тұтас педагогикалық үрдіс ас педагогикалық ... ... ... ... ... жеке және жас ... тәсілдері;
10. Дамытушы оқытуды ұйымдастырудың тәсілдерін меңгеру.
-----------------------
Кәсіби-тұлғалық мәдениетінің құрылымдық компоненттері:
-Мотивациялық;
-Бағдарлаушылық;
- Бағалаушылық;
- Мазмұндық-операционалдық.
- Еріктілік, зейінділік

Маман мәдениетінің негізгі компонентері:
- ... ... ... ... ... ... және ... тұрғысынан құнды іс-әрекет тәжірибесі;
- Кәсіби этика.
Болашақ маман тұлғасы ... ... ... ... Біліктілік;
• Кәсіби құзырлылық;
• Мәдениет;

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жоғары оқу орындарында болашақ маманды дайындаудың педагогикалық-психологиялық негіздері56 бет
«Тамақ өнімдерінің және шикізаттың сапасын бақылау және бағалау» Дәннің биохимиялық бағасы5 бет
Аяқталмаған өндірісті бағалау,есептеу және шығындардың аналитикалық есебі16 бет
Бастауыш сынып ана тілін оқытуда қазіргі технологияларды қолдануға болашақ мұғалімдердің даярлығын қалыптастыру121 бет
Жануарлар әлемі5 бет
Жасанды былғары жасау процессінде қолданылатын әдістер6 бет
Нарық жағдайында өндірісті ғылыми-техникалық дайындаудың мазмұны мен міндеті27 бет
Қазақстан Республикасы бойынша жайылым мен шабындық жерлердің жағдайы,көлемі,өнімділігі.25 бет
12 жылдық білім беру жағдайында жаңа тұрпатты тарихшы мұғалім дайындаудың мәселелері24 бет
«Девиантты мінез – құлқы бар балаларды анықтау және оқыту проблемаларын шешудің болашақ даму жолдары»9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь