Шалғынды қара-қоңыр топырақ жағдайында қыша дақылының өнімділігі мен майының мөлшеріне органикалық тыңайтқыштардың әсері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7

1 Әдебиеттерге шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9

2 Дақылға сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21

3 Зерттеу аймағының табиғат.климаттық жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... ... .23
3.1 Жауын.шашын мен температуралық құбылым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
3.2 Топырақтық жағдай ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26

4 НЕГІЗГІ БӨЛІМ
4.1 Зерттеудің жоспары және әдістемесі және майлы дақылдардың тыңайтқыш қолдану жүйесін пайдалана отырып талдау жасау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
4.2 Зерттеу нәтижелері
4.2.1 Топырақтың орналасу тығыздығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33
4.2.2 Қыша дақылы өсірілген топырақтың қоректік режимінің динамикас ... ... 34
4.2.3 Қыша дақылы өсірілген топырақтағы гумус пен минералды азоттың динамикасы ... ... ... ... ... 34
4.2.4 Қыша дақылы өсірілген топырақтағы жылжымалы фосфордың динамикасы ... ..37
4.3 Қыша дақылының химиялық құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39
4.4 Қыша дақылының өнімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
4.5 Қыша дақылы өнімімен негізгі қоректік элементтердің шығымы ... ... ... ... 43
4.6 Қыша дақылының дәніндегі сапалық көрсеткіштердің өзгеруі ... ... ... ... ... ..44
4.7 Қыша дақылына тыңайтқыштарды қолданудың экономикалық тиімділігі...46

5 Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...54
ПАЙДАЛАНЫЛҒАНӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56
ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .60
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Қазақ ұлттық аграрлық университеті
Темерханова Ақерке Нурмухамбетқызы
Шалғынды қара-қоңыр топырақ жағдайында қыша дақылының ... ... ... ... тыңайтқыштардың әсері
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
мамандығы 050808 – Топырақтану және агрохимия
Алматы 2011
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
.........................................7
1 ... ... ... Зерттеу аймағының табиғат-климаттық
жағдайлары.................................23
3.1 Жауын-шашын мен температуралық
құбылым................................................23
3.2 Топырақтық
жағдай......................................................................
.......................26
4 НЕГІЗГІ БӨЛІМ
4.1 Зерттеудің жоспары және әдістемесі және майлы дақылдардың тыңайтқыш
қолдану жүйесін пайдалана ... ... ... ... ... ... тығыздығы
.................................................................33
4.2.2 Қыша дақылы өсірілген топырақтың қоректік режимінің
динамикас........34
4.2.3 Қыша дақылы өсірілген топырақтағы гумус пен минералды азоттың
динамикасы
............................................................................
...................................34
4.2.4 Қыша дақылы ... ... ... ... Қыша ... ... Қыша дақылының
өнімділігі..................................................................
...........40
4.5 Қыша дақылы өнімімен негізгі қоректік элементтердің
шығымы................43
4.6 Қыша ... ... ... ... Қыша ... тыңайтқыштарды қолданудың экономикалық тиімділігі...46
5 Қоршаған ортаны қорғау
............................................................................
.......49
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
...........................54
ПАЙДАЛАНЫЛҒАНӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
....................................................56
ҚОСЫМШАЛАР..................................................................
...................................60
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... алатын үлесі жоғары, оның мөлшері ... ... ... ал ғылыми тұрғыда оның көлемі 50% шамасында болуы керек. Негізгі
дән себуші раиондар болып Солтүстік, солтүстік-шығыс, ... ... ... ... Ал ... және оңтүстік-шығыс негізінен
күздік бидайлар ... ... ... егістігінде орналасқан. Орташа
республикамызда дәнді дақылдардың өнімділігі 10 ц/га. ... ... егіс ... ... қайтадан қаралып ҚРАШМ мағлұматы
бойынша дәнді дақылдардың егіс көлемін 2,4 ... ... ... ... ... өнім ... 11 ... тонна көлемінде анықтап, ол үшін
әрбір гектардан алынатын өнім ... ... ... ... ... биологиялық ерекшеліктерімен қатар олардың
белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... топырақ құнарлығына оның деңгейіне көңіл ... ... ... бір ... тығыз байланысып жатыр және ... ... ... ... қатар оның сапасына әсер
етіп, сайып келгенде еліміздің ішкі тұтынуын азықтық өнімдермен ... ... Осы ... алып ... бидай дақылы егістігінен
босаған жерлерге майлы және дәндібұршақ дақылдарын егу көзделуде.
Республиканың оңтүстік- ... ... бұл ... ... көрініс
тапты. Бидай, қант қызылшасы, жүгері, соя, мақсары және тағы ... ... ... ... ... көкшіл қыша және майлы зығыр ... ... ... және ... ... ... ... тек май алуда ғана емес, сонымен қатар
техникалық мақсатта да қолданылады.
Дақылдардың ... ... және ... ... ... қатар топырақтың құнарлығын сақтап әрі жоғарылататын
факторлардың бірі болып тыңайтқыш саналады. ... ... және ... ... ... айналымдық ауыспалы егістігінде құндылығын арттырудың бір
жолы, оларға ... ... ... ... ... ... бұл
бүгінгі күннің ең өзекті мәселенің бірі болып отыр. Сонымен қатар бұршақты
дақылдарды ауыспалы егістікке пайдалану ... ... ... ... ( техникалық азот) тыңайтқыш мөлшерін азайтуға болды.
Зерттеулердің ғылыми және тәжірибелік мәні мынада, қысқа ротациялы
ауыспалы егісте ... ... ... негізде қолданылатын тыңайтқыштын
жүйесі жасалынады. Бұл зығыр, қыша және майкененің өнімділігін минимум 3,0
ц/га ... ... ... ... ... шығысындағы
суарылатын топырақ құнарлығын сақтауға және оны көтеруге мүмкіндік береді.
Дағдыланған дамудың бағытында ... ... ... ... дақылдар алқаптарының кеңейтілуінде бұл дақылдардың ... ... ... ... ... ... болып табылады. әсіресе бұл
Республикамыздың кіші және ... ... үшін ... Осы уақытқа
дейін Қазақстанның әртүрлі аймақтарында ... ... тыс ... ... ... ... жүргізіледі. Бұл зерттеулер «топырақ -
тыңайтқыш - өсімдік - сапа» агроэкожүйесі компоненттерінің ... ... ... атап ... жайт, оңтүстік - шығысында ... ... ... ... қоректенуі мүлдем зерттелмеген. Ал
Қазақстанның оңтүстік - ... ... ... ... ... ... соңды өсірілмеген. Сондықтан бұл майлы дақылдың өсіру технологиясын,
бейімделу ... ... ... ... ... өзекті және өте
маңызды мәселе болып табылады.
1. ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
Май өнімдер нарығы ... ... ... саны мен
көлемі бойынша ірі бір сегменті бола тұрып, оның құрамдас және ... ... ... ... мен ... өнімдері жеке адам үшінде және ... үшін де ... зор. Бұл ... және ... ... ... өнімдерінен деген сұраныстың артуына да байланысты. Майлы
дақылдар өсіретін жерлер негізінен АҚШ-та, ... ... ... ... ... және ... ... [1].
Рапс, күнбағыс өсімдіктеріне альтернативті майлы ... ... ... ... ... атап көрсетуге болады.
Қазіргі уақытта ауылшаруашылық кәсіпкерлері сарептілік қышаға баса
назар ... ... Бұл ... келесідей жағдайлармен түсіндіріледі:
- Қыша басқа ... ... ... ... ... ... вегетациялану кезеңінің қысқа болуына ... шөл ... ... болып келеді;
- Сарептілік қыша көпмақсатта пайдаланатын дақылға жатады. Ол ... май, қыша ... қыша ... ... Қыша майы ... және ... мақсаттарда қолданылады;
- Қыша дақылы фитосанитариялық қасиеттерге ие. Қыша өсімдігінің тамырынан
бөлінетін ... ... ... ... ... ... ... тазартылады (фузариоз, альтернариоз және басқалар);
- Қыша өсімдігі әсіресе құрғақшылық ... бал ... ... Оның ... ... ... ... бір гектар қыша өсімдігі
егілген жерден сапасы жақсы 100 кг бал алуға болады;
- Қыша дақылын экологиялық таза ... ... ... ... болады
[2].
Майлы дақылдарды минералды тыңайтқыштармен қоректендіру жұмыстарын
әртүрлі топырақтық-климаттық аймақтарда көптеген ғылыми және ... ... ... ... зерттеулер минералды тыңайтқыштардың
тұқымның өнімділігіне әсерін зерттеуге бағытталды да, ал ... ... ... ... ... қалды. Осыған байланысты агротехникалық
шешімдердің дұрыстығын бақылап отырған жөн, ... ... ... ... технологиясын жетілдіру мақсатында физика-химиялық әдістермен ... және одан ... ... қасиетін анықтап отыру керек [3].
Сарептілік қышасы – бір жылдық, суыққа төзімді, тез ... ... ... ... ... климатқа
бейімделген, қатты ыстық пен топырақтың ... ... ... [4].
Қыша ерте жазғы егістіктік өсімдік, жылуды аса талап етпейді. Тұқымның
өнуі +1....+3 градус температурада ... ... ... ... ... температурасы +8....+10 градус болуы қажет. Өскіндер қысқа мерзімді
-6...-7 градустық суыққа ... ... ... ... ... өте зор, көкшіл қышаның дәндерінде
34-47% май (йод саны 92-119), ал ақ қышаның дәндерінде 25-39% май (йод ... бар, бұл ... ... ... ... ... кондитер, маргарин, фармацевтика, текстиль, сабын
қайнату және т.б.) сұранысқа ие.
Қыша майы жоғары дәмдік ... ... ... ... ... және ақ ... ... өндірісінде қолданылатын эфир майы (
сәйкесінше 0,5-1,7 % және ... бар ... майы ... ... ... қышқылдық көрсеткішінің
төменділігімен ерекшеленеді және ол өзінің дәмін ұзақ уақытттар ... ... және ... ... ... ... ... емес. Қыша
майының ... ... ... ... қанықпаған май
қышқылдарының бар болуымен ... және ... ... ... ... ... ... -7-62%, линолейлі – 12-50%, линолендік ... ... 0-19%, ... 0-58%). ... май ... ... ... Қыша майы медицинада, парфюмерияда, сабын қайнатуда, текстиль және ... ... ... ... ... ... алу ... және майлайтын майлар алу үшін қолданылады. Қыша ... ... мен ... ... ... май ретінде
қолданылады, өйткені ол төмен температураларда қататын, баяу кебетін май.
Келешекте қыша ... ... мен ... ... ... ... мүмкіндігі бар.
Қышаның майлы май нан пісіру, кондитер және консервілеу өндірістерінде
қолданылатын бағалы өнім ... ... Оның ... ... ерекше қасиеті – ол тұрақты және өзінің ... ... ... ... [7]. ... эрукты сұрыпты қыша дәндеріндегі эрук
майына байланысы оны ... және ... ... ... ... және
майлайтын материалдар алу саласында қолданады.
Аллилқышалы майды шарап ... ... сыра ... ... ... ретінде пайдаланады [7]. Дәндерді өңдеуде шығатын
жанама ...... мен ...... ... ... қыша ... және асханалық ... ... ... ... сапасы оның құрамындағы эфир ... ... ... ... ... ұнтақта оның мөлшері 1,1%-
дан кем емес, ал екінші сұрыптыда -0,9%-дан кем емес.
Қыша ... 30%-ға ... ... бай ... ... ол жем-шөпті
силостауда және кешенді мал азықтарында қолданылады. Гүлдеу кезеңінде қыша
өсімдігі малдарды қоректендіруге қолданады. ... ... ... ... өнімділігі 230-270ц/га - ды құрайды. Жасыл желегі мен
силосы сүт көбейтетін өнім ретінде, ал шөбі ... ... ... (14,9%-ы протеин және 9,8%-ы қорытылатын белок) шалғынды шөптерден
кем түспейді.
Қыша ертеден келе ... ... ... ... кезеңінде ол 1 гектар
жерден 100 кг бал береді [8]. Қышаның ... ... ... мен ... іске ... Ақ ... 76,5% бал аралары және 23,5% ... ... ... Аралар ақ қыша егістігінің жақсы тозаңдануына
ықпал етеді. Сондықтан қыша гүлдегенде омарталарды егіс ... ... ... ... мен ... ... ... міндетті шара болып
саналады. Аралар қыша гүлдерін таңертеңгісін ерте аралай бастайды да сағат
12-14.00-ге ... ... ... Ақ ... сағат 8-14.00 аралығынында
шірненің максимальды бөлінуі жүреді. Ыстық күнде қышаның гүлденуі ... ... оның ... қысқарады.
Қыша өсімдігі топырақ құрылымына өте жақсы әсер ... ... ... ... ... олар қиын ... ... ерітіп, басқа өсімдіктерге жетімді түрлерге айналдырады және
топырақ ... ... ... ... сіңуіне көмектеседі. Қыша
топырақты биологиялық тазартуда, ... ... ... үшін қолданылады [8].
Осы ерекшеліктеріне байланысты қыша ғажап сидерат қызметін атқарады,
және күздік бидай мен ... да ... ... үшін жол ... ... Севоайналымдағы дәнді дақылдар өсіруде ақ қышаны тыңайтқыш
ретінде қолданғанда, жыл сайынғы ... ... 2,8 ... жоғарылап
отырады [9].
Жаздық крестгүлді дақылдар сортаңды өсімдіктерге ингибиторлық ықпал
етеді. ... ... 1 кг ... ... ... ... 13-16 мг-ы
жинақталады. Топыраққа калийлі тыңайтқыштарды қоспағанда тек қыша ... ... ... тыңайтқыштар фонымен салыстырғанда 0,5-0,17
т/га-ға жоғары болған.
Вегетациялық периодының қысқа болуына орай ... ... ... ... Ақ ... ... ... жасымық, сиыр жоңышқа және басқа
да бұршақ тұқымдас дақылдармен бірге егеді. Бұл жағдайларда
қыша аталған өсімдіктерге тіреу ... ... ... және арам шөптерді
болдырмайды.
Ақ қышадан алынған силостың құрамы келесідей болады: 2,7% протеин, ... 2,6% күл, 4,9% ... кг қыша ... 97,5кг ... ... және 20 ... ... бар, оның азықтық ... ... ... ... ... ... ... қарды ұстау мақсатында күзде қышаны күздік егістермен
қоса егеді.
Көгілдір қышаның жабайы түрі әр ... ... ... және
Египетте, Орта Азияда кездеседі. Оны ... ... ... Францияда, Голландияда, Қазақстанда, Украинада өсіріледі. Сарепті
қышасы өзі ... ... ... жатады, бірақ оларды
белгілі бір жағдайларда ... ... ... 27-36%-ға
жоғарылайды [10]. Экологиялық жағдай әсерінен жабайы насекомдардың азаюына
байланысты қышаның аралармен ... ... шара ... ... майлылығы жоғары өсімдік болғандықтан оның үйінділері ток әсерінен
өздігінен жылынады. ... ... ток ... ... дән ... ... СМ-4,5, ЗАВ 40) үйіндіні тез тазарту қажет. Дәні ... ... үшін ... ... ... қолданылады.
Қыша тұқымын сақтауда жәндіктер мен кенелер түсу мүмкіндігі бар, олар
тұқымның ... ... және ... ... ... бұл ... ластануына және шығымының төмендеуіне ықпал етеді. Сондықтанда егінді
жинамас бұрын қойманы ... ... ... ... ... сақтауда дәндердің ылғалдығы 12%, ал ұзақ мерзімді сақтауда ... ... ... ... ... ... үшін желдеткішті бункерлер мен
едендік құрғатқыштар қолданылады [8].
Қышаның агротехникалық рөлі де маңызды. Тамырлық және ... ... ол ... ... ... ... заттарды
топыраққа қалдырады. Бұдан басқа бұл ... ... ... ... Қышаны солдырма ауруына қарсы күресте қолданады [11].
Қыша майлы дәндерінің сапасы мен өнімділігін арттыру үшін оны ... ... ... қажет. Негізгі ұйымдастырулық және
агротехникалық шаралардың бірі севоайналымда дұрыс орналастыру, ... оған ... ... ... ... орындау, егін салудың
оптималды мерзімдерін таңдау, ... ... мен ... ... сапалы егіс жинау.
Егіс өнімділігінің төмен болуының өзі жоғарыда ... ... ... болады [12].
Майдатұқымды қыша дақылы үшін ... ... ... ... маңызды бөлігі болып саналады. Негізгі өңдеу ... ... ... ... арам ... мен оған дейінгі
егілген дақылдар сортын есепке ала отырып жасаған дұрыс. Қыша үшін ... сол ... ... ... ... ... өңдеуге қолданылатын
нұсқаларды орындаған жөн [13].
Көктемгі ... ... ерте ... жер ... ... ... кезеңдерде топырақты домалатып қойған дұрыс. Егін салу
алдындағы культивацияны тырмалары бар агрегаттармен ... егу ... ... ... ... ... арнайы дәнсепкіштер
қолданылады [14].
Сібір жағдайында қышаны тұқымын ерте ... ... өсу ... ... ...... салу кезеңі ылғалдың жетіспеушілігі жағдайында
өтеді, жеміс пайда болғанға дейін өсімдік ... ... ... ... ... Сондықтанда қышаны егуді орта мерзімдерде (мамыр
айының 2-ші ... ... ... ... ... ... 10-15 ... соң) бастаған дұрыс.
Өзінің тамыр жүйесінің қуаттылығы мен тез ... ... ... ... ... бірақ өзінің ... өсу ... ... ... ... қышаны арамшөптерден тазартылған
жерлерге еккен дұрыс [15].
Тұқым себуде белгілі нормалардан ... үшін дән ... ... Дән ... ... себу үшін ... ... керек. Толықтырушылар ретінде қуырылған прос ... ... ... ... ... Бұл ... дән себерден
алдын дайындау керек және ұзақ уақытқа ... ... ... ... бір ... ... дәндердің шығуы төмендейді.
Дән сепкеннен кейін егістікті дән мен топырақ арасын тығыз байланыстыру
мақсатында ... ... ... қыша ... ... ... фактор. Өсу үшін көп жылу қажет етпей отыр, қыша өсімдігі көктемгі
ылғалды мүмкіндігінше молынан пайдаланады. Кейінгі өсу ... ... ... ... қыша ... ... төменгі қабаттарындағы
ылғалды жақсы пайдаланады. Сондықтанда бұл дақылдың ... ... ... және ... ... өңдеу әдістеріне
байланысты [16].
Қышадан ... ... ... ... ... қабатындағы
ылғалдың қоры мен арамшөптерге әсер етеді [17].
Қышаның өнімділігіне оны егу алдындағы ... ... қоры ... ... ... ... әсер ... Осы кезеңдегі
жауын-шашын мөлшерінің рөлі соншалықты маңызды, олар оның алдында ... ... ... ... да ... ... жылы 0-100 см топырақ қабатындағы ылғал ... пар ... ... ... ... 74мм, ал арпа бойынша 73 мм болған. Пар бойынша
өнімділік парлы емес өсімдіктермен салыстырғанда 0,26-0,51ц/га-ға ... 1992 жылы ... қоры ... ... бойынша бірдей болды -120-
129мм. Парлы емес өсімдіктерден кейін егілгенде қышаның арам ... ... ... ... ... ... ... 2,5....3,0 метрге дейінгі тереңдікке жайыла
алады, бұл оның ... ... ... ... ... етеді де, тіпті құрғақшылық кезеңдерде де ол ... өнім ... ... агротехниканың топырақты өңдеу сияқты әдістері ... ... және оның өнім беру ... ... ... ... ... топырақты күзде дайындап бастау қажет. ... ... жер ... өзі ... ... қыша өнімділігін күрт
төмендетуі мүмкін [19].
70-ші және 80-ші ... ... ... заттар аумағын
өзгерту тек қыша өнімділігін ғана емес, оның ... да ... себу ... ... 3,5 млн/га-ға өзгерткенде және тұқым
себуді кеш мерзімде жүргізгенде қыша өнімділігінде өзгерістер байқалмаған.
Төрт жылда орташа шамамен 3,5млн ... ... 6,2ц, ал 1,5 млн ... -8,2ц өнім ... ... ерте себу ... оның өнімділігі – 0,8т/га, ал кеш ... ...... ... ... 6-7 ... ... нәтижесінде көгілдір қышаны өндіру
бойынша 1984ж-н 1989 ж-ға дейін осы ... ... ... 20-дан 1200 га-ға
жеткен. Шаруашылықта өнімділік 1,7-2,4т/га болғанда, зерттеу жұмыстарында
көгілдір қышаның өнімділігі 2,98т/га, ал ... ... ... ... ... ... ... сапасына назар аудару
керек. Бұл көрсеткіштер негізінен климаттық жағдайлар мен ... ... ... себу мерзімі мен нормасына басты назар аудару керек. ... ... ... ... ... ... ... 1,0 %-дан жоғары болуы керек. Тұқымды оптимальды мерзім мен
оптимальды нормада ... ... ... оның ... ... ... ... ерте және оптимальды нормада себу аллил майының мөлшерінің
жоғары болуына ықпал етеді [22].
ВНИИМК-11 сортын 2,0млн. нормамен сепкенде оның ... ... 1,04% ... Себу ... ... ... және 2,5млн-ға
жоғарылатқанда аллил майының мөлшері 0,98-0,99%-ға төмендеген. Осыған
байланысты тұқымды ерте мерзімде себу ... ... 20-шы ... ... ... ... ұсынылған технология, тұрақты өнім алудың барлық
жағдайларын: алдыңғы егілетін өсімдіктер, егіс ... себу ... ... тереңдігін, қарық аралықтарын, тыңайтқыштарды, сұрыптарды,
аурулар мен зиянкестермен күресуді қарастырады [23].
Сонымен қазіргі таңда ... ... ... шаруашылықта қыша
өсірудің адаптивті технологиясын ... ... тұр. ... негізі ол тұқымнан максимальды өнім алу үшін топырақтық-
климаттық, ... ... ... пайдалануды
қарастырады. Жоғары және тұрақты өнім алу үшін ... ... ... ... орындап және тыңайтқыштар беру жүйесін
дұрыс жасаған жөн [24].
Қазіргі уақытта ғылымның алдында ... ... ... бір ... ... тиімділігін жоғарылатуды, ал екінші жағынан
өсімдік физиологиясын есепке ала отырып, оның минералды қоректік ... ... ... ... ... ... Қоректік элементтердің
вегетативті органдарға қарқынды түсуі негізінен ылғалдану ... ... ... ... ... қышасы минералды тыңайтқыштарды жақсы қажет етеді. Қыша дақылы
күздік бидайға қарағанда азотты, фосфорды, калийді, магнийді, ... ... 1,5-2,0 есе, ал ... 5 есе көп қажет етеді. Марганец, әсіресе
бор ... 18%-ға ... ... [25]. Қыша ... өте жақсы пайдаланады. Қышаны севоайналымда күздік егістен ... ... ... ... ... оның ... ... дақылға
берген дұрыс.
Соның өзінде қышаға жақсы қоректік фон қажет: 1 тонна тұқым ... ... 55-60 кг ... 25-30 кг ... және ... ... алады,
сондықтанда егістік жерді дайындау алдында бір гектар жерге 60 кг фосфорлы
тыңайтқыш ... жөн. Қыша ... 25-27 см ... ... ... ... ... фазасында тыңайтқыштарды қолданғанда нитратты азоттың,
жылжымалы фосфордың мөлшері бақылау фонына қарағанда 2-8мг-ға жоғарылайды.
Түйнек салу кезеңінде, ... ... ... қыша ... ... ... ... қажет етуіне байланысты және ылғалдану
жағдайларына байланысты қоректік ... ... ... ... ... ... фосфордың қажеттілігі аз, ал оның вегетативті
органдарда интенсивті жинақталуы ... мен ... ... ... ... өте ... ... бергенде қыша
өсімдігі өте қуатты өседі және ... ... ... өте ... ... бұл ... кезде қыша өсімдігінің өнімділігіне әкелмейді.
Осыған байланысты негізгі өнімділік көрсеткіштеріне әсер ететін топырақтық-
климаттық ... ... ... ... ... ... ... қыша өсімдігіне оң әсері тәжірибелік
жұмыстармен анықталған [27].
Қиды алдыңғы егілген өсімдіктерге берген ... ... оны ... ... вегетациялану кезеңінің созылыңқы болуына әкеледі [28].
Органикалық және ... ... ... ... ... көп ... ... ал азоттың мөлшері дән
өнімділігімен дәл корреляцияланған. Қыша ... ... ... ... ықпал етеді. Минералды тыңайтқыштарға байланысты
өнімділік әр түрлі мәліметтер ... 2-ден ... ... ... тыңайтқыштар қыша өнімінің құрылымдық элементтеріне оң ... Олар ... саны мен ... ... ... көп болуына әсерін
тигізеді.тағы дәндер саны бақылау вариантымен салыстырғанда ... ... ... 1000 ... ... да жоғарылайды (0,3-0,5г-
ға). Бір өсімдіктегі бұршаққынмен дәнннің ең көп болуы N 90P 90K ... ... ... [30].
Қыша жалпы тыңайтқыштар дозасын жоғарылатқанға немесе оларды бірнеше
минералдармен үйлестіргенде ... ... ... ... ... өңдеуде береді. Ашық қоңыр
топырақта қыша өсіруде - N60P60[31].
Минералды тыңайтқыштарды топырақты ... ... беру ... ... негізгі минералды тыңайтқыш ретінде N40P60 беруді ұсынады. ... ... ... ... элементі көп болғандықтан оларға калийлі
тыңайтқыштарды бермеуге де болады [25].
Тұқымды егу ... ... ... ... ... ... ... тұқым себу нормасы -3млн, ал N90P90K90 фонында бір
гектар жерге тұқым себу нормасы – 2млн ... ... өнім ... ... ... ... және ол 28,8ц/га болып, бақылау фонынан 8,8ц/га-ға артық болған.
Калийлі және азотты-фосфорлы ... бір ... ... ... ... қыша ... ... төмендетті [33].
Бағалы майлы дақыл қышаға ... ... ... ... ... ал ... ... алмаған егістіктерге
түйіршіктелген суперфосфаттың P20 мөлшерін берген дұрыс [34].
Сарептілік ... ерте ... ... және оған ... ... ... түйіршікті суперфосфатты немесе аммофосты
бергенде өнім жақсы шығады.
Минералды тыңайтқыштар қышаны жақсы ... ... ... ықпал етеді. Бірақ туктағы қоректік элементтердің түрі мен үйлесімі
туралы әдеби мәліметтер бір-бірімен кереғар. ... ... ... ... деңгейі топырақтық-климаттық жағдайларға, тыңайтқыштар
жүйесі мен ... ... ... және ... ... ... ... байланысты және бұл аталғандар жан-жақты зерттеулерді қажет етеді
[35].
Минералды тыңайтқыштардың ... ... ... олардың мөлшеріне,
азот, фосфор және калийдің мөлшеріне байланысты [36].
Қыша өсімдігін қоректендіру жағдайларын жақсарту арқылы ... ... ... ... және дәндердегі май мөлшерін жоғарылатуға болады
[37]. Қыша ... ... ... қолдануына байланысты өзгерісі
туралы әртүрлі көзқарастар ... Қыша ... ... қарқынды
жиналуы ылғалды жағдайға және минералды қорек деңгейіне байланысты [38].
40 және 60 кг/га күкірт пен азот мөлшнрінің (600, 100 және ... және ... ... қыша дәндеріндегі май мен белок
мөлшеріне әсерін бағалай отырып, күкірт пен ... ... ... қыша ... ... ... отырған. 60кг/га
күкірт+100кг/га азотты қосып ... ... ... ... ... ... Дақыл майында олейндік және лилоневті қышқылдардың мөлшері
артып, эйкозенді және эрукты қышқылдардың ... тек ... ... ... ... ... төмендеген.
S+N401 - ті 40кг/га мөлшермен бергенде ... ... азот ... ең ... ... ... Осы зерттеулер негізінде авторлар
азот пен күкірт бойынша баланстағы минералды қоректер беру жоғары өнімділік
пен дәндегі ... май ... ... ... ... ... [39].
Тамыр жүйесінің жақсы сіңіру қабілетіне байланысты қыша ... өте ... ... ... протеин, май және аллил
майының мөлшерін жоғарылатып ... мен ... ... ... ... ... етеді, ал
азотты тыңайтқыштар белоктардың биосинтезін жылдамдата отырып май түзілу
үрдістеріне кері әсер етеді.
NPK фонында ... ... ... майдың 1%-ға төмендеуіне әкеледі,
бірақ өнімділікті жоғарылатады. Азот дазасын жоғарылатқанда тұқымдағы
майлылықтың ... ... ... Дақылға сипаттама
ТМД да, оның ішінде Қазақстанда көбінесе көкшіл сұр ... ... ... өсіріледі. Оның дәнінде 24 – 29 % май болады, сондықтан ол
тамақ өнеркәсібінде, яғни маргарин алу, нан пісіру, ... ... ... ... үшін ... бұл түрі ... сабын қайнату өнеркәсіптерінде, дәрі - дәрмек
алу үшін де қолданылады.
Қышаның күнжарасынан асханалық және қыздырғыш қыша, фитин, эфир майлары
алынады.
Республиканың солтүстік облыстарында қыша таза ... ... ... ... үшін ... ... ... себіледі.
Ақ қышадан сапалы тағамдық май алынады. Оның дәніндегі майдың мөлшері
30 – 40% тең. Ақ ... майы ... ... үшін де ... қыша - ... мал ... ... Көктеп шыққан соң бір айдан кейін
оның көк ... ... жем ... беруге әбден болады.
Ас бұршақ, сиыр жоңышқа, жасымық, тағы басқа дәнді бұршақ дақылдарымен
ақ қышаны қосып сепкенде ... арам ... ... ... сұр қыша Қостанай, Көкшетау, Семей, Солтүстік
Қазақстан, Ақмола облыстарында негізіне ықтырма ... ... ал ... мен Павлодар облыстарында дән үшін өсіріледі. ... ... қыша ... ... 38 мың ... жетті.
Дән үшін өсірілетін қышаның әр гектарының өнімділігі 5,3 центнер ... мың ... ... ... жиналды.
Қазақстанда 1991 жылы Заря, ВНИИМК 11, Неосыпающаяся-2 сорттары
аудандастырылып себілді.
Сыртқы ... ... ... талаптар
Қышаның екі түрі де суыққа төзімді. Сондықтан олардың тұқымдары топырақ
+1-20С (ақ қыша) - +2-30С (көкшіл сұр қыша) қызғанда өніп өсе ... сұр ... жас ... ... - 3-50С, ал ақ ... - ... ... Көкшіл сұр қыша құрғақшылыққа ... ал ақ қыша ... ... ... топырақтарға сепкенде көкшіл сұр қышадан жақсы өнім алуға болады,
сортаң жерлер мен механикалық құрамы ауыр саздау ... ... ... сұр ... ... ақ ... топыраққа талғамы онша емес,
сондықтан оны құнарлылығы кемдеу күлгін топырақты жерлерде және ... ... ... ... ... ... ... табиғи-климаттық жағдайлары
Қазақ ұлттық ауылшаруашылық университетінің «Агроуниверситет» оқу ... ... ... ... Еңбекші - Қазақ ауданында орналасқан,
ол Алматы қаласынан 37 км, ал ... ... ... 18км ... Бұл ... тау ... шөлейтті - дала аймағына жатады.
Теңіз деңгейінен ... ... ... Бұл территорияда таулы
өзендер мен жарлар жиі кездеседі. Жер асты ... ... ... ... ... ... ... бұл сулар мен
ауылшаруашылық дақылдарын суландыруға болады.
1. Жауын - шашын мен температуралық ... ... ... тау ... шөлді далада орналасқан,
климаты күрт континентальды, ауаның ылғалдылығы төмен, күн ... қысы ... ... ... оңтайлы көрсеткішпен терісіне ауысуы қараша айының ... ал ... ... желтоқсан айының екінші тоқсанында байқалады.
Тұрақты қар жамылған ... ... соңы мен ... ... басында
болады. Қардың жату ұзақтығы 85-100 күн. ... ... ... ... биіктігі 20-35см аралығында ауытқиды, қыста жиі - жиі жылы ... мен ... ... қар ... қалады. Тәжірибе бөліміндегі
абсолютті ... ... -360 С . Ауа ... 00 С тұрақты
ауысуы көктемде ... ... II ... III - ширегінде байқалады. Көктемгі
мезгіл қысқа 35-50 күн, температура күрт көтеріледі, бірақта оның ... өте ... ... үсік ... ... қар ... ... Үсік сәуір
айының соңғы ширегінде ... ... ... ... ... ... аязсыз күндер саны150-170 күн. Көктем айларында топырақтағы
негізгі ылғал жинақталады(наурыз-маусым), бұл ... ... ... ... ... ... ең жоғарғы температура +350 С .
Зерттеу ауданындағы ең ұзақ маусым ол жаз(170-180 күн). ... ... ... ... ширегінде басталуы мүмкін, ол қазан айының екінші
ширегіне дейін ... Бұл ... ... ... ... ауытқу амплитудасы, яғни күн мен түннің арасы өте ... ... 200 С . ... ... оңтайлы температуралар жиынтығы 3450-37500
С, ал 100 С жоғарғы температуралар ... ... С ... ... ... ылғалдылығы маусым айынан бастап ауаның
температурасының күрт өсуімен ... және оның ... ... көп ... ... бойынша ол 50-60% құрайды. ... ... ... ... жаз ... бір ... ... мөлшері түсуі мүмкін.
Күзде 150 С өту қыркүйек айының III - ширегінде басталып, қазан ... ... ... мүмкін, бұл кезеңнің ұзақтығы 30-50 күн. Бұл мезгілдегі
тәуліктік температураның ауытқуы 25 - 300 С жетеді.
Жылдық ... ... ... ... ... ... ... оның
мөлшері 120-300мм.
Аймақтағы ауа-райы мен климаттық талдаулардың мағлұматтары бойынша, бұл
жердің ерекшелігі температуралық құбылымның ... және ... ... ... түсімнің жеткіліксіздігі.
1 кесте
2009-2010 жж. жауын – шашын, температура және салыстырмалы ... ... ... ... ... |21,0 |
| |>3 |3-1 |1-0,75 ... ... |
|0-10 |1,20 |2,61 |54 |27,1 |5,02 ... |1,24 |2,61 |53 |26,3 |4,78 ... |1,30 |2,68 |52 |26,2 |4,43 ... |1,33 |2,70 |51 |22,0 |4,41 ... |1,50 |2,71 |45 |21,0 |4,41 ... |1,60 |2,73 |42 |- |- ... ... ... ... бұл ... өзінің ауыр
құмбалшықты гранулометриялық құрамына ... суды ... ... тың ... орташа су сіңіргіштігі 0,9мм/мин, ол
бұл топырақтағы ... ... ... ... ... жоғары болуына байланысты (3 кесте).
4 кестеде көрсетілгендей, жыртылған қабаттағы гумустың мөлшері 4,38%
болса, ол ... ... ... ... азаяды. Жалпы азот пен
фосфордың көрсеткіштері жоғары , өз ... ... 0,258 -0,211% ... заттармен қамтамасыз етуі жағынан тәжірибе бөлімшесінде азот
мөлшері жоғары 137мг/кг N және ... және ... ... Ал ... ... бұл ... ... кесте
Тәжірибе бөлімшесінің агрохимиялық қасиеттері
|Қабат |Үлгі алу ... % ... ... ... |
| ... | |
| |см | | |
| ... |2009 |2010 |Р150 |2009 |2010 ... | | ... | | ... 30 т/га ... ... |Көң, 30 т/га ... |кейінгі |
| | ... | | ... ... 3т/га ... ... |Биогумус, 3т/га |әсері |кейінгі |
| | ... | | ... ... 5т/га ... ... |Сабан, 5т/га |әсері |кейінгі |
| | ... | | ... ... ... ... ... ... Жылжымалы NPK
- Нитратты азот (N-NO3) Грандваль – Ляжу бойынша дисульфофенол
қышқылымен
- Жылжымалы фосфор -1% ... ... ... ... ... ... – сол ерітіндіден жалынды фотометрде.
- Амоний азоты (N-NH4) – ... ... ... ... ... ... формалары – бір үлгіден (азот – Къельдал
бойынша, фосфор – колориметрде, калий – ... ... ... ... дақылдар үшін шикі және құрғақ масса динамикасы;
1. Дақылдарға структуралық анализ жасалды;
2. NPK мөлшері, негізгі және қосалқы ... ол ... ... соңында бір үлгіден Гинзбург және ... ... ... ... ... бойынша (азот – Къелдал, фосфор –
колориметрде, калий – жалынды ... Қыша ... ... май ... (Сокслет бойынша), қышқылды және
йодты саны (Ганус бойынша), сабындану мөлшері;
4. Тыңайтқыштардың экономикалық тиімділігі А. И. Бараев ... ... ... ... ... Топырақтың орналасу тығыздығы
Топырақтың физикалық қасиеттері өсімдіктің өсуі мен ... ... ... ... ... әсер ... ... Кез
келген дақылды технологиялық өңдеу процесінде, топырақтың жыртылатын қабаты
айрықша физикалық, физика-механикалық қасиеттерімен ерекшеленетін сапаға ие
болады. Бұл ... ... ... ... қасиеттерден өзгешеленіп
тұрады. Осындай қасиеттердің бірі болып табылатын топырақтың массасы
топырақтағы ... зат ... ... ... ... ... және топырақтың құрылымына тәуелді.
Біздің зерттеулерімізде топырақтың көлемдік массасын ... ... ... алдында 0-20, 20-40см қабаттарда жалпы қабылданған
әдістемемен және алты ... ... ... ... жылы ( ... күз) ... ... майкене
дақылдары өсірілген танаптарда топырақтың 0-20см ... ... ... ... ... г/см3 ... ауытқыды, яғни үлкен
айырмашылық байқалмайды. Дегенмен ескере кететін жайт, ... ... ... ... ... байқалды (6 кесте).
6 кесте
Ұрық алмастыру ауыспалы егісіндегі дақылдар өсірілген ... - ... ... ... ... динамикасы (тәжірибе қояр алдында,
2008 жыл, ... ... ... ... ... ... қыша ... | | | ... |1,22 |1,25 |1,24 ... |1,27 |1,32 |1,29 ... Қыша ... ... топырақтың қоректік режимінің динамикасы
4.2.3 Қыша дақылы өсірілген топырақтағы гумус пен минералды азоттың
динамикасы
Топырақтағы ... ... ... ... деңгейінің маңызды
интегралды көрсеткіші, табиғи әлеуметтік -экономикалық жағдайының, ... ... ... және ... ... деңгейінің көрсеткіші
болып табылады.
Көптеген зерттеулердің нәтижесі және егіншілік тәжірибелері ... ... ... ... ... ... бара ... Азаюының себебі қарқынды минерализациялану, олардың көлемі
жылына 0,5-2т ... ... ... ... ... ... әрдайым бақылап, гумустың
жоғалуын, топырақ құнарлығының сақталуына қажетті шара ... ... ... яғни бұршақ тұқымдастармен ауыспалы
егіс ұйымдастыру және ғылыми – есепттелген органикалық және минералдық
тыңайтқыштар ... ... ... ... ұрық алмастыру ауыспалы егісіндегі топырақтың
гумус мөлшерінің көлемі және ... ... ... ... ... және оларды тыңайту жүйесіне ауыспалы егіс танабының
жыртылатын және оның ... ... ... ... ... ... ... (7 кесте).
7 кесте
Шалғынды қара-қоңыр топырақтың жыртылатын қабатындағы гумус мөлшері
|Топырақ |Ауыспалы егіс ... ... ... % ... | |
| |1 |2 |3 |4 ... |4,39 |4,38 |4,36 |4,39 ... |4,37 |4,42 |4,42 |4,43 ... ... ... ... ... ... ауытқуы бірқалыпты емес (4,36-4,39%).
Зерттеу танабындағы жыртылатын қабат астындағы гумус мөлшері ... ... ... ... ... ... басқа
танаптарға қарағанда қыша өсірілген төртінші танапта әлденеше есе көп(4,39-
4,43%). (7 кесте)
Белгілі болғандай, өсімдіктің азотпен ... ... көзі ... ... мен азот ... ... мен ... - шығысының топырақтары жоғары
нитрификациялық қабілетімен ерекшеленеді. Осыған байланысты ... ... ... ... немесе тыңайтқыш
енгізгеннен түзілген аммонийлі азот нитрификация процесіне тез ... ... ... ... ... ... ... минералды
азоттың динамикасы, мг/кг
|№ |Тыңайтқыш |Үлгі алу |І ... ... ... ... |варианты |тереңдігі,см |22.05.10 |лды ... ... | | | ... | ... |
| |
|1 |
|1 ... |0-20 |2,0 |8,7 ... ... ... |
|1 ... |0-20 |20,5 |18,0 |
| | |20-40 |15,7 |13,5 |
|2 |Көң, ... |0-20 |25,5 |20,7 |
| ... ... | | | |
| | |20-40 |19,3 |16,0 |
|3 ... 3т/га |0-20 |21,6 |19,9 |
| ... әсері | | | |
| | |20-40 |19,5 |17,9 |
|4 ... 5т/га |0-20 |20,0 |17,8 |
| ... ... | | | |
| | |20-40 |16,5 |15,5 ... ... |
|1 ... |0-20 |28,4 |24,8 |
| | |20-40 |15,9 |15,1 |
|2 |Көң, ... |0-20 |30,5 |26,0 |
| ... ... | | | |
| | |20-40 |16,6 |14,8 |
|3 ... 3т/га |0-20 |28,7 |25,2 |
| ... ... | | | |
| | |20-40 |18,9 |16,0 |
|4 ... 5т/га |0-20 |27,8 |24,4 |
| ... ... | | | |
| | |20-40 |17,1 |16,5 ... ... ... ... ... вариантында бірінші табиғи
фонға қарағанда жылжымалы фосфордың мөлшері жоғары (28,4мг/кг ... 15,9 – 20 - 40 см ... Көң мен ... ... ... жылжымалы фосфордың мөлшері оданда жоғары болды. (30,5; 28,7 мг/кг).
Ал, III ... ... ... ... екі қабатындада жылжымалы
фоосфордың мөлшері төмендеді (9 кесте).
4.3 Қыша дақылының химиялық құрамы
Ауылшаруашылық ... ... ... қажетсінуі
топырақтың агрохимиялық қасиеттеріне, өңдеу жағдайына, өсімдіктердің ... даму ... ... және ... ... алғы ... тағы басқа көптеген факторларға байланысты.
10 кесте
Қыша дақылындағы азот пен фосфор ... ... ... ... |Азот ... |
| ... | | |
| | |I ... |II ... |I ... |II ... |
| | ... | ... | |
| | | ... ... | ... ... |
|P2O5, 18-20мг/кг топырақта |
|1 ... |4,9 |3,5 |0,40 |1,1 |0,90 |0,31 |
|2 |Көң, ... |4,9 |4,1 |0,47 |1,31 |1,24 |0,47 |
|3 ... 3т/га |5,1 |3,5 |0,42 |1,1 |1,24 |0,41 |
|4 ... 5т/га |5,0 |3,4 |0,38 |1,29 |1,13 |0,44 ... ... |
|1 ... |5,0 |3,3 |0,4 |1,2 |0,94 |0,39 |
|2 |Көң, ... |4,9 |4,5 |0,32 |1,40 |1,28 |0,50 |
|3 ... 3т/га |4,5 |3,1 |0,61 |1,20 |1,20 |0,44 |
|4 ... 5т/га |4,9 |3,0 |0,58 |1,29 |1,04 |0,40 ... ... зерттелініп отырған азот пен ... ... өсу ... ... ... және ... байланысты тәжірибе варианттарында өзгеріп ... ... ... ... азот пен ... ... өзгеруіне
тыңайтқыштар біршама әсерін тигізді.
Мысалы, қышаның бастапқы өсу кезеңінде табиғи ... ... азот ... ... вариантында 4,9 %, фосфор мөлшері 1,1 ... ал ... ... ... азот ... фосфор
мөлшері жоғарылау.
Өнімді жинау кезеңінде азот мөлшері жоғарылап, ... ... яғни ... ... ... ... азот ... 3,5%,
фосфор 0,90 % болса, ал көңмен, биогумуспен тыңайтылған ... ... % және ... ... % ... Көтеріңкі фонда азот пен
фосфор мөлшері табиғи фонмен ... ... ... ... ( 5т/га ) ... ... ... құрамындағы
азот мөлшері бақылау вариантымен ... ... ... (3,0 –
3,4%).
4.4 Қыша дақылының өнімділігі
Біздің зерттеулерімізде тыңайтқыштардың әсер ету заңдылығы ... және ... ... қоректену жағдайына байланысты кең көлемде
ауытқыды.
Қолданылған тыңайтқыштар қыша дақылының ... ... ... Ол ... ... ... ... органикалық тыңайтқыштардың орташа әсері мен кейінгі ... көң ( 30 т/га ) -1,24 т/га ... өнім ... биогумустан (
3т/га ) – 1,26 т/га, сабаннан ( 5 т/га) – 0,25 т/га өнім ... ... ... ... ... ... ... |P2O5, 18-20мг/кг топырақта ... |
| ... т/га ... ... ... | |, ... ... т/га|, т/га|кейінгі |
| | | ... | | ... |
| | | ... | | |т/га |
| | | |т/га | | | |
| ... |1,70 |1,90 ... | | | |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |Жалпы |
| | ... ... ... |шығымы |
| |
|1 ... |65,5 |25,0 |72,6 |42,08 |
|2 |Көң , ... |123,7 |45,0 |145,7 |62,1 |
|3 ... 3т/га |112,0 |56,3 |93,1 |59,3 |
|4 ... 5т/га |63,1 |24,6 |74,2 |47,3 |
| |
|1 ... |63,9 |24,8 |74,0 |28,7 |
|2 |Көң , ... |97,5 |46,8 |105,9 |53,9 |
|3 ... 3т/га |84,7 |44,3 |92,2 |47,1 |
|4 ... 5т/га |69,9 |37,7 |77,3 |36,5 ... пен ... ... және олардың ауыспалы егіс дақылдары
өнімімен шығымын анықтау ... ... ... ... ... қарағанда тәжірибе варианттарында көбірек байқалады (12-кесте).
12 кестеде көрсетілгендей, 2009 жылы бірінші ( Ро ) ... ... ... ... - 65,5 кг/га,көңде (30т/га) - 123,7кг/га,
биогумуста (3т/га) - 112,0кг/га дейін азот ... ... 2010 жылы ... (Ро) ... азот ... ... ... - 63,9
кг/га болды, көңде (30т/га) - 97,5кг/га, ал биогумуста (3т/га) – 84,7кг/га
болды, яғни 2009 ... ... азот ... төмендеген.
Фосфордың шығымы қыша биомассасына байланысты. 2009 ... ... ... шығым мөлшері 25,0 - 45,0кг/га болса, ... (Р150) ... - ... ... 2010 жылы ... ( Ро) ... ... шығым мөлшері
24,8 – 46,8 кг/га болса, екінші (Р150) фонда 28,7 – 53,9 ... ... Қыша ... дәніндегі сапалық көрсеткіштерінің өзгеруі
13 кесте
Қышаның май мөлшері мен майдың жиналуына тыңайтқыштардың әсері
|Тыңайт- қыш|P2O5, 18-20мг/кг топырақта|P2O5, 35-38мг/кг ... ... | ... | | |
| ... дан ... ... |1-га дан |Тыңайт- |
| |,% ... | ... |
| | |, т/га ... |, т/га ... |
| | | |а | | |т/га ... |39,0 |0,58 |- |41,0 |0,69 |- ... ... |0,78 |0,20 |39,5 |0,85 |0,16 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |39,5 |0,78 |0,20 |40,0 |0,83 |0,14 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |40,0 |0,68 |0,10 |40,0 |0,72 |0,03 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... бірі ... өнімнің сапасының жақсаруы болып табылады. Н.И.Шарапов көрсеткендей
өнім сапасы дегенде осы мақсатта өсіріліп отырған ... ... деп ... ... Кейбір дақылдар үшін бұл - ақуыз құрамы ... ... ... дақылдар үшін бұл - ақуыз құрамы болса, ал басқалары
үшін май, крахмал және тағы ... ... ... ... сапасынанықтауда
минералдық тыңайтқыштардың өсуімен өнімнің сапасы да ... ... ... ... ... ... ... тыңайтқыштар әртүрлі әсер
етті. Табиғи фонда бақылау вариантында 39,0 % ... ... ... ... 41,0 % ... көң ... ғана бұл ... тұқымындағы май мөлшері
біршама жоғарылады. Табиғи фонда 39,5 % болса, ... ... 39,5 ... ... ... май ... фонда 0,20 т/га және көтеріңкі
фонда 0,16 т/га болды.
14 кесте
Қыша дақылының май ... ... ... ... |Йод ... мг ... саны, |Қышқылдық |Бос май ... |I/100г |мг ... ... ... |
|Бақылау |95 |174 |3,7 |1,86 ... ... |99 |171 |3,8 |1,91 ... ... |182 |3,9 |1,96 ... ... ... ... ... және ... ... қыша дақылындағы майда қанықпаған қышқылдар мөлшері
артқанын байқауға болады. Майдың сабынды саны бойынша ... ...... ... жоқ, қыша дәнінде ол 171–182 маңында болса, оның
минималды мөлшері қи бергенде, ал максимальды биогумус ... ... ... Қыша ... тыңайтқыштарды қолданудың экономикалық тиімділігі
Тыңайтқыш – топырақ құнарлығы оптимизациясы және дақылдардың
өнімділігінің ... ... ... ... табылады.Олар ауылшаруашылық
өндірісінің рентабелділігін қамтамасыз ете ... аз ... ... ... ... толтыра алады.
Тыңайтқыштарға, дәнге, басқа өнімдерге келісілген бағалардың таралуы
және ... ... ... ... ... бағасының жиі ... ... ... ... ... ... экономикалық тиімділігінің ақшалай көрінісін есептеуде
қиындық туғызуда.
Сонымен бірге, ... ... ... ... тиімділік көрсеткіштері кеңінен қолданылған негізде алынған
өнім (ақуыз, май және т.б.) немесе қосымша өнім тыңайтқыштардың әсер етуші
заттарының өзін өзі ... ... ... табылады.
Егіншілік жүйесі ауылшаруашылық дақылдарының өнімділігін көтеруге
бағытталған шаралардың есебінен гумус ... ... ... жұмсамайтындай
етіп құрылуы тиіс.
Тыңайтқыштардың әр түрлілігін және қолданылуын, оларды қолдануды
көтеретін коэффициенттерді зерттеу, бір ... ... ... және ... ... ... ... жолдарын көрсетуге
мұрсат береді.
Зерттелетін факторлардың комплексті әсерлерінің эффективті нәтижесін
объективті ... ... ... өнімділігі мен өнім сапасының
көрсеткіштерін ғана емес, сондай ақ ... ... ... ... өнім алуға жұмсалған шығынды есептей білу де маңызды.
15 кесте
Қыша дақылына тыңайтқыш қолданудың тиімділігі
|Тыңайтқыш ... ... ... ... |лік |қосымша ... ... өзін ... |т/га |т/га ... ... ... кг |
| | | ... |органикалық |
| | | | ... ... |
| | | | ... |Майлылы |
| | | | |мен ... ... |1,51 |- |- |- |- ... ... |1,97 |0,46 |200 |15,3 |66,7 ... 3т/га |1,98 |0,47 |200 |156 |66,6 ... 5т/га |1,71 |0,20 |100 |40 |20 ... |1,70 |- |- |- |- ... ... |2,15 |0.45 |160 |15,0 |5,3 ... 3т/га |2,08 |0,38 |140 |126 |46,7 ... 5т/га |1,81 |0,11 |30 |22,0 |66,0 ... ... ... ... ... өнім алуды
қамтамасыз етіп және алынған өнімнің сапасына әртүрлі әсер ете ... ... ... мен ... ... ... өзін өзі
ақтау бірлігімен ерекшеленетінін көрсетті (кесте 15).
15 кестеде ... көң (30 т/га) ... ... ... өнім ... болса, одан 200кг май алынды. Көңнің әрбір тоннасы
15,3 кг тұқыммен немесе 66,7кг ... ... ... -ақ ... ( Р150) ... ... (Р0) салыстырғанда минералды және органикалық
тыңайтқыштардың тиімділігі біршама төмен.
Мұнда, минералды тыңайтқыштардың қайтарымы тұқыммен 15,0 кг, ... 5,3кг ... ... ... ... сәйкесінше 126 және
46,7кг- ды құрады.
Осылайша біздің ... қыша ... ... ... түрі мен ... ғана ... емес, сондай- ақ топырақтың
қоректік элементтерімен, дәлірек ... ... ... ... ... ... анықталды.
5 Қоршаған ортаны қорғау
Ауылшаруашылығы дақылдарының өнімін арттыруда тыңайтқыш маңызды рөл
атқаратынын белгілі.Мәселен, минералдық тыңайтқыш ... ... ... орта ... 50-80 ... ... жоғарылайды. Демек,
тыңайтқыш қолданудан түбегейлі ... бас ... ... өндіруді күрт
төмендетуге әкеп соғады.Алайда ... ... ... ... ... ... ... әсер ететін улы қосылыстардың кездесуі,
сапасы ... ... ... ... ... , жер асты
суының тағы басқа бізді қоршаған объектілердің ластануына ықпал ... ... ... ... ... ... ... көңіл бөлінуі тиіс.
Табиғи ортаның тыңайтқыштардың ... ... мына ... ... ... ... қоспа дайындау және оларды топыраққа
еңгізу ... ... ... ... ... тыңайтқыштардың
егістікке жеткенше 10-15 пайызы ысырап ... ... ... ... ... біркелкі шашпаса өнім төмендейді.
2. Ғылыми жағынан негізделген тыңайтқыш қолданудың ... ... ... тыңайтқыштардың беру мерзімін,
мөлшерін, әдісін дұрыс орындауға жете көңіл аудару ... ... ... ... арттырады және қоршаған ортаның ... ... ... ... ... құбылысы да әсерін тигізеді.
Қазақсстанда эрозияға басым жерлер ... 70млн га ... ... ... жел эрозиясына, ал 17млн га астамы су ... ... ... ... ... 100-20 млн га жер ... ұшырайды. Эрозияның тигізетін
зиянды әсерін есептеп жеткізу қиын. Мәселен 1 гектар егістік жел ...  600 кг ... ...  108 кг ... ... және 105 ... ... жоғалады. Ал су эрозиясының зардабына душар болған ... ... 2 ... дейін жалпы азотты, 230 кг фосфор мен  215кг
калийден айырылады . ... ... ... ... ... ... 1,5-20  болған жағдайда су эрозиясына ұшыраған әрбір га жер
400-800 кг азоттан, 100-150 фосфордан , 3-5 тонна ... және ... ... ... айырылады.
Тыңайтқыш қолданғанда эрозия құбылысы төмендеп ... ... ... ... тыңайтқыш берілген танаптың өсімдігінің тамыр жүйесі жақсы ... ... ... ... ақырында топырақты
эрозияға ұшыраудан қорғайды.
16 ... ... ... ... қоректік заттардың шайылуы, кг/га
|Қоректік заттар ... ... ... |
| ... | ... массасы |4730 |3500 ... ... |260 |128 ... |17,1 |12,0 ... |14,1 |10,8 ... |93,0 |69,0 ... құрамында кездесетін ілеспе қосылыстар мен элементтер қоршаған
ортаға зиянды әсер етеді. Көпшілік минералдық тыңайтқыштар құрамында фтор,
хлор, натрий және улы ауыр ... ... ... ... т.б.) ... бұл элементтердің біразы аз мөлшерде ... ... ... ... ... ... қолданғанда топыраққа улы заттармен
бөгде қоспалар көп ... ... Олар ... ... ... ... ... мен сапасына теріс әсер етеді және жер асты
суының ... ... ... ... ... 2-3 % фтор және 1,2-1,7 % стронций
болса , суперфосфат 1,2-2,7 % фтор мен 1 % ... ... ... ... улы заттар оларды өндіру барысында ішкі ... ... ... ... ... ... кесте
Минералдық тыңайтқыштар мен мелиоранттар құрамындағы техникалық
қоспалардың шекті мөлшері.
|Элементтер ... % ... ... ,% ... |0,1-0,2 ... |0,5-2,1 ... ... ... |0,3-3,8 ... |1,0-1,5 ... ... ... ... ... |10,4 ... ... |Қорғасын |10,4 |
18 ... ... ... негізгі қоспалар
|Элементтер |Мөлшері мг\кг ... ... ... ... |1,2-2,2 ... |7-92 ... |50-170 ... |7-32 ... |66-243 ... |0-4,5 ... |0-9 ... |20-180 ... |4-79 ... |50-1430 ... ... руда құрамындағы фтордың 50-80 % - ы тыңайтқышта
қалады. Сондықтан, егістікке бір ... ... ... ... бірге шамамен
160кг фтор түседі. Бұл топырақтың қасиеті мен ... ... ... баяу ... өсімдіктегі биохимиялық процестердің
бұзылуына әкеп соғады. Фтор ... және ... ... ... ... ... Ауылшарушылығы
дақылдары ауыр металдармен ластанған топырақ құрамындағы қоректік заттарды
көбірек сіңіреді.Өсімдік кадьмий, ... ... ... хром және
сынапқа қарағанда көбірек қабылдайды. Мыс пен никель элементтері ... ... ... ... көң ,қорда түрлі ... ... ... ... ... топырақ құрамында микроэлементтердің (оның
ішінде ауыр металдар) шектен тыс көп ... әкеп ... ... өте ... тірі организмдердің улануына
себепші болады.
Азотты ... ... ... пайдаланған кезде гумин және
фульво қышқылдары мен кальций,магний ... ... ... ... ... ... калий элементімен қоректенуі
нашарлайды. ... ... ... ... ... шектен
тыс артуы адамдар мен малдардың ... ... Мал ... ... азоттың уландырғыш деңгейі 0,2% . Сондықтан құрамында 0,2% ... ... ... ... бар азықты малға беруге ... Адам ... ... ... 5мг есебіне нитрат пайдалануына болады.
Өсімдік құрамындағы нитрат мөлшерін ... ... ... ... рет ... ... минералдық және органикалық тыңайтқыштарды
бірге пайдалану , ... ... ... ... ... себу
мерзімін сақтау және тағы басқа агротехникалық шараларды қатаң ... ... ... ... ... ... ... олардың құрамындағы ауыр металдардың мөлшеріне байланысты. Адамды
фосфордың уландыруы кальций және фосфор ... ара ... Егер СаО мен ... өнім құрамында 1:1 немесе 1:1,15
болса фосфор адам организміне зиянды емес.
Фосфор тыңайтқыштарының ... ... ... ... жел
эрозияға қарсы шараларды жүзеге асыру арқылы қоршаған ортаны фосфор
элементтерімен ластануын ... ... ... ... ... аз ... ластайды. Топыраққа
енгізілген калийтыңайтқыштарының құрамындағы хлорданкартоп, темекі,жүзім
көп зардап шегеді.Шөп ... ... ... ... оны ... мал
уланады.
1га егістік топырағынан орта есеппен 20-25 калий шайылады. Топырақ
ерітіндісінде ... ... ... ... ... ... ... және магний мен калий элементтерінің (Mg :К) арақатынастары
өзгереді. Ақырында топырақтың сіңіру комплексінен кальций мен ... ... ... ... мен ағып ... ... суларды,
шөгінділерді пайдаланудың өзі де ... ауыр ... ... ... ортаның улы заттармен ластануын
төмендету үшін негізінен төмендегі шараларды жүзеге асыру керек.
1.Өсімдіктердің биологиялық ... ... ... ерекшеліктеріне және жоспарланған өнім деңгейіне сәйкес
тыңатқыштардың қолайлы ... ... ... ... ... ... дайындалған тыңайту технологиясын қатаң орындау.
2. Қышқыл және кебірленген топырақты химиялық жолмен мелиорациялау үшін әк,
гипс тыңайтқыштарын қолдану.
3. ... ... ... ... ... үшін агрономиялық
ережелерді орындау және минералдық тыңайтқыштармен тиімді ұштастырып
қолдану.
4. ... ... ... ... ... ... Топырақты су және жел эрозиясынан сақтауға арналған шараларды пайдалану.
6. Түрлі аурулар мен зиянкестерге ... ... ... ... ... ... ... негізінде бекітілді: тау алды ... - қара ... ... ... ... жақсы қамтамасыз
етілген және зерттеу басында топырақтағы гумус ... ... ... ... ... қабатта 4,36-4,39% және жыртылатын қабат
астында 4,37-4,43% ... ... ... егіс танаптарындағы шалғынды қара-қоңыр топырақтардың
органикалық тығыздығын зерттеу басында ... ... ... ... ... ... көрсетті.
3. Қыша дақылы өсірілген шалғынды қара-қоңыр топырақта вегетация ... азот ... ... қабатта (12,4-17,3мг/кг) және жыртылатын
қабат астында (7,6-15,2мг/кг) азырақ және ... ... ... ... ... енгізу топырақтағы минералды азоттың мөлшерінің
көбеюіне әсер етті, ... ... ... бұл ... жылжымалы фосфор мөлшері дәнді дақылдар ... ... ... ... ... майлы дақылдар үшін бұл
көрсеткіш ... ... ... етілген, ал фосфор тыңайтқышының
жоғарғы формасы (P150) ... ... ... көтеруге мүмкіндік
береді (35-40мг/кг) және ұзақ уақыт әсер етеді. Органикалық тыңайтқыштардың
кейінгі әсері жылжымалы фосфордың ... ... көң, ... ... ... Қоректік элементтердің мөлшері, сондай-ақ түсу көлемі және
дақылдардың өнімімен азот пен ... ... ең ... ... және ... ... жағдайына ( N - 63,9 - 97,5 кг/га; P-
24,8-46,8кг/га) байланысты ... ... азот пен ... мөлшерінің
шығымы тұқым өнімінің бірлігіне ... ... ... ... ... ... дақылдардың жоғары рентабельдігіне ... ... ... ... ... ... отырған дақылдардың өнімділігі тыңайтқыштардың түрі мен
нормасына байланысты өсіп отырғаны және қосымша өнім кең ... ... ... ... өнім 2009 жылы 0,78т/га, ал 2010 ... т/га және ... ... 2009 жылы ... болса, 2010жылы
1,51т/га құрады. Органикалық тыңайтқыштың екі жылда берген қосымша өнімі
көңнен ... - ... ... (3т/га) - 1,26т/га, сабанан (5т/га)
- 0,25т/га алынды.
6. Тыңайтқыш енгізгенде өнімділікпен қатар өнімнің сапасы да ... шикі май ... және оның 1 ... ... ... ... жиналуы табиғи және жасанды фосфорлы ... көң ... ... ... май жиналуы 0,16-0,14-0,03т/га болды.
7. Қыша дақылына тыңайтқыштар қолданудың тиімділігін ... ... ... ... - 4,7кг және ... - 1,6 кг ... фонда көңнің әрбір тоннасының қайтарымы – тұқыммен - 15,3 кг, маймен
- 6,7 кг болса, көтеріңкі фонда тұқыммен - 15,0 кг, ... - 5,3 кг ... ... ... ... Я.В. ... культуры/ Я.В.Губанов, С.Ф.Тихвинский,
Е.П.Горелов, Д.С.Васильев, Г.Е.Гоник. М.: ... 1986. – ... ... В.И., Есаулко А.Н. Удобрение горчицы сарептской на черноземе
обыкновенном //Агрохимический вестник. – 2005. – № 4. – ... ... Е. В. ... и перспективы возделывания горчицы сорептской
// Земледелие, М., 2006, №4, – С. 26.
4. Вавилов П.П. ... ... ... ... И.С.Шатилов. М.:Агропромиздат 1986. – С.
512.
5. Космодемьянский, М.П. Сарептская горчица / М.П. ... ... - ... ... - ... кн. ... -1967.- С. 61 .
6. ... В.В. Растениеводство/ В.В.Коломейченко. М.:Агробизнесцентр
2007. – С. 600.
7. Хомутов, В.А. АПС Сарептская горчица / В.А. ... Э.А. ... ... культуры. 1991. - №6.- С. 14-16.
8. Картамышева, Е.В. Создание селекционного материала сарептской горчицы ... ... ... ... ВИР: ... дис. ... с.-х.
наук/Е.В. Картамышева-Санкт-Петербург, 1995. С. 27.
9. Велкова Н.И. Использование ... ... для ... ... ... ... ... на соискание ученой
степени кандидата сельскохозяйственных наук Орел: ОГАУ 2004. – С. ... ... Т. ... ... ... ... ... /Т. Алиев //
Зерновые и масличные культуры. 1970. - № 12. - С. ... ... К. ... в ... с ... / К. Собиров, Ю. Эксанов, А.
Марупов // ... - 1980. - №8. – С. ... ... Н.Г. ... ... ... и семеноводства горчицы
сарептской: Рынок масличных культур в России - сегодня и завтра / ... П.М. ... - М.: ... 2000. - С. ... ... А. У., Шурманбаев Н. Ш., ... И. Н. ... ... на ... в ... ... ... //
Исследования, результаты. – №3. – 2008. – С. 194-196.
14. Свиридова А. А., ... В. В. ... ... ... //
Масличные культуры. – №6. – 1982. – С. 30-31.
15. ... В.А. ... ... ... ... ... Б.Н.Сорокин, А.В.Удалов.
Ростов-н/Д: Издательский центр Март 2001. – С. 384.
16. ... Г.А ... ... ... при ... семян
ассоциативными бактериальными штаммами ... ... № 1. – 2007 - С. ... ... Б.Н. ... горчицы // Зерновое хозяйство. -1973.-
№10.-С. 42-43.
18. Галимеев, В.П. Продуктивность и ... ... ... ... зависимости от предшественников и способов посева на светло-каштановых
почвах Волгоградской области: Дис... канд. с.-х. наук / В.П. Галимеев. -
Волгоград, 1994. – С. ... ... ... ... ... ... ... крестоцветные/ Б.Г.Цугкиев, С.А.Гревцева// «Земледелие» № 8. –
2008 - С.35.
20. Кононов, В.М. ... ... ... ... горчицы на светло-каштановых почвах Юго-Востока: Дис...
канд. с.-х. наук / В.М. ... - ... 1972. – С. ... ... С.А. ... ... ... сарептской в условиях
Западной Сибири / С.А. Геворкянц, В.И. Семага // Агротехника масличных
культур. - Краснодар, 1986. - С. ... Beese, G. J. Arqon. Crop Sc./G. J. Beese ... №3.-C. ... ... В.И. ... растения /В.И.Машанов, А.А.Покровский
М.:Агропромиздат 1991. – С. 221.
24. Картамышева Е.В. ... и ... ... ... // ... «Земледелие» № 4. – 2006 - С.25-26
25. Шпота, В.И. О ... ... / В.И. ... культуры.- 1991. - №1.- С. 27-31.
26. Бражник, В.П. Научное обеспечение возделывания масличных культур ... ... ... ... ... в ... - ... и завтра /
В.П. Бражник. - М.: ЭкоНива, 2000. - С. ... ... Е.А. ... приёмы защиты горчицы сарептской//
Е.А.Иванцова ... № 4. – 2004 - ... ... Ф.К. ... ... ... края / ... И.П. Поколода. - Сталинград, 1936.-С. 18-20.
29. Yields, Nutrient content and uptake dy Indian mustard (Brassica juncea
) Czernj and Cossonj as ... by FYM, nitrogen of ... I ... Meisheri T.G., Patel J.R. II Gujarat. Agr.Univ/ Res.J.-1998. -23, №
2.- 1-8.
30. Медведев, Г.А. Влияние предшественников на ... ... ... ... ... В.П. Галимеев: Информ. лист. / Волгоград. ЦНТИ. - № 83-94.
- Волгоград, 1994. – С. 56.
31. Медведев, Г.А. ... ... ... на урожайность семян
горчицы / Г.А. Медведев, В.П. Галимеев: Информ. лист. / Волгоград. ... № 73-93. - ... 1993. – С. ... ... Е.Ю. Влияние минеральных удобрений при различных нормах посева
на урожай семян горчицы / Е.Ю. Зотова: Сб. ... тр. - ... ... и
удобрений для повышения урожайности сельскохозяйственных культур.-
Владимир, 1997. - Вып. 2. - ... ... А.Н. Опыт ... ... ... ... ... края / А.Н. Есаулко, ... Н.А. ... А.В. ... // Материалы междунар. интернет-
конф. «Проблемы современного растениеводства ». - ... 2002. ... ... Б.Н. ... ... ... под ... в
условиях лесостепной зоны Омской области / Б.Н. ... // Сб. ... ... по ... ... / Кубан. ГАУ-Краснодар,
1971.-С.91-96
35. Ракицкий И. А., Удобрение ... ... // ... ... ... 2006. № 8 – ... ... В.Г., Картамышева Е.В. Горчица сарептская. Ростов-на-Дону,
1997. – С. 56.
37. Подколзина, В.Е. ... сорт ... ... -11/
В.Е.Подколзина, Н.А. Сафиулина // Селекция и ... - № ... ... ... И. Н. и др. ... эффективность возделывания
масличных культур // Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана. – №4.
– 2009. – С. ... ... ... of the impact of nitrogen and ... on seed and oil yellds of rapeseed ( Brassica ... L. ... mustard ( Brassica juncea L. Czem. And Coss.)genotypesI Ahmad A.,
Abraham G., Abdin M.Z. II Crop Sci. - 1999. - 183. №1- С. ... ... А.Э. ... ... ... ... ... Орловской области./А.Э.Осипов. Международная научно-
практическая конференция ... и ... ... ... ... маркетинга и рекламы товаров:
методология, теория, практика» Орел: ОГАУ - 2005.- С.187-190.
1 ... ... | ... | | |
| | | | | ... |1 |1 2 |3 |I 4 |
| | || | | |
|1 |25. 6 |I 28 |27 || 27 |
| | |I | | |
|2 |24 |1 25 |22.2 |I 24 |
| | || | | |
|3 |16 |I 13.4 |15 |1 14 |
| | || | | ... ... ... |Суммы |Средн.|Диспер.|Ошибка |Отн.ош.|Доверительный |
|Число | | | || ... ... | | ... | |
|. | | | | | | |
|1 |107 . 6|26.9 |. 97 |. 5 |1. 83 |26.9 +- 1.37 |
|4 | | | | | | |
|2 |95.2 |23.8 |1.36 |. 6 |2.45 |23.8 +- 1.62 |
|4 | | | | | | |
|3 |58 . 4 |14 . 6|1.31 |. 6 |3. 91 |14.6 +- 1.58 |
|4 | | | | | | ... ... М= 21.76667 ... дисперсия S= 30.75511
Ошибка среднего т= 1.600914 Точность опыта д%= ... ... ... дисперсии
|Источники |Сумма |Степени ... ... ... вариации || квадратов || свободы | |Ғрасч | |л |
|| || ... ... | | |
| || || | | | ... ... |327.39 |2 |163.69 |146.54 ... || |1 | | | ... 87 |3 |.29 |3.87 | |4 . |
|| || |I | | |03 ... |10.05 |9 |1.12 || |- |
|| |I |1 | | | ... |338.31 |11 |- |1 |- |
|| || || | | | ... ... Z= ... силы ... |факторов |
| ... | ... |По ... |По ... |[ | ... || | ... в % |97 |97 |
| || | ... |1 | ... | | ... |134.91 ||146.15 ... | | ... ... |а) 2 |а) 2 |
| || | ... |б) 9 |б) 9 |
| || | ... ... ... критерии ФИШЕРА Ғ= 5.57
Уровень значимости Z= 0.05
Корреляционное отношение в процентах показывает ... ... за счет ... градацию фактора А.
СРАВНЕНИЕ ГРУППОВЫХ СРЕДНИХ ДИСПЕРСИОННОГО КОМПЛЕКСА
| |(По ... ... | |
| |Дж. | | ... ... ... ... | |
| || | | ... || |tq |Qst |
| ... I| |1 |
| |. 1 | | |
| |1 | | ... 1 )-Х( |) |20.13 | |
|3 ) |12.3 | | ... Для числа групп (п= 3) и степеней свободы (К= ... ... для ... ... ... ... ... Qst.
| |(По ... |Ье) | |
| ... | | ... ... ... || разница|Ғрасч. |Ғкорр. |
| || t | | |
| |1. | | ... 1 )-Х( |) |15.53 |3.34 |
|3 ) |12.3 | | ... ... ... ... ... ... СУЩЕСТВЕННОЙ РАЗНОСТИ (НСР)
Ошибка опыта Sxcp= 1.5291503
Ошибка разности средних Sd= ... ... ... ... t(0.05)= ... значение НСР(0.05)= 2.69
Относительное значение НСР(0.05)= 7.77 %

Пән: География
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қан айналымына әсер ету шаралары10 бет
Мақта өнімдерінің химия саласында қолдануы және алынуы16 бет
"Органикалық химия."10 бет
«Бек+» ЖШС шарттарындағы әр түрлі ізге жататын сиырлардың сүт өнімділігі49 бет
«Жартаc» ЖШС-ндегі еңбек өнімділігі көрсеткіштерін талдау, оны арттыру мақсатында кәсіпорын тарапынан жасалатын шаралар жүйесіне баға беру, оның кемшіліктерін анықтау және оларды жетілдіру бойынша ұсыныстар ұсыну64 бет
«ОРГАНИКАЛЫҚ ЖЫЛУТАСМАЛДАҒЫШТАРМЕН ЖЫЛЫТЫЛАТЫН АЭС БУГЕНЕРАТОРЛАРЫНЫҢ КОНСТРУКЦИЯЛЫҚ СҰЛБАСЫ» ЗЕРТХАНАЛЫҚ- ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҒЫН ӨТКІЗУГЕ АРНАЛҒАН ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ9 бет
«УАТ» ЖШС сабын комбинатының экономикалық қызметі және еңбек өнімділігін талдау35 бет
«УАТ» ЖШС сабын комбинатының еңбек өнімділігін талдау35 бет
«ш. бейсенованың «сүзгенің соңғы күндері» хикаятындағы лиризм мен психологизм. а.кемелбайдың "қоңыр қаз" шығармасын талдау. е.раушановтың « ғайша - бибі»поэмасының құрылымдық ерекшелігі. е.раушановтың «аспанға көшіп кеткен ел» поэмасының сипаты. е.раушановтың «қызық емес оқиға» атты поэмасының діни- мифологиялық сюжеті. ақын н.айтұлының «тоғыз тарау» поэмалар кітабына қысқаша талдау»21 бет
«Өнімділігі 1 млн т/жылына каталитикалық риформинг қондырғысындағы реакторды жобалау».11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь