Орталық Азия және қазіргі таңдағы халықаралық қатынастар жүйесі

МАЗМҰНЫ
АНЫҚТАМАЛАР,МАҒЫНАЛАР,ҚЫСҚАРТПАЛАР
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 0

I БӨЛІМ. ОРТА АЗИЯ ЕЛДЕРІНІҢ ЖАҺАНДАНУ ҮРДІСІНЕ ТАРТЫЛУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...0
1.1. Орталық Азия интеграция жолында ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...0
1.2. Тәуелсіз Орта Азия елдері аймақтық қауіпсіздік жүйесінде ... ... ... ... ... ... ... 0

I І БӨЛІМ. ҚАЗІРГІ ТАҢДАҒЫ ҰЛЫ ДЕРЖАВАЛАРДЫҢ ОРТА АЗИЯДА ҰСТАНҒАН САЯСАТЫ ... ... ... ... ... ..0
2.1. Ірі көршілер Ресей мен Қытайдың аймақтағы сыртқы саясаты ... ... ... ... ... .0
2.2. АҚШ пен ЕО.тың аймақтағы қызығушылық саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..0
2.3. Ислам елдерінің Орта Азиядағы сыртқы саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..0

ІІІ БӨЛІМ. ОРТА АЗИЯ:XXI Ғ.ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР ЖҮЙЕСІНДЕ ... ... ... ...0
3.1. Бүгінгі геосаяси өзгерістер жағдайындағы жаңа интеграциялық ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... ..0
3.2 . Қазақстан Республикасының Орта Азиядағы негізгі ұстанымы ... ... ... ... ... ... ... ...0

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .0
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .0
ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ
МИНИСТРЛІГІ
Л.Н.ГУМИЛЕВ АТЫНДАҒЫ ЕУРАЗИЯ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Халықаралық ... ... ... ... ... ... кафедрасының меңгерушісі
т.ғ.к., доцент Медеубаева Ж.М.
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Орталық Азия және қазіргі таңдағы халықаралық қатынастар ... ... ... – 5-13 ... ... ...... of education and science of the Republic of Kazakhstan
L.N.Gumilyov Eurasian national ... of ... ... of ... ... to ... of the ... International
Relations c.h.s.,
senior
teacher Medeubayeva Zh.M.
________________________
DIPLOM WORK
The Central Asia and modern system of the ... ... ... ... A.Zh.
Group IR 5-13
Scientific advisor:Kalenova T.S.
Astana - 2010
АНЫҚТАМАЛАР, ... ... ... ... Солтүстік Атланттық келісім Ұйымы
ОА ... ... ... Азия ... ... Азия ... ... Азия Ынтымақтастық ұйымы
ОАЭС Орталық Азиялық экономикалық қоғамдастық
ЭҚҰ ... ... ... ... ... ... Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы
ҮОА ... ... ... ... ... Азия ... Азиялық Тынық Мұхиттық Экономикалық Ынтымақтастығы
ЕҚЫҰ Еуропалық Қауіпсіздік Ынтымақтастық Ұйымы
БҰҰ ... ... ... ... ... ... Бұқаралық ... ... ОРТА АЗИЯ ... ЖАҺАНДАНУ
ҮРДІСІНЕ
ТАРТЫЛУЫ....................................................................
.......................0
1.1. Орталық Азия интеграция
жолында...................................................................0
1.2. Тәуелсіз Орта Азия елдері аймақтық қауіпсіздік
жүйесінде............................0
I І БӨЛІМ. ҚАЗІРГІ ТАҢДАҒЫ ҰЛЫ ДЕРЖАВАЛАРДЫҢ
ОРТА АЗИЯДА ҰСТАНҒАН
САЯСАТЫ................................................................0
2.1. Ірі ... ... мен ... ... ... АҚШ пен ... ... қызығушылық
саясаты......................................0
2.3. Ислам елдерінің Орта Азиядағы сыртқы
саясаты.................................................................
................................................0
ІІІ БӨЛІМ. ОРТА АЗИЯ:XXI Ғ.ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР
ЖҮЙЕСІНДЕ...................................................................
............................................0
3.1. Бүгінгі геосаяси өзгерістер жағдайындағы жаңа ... . ... ... Орта ... ... ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ.................................................................0
ҚОСЫМШАЛАР.............................................................
............................................0
Кіріспе
Жұмыстың жалпы сипаты.Өзектілігі. Орталық Азиядағы жаңа ... ... ... жалпылай аяқталды.Бірақ оларға әлі де
болашақта жаңа глобалды қауіптердің пайда болуы мен ... ... даму мен ... маңызды мәселелер қатарын ... ... тұр. ... ... заңы ... ... ... болуына
әкеледі, деп белгілеу қажет. ... ... ... ... ... ... ретіндегі трансконтиненталды құрылым көбінесе
белсенді және ерекше ... бола ... ... Азиялық елдердің
тәуелсіздік жылдары, бұл елдердің мүдделерімен ешқашанда сәйкес келмейтін,
тек қарама-қарсы болатын, Батыс және Шығыс ... ... ... ... ... сыртқы күштер арасында Орталық Азиядағы
геосаяси және ... ... ... және оның табиғи ресурстары
үшін күрес айналысы пайда бола бастады.Жақында аймақ ... ... ... ... қоса саяси ... ... және ... ... ... ... Азия аймағына тек мемлекеттер мен шетелдік ... ... ... жоқ. ... ... ... және ... тағы да ауқымды
қарама-қайшы жоспарының жүзеге асыруы ... ... ... ... ... ... ... экстремистік исламдық
ұйымдардың шабуылына ұшыраған еді. ... ... ол ... ... ... үзілді-кесілді және тез түрде шығады және бұдан барлық
жағымды және жағымсыз нәтижемен шығатын әлемдік саясатқа тікелей ... ... ... ... процесске, аймақішілік өзара қарым-
қатынас сипатындағы,сонымен қатар, өзінің жақын көршілестерімен ... ... ... ... шешуінде тығыз қатысуында мүдделі болып
табылады.Жаңа шыңайылықтар жас мемлекеттердің саяси басшыларынан ... ... ... және даму стратегиясының барабарлық формуласын
іздеуін және танылуын талап етті. Сонымен қатар, егерде ... ... ... ... ... ... даму мен
қауіпсіздік ... ... ... одақтас мемлекеттері
шеңберінде шешілсе, онда тәуелсіздік алғаннан ... және ... жоқ ... ... мәселелер ерекше өзектілігіне ие
болады және өз ... ... ... ... өзгешелік күштерінде
жаңа қауіптің пайда болуына ... ... ... мен ... ... ... қазіргі
сыртқы саясатын қалыптастырылуы әлемдік пен ... ... ... ... ... және ... сыртқы шаралары өте қиын
жағдайда өтіп жатыр деп ... Өз ... бұл ... ... болады.Аналитиктер ең алдымен, қауіпсіздік үшін
құрылымдық ынтымақтастыққа ... ... мен ... ... ... ... ... позитивті қозғалыстарды
белгілейді. Қауіпсіздік идеясы Орталық ... жас ... ... ... ... бола ... тақырыбының өзектілігі. Тандалған тақырып жұмысының
ғылыми өзектілігі мен практикалық ... КСРО ... ... ... ... ... ... кірісе бастағанында, сонымен
қатар, Орталық Азия аймағындағы өзінің экономикалық және геосаяси ... ... ... пен ... ... ... мүддесінің пайда
болуының байқалуында. Сонымен бірге, ... Азия ... ... ықпалдастықтың активзациясы өтіп жатты. Түрлі ... ... ... ... Азия ... ... тек өзінің мүдделеріне ... жаңа ... ... процессіне өзінің ықпалын көрсетуге үміттенеді.Бұл күштердің
арасында экстремистік ... ... ... ... ... ... ... күштер де бар.Аталынғандардың барлығы
жиналған сыртқы саяси тәжирибемен жария ... , ... ... ... анализін және белгілеуін өзекті етеді.
Әскери-саяси одақтармен ұлы державалардың дөрекі қол сұғушылығы мен
бәсекелестіктің нәтижесінде әлемдік саясаттың күн тәртібінде әлі де ... ... ... пайда болуына және күшеюіне әсер еткен,
көршілес жатқан таяу ... пен ... ... ... ... ... зерттелу деңгейі. Зерттеу барысында автор мына
әдебиеттерге сүйеніп ... бұл ... ... зерттеулерінде ауқымды түрде қарастырылған.Зерттеу барысында
ТМД елдерінің атақты саясатшылар мен ... ... ... ... А.Асанованың, А.Г.Арбатов,
Е.П.Бажанов, А.В.Бурсов, К.С.Гаджиев, А.Д.Джекшенкулов, А.Г.Задохин,
М.Иманалиев, Н.Исингарин, ... ... ... ... ... Ж.Сааданбеков, Э.Салахитдинов, К.К.Тоқаев,
Т.Тоқтомушев, К.Шыналиев, А.Д.Шутов, Г.С.Яскинаның,Р. Мукимджанова ... ... және тағы да ... ... /2/ ... ... сыртқы саясатына
арналған. Олар ... ... ... ... жататын
мемлекеттермен ҚР-ның байланыстарына қатысты ... ... ... Қ.Тоқаев Қазақстанның ТМД, ЕҚЫҰ, ШЫҰ, КҚКҰ және басқа ... ... ... мен ... ... ... көңіл бөледі.
Р.Мукимджанованың « Страны Центральной Азии:Азиатскии вектор внешней
политики.»(2005) , атты еңбегінде ... Азия ... шек ... ынтымақтастық және тату-көршілес ... құру – бұл ... ... азиялық вектордың приоритетті міндеттері болып
табылады.Кітапта Орталық Азияның бес ... ... ... ... және ... Орта Шығыс
елдерімен қатынасының эволюциясы қарастырылды.Жақтастардың геосаясат
саласындағы мүдделерінің ... ... ... ... ... ... ... арасында
М.Лаумулиннің «Казахстан в современных международных отношениях:
безопасность, ... ... (2000) атты ... «Центральная Азия на ... ... ... безопасность» (2002) атты еңбектері ерекше орын алады.
С.Л.Көшкумбаевтың «Центральная Азия на ... ... 2002) атты ... еңбегі келесі
мәселеге негізделеді: ... үшін ... ... ... ... ... ... ортамен экономикалық және саяси байланыс сипатында болуы
мүмкін. Қызық болатын жайт, ... ... ... ... ... және ... сияқты аймақтың ір елдері аймақтан ... бола ... Бұл ... әлі де ... да ... Аймақ
елдерінің өзара сыртқы сауда ... ... ... ... әрине аймақ елдерінің экономикалық интеграциясының
өсуіне өте аз ... ... ... ... ... ... Тәджікстанның бөлігі өте аз. Мысалыға, АҚШ-ң немесе Қытайдың
бөлігінен ... есе аз. Бұл ... ... ... фактор
қатарында негізделген аймақтағы интеграциялық ... ... ... біріктіру үрдісін негіздейді және белгілі бір
шамада ... ... ... ... бөлу ... ... ... қысым ретінде қолдануында қатысады.
Қазақстан үшін жетекші сыртқы серіктесі ... ... ... ... болып табылады.
Түрікменстанның ұқсастығына қрай, Астана ірі экспорттық бағытты
дәл осы аталған екі еуразиялық державамен ... ... ... ... ... қатарының қысымына қарамастан, (біріншіден, АҚШ)
басқа жобалардың маңызды саяси және экономикалық қолдауын , ... ... ... және экономикалық жағдайда түбегейлі ... ... олар ... ... мен ... саудасын кеңейту және энергоресурстарын
транспорттаудағы «ресейлік» маршруттың жүзеге асыру жоспарының жетістікті
түрде қозғалуымен дәлелденеді.
Өзбекстан ... ... ... ... ... ... Мәскеу ТМД-дан Өзбекстанның белгілі дистанцияға әкелетін әскери-
стратегиялық ықпалдың экономикалық механизмнің жетіспеушілігінінің ... ... ... ... ... ... ... ірі
индикатор Ташкенттің көбінесе тәуелсіз ойынды жүргізетінің көрсетеді. Менің
ойымша, Ташкенттің ... ірі ... жоқ ... ... ... ... ... тұрақсыздық жағдайын туғызады. Мүмкін, Ташкенттің
өзінің стратегиялық мүдделердің бағыттанушылығы үшін Вашинктон, Тегеран
және Пекин ... ... бес ... бар, ... Қазақстандық, Өзбекстандық,
Қытайлық, Ресейлік және шартты түрде ... ... ... ... ... технологиялық серіктестікте және Вашингтонның
қатысушылығы арқасында ... ... ... мүмкіншілігінің
үмітімен байланысты. Менің ойымша, бұл ... ... ... ... дәрежеде деп есептеймін.
Тәджікстан ТМД-да маңызды стратегиялық серіктеске ие, ол Ресей
болып табылады. Елдің тұрақты ... ... ... бұл ... ... ... ... өзінің байланыстарын маңызды түрде кеңейтеді
деген үлкен мүмкіндік бар.Тәджікстанда тағыда бір немесе екі ... болу ... Бұл орын үшін ... Қытай белгіленген шамада АҚШ
бәсекелесетіні айқын болып табылады.
Түрікменстанның приоритетті серіктесі ретінде Тегеран және Мәскеу
болып ... ... ... ... позицияларын кеміту,
сәйкесінше өзінің позициясын кеңейтуге Астанадан гөрі, мүмкіншілік қатарына
ие болатын Ташкент үміттенуі ... ... ... ... инвестициялар ірі хаттары арқылы Вашингтон Ашхабадтың сыртқы-
саяси стратегиясына ықпалын тигізеді.
Сонымен, геосаяси үстемнің лидері Ресей ... ... ... ... ... ... осы «Ресейлік» фактор маңызды болып табылады.
Евразияның бұл аймағында геосаяси конфигурациясының ... ... ... ... факторы болуы мүмкін дейді, бұл фактор
нақты ... ... мен ... ... ... ... өзінің ықпалының ұлғайту ... ие, ... ... ... ... Континенттік державалардың
ішінен аймақ үшін үшінші күшті полюс ретінде Иран ... ... ... түрде алдыңғы екі державалардан қалуда, бірақ өзінің қызметін айқын
түрде белсендіруде. Иран Түркіменстанда нақты ... ... ... ... жетекші серіктестерінің бірі болуына үміті бар.
Этникалық жақындық ... бұл ... ... ... ... да, бірақ менің
көзқарасымша, иран -тілдес мемлекеттердің және Орта Шығыстық халықтарының
ішінен лингвистикалық негізде альянс құру мүмкіншілігінің ... ... ... Азия в ... ... ... ... Азия и Казахстан в современной политологии»
(2005) атты ... ... ... Азиядағы үстемдігі
қарастырылады.Қазақстанның сыртқы ... және ірі ... ... Азия ... ... ... батыс мемлекеттерінің
саясатының қисының түсіну мақсатында Батыс елдер авторларының басылымымдары
зерттелінді.Батыс ғалымдарының еңбектерін ТМД ... ... ... ... ... ... ... Батыс
мемлекеттерінің қазіргі таңдағы саясаты тек-қана өз пайдасын көздейді ... ... ... ... бағытталған.Қытай мен Иран сияқты көршілес екі
елдің ғалымдарының тәмілдері қызықты болып ... ... ... екі ел орталыықазиялық мемлекеттерге ерекше ... көп ... ... ... зер салып зерттеуде. Қытай мен
Иран өз мүдделері бола тұра,орталықазиялық бағытында ... ... ... ... ... ... ... қабыл алуда.
Бұл тақырыпты зерттеуде автор алғашқы зерттеулерге сүйенді,олар-
БАҚ және ... ... ... ... ... ... ... және ресми материалдар мен құжаттарға
сүйенді. ... ... ... , ... СІМ ... ... академияларында ,Орталық Азия елдерінің ... ... ... Таяу және Орта ... ... институттарында өткізілген, қазіргі таңдағы ... ... ... ... ... мәліметтерімен
танысу мүмкіндігіне ие болды.Қорытындылар, гипотезаның түрлі бағыттары
мен теориялық жағдайы, жай ғана ... ... ... ... ... ... Азия ... жүріп жатқан
процесстерді ... ... ... ... негізі. Зерттеудің деректік көзін, Орталық Азияның
сыртқы саясатының, оның халықаралық құқықтың ... ... ... ... қарым-қатынасының басылымдары ,сөз сөйлеулер,жобалар ... ... ... басылымдар Орталық Азия ... ... ... ... ... ... қатарында,
Орталық Азияның аймақтық қауіпсіздік және сыртқы акторлардың ... ... ... « ... ... ... в ... странах» (2004),Д.Каушиктың «Проактивная политика
президента В.Путина в Центральной Азии» ( 2004), ... ... ... ... СУАР КНР: настоящее и
будущее» ( 1998),Б.Сұлтановтың «Приоритетные направления ... ... ... ... РК в ... ( ... « ... ли Америке внешняя поли-
тика» ( 2002),М.Лаумулиннің « ЕС как новая геополитическая сила» ... « ... Азия и ... новые геополитическне реалии» (
2004),З.Бжезинскийдің «Геостратегия для ... ... ... ... ... - начало нового этапа в ... ... ... Чэнь ... ... Азия: политические ... ... ... (2002), ... ... для
Евразии» (1999) атты басылымдарын атауға болады.
Ал Орталық Азиялық интеграция ... ... ... ... президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына
«Казахстан на пути ... ... ... и ... ( 2005 ) ... Назарбаевтың « О формировании ... «О ... ... Союза Государств» Жобасы//Евразийское
пространство: интеграционный потенциал и его реализация» ... ... және ... ... және ... халықаралық кездесуіндегі Қазақстан Республикасының
президенті Н. ... сөз ... ... ... ... ... ( ... Сидоровтың «Центральноазиатское фианкетто
США» (2006) атты басылымдарды атауға болады.
Геосаясат классиктері Х.Дж.Маккиндер, А.Мэхэн, В.Де ля ... ... ... ... ... зерттеудің
маңызды дерек көзі болып ... ... ... А.Дугиннің,
И.Г.Усачевтің, А.Панариннің, В.Дергачевтің, Ю.Тихонравовтың, ... /26/ ... ... ... мақсаты мен міндеттері. Осы зерттеу жұмысын жасаудағы
автордың алға қойған мақсаты – ... ... ... ... ... ... ... алғаннан бастап халықаралық аренаға
шығуы ... ... ... ... Азияның жаһандану үрдісіне
тартылуы,қазіргі таңдағы Ұлы державалардың Орта Азиядағы саясаты және ХХI
ғасырдағы халықаралық қатынастар ... ... Азия ... баян ... да, осы ... ... зерттеу барысында бірнеше
міндеттер туындайды:
• Орталық Азия интеграциясы;
... Орта Азия ... ... ... ... орны;
• Ірі көршілер Ресей мен Қытайдың аймақтағы сыртқы саясаты;
• АҚШ пен ЕО-тың аймақтағы қызығушылық ... ... ... Орта ... ... ... Бүгінгі геосаяси өзгерістер жағдайындағы жаңа интеграциялық
ұсыныстарын баян ету;
• Қазақстан ... Орта ... ... ... ... ... 1991 жылдан қазіргі кезеңге дейінгі
уақыт аралығын қамтиды
Зерттеудің нысаны мен ... ... ... ... мен пәні ... Зерттеу
объектісі ретінде Орталық Азияны негізге алады.
Ал зерттеу пәні ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі орнын алады.
Зерттеу жұмысының теориялық және әдістемелік негіздері.Жұмыстың
зерттелу әдістемесінде жалпы ғылыми ... ... ... ... салыстырмалы тарихи әдіс, сонымен қатар, эскликативті
әдістер(конент - ... ... және ... ... онда жиі
кездесетін оқиға ... ... ... ... ... ... саяси мәселені сол немесе басқа саясаткердің
қалай анықтағаны ... ... ... ... зерттеудің объектісі белгілі бір кезеңмен шектеледі,
Орталық ... жаңа ... ... қалыптасу кезеңі,Халықаралық
аренаға шығуы қарастырылады,яғни қазіргі таңдағы ... ... ... ... орнын анықтауы нысанға алынғандықтан зерттеу
жұмысында ... ... ... ... ретінде шетелдік, сондай-ақ
отандық ғалымдардың теориялық зерттеулері мен тұжырымдары алынды.Жұмыстың
өзекті ... ... ... өзара пікірталастары ретінде
ұсынылған материал ... ... ... да, бұл ... ... ... ... күрады.Зерттеу нысанын талдау
барысында
Зерттеу ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі Орталық Азияның орны ... ... ... ... ... жаңалықтарын төмендегідей ғылыми нәтижелерімен
байланыстыруға ... ... ... жаңа ... ... қалыптасуның
алғышарттары ашылып көрсетілді, оның ... ... ... мен ... ... Орталық Азия интеграциясының қазіргі жағдайы мен перспективасы
анықталды;
• Ұлы державалардың ... Азия ... ... ... ... ... жету ... Ұлы державалардың
өзара қарама қайшылықтары анықталды;
• Тәуелсіз Орта Азия ... ... ... ... ... Орталық Азиядағы ең беделді, ұлы державалар үшін аймақ елдерінің
ішінен ең ... ... ... ... ... ... ... орны анықталды.
Зерттеудің тәжірибеде қолданысы. Зерттеу ... ... ... халықаралық ... ... ... ... ... ... ... және практикалық
сабақтарда пайдалануға болады. Сонымен қатар, зерттеу ... ... ... ... ... қамтамасыз ету және ұлттық мүдделеріне
табысты қол жеткізу ... ... ... ... ... ... ... айтылған мақсатқа , міндеттерге байланысты ... ... ашып ... ... ... ... 3 ... бөлімде Орталық Азияның жаһандану үрдісіне тартылуы
қарастырылады.Осы ... ... ... 2 бөлімше арқылы ашылады:
біріншіден, Орталық Азия ... ... баян ... Ал ... ... Орта Азия ... ... қауіпсіздік жүйесіндегі
орнына көңіл бөлемін.
Екінші бөлімде ... ... Ұлы ... Орта ... ... Осы бөлімнің мағынасын ашу үшін біріншіден, Ірі
көршілер Ресей мен Қытайдың аймақтағы сыртқы ... пен ... ... ... ... ал ... ... Орта
Азиядағы сыртқы саясатына тоқталып кетемін.
Үшінші бөлімде ХХI ғасырдағы халықаралық қатынастар жүйесіндегі
Орталық Азия ... ... ... ашу үшін біріншіден,
бүгінгі геосаяси өзгерістер ... жаңа ... ... ... Республикасының Орта
Азиядағы негізгі ұстанымына тоқталып, соңғы сөзімді қорытындылаймын.
I ... ОРТА АЗИЯ ... ... ... ... өмірін жаһандандыру қазіргі экономикалық дамудың
жнтекші беталыстарының бірі болып ... ... ... ... ... ... ... технологиялармен алмасу-
экономикалық өрлеудің маңызды факторларына айналуда.
Жаһандану – ұзаққа жетелейтін өте ... ... ... термині эмоционалдық сипатқа ие ... ... ... ... ... пікірталас мәселесіне айналғаны ғажап
емес.
1. Орталық Азия интеграция жолында
Еларалық ... ... ... ... көп ... ... және ... процесс. Ол бірігуші елдердің жалпы және ... ... ... Қазіргі ұлттық экономикалық және саяси
жүйелердің ғаламдасуы мен ... ... ... өзгерістер, халықаралық қатынастарда туындаған құбылыстарды
тұжырымдамалық ... ой ... ... қажеттігін туғызады.
Саясаткерлер мен ғалымдар арасында дүниеге келген ... ... ... ... ғылыми болжам жасауды қалады.
Жаһандығы әр түрлі ... ... мен ... Азиядағы
субаймақтық кірігу ерекшеліктеріне жүргізілген компаративтік талдау мынаны
көрсетті: ұлтаралық заңдылықтардың ... ... және ... ... ... ... жатуы міндетті емес) аймақтарға
неғұрлым тән болып келеді. ... ... ... ... ... ... әрі объект ретінді көріне бөлінді. Бір ұлттық деңгейде ол
кірігу қатынастырының объекті болып ... ... ел үшін ... ... ... процесіндегі өзекті элемент. Мемлекетаралық
деңгейде ел кірігу қатынастарының субъекті ретінде көрінеді де, ... іс ... ... ... ... ... болып қала
береді.
Жаһандық практикадағы институциялық жағынан ... ... ... ... ... Азия үшін АСЕАН- ның тәжірибесі
белгілі бір мөлшерде оңтайлы деген тұжырымға алып ... ... ның яки ... ... моделі бұл аймақтың бүгінгі болмысына түп түгел сай келе
бермейтіні айқын. Бірінші кірігушілік топта (АСЕАН) ... ... ... ... жоқ және бірлестік ішіндегі қатынастарды ... ... ... Бipaқ ... ... ... ... алдында өзгешелеу міндеттер тұр. ... ... ... ... құрмайтындай күйде болса, Орталық
Азия мемлекеттерінің экономикалары әлi де ... ... ал ... өзi
нeгiзгi міндетті — баянды дамып келе ... ... ... ... алға ... ... кipiгy ... әлеуметтік, мәдени
және саяси айтарлықтай ұқсастықты, сондай-ақ экономикалық аядағы терең
мамандануды ... ... ... ... ... Азия аймағында объективті
түрде қол жеткен жоқ.
АСЕАН елдері кipiгe бастағанда ... ... ... болатын. Бұл ұйымға қатысушы елдердің кipiгyi үшін қолайлы жағдай
жасау мepзiмi ондаған жылдарға ... да, ... ... ... құpy ... жылға жоспарланып отыр. Kipiгy жолының бас кезінде АСЕАН алдында
тұрған міндеттер Орталық Азия ... ... ... мен
проблемаларына ішінара ұқcac. Аймақтық тұрғыдағы экономикалық депрессия,
карулы қақтығыстар, ... және ... ... ... күш орталықтарының бәсеке аймағына ену — міне осы
факторлардың көпшілігі Орталық Азия ... ... орын ... ... шарттар Орталық Азиядағы аймақтық кipiгy үшін геосаяси маңыздылығын
арттыра түсті ... ... ... ... ... мәселелері
кірігушілік факторы болып табылады. Континент қойнауында орналасқан ... ... ... ... ету, ... ... ... жүзеге асырыла алады, мұның өзi практикада елдердің
қарым-қатынасындағы геосаясаттық ... ... бас ... ... ... тар түсінікті қайта қарауды талап етеді.
Тарихи тұрғыдан алғанда Орталық Азия аймағы үшін белгілі бip жүйелік
бірлік тән ... ол ... ... пен ... бip ... ... ... сонымен бipre Орталық Азия кеңістігінде іштей
белгілі бip жіктелу де орын алып келді.Eкi ipi держава — Ресей мен ... болу ... ... және ... шекараларының геосаяси қырын
белгілі бip дәрежеде анықтай түседі. Орталық Азияның жаңа мeмлeкeттepiнiң
бip ... ... ... ... ... ... ... Азия аймағы елдерінің бірқатар сыртқы саяси мүдделері
мен ... ... анық ... ... АҚШ ... белсенді
бола түсуі осыған байланысты, бұл белсенділік әртүрлі ... ... ... тұрғысынан пайдалы комбинация жасау
әрекетінен туындаған.
Орталық Азия елдерінің мұсылман мемлекеттеріне ... ... ... бір ... ... ықпал етеді. Исламның өрескел пошымдары
аймақтық дамуға көрсетілген қыр. ... Азия ... ... дәуірден
кейінгі саяси жайсандары, түп тамыры кеңестік рухта жатқандықтан, ... ... ... ... ... ... сезікпен қарайды.
Мемлекеттіліктің дүниауи сипаты, ... ... ... ... тұру ... ... факторлар болып табылады. Аймақтық оңтүстік
шептеріндегі "мұсылмандық векторы" да Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... Азия елдері
аймақтық державалардың геосаяси бәсекесінің ... ... ... ... ... ... елдері жаһандық теңіз коммуникацияларына еркін
шыға алмайтын болғандықтан, ... ... ... ... ету ... аса ... міндеттердің бірі
болып табылады. Транспорттық-коммуникациялық ... ... ... ... мүдделі акторлардың аймақ елдеріне геосаяси қысым жасау
мүмкіндіктерін жоймаған күннің ... ... ... ... ... бір ... ... бар, бірақ сыртқы қоршаған
ортаның қысымы екі жақты ықпал етеді:
* ... ... ... ретінде бұл процесс биполярлық
дүниеден кейінгі дәуірде халықаралық қатынастардың жаңа жүйесін
қалыптастыруға байланысты ең жаңа тенденциялармен ... ... ... фактор ретінде ықпал етеді, бұл көрші державалардың
геосаяси мүдделері өзгерген ... ... ... қайта
қалпына келтірудің теріс тенденциясынан туындайды.
Аймақтағы кірігу процестері сондай-ақ геоэкономикалық ... де ... ... транспорттық желіге еркін кіре алмайтын Орталық Азия
мемлекеттері, іс жүзінде ... ... ... арадағы аса маңызды факторлардың тағы ...... ... Жер ... ... ірі ... бастаулары мен сағалары
әртүрлі елдердің территорияларында жатыр. Орталық Азия ... ... ... тапшылығын ескерсек, бұл ... тек ... ... ғана ... ... ... ... бәрі аймақтағы кірігушілік тенденциялардың
сипатына тежеуші ықпал ете алады. Орталық Азиядағы ... ... және ... ... ... ... кірігу
процестеріне объективті түрде өзгертушілік сипат береді. Бұл жағдай сыртқы
ірі акторлар тарапынан аймақта геосаяси ... ... ... ... ... ... ... одан өз орнын табу
процесі Орталық Азия елдері үшін әлі ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері бірқатар геосаяси
факторлардан, континенттегі күштердің бөлшектелуінен ... ... ... ... салалардағы мемлекетаралық ... және ... ... ... ... ... етеді.
Мемлекетаралық көптеген ... ... ... ... ... ... туралы мәселені әртүрлі түсінумен
шектеліп отыр. Орталық Азияның кеңестік дәуірден кейінгі ... ... үшін ... ... базасын нығайту маңызды болатын (бұл
жағдай қазір де сақталып отыр), ал ... ... ... ... ... ететін ұлттан жоғары қуатты құрылымдар жасау ... ... ... жататын. Көп жағдайда сондықтан да ... ...... Азия ... шеңберіндегі келісімдердің
көпшілігі жүзеге аспай калды.
Мемлекетаралық кірігу процесі нысаналылықты және ... бір ... ... етеді. Бұл тұрғыдан алғанда кірігуші топтың пошымдық
(институциялық) нышандары аса маңызды. Орталық Азия ынтымақтастығы ... ... ... ... ... ірі ... құру кірігу
құрылымдарын одан әрі дамытудың белгілі бір ... ... ... ... ... өмір ... ... қол қойылған
шарттардың көпшілігін жүзеге асырудың күрделі екендігін көрсетті.
Кірігушілік құрылым шеңберінде ... және ... ... ... ... ... белгілі бір тартылыс полюстерінің пайда болуы
заңдылық секілді. Осынау орталықтардың аймақтық ... ... ... де ... ... ... Бірақ бәсекенің тайталасқа айналып ... ... ... кері ... тастауға әбден қабілетті. Ол-ол
ма, аймақтан тыс ірі күш орталықтарының белсене ... онша ... ... ... ... бөлшектеп жіберуі мүмкін. Мұндай
жағдайда Орталық Азия елдерінің "серік болып" дамуы саяси және ... ... ... ... көбірек ығыстыра түседі.
Соңғы бірнеше ғасырлар бойы Орталық Азия аймағы тарихының барысы аймақтан
тыс саяси және экономикалық орталықтармен ... ... ... ... бір ... құрайтын елдер мен халықтардың даму векторларының,
бағыты, державалы көршілердің ықпалымен, ішкі қақтығыстар мен қайшылықтарға
ұрындырып ... ... ... даму ... оның дәстүрлі дилеммалары
мен доминанттары елеулі өзгерістерге ... ... ... бере ... ... саласы едәуір дәрежеде консервативті екені, ол бүкіл
халықаралық қатынастар жүйесінің өзегі ретінде "ұлттық ... ... ... ... ... ... ... кезеңнен кейінгі Орталық Азия елдерінің ... тең ... ... ... ... және болашақта белгілі бір
сындарға тап болады, онда аймақ ... өзі үшін де, ... үшін де ... мүддені көлденең тарту өзекті уәждердің бірі
болады.
Аймақ мемлекеттері жаһан қоғамдастығына ... ... ... белсене
жасап келеді, бұл орайда сабаңтас мүдделердің белгілі бір салаларында
көбіне өз ... озып ... ... ... ... ақпарат-
технология базарлары қазір әбден молыңңан, сондықтан жыл өткен сайын
дүниедегі жеке бір елдің, ... ірі ... ... ... ... құнды болуы қиындай береді. Жаһандағы ... ... ... ... ... бір ... ішінара,енді бір
жерлерде толық тегістеп жіберді. Осыған байланысты әлуеті кіріккен ... ... ... саяси-экономикалық өзара байланыстар құрылымынан
баянды орын табуы оңайға түспейді. Аймақтың жекелеген ... ... ... қол ... өзі ... ... ... Орталық Азияның әрбір
елінің тәуелсіздік кооперативтік даму принципі жағдайында неғұрлым ... да, ... ... көп ... ... бір шетте қалып қою қатері
ұлғая түседі.
Кірігу тобы ... ... ... және ... ... үйлестіріп отыру тиімді ықпалдастық үшін жеткіліксіз секілді
көрінеді. Орталық Азиядағы ... ... ... ... ... ... бір ... шегі бар. Кірігу
тенденцияларын тереңдете түскенде аймақтың маңызы мен салмағы ұлғаяды, бұл,
кірігудің ... ... қол ... көп ... жеткілікті кезеңдерге
бөлінген жоспарларын жасап, жүзеге асырғанда ғана ... ... ... ... талап етеді, ондайда белгілі бір кезеңдерде ... және ең ... ... ... қол ... ... айқын
көрсетіледі.
Кірігуге қатысушылардың түпкі мақсат жөніндегі пікірлері әлі ... ... ... ... ... өзінде белгілі бір
алауыздықтар бар. Олар ұлғая түссе ... ... ... құрылымын
сақтап қалу мүмкін болады, бірақ айтарлықтай ... өсу ... ... ... ... ... бас директоры,
профессор У. Стефанидің еуропалық ... үшін ... мына бір ... Азия ... үшін де ... ... ... тұтас қорғап қана,
оның құрамдас бөліктерін құтқарып қалуға болады. Осынау қағидадан ... ... ... олар топ ... ... ... жарасымды көзқарасқа,
жаңа стильді пайдалануға, демек, жаңа терминологияға, өз пікірін білдірудің
жаңа бейнесіне жетелейді..."
Бұл көзқарас үйлестіруші ... ... ... кеңейту
мәселесін көкейтесті ете түседі. Бұл мақсат үшін перспективалық ... ... ... алдың-алу шараларын қарастыратын
ғылыми-талдау топтарын құру ... іс ... ... Сондай-ақ кірігуші
елдердің мемлекет және үкімет басшылары ... ... ... тыс ірі ... ... ... ... отыру маңызды.
Саяси, экономикалық, және әлеуметтік өмірдің әртүрлі салаларындағы ұтымды
алмасудың бір көзі ... ... ... бұл ... ... ... отырғанындай, тек ұлттық қана емес, жергілікті ерекше
мүдделерді де ... ... ... ал ... өзі кірігу тобын
бұрынғыдан да жақындастыра түседі. Мемлекетаралық ... ... ... ... ... көрсету бірқатар субъективтік
факторлардың теріс ықпалын әлсірете ... ... ... ... ... мәселелерінде жеделдете кірігуді
талап еткенімен, ... Азия ... ... ... ... ... ... қоғамдардың пайда болуы бұл процеске неғұрлым баянды сипат
береді, ... бар ... ... ... ... ... ... кірігу кешенінің баяндылығы аймақтың саяси кеңістігінің
адамгершілік қасиеттерінің күшейе түсуіне ... ... ал ... ... елдердің ішкі саяси режимдерінің бірыңғайлану жағына белгілі бір
қатарласа дамуын және мемлекет пен қоғам арасында ... ... ... ... ... ... ... Орта Азия елдері аймақтық қауіпсіздік жүйесінде
Әлемде болып жатқан жаһандық өзгерістср кауіпсіздік мәселесіне тек
әскери ... ғана ... ... ... ... ... ... өзгеше карауына себепші болды. Орталық Азия елдерінің әлемдік кауымдас-
тығына ... ... ... ... ... мемлекеттердің
халықаралык еңбек бөлініс процесіне ... ... ... ... ... Бүл ... ... және тұрақтылык қамтамасыз
етілген жағдайдың көрінісі ғана болмақ. Қазіргі таңда қауіпсіздіктің ... ... ... Бір жағынан қарағанда, Орталық Азия
мемлекеттеріне тікелей ... жоқ, ... ... ... сахнасындағы
ойыншылардың күштер балансы өзгеріске ... ... ... жағдайына әсерін тигізбей коймайды. Орталық Азия
мемлекеттерінің сыртқы ... ... ... ... ... әсер етуші фактордың бірі. Бұл қатынастар баланс ... ... ... ... Орталық Азия мем-
лекеттерінің саясатында сыртқы күштерге қатысты тұрақты позициясы жок. ... ... ... ... қатысты ұзақ мерзімді стратегиялары
байқалмайды. Әсіресе экономикалық мәселелерге қатысты стратегиялар ұзақ
мерзімді ... ... ... ... аса ... ... ішкі
мәселелері аз емес. Саяси, экономикалық қатынастарда әлі ... ... ... процестің динамикасы күткен нәтижеден
әлдеқайда алыс жатыр. Инвестиция саласында, сауда және ... ... ... өз ... ... процестердің нәтижелері айтарлықтай көрсеткіштерден алшақ болуы
Орта Азияның ішкі ... ... ... ... Қырғызстанда биліктің кенет ауысуына ұласқан революциялық жағдай
қалыптасуына түрткі болған сыртқы факторлармен ... ішкі ... ... ... ... болды. Мақпал революциялардың пайда
болуына септігін тигізетін факторлардың бірі ... ... ... ... ... тоқырау қоғамның жағдайы
перманентті түрде нашарлап, жұмыссыздық, кедейшілік ... ... ... ... жалпы табыстың тепе-тең емес түрде бөлінуі
коғамның айкьн ... ... ... ... ... ... өз ... тұрақтылық элементі болып ... ... ... ... ... ... Егер жалпы табыстың ... ... ... ... орын ... ... онда ... беталыстармен қатар, элитаның аймақтық белгі бойынша бөлініп
кетуіне ... ... ... тұрақтылығына кауіпті келесі фактор
биліктің саяси әлсіздігі. Биліктің саяси әлсіздігінен мемлекетті ... ... ... ... ... ... қозғалыс-тар
орын алады. Билік монополизациясы, халық тарапынан сенімділіктің жоғалуы
саяси жүйені едәуір тұраксыздандырады. Ол ... ... ... ... Оған ... ... сайлаудан кейін экс-президент
А.Ақаевқа сенімділік дәрежесі күрт төмендегені ... бола ... ... ... ... табуы демократиялық принциптер тек ... ғана ... ... ... қысым әрекеттері пайда болып, биліктің
барлық деңгейінде сыбайлас ... ... ... ... ... ... ... Элита ішіндегі шиеленістер
мемлекетте оппозициялық қозғалыстарды насихаттайтын контрэлитаның ... ... Бұл ... ... ірі ... топтар арасындағы
саяси қақтығыс халықтың кұралы ретінде қатыстырылуы аса кауіпті белгі болып
табылады. Мұндай жағдайдың ... ... орын ... ... ... ... Саясатта билік пен оппозиция ... ... ... ... ... ... ауысып сырттан қаржылай
көмекке немесе белгілі бір ... бұл ... ... ... Азияның қауіпсіздік, тұрактылық деңгейі төмендегідей бағыттар мен
қатерлердің алдын алуына байланысты:
• билік пен ... ... ... ... ... және ... институттар арасындағы мықты байланыстардың жоқтығы;
• конструктивті оппозицияның жоқтығы,партиялық жүйенің боркемікті- гі,
әлеуметтік мәселелерді реттеудің қажетті деңгейден алшақтығы;
• мемлекеттік билік ... ... ... ... ... тиімділігіне кері әсері;
• билік легитимдігіне сенімсіздіктің пайда болуы;
• әлеуметтік мәселелердің ... ... ... ... ... әскери қатер;
• қатерлі аймаққа жақындығы;
• аймақтың қорғаныс деңгейінің жеткіліксіздігі;
• идеологиялық қатерлер;
• экономикалық қатерлер;
... ... ... ... ықпалынан қайшылықтар туындау қатері.
Орталық Азия мемлекеттерінің ... ... ... және
тұрақтылықты теңселтуі мүмкін бағыттардың алдын алу ... ... ... жүр. Бұл жәйт ... ... ... ой салатыны сөзсіз.
Орталық Азияның қауіпсіздік ... ... ... аймақтың әлсіз функционалды байланысын ескерген жөн. Белгілі
бір мүдделердің бір-бірімен уақытша сәйкес келуі шарты ұжымдық ... ... үшін ... ... Азия аймағының мемлекеттері
ішінара аймақтық деңгейде тұрақтылық күйін сақтау дәрежесі айтарлықтай
жоғары ... ... ... ... ... ... тұрақтылық
сыртқы факторға байланысты екендігі жөнінде қорытынды жасауға болады. Атап
айтқанда, Орталық Азияның қауіпсіздігі, тұрақтылығы сыртқы ... ... ... және ... ... ... ... тікелей байланысты болып отыр. Демек, аймаққа ... ... ... ... ... акторлардың саяси ұстанымдарын
анықтап, талдау кажеттілігі туындап отыр. Енді оларды талдап көрейік.
Ресей
Орталық Азия елдері — ... ... ... ... аймаққа
жатады. Геосаяси, экономикалық және әскери мүдделер тұрғысында ресейлік
саясатының басты бағыттары келесідей ... ... ... ... ... ... шекараларының қауіпсіздігін
қамтамасыз ететін буфері ретінде қарастырады;
• мұнай факторы және Каспийде ықпалын сақтау Ресей үшін ... ... ... ... ... жағдайда күш ресурсын шоғырлану
сәйкесінше шара қолдану аймағы ретінде қарастырылады;
... ... ... ... ... бакылауын қамтамасыз
етуіндегі сыртқы саяси экономикалық маңызға ие болу;
• Орталық Азиядағы өзінің геосаяси ықпал ... ... ... АҚШ, ... ... ... болдырмау;
• Орталық Азия мемлекеттерінің Ресеймен байланысын, иитеграциялык
процестердің аясын кенейту.
2001 жылы 11 ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ жаңа әскери-саяси жағдайдың қалыптасуы
Ресейдің аймақтағы позициясына соққы болды. Біріншіден, Ресей ... ... ... ие мемлекет мәртебесінен айрылды. АҚШ әскери-
саяси құрал қолданып ықпалын кеңейтуде. Ол Ресейдің Орталық Азияға қатысты
сыртқы ... ... ... ... ... ... әскери базаларының шоғырлануы бұл процестің бастамасы
екені анық. Оған Ресей ... ... ... білдірді. Ресейдің
қорғаныс министрі АҚШ-тың әскери базаларының Орталық Азияда Ауғаныстанда
тұрақтылық орнағанға ... ... ... ... еске ... Грузиядағы режимнің ауысуына септігін тигізген Америка ниеттері
келешекте Орталық Азияда орын алу мүмкіндігі ... ... ... ... ... АҚШ тек экономикалық күш қана емес қауіпсіздік
кепілдігін қамтамасыз ететін мәртебеге ие болу үшін ұпай ... ... ... ... құбыры салуына қызығушылық білдіріп
отырғаннан АҚШ-тың барынша ... ... ... ... ... ... ... кейін Орталық Азияның және Кавказдың
маңызы Ресей үшін ... ... В. ... ... ... қарсыласы кім
екенін аныкталғанын айтты. Ол «қырғи қабақ соғыс» кезіндегі ... ... ... топ ... таңда терроризмді мықты кұралға айналдырып,
Ресейдің әлсіреуіне ықпалдасқаны жөнінде ашық айтты.
Қытай
Орталық Азияға катысты мүдделігін білдіріп отырған ... бір ... ... Республикасы болып табылады. Қытай өзінің сыртқы саясатын
жүргізу барысында ... бұл ... тән ... ... ... саяси әрекеттерді Кытай келесідей ұлттык мүдделер ... ... ... ... ... ... ... беталыстар басым Тайваннан және батыс жақтан Қытайдың
біртұтастық және ... ... ... ... ... кеткен мемлекеттердің тарапынан әртүрлі ағымдарды колдау
кауіпін болдырмау ... ... ... ... мәселелерге қатысты Қытай 1990 жылдары «ашық есік
саясатын» бастаған болатын. Осы саясат арқылы батыста ... ... ... ... ... ... Бұл шарттың жүзеге асуы
Синьцзяньда ұлттық сепаратистік беталыстар өрлеуіне бөгет болып
мәселені шешуге ... ... ... ... ... ... Орталық Азия мемлекеттерінің батыстағы провинцияларымен сауда-
эконо- микалық әріптестік маңызды элемент болып табылады;
• Қытайдың мұнай және газ ... көп ... ... ... ... ... ... нәтижесі бойынша Қытайдың қазіргі
энергетика көздеріне қажеттіліктері 2010 жылы 5-6 есе ... ... ... ... Азия ... мен ... ... кезі деп қарастырылуы
түсінікті. Өйткені, Орталық Азия Таяу ... және ... ... ... ... ... ... базасы болып отыр.
Сондықтан Қытай аз шығын кететіндей және қауіпсіз аймақтарды тандауы
түсінікті. Демек, Қытайдың сауда ... ... ... ... ТМД мен Еуропа нарықтарына шығу үшін ... ... ... ... ... Орталық Азияны қор базасы ретінде ғана емес, оны
маңызды тасымал жолы ретінде қарастыратынын ... ... ... ... ... ... күшейту арқылы көшбасшылық позициясын
иеленіп алған АҚШ-қа тежеуіш болғандығын көздейді.
Соңғы жьлдары Қытай ... және ... ... күшейіп аймақтағы
жағдайдың өрбу бағытына әсер ете алатындай геосаяси ойыншыға айналды.
Дегенмен, 11 ... ... ... ... ... ... ... АКШ-тың ұстанған саяси бағдары Қытайды стратегиялық
тұйыққа тіреп, көптеген мәселелерге ... ... ... ... ... Азиядағы АҚШ-тың әскери құзыры Қытайдың жоғарыдағы жоспарларымен
ұлттық мүдделерге қарсы ... ... ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздік пен Қытайдың біртұтастығына
потенциалды қатер туғызады. Екіншіден, АҚШ-тың ... ... ... батыс аумаққа қатысты жоспарын жүзеге ... ... ... ... ... үшін ... ... ресурстары аса маңызды рөл
атқарып, ал Вашингтонның, әсіресе Каспий бассейінінде нығайып болашақта ... ... ... ... ... үшін қиын ... ... Осы
тұрғыда жағдайдың өрбуі ... ... ... зиян
келтіретіні анық. Демек, 11 қыркүйектен кейінгі ... ... үшін екі ... ... ... ... ... құбылыстармен күресу жағдайында
СУАР-дағы сепаратистік қозғалыстарды қолдайтын талибтер жойылса, екінші
жағынаң Қырғызстан мен Өзбекстан ... ... ... ... пайда
болды |3]. Бұл мәселеден басқа Қытай мен АҚШ-тың ракетаға қарсы ... ... ... ... ... мүмкін.
Ресейге РҚҚ аса күшті қатер ... ал ... ... ... АҚШ-қа шынайы зиян тигізетіндей стратегиялық ... ... жоқ ... оның ... ... ... жоюға
бағытталған саясаты деп біледі. Осыған қарағанда ҚХР-мен АҚШ арасындағы
қарым-қатынас қайшылыққа тіреліп, ... оңай ... ... ... ... ... ретінде әріптестікке бейім болып, Орталық Азиядағы позицияларын
нығайтуын жалғастырады деп ... ... ... ... ... Азия аймағында саясатын жүргізуге мүдделі әлемдік саяси сахнадағы
басты ... АҚШ. ... ... ... ... ... ... күшейе бастағаны анық. АҚШ-тың Орталық Азияға білдіріп ... ... бірі ... мен Қытай секілді ойыншылармен
ислам доғасы арасындағы стратегиялық орналасуы болып табылады. Осы ... ... ... ... ... ... сыртқы саяси стратегиясы
келесідей мүдделерге байланысты болып ... ... өз ... ... ... жалпы стратегиясының элементі болып
табылады. Ол жаһандық көшбасшылықты қамтамасыз ететін шарттардың бірі
екені анық;
• өзінің ... ... ... ... ... Каспий аймағында
саясатын жүргізуіне мүмкіндік керек. АҚШ-тың энергетика- лық саясаттының
негізгі мәні оның араб ... ... ... ... қор және бағыт мәселесін шешу;
• Орталық Азия ... ... және ... ... алшақтату және АҚШ-тың Иранға әсер етуші тетігін нығайту;
• Орталық Азияда өз құзіретін ... ... ... және ... ... ... ... рөлге ие болуына тосқауыл жасау;
• АҚШ «зұлымдық белдеуінде» ... ... ... ... аймақты резерв базалары ретінде пайдалынуы мумкін:
• Орталық Азия елдерінде АҚШ өз тауарларының ... ... ... геосаясатының басты бағдары «үлкен геосаяси ойынға» Ресей, Қытай және
Иран секілді мемлекеттерді қатыстырмау болып ... ... ... ... ... Азия ... өзінің экономикалық және саяси әсерін
күшейту. АҚШ-тың Каспий аймағында энергетикалық ресурстарын бақылауына алу
ниеттері жоқ ... ... ... АҚШ үшін ... ... ... өйткені
Дж. Буштың президенттік мандатқа екінші рет ие болуы ... ... ... ... ... көз ... Бұл әлемдік мұнай
нарығын тұрақсыз болуына септігін тигізеді. Сәйкесінше өзінің экономикасына
тиетін ауыр ... ... үшін АҚШ ... ... ... ... ... жолды қалыптастыруы қажет. Демек, АҚШ-
тың әлемдік құзіретті сақтап қалу үшін ... ... ... ... тікелей бақылауына алу қажеттілігі зор [4]. Ол акцияны
демократия туын жамылуымен жүргізілуі мүмкін. Оны ... ... ... ... ... ... ... есебінен толастата алуы
мүмкін. Сәйкесінше, «кавказдық коридорды» тұраксыздандыру көзделіп, аймақта
әлеуметтік-саяси ... ... ... ... ... ... ... барысында билікке кажетті өкілдер ... ... ... Бұл нұсқаның кейбір элементтері өзгергенімен негізі
калады. Осы орайда Г.Киссинджердің АҚШ ... ... ... ... әрі қажетті баланс жасау саясатының нақты стратегиясы болу керек
екендігін айтқан пікірі еске түседі [5]. Орта Азия ... ... ... аймақтағы адам құқықтарынын сақталмауы. авторитарлы
режимдерді сыбайлас ... ... ... ... әскери көмекті
токтату секілді негізгі құралдар аркылы айтқанын істетуі әбден ... ... ... экономикалық қиындықтарға тап болған Өзбекстанда
орын алуы мүмкін. ... 2002 жылы ... АҚШ ... ... ... «әскери қосымша көмек көрсету туралы АҚШ заң кабылдаған».
Бұл заңда мұңдай көмек тек адам құқықтарының сақталу ... ... ... жағдайда ғана көрсетіледі деп ... Бұл ... ғана ... ... Қазақстанға қатысы бар екендігін атап кеткен
жөн [6].
Еуропа Одағы
Кеңес Одағының ыдырауы Еуропа Одағы үшін жаңа ... рөл ... ... ... мақсаттарға қол жеткізу үшін ЕО-тың Орталық Азияға
қатысты стратегиясы мынадай шарттардың орындалуына байланысты:
• посткеңестік кеңістіктің тұрақтьлығы;
• экономикалық көмек беру;
... ... ... ... ... шарттар тікелей экономикалық көмек негізінде жүзеге асуьмен бірге
халықаралық, еуропалық ұйымдар арқьлы қысым жасаумен ... ... ... ... саясатының құралы посткеңестік мемлекеттермен әріптестік
келісімдерге қол койып, сол аркьлы Еуропамен ... және ... ... Кейінірек ЕО-тың Орталық Азия мемлекеттеріндегі
саяси сахнасына авторитарлық тұлғалар ... ... ... ... әлі ... қалыптаспағаны және нарық қатынастардың
орнықпағаньна көзі жетті. ... ... ... ... факторлар пайда болып, радикалды ислам бағыттары айқындала
бастады. Осы ... ... ... ... ... ... ... байланысты екендігі анықталды. Қазіргі таңда көрініс беретін ЕО-пен
Орта Азияның арасындағы жағдай ... үш ... ... даму ... ... қарай кеңеюі, посткеңесттік кеністікке ЕО-тың әсерін
күшейтіп, қауіпсіздік саласында ... ... ... ... ... осы ... ... белсенді саясатының әрекеттері жалғасын
табатыны түсінікті. Дегенмен, басқада ... ... ... ... ... ... ірі ойыншылар арасында аймақтағы ықпал
үшін күрес жалғаса түспек. Қорытынды.
Қорытындылй келе,жоғарыдағы жағдайды ескеретін ... ... ... ... ... ... ... казіргі статус-квоны сақтайды
деген қорытындыға келуге болады. Аймақтың мемлекеттері ... ... ... ... қиын «геосаяси ойын» нәтижесі есебінен өрбиді.
Осыған орай, аймақтың халықаралық деңгейде субъектілігін көтеруге қатысты
мәселелерді шешу үшін ... ... ... ... ... ойластырылған модернизация жасау, экономика, саясатта жүйелік
реформалардың жүзеге асырылуы кажет;
• ашық демократиялык, саяси жүйелерді қалыптастырып, жұмыс істеуін
қадағалау;
• аймақтык, ... ... ... ... І ... ҚАЗІРГІ ТАҢДАҒЫ ҰЛЫ ДЕРЖАВАЛАРДЫҢ
ОРТА АЗИЯДА ҰСТАНҒАН САЯСАТЫ
2.1. Ірі көршілер Ресей мен Қытайдың ... ... және оның ... ...... ... ... процесінен тәуелділігін біле отыра ХХ ғасырдағы халықаралық
тәртіп үш рет ... ... ... ... ... ... ... күрделі өзгерістердің нәтижесі саясаттанулық
эссе мен аналитикалық хаттың негізгі қастықтық әрекетін ... ... ... жалғасуда, трансформациялық технологиялардың және реформалық
идеялардың эмпиризмдік негізі ретінде ... ... ... ... ... соғыстарда-үшінші «қырғи қабақ» соғыстын аяқталуымен сипатталатын
белгісіздіктін ұзақтық кезеңдері болған емес.
«Постқырғи қабақтық» әлеміндегі драммалық ... бірі ... ... ... қарама-қайшылықтардың нәтижесін әр уақытта айрықша
мәнді ететін,бейбітшілік іркілісінің жоқтығы болып табылады.Кеңестік одаққа
қырғи-қабақ ... ... ... ... және ... қысым жасау, әліде кеңестік империялардың мұрагерлеріне
экстремалдық ықпал ететін фокусы ретінде ... ... ... ... ... жұмысын және ТМД-ның қазіргі
жағдайы бақылау қызметін өзіне алған әр қайсысы қуатты ... ... ... азап ... ... ... ... ретінде
сезіне алмайды.Өмір сапасының жаппай нашарлауы жөнінде біледі,жазады,айтады
және бұл құбылысты «жаңа» заманда болған ... мен ... ... ... ... ... бұл жөнінде пайдалы
жазбалар бар: «Бәрімізге ... ... ... ... ... ... болып табылады».
Ұзақ экономикалық стагнацияның сипаттамасының біртектес болуына
қарамастан, ТМД мемлекеттеріндегі саяси қайта ... тез ... ... ... ... және Белоруссия, Прибалтика және Кавказ
елдерінің даму практикасы ұлттар құруының түрлілігінде. Бірақ Орталық
Азиядағы ... ... ... қиындауы, тек нарықтық
ынтымақтастық дамуының әлсіз көрсеткішімен және ... ... онша ... ... ... ... емес, сонымен қатар
, осы бес республиканың әр ... ... және ... ... ... ... аландатын,конституциялық құрылымның шынайы (әскери)
қорғаныстың қажеттілігінде болып табылады.Тәуелсіздік дамуының жарты он
жылдығында- Орталық ... ... –ло оның ең ... ... ... ... көрсеткен.
Ауғанстандағы «талибзмен» үйлестірілген, Таджікстандағы азаматтық
соғыс (1992-1997) және ішкі саяси жағдайдың тез ... ... ... ... ұлттарды құру прцессіне әсерін тигізіп , орталық азиялық
күйзелістің тоқтатылуына әкелді. Бұл ... ... ... ... ... ету ... белсенді күштерді қолға
алу жолдауына шақырған ,өзінің екі ... ... мен ТМД, ... ... ... ... бірі- Өзбекстан - белсенді
позицияда болды.
Өзбекстанның осы белгіленген мәселеге байланысты ... , ... ... ... ... ... шекарасының қол
сұқпаушылығына қандай да бір қол сұғушылық байқалса онда , Орталық ... ... ... ... ... ... ... белсенділігі-Тәджікстанмен де және
Ауғанстан мен де ортақ шекаралас болатын, ТМД-ң қатысушы –елдердің жалғыз
республикасы ретінде ... ... ... болатын.Бірақ
сол уақытта, халықаралық қауымдастық – кеңестік әскердің қатысуымен,
ауғандық ... ... ... ... болатын.Олардың
нәтижесімен , ауған тәртібінің тұрақсыздығы не аймаққа, не ... ... енді ... ... ... ... ... болды.
Ал сәтсіздік –Тәджікстанға келді. Бұл елдегі соғысты-классикалық
ұғымдағы әскери агрессия деп ... ... ... ауған жауыңгерлері,
діни экстремистері мен терроризм және нашақорды істеушілердің қатысуынсыз
бұл елдің тұрақтандырылуы осындай күштер мен ... ... ... еді-
деп айтуға барлық негіздері бар.Тәджікішілік ... және ... ... және ... өнімдерінің заңсыз таралуының
қауіпі –өзбектің ішкі және сыртқы саясатының «белдік» шегі ... ... ... діни және жеке ... ... ... ... Өзбекстан үшін Тәджікстан мен ... ... ... ... және ... ... ... шегі болып табылады,сондықтан, шекара ... ... ... ... ... ... ... кеңістіктегі
бірінші болып таныған республика болып табылады.
Бірақ шекара факторы- осы ... ... ... ... ... ... ... Өзбекстан
территориясымен жекеленген Түрікменстан – бұл уақиғаларды, бұл оның жағынан
тәджік халқына гуманитарлық ... ... ... ішкі ... ретінде
қарастырған болатын. Мүмкін, Ашхабадтың сыртқы саяси курсының негізіне
салынған түрікмен басшылығында «позитивті нейтралитет» идеясы ... ... ... ... жоқ еді.Тәджікішілік шиеленістің нығайтуына
Өзбекстанның амалсыз қатысуы саяси әдебиетте ... ... ... ... және ... барлық кейінгі жылдары
теңсіздігімен ерекшеленіп, маңызды бөлшегін ... ... ... ... ... ... Ресей мен аймақтың елдерінің
мүдделігін айқындап ,аймақішілік жағдайдың ең ... ... ... ... ... ... жылы бұл рух экономикалық жағынан бірлесу жөніндегі келіссөздер
фазасына дейін ... ... ... ... және ... қоғамдастық(ОАЭС) аймақтық институттарын құруында өзінің
институционалды көрінісін тауып,әсіресе, ... ... ... ... ... ... жүргізілетін . 1990 жылдың ортасында
Орталық Азияда алғашқы болып, экологиялық сферасында бірлестік күштердің
қажеттілігін ... ... ... ғы ... ... бола бастады.
Аймақтың елдері халықаралық байланыстардың кеңеюінен пайдасын күтумен
өмір сүрген.Сонымен ... ... ... «90 ... ... процессі жүріп жатты, соның ішіндегі түрлі ... ... ... ... ... ертеден солар үшін жабық болған
әлемдегі аймаққа енуінен пайдасын алуға ... ... ... ... әлемдік жүйеге тез ... ... ... Халықаралық байланыстарды практикалық түрде
қолдануында дағдының иеленуі және «қарама ... ... ... олар үшін ... ... ... ... Сауд Арабия мен Пәкістанның
(діни өмірге ықпал ету) стратегияларына, Турция мен Иранның ... ... ... ету) ... жаңа ... ... ... экономикалық көмек, саяси қолдауды күткен, ... ... ... ... ... ... үміті мулдем
қарама –қарсы болды. Сонымен қатар, ... ... ... халықаралық
түсінігінің түрлівектірлілігін позитивті қайта құруды елеулі түрде
тоқтатты.
Көпжақты құрылымдар ... ... және ... да ... өзінің позицияларын бекіткен болатын . «Халықаралық
плюрализм» қысымы объективті түрде теңбе-тең ... ала ... ... орта ынтымақтастыққа көбінесе жағдайына ... ... 2 ... ... ... ... деп ... Лондон журналында-Орталық Азия әлемдегі ... ... ... айналады деп ... ... ... ... кеңестік республика әрқайсысының өмірге
қабілеттілігінің анықтау мақсатында сол ... ... ... ... деп аталынатын зерттеулер нәтижесі.Анализ ... ... ... ... ... ... 120 баллды
құрастыру керкек болатын. Қазақстан ... ... – 18 ... ие ... ... ... ... жоспарының жүзеге асыру күмәні – «алтын жартыйлық» ,- деп аталатын ең
ірі нашақор өндіретін ... ... ... жақындықтың қолайсыз
факторын тигізген болатын (Ауғанстан, Пәкістан).
1995 жылға дейінгі орталықазиялық ... ... ... ... арқылы күшке ие болды: аймақішілік қауіп тізіміндегі халықаралық
қаржылық институттар және ... ... ... ... және ... статистикалар. Бұл уақыттың әдебиеті тәджік
шиеленісін реттеуіне , аймақ елдеріндегі ... және ... ... ... еді.Саяси-дипломатиялық орта-
ауқымды әр түрлілігінде ерекшеленді:АҚШ-тың,ГФР-ң, Жапонияның- қысқартылған
ресейлікке қарама-қарсы ықпалы едәуір ... ... ... күн
сайын Ресей «Орталық/ Орта Азиядан ... -деп ... деп ... ... экономикалық әлсіздігі -Ресейдің өзіне зиян
тидірмей,ол аймақтың елдеріне қолдау көрсете алмайды,-деп ... ... ... оған ... бір ... ... аяда ... Ресейдің қарулы күштер контингентімен қорғаудың мақсатқа
сәйкестілігі ... дау ... ... ... ... ... дәрежелер арасында
мықты және ішкі мотивациялық байланысты ... Азия ... ... ... ... ... немесе
бола алмайды;
-орталық азиялық демократиялық перспективалардың ... ... ... мен ... ... деконструкциясы және таяу шығыс пен орталықазиялық
мәселелердің ... ... жас ... ... әсер ... ... ... болды.Шетелдік экспрестердің экономикалық есебі
жергілікті ... ... ... иллюстрациясына айналды.Адам
құқығын бұзушылығы-барлық орталық азиялық ... ... ... ... Азия ... аймақ болмағандықтан,аймақтық тәсілдің
инерциясы тек сақталып қана қоймай,сонымен ... , ... ... ... ... ... ... қатаң бақылауды талап ететін, «жаңа
қауіп» негізінің ... ... ... қатысушылардың қалауы
иррационалды түрде қолдау алған еді.
Саяси өңді -түрлі зерттеулер иеленді.Дж. Миклрайт және ... ... ... ... негізделген жұмыстарында,Өзбекстан
және Орталық Азия мемлекеттерінде өтпелі түрде саяси міндетіп қалыптастыруы-
азияттық дәстүрмен кеңестің ... ... ... ... табуға үміттенді.Сонымен қатар ... ... су ... көзқарасымен
қарастырылған,экологиялық факторға ие ... ... беру ... көл ағысын қолдану мәселесі екі жақтық
мемлекетаралық келісімдердің ... ... ... ... ... Арал ... мамандар
айтқандай,олар өздері шеше алмайды, катастрофа жағдайы констатациядан ары
жылжыған жоқ.
Арал ... шешу ... 1960 ... ... белгіленеді.1990
жылдары бұған дүние ... ... ... ірі ... ... ... мемлекетаралық бассейн» статусына ие
болды,Аралды құтқару б-ша халықаралық фон ... ... ... Азияның ... бес ... ... ... ... де, ... 40 млн ... тұратын ,апатты жоюында (ликвидациялауында)дұрыс нәтижесіне әкелген
жоқ.Бірақ бірқатар бағалауға қарағанда халықаралық ... ... ... 1 млрд ... ... ... орталықзиялық
аймаққа жетекші әлемдік «қатысушылардың» (соның ішінде,халықаралық ... ... ... ... ... ... тек ... көршілестерімен ғана
емес,сонымен қатар, АҚШ,Жапония,ЕО елдері,Турция,Сауд ... ... ... ... ... ... аяғынан бастап Орталық Азиядағы
қандайда бір маңызды өзгерістер сыртқы сигналдар мен іс ... ... бұл ... ... ... тек Ауғанстандағы АҚШ-ң
антитеррористік операциялардың басынан кейін тапты.
Біріншіден,2001 жылы ... ... ... ... ... ... орналастырды.Қырғызстан мен Өзбекстанмен әскери база
жөнінде келісімдер қабылдап,АҚШ де-юре ... ... ... ... әзірледі.
Екіншіден,кейбір саясаттанушылар белгілегендей, «қырғыз төңкерісі»
2005 жылдың ... ... Таяу ... ... ... ... ... болатын.2005 жылы мамыр айында,бірнеше ... ... ... ... ... ... дәйектілігі
қиыншылық жағдайына ұшырады.
Андижандағы уақиға әлі де тиянықты ... ие ... ... атақты
халықаралық күштердің дауыстары бөлінген жағдайда консенсусқа ... ... ... ... ... ... жасады.Өзбекстан қатаңды
түрде тәртіпсіздікті жойды.Ресей,Қытай және аймақтың елдері ... ... ... халықаралық тергеу жүргізуді
талап етті.АҚШ конгрессінің өкілдіктер палатасы Өзбекстанды «шетелдік
әскери ... ... ... ... ... барысында және содан кейін де Өзбекстанға жасалған ... ... ... ... ... ... ... саммитінде сынауға ие
болды.
Үшіншіден,экстремалдық ықпалдық иерархиясын құрастыруды
жалғастыра,Орталық Азия ... ... ... ... тимеген «Арал
мәселесін» (бұны ішкі фактор деп ... ... ... ... да орталық азиялық репрезентациясына тағы да бір ... ... ... ... ... ... ... белгілеуі,экстремалды
трансформация феномені жөнінде айтуға болады,бұның зонасына ... Орта Азия ... ... ... мағынада
экстремалды трансформация барлығынан гөрі өзіне тек сынау ғана емес,сонымен
қатар ... ... ... ... ... ... көрсетілген,бейбітшілікті ұйымдастыруындағы
қазіргі процесстер,бірінші кезекке зерттеушіні тарих тұрғыдан ... ... ... ... оның байқауында
аймақтық феноменнің зерттеу өзектілігіне көрсететін,-бірінші аргумент болып
табылады.Екінші аргумент,-кеңістік топтастығында болатын теориялық ... ... ... ... ... ... құрылымдар қауіпсіздік пен экономикалық ... ... ... анықталады дегенге мүмкіндігі және айғақтығында
болып табылады.М.Фуко бұл бойынша ... ... ... ... ... ... және ... болып табылады.
Бұл ұғым бойынша трансформацияға орталықазиялық массивтің айналуы
көбінесе тиімді ... ... ... ... ... мынаны
бекітеді:Александр Македонский уақытынан бастап Орталық Азия ... ... ... мен ... ... бағытты түрде
шақыратын маңызды ... ... ... ареал әлемнің
детерриторизациясымен ретерреторизация процесінде әбден ... ... ... ... ... оңжылдықтар бойы ресейлік эксперттер қатары аймақтың
экономикалық «рентабельдіксіздігінде» сенімді болды,бұған бірлесе ... ... ... ... ... мәселер посткеңестік Орталық Азияны
«забытого у ворот» деген тағдырға ұшырады. Бірақ уақиға бұл ... дами ... ... ... жаңа жүйесінің құрылуы
«жаңа қауіп» шкаласының әзірлеуі мен өзінің ... ... ... ... ... ... бір ... қатарлас келді.
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдары көптеген бақылаушылар әлемдік күштер
жетекшілерінің мүддесін орталық ... ... ... ... ... байланысты болды.Бұл әрине орталық азиялық
мәселені әбігерлік меркантимизмге және ... ... ... ... түсірді.2001 жылғы Ауғанстандағы антитеррористік операциялар
оның ... ... ... ... Айғақ
болғаны:антитеррористік коалиция қатарына жүзден аса ... ... ... ... ... біріне ие
болды.Сондықтан,әскери әрекеттердегі ауған театрын ... ... ... және оның ... ... ... ... соммасын құрайтыны жөнінде ұмытпау қажет:
✓ -әскери инфраструктуралардың дамуы және ... ... ... ... жақсы жабдықталған және нығайтылған.
✓ -көпжылдық және жетістікті әскери қарама- қарсылық талиб әскерімен
қоса ауған өзбектерінің ... ... ... ... ... ... өзінің базасынан
республика территориясында террористік актілер жасаған және кеңестік
режимін жою ... ... ашық ... ... , ... ... әскерін жоюына шынайы мүмкіндігімен айқын болды.Өзбекстан үшін
маңыздысы болған , ол ... ... ... ... ... ... болды.
Өзбекстанның шешініне, содан кейінірек өзінің ... ... ... ... ... шешіміне
Ресейдің әсері ұстамды болды және ауған ... ... ... ... ... және қажылық түрде ... ... ... ... ... ... өзіндік күштерімен
үйлестірілген болатын.
Қазіргі ыңғайда ... ... ... ... ... ... ... транформациялық тректорияларды баяндауында
объективтілігі аз болып табылады.Сонымен қатар, көптеген қазіргі заманның
уақиғалары-Орталық Азия Ресей ... ... ... ... ... ... ал онда қатысуы-бірлесе қара теңіз бұғазын бақылау
рөлін ала алатын,ХIХ ғасырдың жағдайымен өзара ... жылы 26 ... ... ... ... халықаралық істерде хабары-
таңғажайып болатын,Ұлыбританиядағы ресей елшісі П.Шувалов тарихи ... ... ... ... ... қолайсыз қарсы соққыға ұшырайды
және кейінірек Ауғанстандағы (полощеши )жағдайында ,онда негіз ... ... ... мен ... ... тампон сияқты енді
қызмет етпейді, ол енді ... ... Азия ... ... ... ... ... түсінушілігінің түрлі дәрежесіндегі әр түрлі қайнар көздегі
бірнеше мыңжылдықтар бойы Ресейдің континенталді орталығын ... Азия ... ... ... шектес аймақтарымен біріктірілетін, тек глобалды
саясат факторы ретінде «Транскаспии» макроаймақ концепциясын ... ... ... 2 мың ... жоғары «Батыс аймақ» идеиясы ретінде
болуда . Батыс саяси ойларда бұл күрделі ірі ... оның ... ... ... ... құндылықтармен қиылғыш кіргізуіндегі,
Х. Маккиндендердің геосаяси силлогизмінде шифрленген. Француз зерттеушілер
кәуәландырғандай, «Орталық ... ... ... және ... Францияның
үлкен қызығушылығы Қайта өркендеу дәуірі кезеңінде ... ... ... ... (А.Е. Снесаров)Орта Азияның дәстүрлі түрде барлық
әлемдік саясаттың кілті деп атайтын.М.А. Терентьев Ферган ... ... ... «бұл ... ... ... (Европа жағынан,-Л.М.)ретінде
сипаттаған еді.Евразиялық ұйымдардың классикалық теориясына теориялық түрде
бағына, ... ... ... ... ... ... орны бұрынғы КСРО мен оның батыспен европалық
қауіпсіздік (ЕҚЫҰ, ... ... үшін ... ж.т.б)жүйесіне
кіруін жасаған, «орталықазиялық перифериялардың» бірігей ... ... ... ... ұйымындағы Орталық Азияның тарихи
рөлі, саяси тартылуын және ... ... ... ешқандай
күмән келтірмейді .
А.Г. Мэхен сөзімен айта, тынаны белгілейміз, Орталық Азияның ... ... ... ... ... ... пайдалы
болатыны,ол бейбітшілік,сонымен қатар соғыс уақытында стратегияның
қажеттілігі ... оның ... ... ... ... ... ... жете алатын,өте жақсы
позициялармен айналысу арқылы (сатып алу немесе келісімшарт жолымен) өзінің
ең шешімді жеңістіктерге жете ... да бір ... ... ... және ... уақытша болған оккупацияны тұрақтыға
айналдыру үшін ол ... ... ... үйретеді.
Қазіргі географтар әлемдік жағдай-Шығыс Европа мен Орталық
Азияның біртіндеген ... ... ... ... ... ... «дерлік тұрақтандыру» ретінде
сипатталына ... ... ... ... Сондықтан, оларды бейнемен
манипулироватетілген және артикуляциялануы,олардың табиғи глобализациясын
білдіретін, әлемдік бейнелік-географиялық кеңістіктің ... ... ... ... ... үшін ... нақтылықтағы
кеңістіктің бейнесі жөніндегі ғылымындағы пайда болатын дискурсқа ерекше
құндылыққа ие ... ... ... Орталық Азияның тарихи және
георграфиялық кіріспесінің құралдарын қоса, қортынды ... ... ... ... мен ... ... ... үшін
күрестің элементтері сақталынған халықаралық жүйенің ... және ... ... ... ... күштері жарақатталуында. Олар Үлкен Таяу ... ... ... алып тастайтын версия ретінде «Атланттан
Оралға днйінгі» европалық ынтымақтастық аймағы шегінен немесе ... ... ... ... ... жағдайында үзілуі мүмкін болады.
Орталық Азиядағы Ресей саясаты және оның аймақ ... екі ... ... рет ... ... ... ол ... көршілес
қатынастарға деген курсы өзгеріссіз болып қала берді. Тәуелсіздік жылдары
экономикалық, ғылыми-техникалық және мәдени байланыстардың ... ... ... мен ... жалпы инфраструрасы кеңейтілді
және нығайтылды. Аймақтың барлық мемлекеттері екі ... ... және ... ... ... мүдделенген, халықаралық
терроризмдерге қарсы, нашақордың заңсыз таралуына және ... да ... ... ... ... өзара әрекеттің реттеуіне ие болды.
Ынтымақтастықтың жоғарғы дәрежесі стратегиялық ... ... ... ... дейін өсті, және бұл келісімшарт ТМД, ОДКБ,
Евроазиаттық ... ... және ... ... ... ... ... бекітілген.
Мүмкін,Орталықазиялық трансформацияның «тыныштық» фаза уақыты
келе жатыр, бұның шабуылы ... ... (АҚШ) ... онша ... емес ... ... ... Азия Ресей
ықпал сферасында болып қалады- деп ... ... және ... логикасы
кепілдейді».
Не аймақ мемлекеттері немесе оның одақтастары, не бақада ... ... бұл ... ... не Ресейдегі мемлекеттер
сипаттамасындағы өзгерістері де бөлек ... ... ... ... және үкімет өзінің лигитимділігін нығайтса,
Азиаттырдың өмірін жақсартса, ... ... ... ... көбінесе айқын болады.
Орталық Азиядағы Қытай саясаты
Орталық Азия мемлекеттерінің тәуелсіздік ... ... ... ... ішкі ... ... Кейбір мемлекеттерде басқару
органдарының құрылымы тиімді емес болды, маңызды ішкі ... ... дін ... ... ... ... Бұған айқын мысал, ол
–Тәджікстан.Бұл, халқы 5 млн. адам ... ... ... емес ... ... ... сансыз құрбандарға және қомақты материалдық
зарарға әкелген, 5 жылдай азаматтық соғыс жағдайында ... еді. ... ... ... ... ... ... бірте- бірте нығайту
жолы бойынша келуде, бірақ деструктивті фактор әлі күнге шейін бар болуда.
Орталық Азия елдері ... көп ... ... ... діни және ... ... ... қатынастар қалыптасқан
болатын. Сонымен қатар, су ... ... ... ... ... ... мәселелер бойынша көптеген қарама-қайшылықтар
болуда. Бұның барлығы көптеген шиеліністердің себебі болған. Мысалы, ... ... емес ... ... ... Қырғызстан және Тәджікстан-
осы үш мемлекеттің территориясында орналасқан. Бұл аңғарда осы ... ... ... ... ... ... болады, нақты шекарасы жоқ.
Бұнда ұлттық салдарынан көптеген ... ... ... ... ... үш ... арасында барлық мәселелерді шешуге көмектесетін
достық, тату көршілес қатынастар орнатылуына үміттеленеді.
Алдында айтқандай, ... ... ... ... Азия ... ... жағдайға дұшар болды, ВНП тез ... ... 1995 ... ... ... бірте жақсы жаққа қарай өзгере бастады, бірақ маңызды
экономикалық мәселелер әлі де маңызды болып тұрды. Жұмыссыздық, қайыршылық,
қоғамның ... ... ... ... тұрақсыздықтың жәле әлеуметтік
шиеленістің негізгі себептері болды. Аймақ елдерінің қалыпты экономикалық
дамуынсыз- Қытай бұл елдермен ұзақ ... ... ... ... құра ... ... ... ынтымақтастыққа қолайлы жағдай
туғызатын, аймақ елдерінің экономикасының жақсы дамытылуына үміттенеді.
«Қырғи қабақ соғыстан» кейін жаңа ... ... ... ... ие ... ... ... ХХІ ғасырдағы негізгі табиғи
қорлардың ... ... бірі ... ... Бұл ... ... ... ұлы дежавалардың аймаққа деген көңілін жоғарлатады.
Қытай үшін ... Азия ... ... және ... ... емес.
Орталық Азия Қытайдың сыртқы саясатында ... ... ... ... ... себептері бар:
• Аймақ Қауіпсіздік саласында маңызды және ұзақ мерзімдік рөлді
атқарады. Бір ... ... ... ... ... оның географиялық жағдайының өзгешелігі ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азия халықаралық терроризиге қарсы
күресінде ... ... ... ... Орталық Азия- ұлы державалардың мүдделері кең түрде көрсетілген
аймақтардың бірі ... ... Сөз ... ... ... ... АҚШ, Евроодақ елдері, НАТО, Үндістан, Түркия, Жапония
жөнінде. Бұлардың барлығы ... ... ... ... түрде кеңейтеді. Орталық Азия, сонымен қатар,
державалар арасындағы тұрақты ... жері ... ... және ресей американдық
қатынастарға қатысты.
• Орталық Азиядағы АҚШ-ң әскери қатысуы ұзақ мерзімділік сипатқа
ие болғандықтан, ... ... ... ... жері
ретінде санаған аймақтың жағдайы өзгере бастады. Егерде ол
тайван ... ... да ... ... ... ... ... немесе қарама- қайшылыққа тап болса, ол қытай
үшін артқы жағынан ... ... ... ... ... Азияның шикізат қорлары Қытай үшін өте маңызды. Қазіргі
Орталық Азиядан мұнайды тасу жоспарының жүзеге асыру бойынша
белсенді ... ... ... ... ... ... және ... Орталық- азиаттық аймақтың
маңыздылығы өсуде. Бұған ... ... Азия ... ... ... ... ... сыртқы саясаты үшін Орталық Азияның стратегиялық
маңыздылығының өсуі нәтижесінде оның рөлі мен орны ... ... ... ... ... ... ... Қытайдағы қауіпсіздік
мәселесі тек терроризмге тіркелмейді, сонымен қатар қытайдың ... ... ... қауіпсіздігі және
экономикалық қауіпсіздікті қосады. Байланыстың тереңдету шамасы бойынша бұл
мемлекеттердің ... ... ... және ... ... ... ... тигізеді, соған байланысты аймақ елдерінде ішкі саяси
жағдайына көп көңіл бөлетін болады. Сол ... ... ... ... ... ... ... бойынша басқа ұлы ... ... ... ... ... және ... ... күш
сонымен бірге өседі. Орталық Азиядағы Қытайдың сыртқы саясатында негізгі
бағыты мынадай:
• Терроризммен, сепаратизммен және ... ... ... аймақта қауіпсіздікті қамтамасыз етуі;
• Аймақта тұрақтылықты қолдау;
• Экономикалық дамуға жәрдемдесу;
• Қытайға аймақ елдерінің достық қатынасын қамтамасыз ету;
• Орталық ... ... ... ... монополды
бақылауында болуын болдырмау;
• Аймақта Қытайға қарсы бағытталған, ... ... ... ... ... ... ... ашылуын қамтамасыз
етуі;
Қытай Орталық Азияда көпжақты да, және екі ... ... ... көпжақты нұсқасы негізінде ҚХР-ң Орталық Азия мемлекеттерімен
байланысты дамыту үшін кең және ... ... ... ... ... ... және экономикалық процесстерде, аймақтық
қауіпсіздікті қамтамасыз етуіне қатысуына мүмкіндік беретін институционалды
шеңберлер бар. Екі жақты формат, ҚХР-ң ... ... ... жеке
мемлекеттерімен көрсетілген.
Бұндай байланыстар маңызды, көбінесе негізін салушы ... ... ... ... ... Азиялық барлық қорлары мен
мүмкіндіктерін интеграциялау жағдайында емес. Аймақтың мемлекеттерімен
талқылауға ... ... ... осы ... қатынастар шеңберінде
шешіле алмайды. Екі тәсілде, өзара ... және ... ... ... және ... ие.
Қытай Орталық Азияда белгілі өзгешілік ерекшеліктерге ие
болатын, тұрақты және орнықты дипломатиялық қорларға ие.Қытай ... ... тек жай ... ... сонымен қатар ұлы держава болып саналады.
Белгіленген жағдай Қытайға ... істе ... және ... ... ... факторы болуында құралатын белгілі бір геосаяси ... ... ... қалыптасса да, Қытай бұдан кете алмайды,
қандайда бір жағдайда ... да сол ... ... ... ... аймақта қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... Азия ... ауыстыруға болмайтын серіктесі болып
табылады, сонымен қатар, ... ... ... ... ... 3000 ... ... үш ортаазиялық
мемлекеттермен жалпы шекарасына ие. Бұл ... ... ... ... әр ... үшін ... ... ие, ал оның қамтамасыз
етуіндегі жалғыз серіктестік тек Қытай ғана бола ... ... ... аймақтық қауіпсіздік кепілдерінің бірі.Екі жақты
қатынастар ... және ШЫҰ ... ... ... ... ... ... аймақтың жүйесінің маңызды компоненті болып
табылды.
Қытай ұлы держава ретінде ... ... ... ... ... ... ... береді.Қытай Орталық
Азияға керек және пайдалы ... ... тағы да бір ... болып табылады.
ҚХР- аймақта ұлы державалардың күш балансын ... ... ... ... ... ... ... орталық-азиаттық мемлекеттердің арасында
балансталған және достық дипломатиялық қатынастардың дамуында қолайлы әсер
ете алады. Сол ... ... ... ... Орталық Азия
елдеріне жақын. Қытай аймақта үстемдікке үміттенбейді, әлсізге күшті
болуына ... ... ... ... ... ... ... Ол барлығына бірдей ... әр бір ... мен ... ... ... ... ... Бұның барлығы бірте- бірте халықаралық істерде беделін ... ... ... Азия ... ... Қытайдың маңызды
дипломатиялық ресурстары болып табылды.
Бірақ Қытайдың негізгі дипломатиялық және ... ... ... ... ... болып табылды. ҚХР өзінмен ауқымды
экономикалық ... ... ... ... одан арғы өсудің ... ие. ... ... ... түрде дамуы көршілестерге
ықпалын кеңейтеді. Қытай- аймақ ... ірі ... ... ... ... экономикасына маңызды инвестор қатарына кіреді, ол маңызды
экономикалық қолдау көрсетуде және одан ары ... ... ... ... ... және ... минералды ресурстары үшін
өтілімнің үлкен нарығын көрсетеді сонымен қатар, аймақ ... ... ... ... ... ... ... атқарады.
Орталық Азиядағы Қытай ықпалының күшеюі экономика саласында ықпалының
күшеюіне өтеді,деп сенімді түрде ... ... ... ... ... қатысуын бір мезетте және тез арада кеңейте алмайды. Ол
ұзақ даму ... ... ... ... осал позициясы да бар. Олар ... ... көп он ... бойы ... аймақ елдеімен қатынасы үзілген
болатын, нәтижесінде қысқа ... ... ... мүмкіндік бермейтін терең
жаттылыққа болды. Екіжақты қатынастар базасы әлі ... ... ... Әлі серіктес-ел қоғамында өзара түсінушіліктің төмеңгі дәрежесін
белгілейді, әсіресе орталық- азиялық ... ... ... Қытай жөніндегі ұғымы әлі бұрынғы стереотип бойынша құралады,
алдынғы ұғымдар сақталануда. Тез арада ... ... ... ... ... және экономикалық мүмкіндіктері әлі де шектеулі Орталық-
азиялық елдер тұрғындарының жас ұрпақтар үшін ... ... ... ... үлкен жағымдылықпен ерекшеленеді. Елдер ... ... ... аймақтық шекараның бар болуы-
мемлекетаралық мәселелері мен ... ... ... ... ... ... Азия ... қатынасында үш принципін ұстанады:
«көршілестермен достасу », «көршілестерге сабырлы сезімін ... ... бай ... ... Бұл ... ... ... тән. «Көршілестермен достасу» принципі барлық көршілес
мемлекеттермен ... ... ... ... білдіреді,
«көршілестерге сабырлы сезімін жеткізу» ... ... ... ... қалыпты және қауіпсіз сезіну керек. Қытайдың көптеген
көршілестері ауқымды тұрғындары, үлкен территорисы мен гиганттық қуаты бар
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... ашықтық және шындық, мейрімді қалау арқылы,теңдік ... ... ... ... бұл ... олардың
қауіпсіздігіне сендіруге үміттенеді. «Көршілестерге бай болуына көмектесу»
принципі- Қытай өзінің тез арада ... ... өсу ... мемлекеттер осыдан пайдасын алу үшін ... ... ... ... ... Азия елдерімен Қытайдың қатынасының
негізі экономикалық байланыстарды дамыту болып ... ... ... елдерімен маңызды саяси мәселелер бүгінгі күні жоқ болып саналады.
Шекаралық мәселелер толығымен ... ... ... ... ... ... етіледі.
Қытай барлық елдермен тең, достық қатынастар ұстанады. ҚХР
мен Орталық Азия ... ... ... ... ... 10 жыл
ішінде байқаулы дамуға ие болды. Қытай экономикасының тез дамуына ... ... ... бір ... Бір ... ... қарқынды
экономикалық өсуі олардың алдында көптеген мүмкіндіктер ашады. Басқа
жағынан Қытайдың тез ... ... ... ... өзінің шикізат
шылауына айналдыру салдары қауіпімен байланысқан нақты дискомфорттың
сезінуі ... ... Азия ... экономикасы әлсіз, өнеркәсіп керек
түрде дамымаған, ... ... даму ... ... ... ... ... жетістігі оларды мазасын келтірмеу мүмкін емес.
Бұнда тағы да бір ... ... ... ... жатыр, әрине, орталық-
азиялық елдердің экономикасының құрылымдық ерекшеліктері қазір қалыптасқан
жоқ еді. Олар ... ... ... ... ... Азия ... алудын
алдында да өнеркәсіп және ғылым саласында өте әлсіз дамыған еді, кеңестік
экономика ... ол ... ... ... ... ... ... бірнеше ғалымдар осы үшін қатесін Қытайға артуы, әділетсіздік болып
табылады. Орталық Азия мемлекеттерінің экономикасында ... ... болу ... тек ... ... емес ... ... басқа елдер
қатынасында болып келеді. Батыс мемлекеттері орталық- азиялық елдердің
табиғи ресурстарын әзірлеуде қаражат ... ... ... байланысты Орталық Азиялық елдерімен
өзінің ... ... ... оптимизациялау үшін
тұрақты түрде өзінің құрсын түзету қажет. «Ұлттық» сауда дамуын жалғасуымен
қатар Қытай ол ... ... ... ... ... да
формаларына көп көңіл аудару қажет.
Ерекше көңілді инвестицияға және ... ... ... қажет. Бұл сауда- экономикалық ... ... ... ... ... ... бұл ... ұзақ мерзімдік және
тұрақты қатынастар қалыптастырудын ... ... ... Ол ... ... ғана ... ... қатар, саяси пайда әкеледі.
2.2. АҚШ пен ЕО-тың аймақтағы қызығушылық саясаты
Әлемдік геосаяси ел ... ... ... штаттарының қалыптасу тарихы
кезең-кезеңдерден өтіп, XX ... ... ... ... ... Тек бұл жолда АҚШ тарапынан талай ... пен ... жол ... ... ... ... мүдде үшін ештеңеден
тайынбады. Өткен кезеңдерде әлемдік үстемдікке ... АҚШ ... ... немесе «доллар дипломатиясы» сияқты саясат кеңінен пайдаланып келсе,
енді XXI ғасырдың даму заңдылығына сай ғаламдық ... жету үшін ... жаңа ... оның ... ең ... акпараттық қаруды
кеңінен пайдалануда.
Өйткені, кез келген қоғамның акпаратсыз өмір сүруі бүгінгі күні мүмкін
емес. Тек ... ... ... мен өз ... ... ... және жеке ... саяси, экономикалық,
қорғаныстық, құқықтық, ғылыми, мәдени және басқа да мүдделерінің ... ... ... уақытта ғаламдық және аймақтық ақпараттық торабтар мен басқа да
байланыстық арналарды өзінің мәні бойынша ядролық қаруды жеткізу ... ... ... ... ... ... болады.
Ақпараттық ықпал ету көзге көрінбей, біртіндеп қана ... ... ... ... ... ең ... - оңай жойыла қоймайды.
Ақпараттың негізінде қалыптасқан көзқарасты жою үшін он есе көп ... ... ... ... Сол ... де АҚШ ... осы ... көп
көңіл бөлінуде. XXI ғасырдағы американдық әскери ұстанымда ақпараттық қаруы
- ... күш» ... - ... ... ... ... ... күш-қуатты пайдалана отырып АҚШ соңғы кездері жаңа жаһандық жүйе
құрылып ... ... жаңа ... ел ... ... ... ... пікірі бойынша: «Әлемдік өлшемдегі бірден-бір
қуатты мемлекет ретінде Америка қазіргі сәтте ... ... ... ... ... ... ... - деген ұсыныс-ой тастайды
[7]. Бұл түсінікті де, кезіндегі геосаясатшы Х.Макиндердің сөзімен айтқанда
Еуроазия - жер шарының ... ... ... ... ... [8]. ... ... ие болған мемлекет әлемнің экономикалық жағынан
дамыған үш ... ... ... мен Шығыс Азия, сондай-ақ Таяу Шығыс
және Африка аймақтарының екеуінде шешуші ықпалға ие ... ... ... ... шет ел ... ... туғызып келгені де осы.
Бүгінгі күні қолайлы геосаяси орналасуымен қоса осы ... ... ... ... ... аймаққа деген ынтасын одан әрі
өршіте түсті.
Тек қана, ... Азия ... АҚШ ... ... ... Қытай, Ресей мүдделерімін қайшылыққа тап болуда. Түркия ... ел ... де, бұл ... өзіндік басты рөлге ие болуға
талпыныс жасауда. Әрине, оған Түркияның ішкі саяси тартысы да әсер ... ел ... ... тығыз жақындасуды жақтайтындар мен мұсылман
елдерімен бірге болуды құптайтындар арасындағы тартыс күннен-күнге өршіп
отыр. АҚШ ... ... ... ... мүше ... ... ... айтқанына көнетін мемлекеттің еуропалық қауымдастық ішінде болуы
Вашингтон үшін өте тиімді екендігі белгілі.
Ал, жедел даму жолына түскен Қытай елі ... ... да ... ... ... ... қуатынын өсе тусуі Азия тынық
мұхит аймағындағы АҚШ ... ... ... айқын. АҚІІІ пен Ресей
президенттерінің қатысуымен өтетін жылсайынғы ... ... ... ... (АТЭЫ) мәжілісі әлі күнге дейін басты мақсаты
болып табылатын - ... ... ... ... ... ... жоқ. Сонымен бірге АҚШ-тың ең алдымен АТЭЫ-ны аймақтағы өзінің
ғаламдық саяси мақсатында пайдаланып қалу ұмтылысы да осы ... ... ... тудырмауда. Соған орай аймақта жаңа құрылымның ... ... ... бой ... Бұл ... қалауға Қытай, Жапония, Оңтүстік Корея және Оңтүстік-Шығыс Азияның
он елі ат салысуда. Бұл ретте Қытай мен Жапонияның тығыз ... ... ... ... ... Сонымен бірге, АҚШ Қытайдың
дамуын, экономикалық кеңістігінің кеңеюін өз мүддесіне сай пайдаланудан да
кет әрі емес. ... ... ... ... ... мүддесін Орталық Азияға
бағыттау барысында осы аймақтың түбегейлі Ресей ықпалына түсу ... күш ... ... ... ... «Шанхайлық бестіктің»
«алтылыққа» айналуы, яғни, Ресей, Қытай, Қырғызстан, Тәжікстан, Қазақстанға
енді Өзбекстанның да қосылуы АҚШ-тың алаңдаушылығын тіпті ... ... ... көптеген мақсаттарының арасындағы мүше мемлекеттердің
сыртқы басқыншылықтан қорғану үшін елдерді үйлестіруді нығайту бағдары шын
мәнінде осы ... көз ... ... хақ. ... ... ... тек ... ғана емес, сондай-ақ басқа да орталықазиялық
елдер өз ... ... ету ... ... және жоқ
дегенде аздаған экономикалық сәттілікке қол жеткізуге сенім артуда. Олар
төбелерінен ашылатын ... ... ... болары, таңқаларлық жәйт
емес. Бұл аймақтың бетке ұстарлары ... ... бері ... ... гөрі ... әлде ... лайықты деп есептеуде. Бұл үлгінің түпкі
ұғымы- ... ... ... ... кеңестік республикалар өз тәуелсіздіктерін алған
бойда аймаққа Батыс тарапынан ... ... және ... ... ... арта ... болатын. Халықаралық қаржы институттары -
Халықаралық ... қор, ... банк ... даму
бағдарламаларымен Орталық Азияға ене бастағаны белгілі. АҚШ Қазақстандағы
мұнайгаз өнеркәсібіндегі ірі ... елге ... ... және ... ... миллиондық әскери көмегін ұсынды. Сол
сәттегі өз ... ... аса ... ... ... ... орнын иеленуге ұмтылғандардың арасында АҚШ алдыңғы шепте болғаны
әйгілі.
Ал,әлемді дүр сілкіндірген 2001 ... 11 ... ... ... ... Азияға тікелей әсер етті десе болады.
Ауғанстан ... ... ... ... ... ... ... соғыс жарияланды. Орталық Азия елдерінің жетекшілері лаңкестікке
карсы соғыста американдық әуе күштеріне өз әуе кеңістіктерін пайдалануға
беруге дайын ... ... ... ... ... орталықазиялық
елдер американдық халықаралық лаңкестікпен күресу шараларына қатысушылар
елдер болып шыға келді.
Орталық Азия елдерінің ішінде Өзбекстан ... ... АҚШ пен өз ... ... ... жөнінде, сондай-ақ арнайы американдық
әскери әрекеттер үшін әскери тірек мекенін беру келісіміне кол қойды. ... ... ... атты ... ... мекені еді, оның маңыздылығы
Ауғанстанның солтүстік шекарасына 250 шақырым қашықтықта орналасуы. ... ... ... ... ... ... мекеніне айналды. Сол
кездегі АҚШ-тың Мемлекеттік хатшысы Колин Пауэлл Өзбекстанды «лаңкестіктік
бірлесімге карсы негізгі серіктесіміз» деп ... Сол ... АҚШ ... 8 ... ... ... көмек қарастырылды. Ал,
Өзбекстанның оңтүстігіндегі осы Ханабад әскери тірек мекеніне АҚШ-тың ... ... ... 1500 жауыңгері жайғасты. Өзбек әуе
кеңістігінде ... ауыр жүк ... ... бола ... әйгілі.
Өз кезегінде бұл Ресейдің Ауғанстан бағытындағы ықпал ету кеңістігіне
шектеулік етті. Ал, осы аймақтағы Тәжікстан ... ... ... ... жақын одақтасы болып табылатын Ресейдің келісімімен АҚШ пен Ұлыбритания
бастаған Ауғанстандағы ... ... ... ... нышаны ретінде Ауғанстан шекарасындағы бұрыңғы кеңестік үш
әскери тірек мекенін, оның ішінде ауғандық ... 100 ... ... ... ... тірек мекенін де ... ... ... ... ... бұл ... ... ретінде
американдықтар тарапынан тәжіктерге ондаған миллион долларлық қаржылай
көмекке уәде берілген болатын. Сондай-ақ, Қырғызстан да ... ... іс ... ... түрде қолдау көрсетті. Соның айғағы
ретінде Қырғызстан астанасы Бішкек ... 35 ... ... ... ... бірлесімге мүше-елдер ұшақтары үшін пайдалануға
беретіндігін жария еткені белгілі. ... да ... ... ... қатарында халықаралық лаңкестікке қарсы бірлесім
құруды қолдайтындықтарын және АҚШ-қа әскери жағынан да ... ... ... ... ... 2001 ... 29 караша күні Мәскеуде
ТМД-ның кеңесіне қатысқан Қазақстан Президенті Н.Назарбаев баспасөз-
мәжілісінде ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан аумағында орналастыруға дайын екендігін
мәлімдеген болатын [10].
Ал, бұл аймақта ... ... ... ... да ... және ... ... жасалынған қысымның нәтижесінде өзінің негізгі
әскери тірек мекендерінің бірін жалға ... ... ... ... ... нәтижесінде, АҚШ-тың Өзбекстанмен ресми түрде
стратегиялық одаққа түсуі, Орталық ... ... ... жаңа өзгеріс
әкелді. 11 қыркүйектегі оқиғаға дейін Нью-Йорк пен Вашингтонда Ресейдің
оңтүстік шекарасына ... ... ... ... ... орналасуы
мүмкін деу тіпті де санаға сыймайтын жәйт еді. АҚШ-тың Өзбекстанда әскери
орналасуы XX ғасырдың екінші ... ... ... қазіргі әлемде
енді үстем етпейтіндігінің басты ... ... ... ... ... дәуірдің» кұрдымға кеткені.
Егер АҚШ осы аймақта мәңгі калуды ... ... ... ... АҚШ үшін ... соғыстың» соңғы дәуіріндегі Пәкістан
«ойнаған» рөлге ие болады. Тіпті АҚШ бұл аймақтан ... ... ... ... ... ... ... түседі, өйткені АҚШ
Өзбекстанға ұзақ ... ... ... ... ... ... мәнінде, Орталық Азия АҚШ үшін тек Ауғанстан шекарасына жақын
жатқандықтан ғана ... ... ... жоқ, бұл ... ... ... орналасуын нығайтуға мүмкіндік туған еді. Бұл аймақтағы
геосаяси мүддесінің Ресей мүддесімен түйісуі, Ресей жағына да кейбір тиімді
мүмкіндіктер туғызғаны ... Сол ... ... АҚШ пен ... ... ... ... пайда болуы, Ресейдің шешендік мәселені
халықаралық лаңкестікпен байланыстыруы, орталықазиялық елдердегі шетелдік
мұнай компанияларына қатысты ұстанған катаң ... ... ... бір ... ... ... мойындатуға мүмкіндік туғызды.
АҚШ-тың Өзбекстан мен Тәжікстанньң оңтүстік шекараларына орналасуының,
Ауғанстанда өзіне адал үкіметті орнатуының арқасында АҚШ ... ... ... шығу ... ... ... сыртқы шекарасын
жартышеңбермен қамтыды десе болады. ... ... ... ... ... тірек мекендері, сондай-ақ Тайвань,
Үндістан, Пәкістан мен Ауғанстан арқылы Орталық Азия мен ... ... ... - ... ... айды кұрайды.
Ұлы Қытайдың Американы ... ... ... ... ... өте қажет, сондықтан «Еуразияда американдық ... ... ... ... мүмкін емес,
Азияттық құрылықта Американың геостратегиясы болмайды, өз ... ... ... ... ... ... [12].
Дегенмен де, Американың Ауғанстандағы іс-әрекеті оның бүгінгі күні
ешкіммен санасқысы келмейтін ... ... ірі ... ... дәлелдейді. Ауғанстанда берік бекінген АҚШ өз ықпалын тек
Ауғанстан аймағында ғана ... ... ... ... ... Азия
елдеріне де ықпал етері сөзсіз. Бұл аймаққа ... ... көз ... бір басты себептері - ол аймақтың шикізаттық қоры, яғни ең ... мен ... ... ... ... Орталық Азияның геосаяси және геоәскери орналасуы АҚШ-тың
ауғанстандық ... ... ... да ... ... ие
болғандығының куәсі болдық. Өз кезегінде ... ... ... ... ұлттық мүдделері мен карлжы-экономикалық ой-
тұжырымдарының тұрғысынан алғанда, АҚШ ... ... әуе ... мен
әскери тірек мекендерін пайдалану жөніндегі ұсыныс-өтініштерін ... ... ... ... ... ... қарсы соғыста одақтас
болуының салдарынан, аймақтағы АҚШ-тың ... ... ... келе ... ... бірге, Еуразия орталығындағы басымдылық АҚШ-
тың ... таяу ... ... ... ... ... және Орталық Азия елдерінде ықпалының күшеюіне әкелері анық. Яғни,
АҚШ өз саясатын барлық ... ... таңа ... ... Одағы
Кеңес Одағының ыдырауы Еуропа Одағы үшін жаңа ... рөл ... ... Саяси мақсаттарға қол жеткізу үшін ЕО-тың Орталық Азияға
қатысты ... ... ... орындалуына байланысты:
• посткеңестік кеңістіктің тұрақтьлығы;
• экономикалық көмек беру;
• плюрализм, демократия, нарықтық қатынастарды жақтау.
Бұл ... ... ... ... ... жүзеге асуьмен бірге
халықаралық, еуропалық ұйымдар арқьлы қысым жасаумен жүзеге асты. Еуропа
Одағының негізгі ... ... ... ... ... қол койып, сол аркьлы Еуропамен ... және ... ... ... ... Орталық Азия мемлекеттеріндегі
саяси ... ... ... ... ... ... ... әлі толық қалыптаспағаны және нарық қатынастардың
орнықпағаньна көзі ... ... ... әлеуметгік тұрақтылықты
шайқайтындай факторлар пайда ... ... ... бағыттары айқындала
бастады. Осы кезде ЕО-тың геосаяси мүдделері, Орталық Азияның тұрақтылығына
тікелей байланысты екендігі анықталды. Қазіргі таңда көрініс ... ... ... арасындағы жағдай мынандай үш фактор негізінде даму үстінде:
ЕО-тың ... ... ... посткеңесттік кеністікке ЕО-тың әсерін
күшейтіп, қауіпсіздік саласында бірегей еуропалық ... ... ... осы ... ... белсенді саясатының әрекеттері жалғасын
табатыны түсінікті. ... ... ... ... ... Ресей, Қытай секілді ірі ойыншылар арасында аймақтағы ықпал
үшін ... ... ... Ислам елдерінің Орта Азиядағы сыртқы саясаты
Континенттік державалардың ішінен аймақ күшті полюс ретінде
Иран болуы мүмкін. Тегеран маңызды түрде ... екі ... ... ... қызметін айқын түрде белсендіруде. Иран Түркіменстанда нақты
түрде көрсетілген сонымен ... ... ... ... бірі
болуына үміті бар. Этникалық жақындық ... бұл ... ... ... да, бірақ менің көзқарасымша, иран -тілдес мемлекеттердің және ... ... ... ... ... альянс құру
мүмкіншілігінің ... мен ... ... ... қарамастан,
екі елдегі ішкі саяси режимдерінің объективті эволюциясы ... екі ... ... ... ... алып ... қажетпіз
және одан ары Ташкенттің Тегеранның ықпал орбитасына кіруі мүмкіндігін де
алып тастамау қажетпіз. Сондықтан ... Иран ... тағы да бір ... ... ... Иран мен Өзбекстан ұзақ уақыт ... және ... ... реттеуінде негізгі мәселелер қатары
бойынша қарама- қарсы позицияда болатын.
Бейбітшілік ... ... ... ... ... Ауғанстандағы және Тәджікстандағы ішкі саяси ... ... және ... ... ... ... ... Дегенмен, Ташкент Тегеранан шығатын барлық инициативаларға айрықша
түрде суық ... ... ... ... ынтымақтастық
ұйымның (ЭЫҰ)мүше- мемлекеттерінің саммитінде ... ... ... ... каналы ретінде қолдану үмітімен ... ұйым ... ... ... -да бір ... ... ... қабылдайды.
Болашақта аймақтық таратылымда Иранның орны маңызды болады
деген болжам бар. Бұл ... Азия мен ... ... ... ... жеке ... ... потенциялын белсенді түрде
ұлғайтуда және аймақтық лидерлікке талпынуда. Саяси механизммен байланысқан
Иранның ... ... ... ... Азия елдері үшін тартылыстың
мықты орталығы етуіне қабілетті. Тегеранға қатысты Вашингтонмен өткізілген
изоляционизм тәжірибесі, менің ойымша, прагматикалық ... ... ... ... ... ... және геосаяси ықпалмен
байланысқан ынтымақтастықтан Орталық Азия ... ... ... ... емес.
Анкара, бұған байланысты, бұл үмітке қарсы әрекеттер жасауға
белсенді түрде талаптануда. Бірақ ... ... ... ... жақындық
стратегиясын эффективті экономикалық механизммен толықтыра алмаса, онда ол
аймақта геосаяси аутсайдер болады.
Исламабадта комукининациялық ... ... ... ... ... ... пен ... ықпалдағы нишаның орнын басып
алуына үміттенеді. Бұл стратегияның жүзеге асыруы ең ... ... ... мәселелерін сосын «ауған» факторының төзу ықпалын
сынайды.
| ... ... ОРТА ... ... ... ... ... геосаяси өзгерістер жағдайындағы жаңа интеграциялық
ұсыныстар
Акбаршо Искандаров,Тәжікстан Республикасының ... ... және ... ... саяси ғылымдарының
кандидатының пікірінше, ... ... ... ... ... қарайды. Түрлі көпжақты құрылымдардың пайда болуын
сарапшылар мүше-мемлекеттердің осы ... ... ... ... ... ... ... пайда болуда деген болжам айтуда.
Егер біз Орталық Аияға көңіл бөлетін болсақ, біз оған ... ... ... ... ... ... қажет.
Сондықтанда интеграциялық ұйымдардың құрылымы мен саны ... ... ... ... ... ... ... сайын
интеграциялық жобаларға жаңалары қосылып отырады. Соңғы екі ... ... мен ... ... ... ... ... үш ұсынысты
байқауға болады. Бұл – 2005 жылдың ... ... ... Н. ... ... ... ... одағы, АҚШ-тың
«Үлкен Орталық Азия» жобасы және ... Азия ... ... диалогы.
Бір ескеретін мәселе, осы ұйымдарды жобалауда ұсынушы жақ ең ... ... ... ... ... ... жаңа ... бұл идеология
немесе принциптер емес нақты мүдделерден туындап ... ... ... ... аймақтан тыс мемлекеттердің бай табиғи қорды, яғни
отын-энергетика көздерін бөлуге ықпал етуге негізделген.
Осы тұста ... ... ... және болашағымен көпшіліктің
назарын аудартқан, Қазақстан ... ... Н. ... мемлекеттерінің одағын құру жөніндегі ұсынысы іс жүзіне ... ... ... ... ... тиімді
интеграциялануларында, ... ... ... ... арттыруда маңызды фактор болмақ.
Бұл ұсыныс аймақ ... ... ... ... ... отырып
біртіндеп интеграция мәселесін шешуге, экономикалық реформаларды үйлесімді
іске асыруға, еркін сауда ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетудің ортақ нарығын қалыптастыруға, сонымен қатар
Еуропалық Одақ сияқты ортақ валютаны ... ... ... еді. ... Н. ... айтуынша өзі ұсынып отырған құрылымды құру аймақта ұлы
державалар арасындағы ... ... қол ... ... отыр ... ... Одақ ... саяси және экономикалық бірлестік
емес, керісінше ұзақ мерзімге ... ... ... ... экономикалық жоспардағы интеграциялық мәселелерді ... ... ... ... орган.
Н. Назарбаевтың интеграциялық үрдістердің инициаторы ретінде бұл
алғашқы ұсынысы емес екенін атап өткен жөн. Ол КСРО ... ... ... ... шеңберіндегі байланыстарды сақтауға шақырған. Ал 1994 жылы
ТМД алдында қызметін тоқтану ... ... ... үшін нақты
шешімдер қабылдау қажеттігі тұрған шақта, Н. ... ... ... жалпы оң баға алған Еуразиялық Одақ тұжырымдамасын
ұсынды. Онда біртіндеп бір ортақ мемлекет құру ... ... ... ... сосын өкілеттікті – Атқарушы хатшылыққа ... ... ... құру айтылған. Ал түбінде азаматтығы, бюджеті бір,
ортақ қаржы органдары бар Одақ құру ... [15]. ... ... ... ... қоғам тек ұжымдық біругу арқылы сәтті
жаңаруға қол жеткізе ... ... ... біз ... ... ... ... осы мәселеде оң шешім табуға тырысуда, бірақ одан әлі қандай
да бір нәтиже шыққан жоқ. Жаңа жағдайда экономикалық ... іс ... ол ... қала ... деп атап ... [16]. Яғни, бұл
жерде бұрынғы КСРО-ның әкімшіл-әміршіл экономикасын қалпына келтіру туралы
әңгіме қозғап ... жоқ, ... ... ... бірлесіп шығу
әдісін, қалыптасқан шаруашылық байланыстарды ... ... ... ... негізделген жаңа түрін қалыптастыру жөнінде әңгіме
қозғалуда. Бірақ ол кезде Н.Назарбаев ... ... Одақ ... ... оның шынайылығы мен болашағының зор екендігіне қарамастан
ТМД басшыларының ... ие ... ... ... осы ... ... ұсыныстар, яғни көпдеңгейлі және түрліжылдамдықтағы
интеграциялық принциптері Достастық шеңберіндегі интеграциялық үрдістердің
дамуына белгілі бір ... ... ... ... ... ... қажырлығы мен
табандылығы оны өз мүмкіндіктерін біріктіруге нақты әлеуттері жеткілікті
елдердің ... мен ... ... ... ... шығарды. 1999 жылы қыркүйек айында Қазақстан, Қырғызстан, ... ... ... мәдениет және ғылым қайраткерлерінің халықаралық
кездесулері барысында сөйлеген ... ... ... ... ... ортақ кеңістік қалыптастырудың маңыздылығын жеткізді:
«Біздің стратегиялық экономикалық мақсатымыз – бұл ... ... ... ... ... тұтас валюталық одақ және ... ... ... деп атап ... ... Орталықазия елдері одағын құру туралы ... ... ... ... күні аса ... бұл ... болашақта
аймақ мемлекеттерін әлемнің негізгі ойыншыларының қатарына қосатын шынайы
құрылымға айналуы әбден мүмкін. Егер бұл бастама ... іс ... ... ... ... үшін аса тиімді жоба болар еді.
Орталықазия елдері ... құру ... ... зор ... оны ... ... факторлармен байланысты болуда.
Бұл, біріншіден, аймақ мемлекеттерінің тұрақты дамуын қамтамасыз ету
мақсатында ұлттық экономикалардың қорларын біріктіру оң ... ... ... ... ... ... ... тиімді әрекеттесулері
елдердің саяси жүйелерінің тұрақтылық пен баяндылықтың кепіліне айналуына
жеткізеді.
Екіншіден, ... ... ... ... әр бір мемлекеттің артықшылықтарын тиімді пайдалануға мүмкіндік
беретін белгілі позитивті факторларға тікелей байланысты. Олардың қатарына
этникалық, ... ... ... ... ... жатады.
Мысалы, энергетикалық және көлік ... ... жүйе ... ... ... Н. ... ... іске асыруға айталықтай ыңғайлы
жағдай қалыптасуда. Аймақ мемлекеттерінде ... ... ... ... ... ... келеді. Елдерде дамудың маңызды
тұстары бойынша интеграцияның қажеттілігі жөнінде түсінік ... ... ... ... ... ... сезінуге мүмкіндік
беретін тәжірибе жинақталған.
Бірақ, тәжірибе көрсеткендей, жоғарыда аталған оң ... ... ... үшін ... ... ... ... даму
барысында дербес ұзақ жол жүріп өтті және ... көп ... ... ... мен ... өтудегі тұжырымдамалары әр алуан. Саяси
жүйелерінде де ... ... бар. ... жаңа одақ құру ... ... ... ... факторларды да ұмытпаған жөн.
Экономикалық реформалардың қарқынындағы айтарлықтай ... ... ... ... ... ... қалыптасқан кең көлемдегі
басқару жүйесін ... ... ... ... ... ... ие бұл ... таңда саяси фактор болуда. Бұл жерде бастысы
мемлекет басшыларының саяси ерік ... ... ... ... түрлі қиындықтар кездесуі әбден мүмкін. Бұл ... ... Н. ... ... ... іске ... пайда болған
қиындықтарды жеңу үлкен ... ... ... ... ... ... ... мүше мемлекеттер Еуро Одақ мемлекеттеріне
қарағанда ұйымшыл жақынырақ болуы қажет. Ол үшін ... ... ... ... ... ... кезеңінде, бірігуге кедергі
келтірген басты факторлардың бірі, ... ... ... талас болса, бүгінгі таңда ондай мәселе күн тәртібінде жоқ.
Қазақстан ... ... ... ... оның ... ... ететін интеграциялық институт құруға болатын ... ... ... Тек ... ғана ... Одақ шеңберінде интеграциялық
үрдіс дами алады. Ал басқа жағдайда оны ... ... ... ... тұр. Бұл ... ... нәтижелерге қол жеткізу үшін басты
назар аударатын мәселе, үкіметтердің бір-біріне сенім арту деңгейіне, ... ... ... ... болмақ. Егер әр бір мүше мемлекет
кез-келген мәселе бойынша вето құқығына ие болатын ... ... да ... Бұл ... бірлестік шеңберінде ... іс ... ... ... мықымдап, осы шешімдердің басқа ұлттық
заңдардан басым тұратындай етіп анықтап ... ... Азия ... ... ... ... ... қарастыру барысында, Америка Құрама ... ... ... ... ... ... және ынтымақтастық бойынша
серіктестік аймақтық форумын атамай кетпеуге болмайды. Бұл АҚШ ... топ ... ... және іске ... ... тұрады.
Жобаның жалпы сипаттамасы 2005 жылдың жазында танымал ... ... ... ... Азия үшін ... ... Ол ... орталықазия аймағында аймақтық қатынастардың
жаңа жүйесін қарастырған, яғни оған ол ... ... және ... ... байланыстыратын мемлекет ретінде ұсынады. ... ... ... ... қол ... үлкен жетістіктер,
Ауғанстан үшін ғана емес, барлық Орталық Азияға үлкен мүмкіндіктер ... ... ... ... және ... ... тиімді нарықтық экономика
орнатқан, мемлекеттік басқаруларын ашық және ... ... оң ... ... ... мемлекеттердің қауіпсіз аймағына
айналуына мүдделік танытып отыр [18].
Соңғы кездері түрлі деңгейде ҮОАЫ ... ... ... ... Жоба ... интеграциялық үрдістерді дамыту үшін Әлемдік
Банк, Азияның даму банкі, АҚШ-тың ... және даму ... ... даму ... және т.б. өз ... ... [19].
АҚШ-тың мұндай жобаларды ұсынып, белсенділік танытуы оның осы аймаққа деген
қызығушылығын және оның ұзақ ... ... ... ... ... ... бұл жоба ... Азия елдерінің ұлы көршілері
Ресей мен Қытай бағытын әлсіретіп, олардың аймақтағы қатысулары мен ықпалын
бәсеңдетіп, ... жаңа ... ... Орталық Азия елдерінде шоғырланған
бай қазба байлықтарын өз мүддесіне сай тиімді ... ... ... ... ... ... ашық жауап қайтарған жоқ, басым бөлігі
әліптің артын бағуда. Тек Қазақстан ғана өз ... ... ... Қазақстан АҚШ-тың Үлкен Орталық Азия жобасына, егер ол аймақтағы
қауіпсіздік пен тұрақтылықты сақтауда және ... ... ... ... ... ... ... Бұл мәлімдеме сарапшы ... қызу ... ... Өйткені бұл мәселе шынымен де жетірет
өлшеп, бір кесуді қажет ететін мәселе. Сонымен қатар, бұл ұсыныс болашақта
геосаяси ... ... тап ... ... ... ... ... осы бағыттағы тағы бір ... ... ... ... ... ол АҚШ үйлестіріп отырған «Орталық
Азия қосылған Жапония» диалогы. Жапония ұсынған осы ... ... 2004 ... ... ... ... ... ресми тұлғаларының пікірінше, қатар екі ... ... ... ... ... мен ... ... әр бір
мемлекетімен жеке екі жақты қатынастарды нығайту және жалпы Жапония ... ... ... дамыту.
2005 жылдың наурызында Диалогқа қатысушы ... ... ... ... бекітті: саяси диалог; аймақішілік ынтымақтастықты дамыту;
бизнесті қолдау; интелектуалды диалог; мәдени байланыстар мен Орталық Азия
мемлекеттері мен Жапония ... екі ... ... ... ... ... Жапония Үкіметінің 1997 жылы «Ұлы Жібек ... ... ... ... ... ... 2001 ж. 11 ... оқиғадан кейін, бұл бағдарлама қарқынды
дами түсті. Бұл бағдарлама алғашында негізінен экономикалық ... ... ... ... ... түсіп, бағдарламаның мақсатына ланкестікпен
күрес қосылды. Аталған бағдарлама ... ... ... ... ... ... ... көлемі 1990 – 2004 жылдар
аралығында 2,5 млрд. АҚШ долларын ... ... ... ... және ... құрылымдарды жетілдіруге, кадр даярлауға
жұмсалған. Жапония аймақ ... ... ... ... ... өз ... бәсеңдеткен емес.
Жалпы аймақ мемлекеттері үшін бірігу олардың тиімді ... және ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Орталық Азия мемлекеттеріне қарама-қайшы келіп тұрған күрделі мәселелер,
аймақ ... ... ... ... ... . ... Республикасының Орта Азиядағы негізгі ұстанымы
Бүгінгі күні Қазақстанның суверенитеті ... ... ... ... кезде,Халықарылық қоғамдастық Қазақстанның неге
қабілеттілігін тексермейді,керісінше біздің ... ... ... ... ... дипломаттарының тырысуы
маңызды рөлдің бірін атқарған болатын.
Сувернитет алғаннан кейін, халықаралық ұйымдар қатарына ... өзі үшін жаңа жеке ... ... ... ... ұлттық
қауіпсіздік, әлемдік экономика мен әлемдік қоғамдастыққа ... ... тап ... ... ... үшін істе ... және саяси
кеңістіктің белсенді қызметтегі жақты халықаралық ... ... ... ... ... ... жаңа жағдайға жету үшін
жаңа идеология қажет. Оның алғашқы ... ... ... ... ... ... және ... әдісі алғашқы жемістірін беріп те
қалды. Қазіргі таңда Қазақстан БҰҰ-ның тең құқылы мүшесі болып табылады. ... тен ... әлем ... ... ... уақытта Қазақстан
Республикасымен дипломатиялық қатынастар орнатқан келесі ... ... ... Австрия, Канада, Қытай, Куба, Египет, Франция, Грузия,
Германия, Ұлыбритания, Венгрия, Үндістан, Индонезия, Иран, Италия, Жапония,
Изралиль, ... ... ... ... Бірлескен Эмираты, Оман,
Пәкістан, Палестина, ... ... тақ ... ... ... Тәжікстан, Түркия, Ресей, АҚШ, Өзбекстан, Украина, Финляндия,
ЮАР және ... да көп ... ... ... ... қоса, республика Еуропа мен Азиядағы саяси жағдайдың гармонизатор
функциясын атқара бастады. Нақ ... ... пен ... ... пен ... ... ... мен Азербайжан арасында, Кавказ бен
Ресей арасында, коммунистер мен демократтар арасындағы қатынасында ... ... көп ... ... ... ... табылады,
Ауғанстанды, Азербайжанды, Орталық Азия елдерін, Пәкістан мен Түркияны
біріктіретін (БҰҰ) ... ... ... ... ... және
Қауіпсіздік ұйымы (ЕЫҚҰ),Халықаралық Валюта Қоры (ХВҚ), Дүниежүзілік ... даму және ... ... банк ... ... даму
банкі (АБР), Ислам конференциялық ұйым (ОИК), Экономикалық ынтымақтастық
ұйымы (ОЭС).
1992 жылы ... ... ... ... жөніндегі келісім қабылдады, Алматыда өзінің өкілділігі бар.
1995 жылы Қазақстан «Бейбітшілік үшін ... атты ... ... Азия ... ... нығайтуы қазақстандық сыртқы саясатының
өзгеріссіз приоритеті ... ... ... ... ... ... қолдаған және келешекте қолдайды,әсіресе халықаралық
терроризмен,экстремизмен және нашақормен күресінде қолдауда.
...Жақында ЕврАзЭҚ пен ОАЫ ... ... ... ... ... ... одан әрі қажетсінеді.
Қазіргі кезде Орталық Азия ... ... ... аударуда.Біздің
серіктестер диалогтың механизмін «Жапония+Орталық Азия», «ЕО+Орталық
Азия»,АҚШ пен Орталық Азия мемлекеттері ... ... және ... ... ... ... ... болатын.Барлық
осы инициативалар Орталық Азия елдері халықаралық аренаде талап етілуі
мүмкін,өз ... өкіл етуі және өз ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының рөлі өте маңызды ... ... ... орны мен рөлі жөнінде «дөңгелек ... ... ... көзқарастарын белгілеймін.
Тәжікстан Республикасының президенті және Тәжікстандағы Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... «Орталық Азиядағы жағдай: ... орны мен ... атты ... байланысты «дөңгелек үстел»
өткен болатын. «Дөңгелек ... ... ... ... саясаттанушылары,республика
парламентінің депутаттары,Қазақстанның,Ресейдің,АҚШ-тың, Иранның,Түркияның,
Францияның дипломатиялық миссияларының өкілдері ... ... ... ... ... ... уақиғасы орталық-азиялық аймақтағы
лидерлікке күресінің тоқтатылуына әкелді, Өзбекстан бұл ... ... ішкі ... шешуге кіріскен болатын.Аймақтық лидерлік
Қазақстан пайдасына шешілген ... Бұл ... ... ... ... ... ... Абдуғани
Мамадазимов айтқан болатын,талқылаудың қатысушылары бұл мселені ... ... ... айқын факт екенін мойындайтын болды.
Стратегиялық зерттеулер Орталығының (ЦСИ) ... ... ... Шариповтың пікірінше,Орталық Азия аймағы бірте-бірте
өзіншіл жеткілікті болуда және экономикалық ... ... ... ... бұл ... жағдай тұрақты сипатқа ие.Аймақ ... ... ... ... және әрбіреуінің ұлттық
мүдделеріне жауап беруі маңызды болып табылады.
Тәжікстандағы ... ... ... және ... ... Ерлан
Абілдиевтің пікірінше, «әлемдік геосаясат деңгейдегі жалғасып жатқан
өзгерістер Орталық Азиядағы жаңа ... ... ... ... ... ... ... сыртқы шектен жалпы евразиялық
кеңістіктің геосаяси координат ... ең ... ... ... ... ...... аймақтың елдері (ОАР)Қазақстан Республикасының ұлттық
мүдделер саласына кіруде, - деп жариялады елші, - ... ... ... ... нарығын өкіл етеді,этникалық қазақтардың
көбісінің ... жері ... ... бұл елдердің басқа
мемлекеттермен тауар айналымының маңызды бөлігі ... ... ... ... ... асырылады».
Қазақ дипломатының пікірінше, «Қазақстанмен жария етілген, ... ... ... әсер ету саясатынан аймақта болып жатқан
процесске өтуді талап етеді, яғни ... ... ... бұл
процесстерге тікелей қатысуында орта және ұзақ ... ... ... әзірлеуге талап етіледі.
А.Мамадазимовтың пікірінше,Қазақстан аймақтық ... ... ... ... реттеудің және аймақтық келісімге жетудің алаңы
болу қажет».Ол бұл процесске ұлы державаларды қатыстыруға ...... ... ... ... екенін ерекше белгіледі.
Атақты тәжік саясаттанушы Рашид Абдулла ОАР-дың интеграциялануына қатты
наразылығын білдірген ... ... үшін ... интеграция – этникалық
өлім болып табылады.Бұл барлықтарының бірлесуін ... ... және ... даму деңгейі бойынша мүлдем әр-түрлі болып
келеді.Сонымен қатар, ... ... ұлт үсті ... пайда болуын
жорамалдайды. Бұл жерде Евразия аймағындғы ... ... ... ... Азия – бұл ... ... кіші және
еріксіз компоненті».
Бірақ ол тап сол сәтте жаңа геосаяси құрылымның құрылу қажеттілігін айрықша
баса белгіледі: «жеке ...... ... ... ... Бұл жағдайда
Қазақстан бұл жерде лидер болуы мүмкін
Ол Қазақстан өкілетінің ... ... ... қарады: «Бәрібірде
Қазақстанды ЕҚЫҰ-да бұл мемлекеттегі ... кино - ... және ... ... ... ... Халықаралық қатынастар мен
ұйымдарда беделді орын алу үшін «көпір» емес , жеке мән, яғни ... ... ... ... ... келе ... Азия ... ішінде тек қана бір ,
Қазақстан өзі бүгінгі ... өмір ... және ... ... ... өз ... ... ежелгірек және жақсырақ? Орталық
Азияның ішінде ең ... ... ... ... ... ... Азия аймағында лидер деп атасам қателеспеймін деп
ойлаймын
Қорытынды
Кеңес Одағының ыдырауы ... және ... ... ... ... әкелді. Еуразиялық континенттің орталығында бес жаңа
тәуелсіз мемлекеттердің: ... ... ... ... ... пайда болуы жаңа халықаралық-саяси аймақ – Орталық
Азияның қалыптасуына бастама болды. Жаңа аймақ ... ... ... Қытай,
Иран, Түркия, Пәкістан және халықаралық қатынастардың ғаламдық акторларының
қызығушылықтары тоғысатын аумақ пен сыртқы саяси әрекеттестіктегі ... ... ... мұншама қызығушылықтың астарында не бар?
Біріншіден, Орталық Азия өңірі Еуразияның кіндігінде орналасуы ... ... ... ... ... пен ... ықпал ететін
стратегиялық маңызға ие болып отыр. Екіншіден, өңірдегі әрбір ... ... ... ықпал құрлық кеңістігіндегі күштер арасалмағын
бұзуы ықтимал. Үшіншіден, осы өңірде әлемдік мәні бар ... ... бай ... ... ... деген қажеттілік еселеп артып отырған
заманда соңғы қатардағы фактор болмайтындығы түсінікті. ... ... ... – АҚШ, ... ... ... ... қатар ірі
мемлекеттер тізіміндегі Түркия, Жапония, Пәкістан да ... ... ... ... ... ... дәліздерінің түйісер тұсында
орналасуы және ... ... ... ... ... ... ... арттыра түсуде. Айталық, Орталық Азия
елдері Иран арқылы Парсы ... шыға ... ... ... мен
Пәкістан арқылы Үнді мұхитына, ал Қытай арқылы ... ... жол ... Азия ... ... ... кейін жаһандық және аймақтық
акторлардың жіті назарына ілігуінің жағымсыз ... бұл ... ... ... ... ішкі және ... ... жүргізу үрдісінің
сыртқы әсерлерден қорғансыз, көп ... ... ... ... ... Аймақта халықаралық қатынастар жүйесінің және жеке мемлекеттердің
ұлттық мүдделеріне ... ... ... ... әлі ... ішкі факторларға бағынудан көрі сырттан келетін талаптарға икемделу
жолымен жүріп келеді. Орта ... ... ... ... деп
санайтын мемлекеттер мен бірлестіктердің аймақ елдерінің ... ... ... ... ... ... жүйесіне тигізіп
отырған әсері терроризм, саяси тұрақсыздық, ... және ... ... ... ... ... ... көп факторлы сипаты жаңа ХХI-ғасырдың басталуымен жаңа
сатыға ... ... 2001 ... 11-қыркүйектен кейінгі халықаралық
лаңкестікпен күресудегі Ауғанстанда жүргізген операциялары, Қырғызстан,
Тәжікстан, Өзбекстанға ... ... ... ... ... ... мен халықаралық қауымдастықтың Орта Азияға деген ынтасын ... ... осы ... ... саясатының халықаралық
қатынастардың орталықазиялық ... ... ... ... ... ролі ... Онымен бірге одақтастары да аймақтағы саяси
қызығушылықтар өрісіне ... ... ... ... ... Қырғызстан елдеріндегі әуе базаларына өз ұшақтарын қондыруға
келісімін алып, оның ... ... ... ... аталған елдердің
Ресеймен арада салқындай бастаған қарым-қатынастарын қайта ... ... ... ... ... және ... ... доданың тынысын аңғартты /20/.
Орта Азия аймағының геостартегиялық мәнінің ... ... ... ... ... ... алғаннан кейінгі 5-6 жылдың
ішінде аймаққа қызығушы мемлекеттер мен топтар Орта ... ... ... ... ... құлшыныс білдіре қойған жоқ. АҚШ,
Еуроодақ елдері мен трансұлттық ... ... ... ... өзгертпеу мақсатында ортаазиялық мұнай мен газ көздерін бақылауда
ұстап отыруға тырысты. Ал ХХ-ғасырдың соңғы жылдарында әлемдік экономикалық
дамуда жаңа ... күш алуы ... ... өзгертті. Ресурс
тапшылығының қатты сезіле бастауы, ... ... қоры ... ... ғылыми мәліметтер мен болжамдардың жариялануы, ірі
мұнай шығару елдердің әлемдік нарықты шайқалтып отыратын тұрақсыз ... ... тағы да Орта ... ... ... ... ... әлемдік акторлардың осы аймаққа қатысты саясатындағы
экономикалық ... ... ... қызығушылықтан асырып түсірді деуге
болады. Осы тұрғыда аймақтың тасымалдау мүмкіндіктеріне жіті ... ... ... ... жетілдіруге инвестициялар
құйыла бастады. Геоэкономикалық соғыстар (табиғи ресурстар, нарық көлемдері
үшін ... ... ... ... ... туралы ойлар негізсіз
емес екендігін ескерсек, бүгінгі күні Орта Азия сол ... ... ... бірі болып отыр деу артық емес.
Аймаққа әсер етуші сыртқы ... ... мен ... ... ... үш ... ... болады. Аймақты тығыз қоршауға алып,
барынша әсерін тигізіп отырған АҚШ, Ресей және Қытай бірінші топқа жатады.
Екінші ... ... ... Түркия, Пәкістан, Жапония, Иранды жатқызуға
болады. Бұлардың қатарына ... ... өз ... және ... ... ... ... түсіп отырған Үндістан да ... ... ... роліне ие мемлекеттердің Орта Азияға қатысты ұстанымы
негізінен экономикалық қызығушылықтың аясында болғанмен, сыртқы саясаттағы
дәмелеріне қарай саяси көңіл-күй де ... ... ... ... ... бар ... күштерді жатқызамыз. Қазіргі кезде көптеген
трансұлтық ... жеке ... ... ... ... дербес
жүйелерге айналған. Орта Азияның табиғи ресурстарының көбі нақ осылардың
қолында. Аймаққа сырттан әсер ... ... ... ... мемлекеттік емес топтар мен ұйымдардың, жеке тұлғалардың
(халықаралық ... ... ... білінеді. Яғни, орталықазиялық аймақтық
жүйеге әсер етуші экзогенді факторлар мемлекеттік және ... ... ... Бұлай деп бөлу шартты болып табылады, өйткені, бұл екі
деңгей бір-біріне ... ... және ... ... араласып
кеткен (мысалы, “Шеврон” немесе “Казахмыс” корпорацияларының сыртында нақты
елдердің сұлбасы көрінеді). Осындай тығыз халықаралық ортаның ... Орта Азия ... ... ... басымды деп саналатын барлық
факторларды ескеретін икемді бағдар ... ... ... ... ... аса ... ... Орта Азияға
қатысты ұстанымдарында экономикалық (міндетті түрде геоэкономикалық), саяси
және геосаяси ... орын ... ... ... ... ... оны ... тұрақсыздық ошақтары мен ислам әлемінен
бөлетін буферлі зона. Ресей аталған аймақта келесідей мақсаттарды ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қызығушылықтар;
–әскери-саяси мүдделер;
... АҚШ ... ... ... ... ... ... қатысты мынадай міндеттерді жүзеге асыруға
тырысуда:
– өзінің батыс шекараларында ... ... ... ҚХР ... ... дамуын жеделдететін бағдарламалардың
жүзеге асуына жағдай жасау;
... ... ... келе ... экономикасын энергия көздерімен
қамтамасыз ету;
– АҚШ-тың аймақтағы экономикалық, саяси және ... ... ... ... ... .
Сонымен бірге АҚШ-тың Орталық Азиядағы басты қызығушылықтары мынадай:
– Орта ... ... ... ... және ... ... үрдісінде шешуші, бағыттаушы роль атқару;
– аймақтың ислам әлемінде, Еуропа мен ... ... пен ... жерінде орналасуы оған деген жіті назарды талап етеді;
– аймақтың бай энергетикалық қорлары мен өзге де ... ... ... ... ... мәні бар уран рудалары мен ... ... ... ... алып, оларға бақылау жасауға
итермелейді;
... ... ... РФ, ... ... ... жол бермеу /21/.
Ресей мен Қытайдың ұстанымдарында ұлттық мүддеге ... ... ... ... білінсе, АҚШ Орта Азияда өзінің жаһандық
геостратегиясының негізгі тармағын іске ... ... ... ... Әлемдегі
қауіпсіздікті қамтамасыз етуді өзінің ұлттық мүддесінің жүзеге асуы деп
санайтын Америка осы аймаққа бақылау орнатуды ... ... деп ... ... ... ... ... отырған (олай болуға сыртқы саяси
потенциалы мүмкіндік береді) бұл аса ірі мемлекет Орта ... ... ... және ... халықаралық қатынастардың құрылымындағы
(структурасындағы) орталық жайғасымы ... ... ... ... ... Орта ... ... қатынастардың аймақтық жүйесі
америкалық фактордың өзгеден гөрі басым ықпалына ... ... ... ... ... ... ... аймақ үшін ең тегеуірінді
сыртқы фактор болып отыр.Әрине, аймақта бұл ... ... ... ... ... Шанхай ынтымақтастық ұйымы құрылуы мен қызметі), дегенмен,
бұл жуық арада тұрақты және бірыңғай беталысқа ... ... ... Орта Азия ... көп факторлы аймақта біржақты саясат жүргізудің
салдары қиын болуы мүмкін және баршаға ортақ саяси ... ... ... (АҚШ әсеріне) тосқауыл қоюға мүмкіндік бермейді. Мәселенің бұндай
қойылысы АҚШ-тың Орталық Азияға қатысты стратегиясын зерттеу бүгінгі таңда
ең алдымен ... ... және өзге ... ... үшін аса өзекті
екендігін көрсетеді. Бұндай “алпауыттың” саясатының қыр-сырын білу ... ... ... ... ... ... ... және аймақтық
қауіпсіздікті сақтаудың оңтайлы механизмдерін қалыптастыруда өте маңызды
болып табылады.
АҚШ-тың ... ... ... ... төрт кезеңге бөліп
қарастыруға болады. Бірінші кезең 1990 жылдардың бірінші жартысын қамтиды.
Бұл уақытта Вашингтон үшін ең ...... ... ... ... ядролық арсенал еді. Мұсылман елінде тұрған қатерлі қару Ақ
үйдің мазасын алғаны анық. Екінші бір ...... ... ... ... әсерінің күшейіп кету мүмкіндігі алаңдатты.
1996-2001 жылдар екінші кезеңді құрайды. Бұл кезеңде АҚШ ... ... ... зор ... ... қарай икемдеуді
жүзеге асыруға кірісті. ... мен ... ... ... мұнай, газ
құбырларын салуды жоспарлап, оған қажетті саяси, дипломатиялық шараларды
жүзеге асыра бастады. Соның бірі – ... ... ... ... 1997 жылы ... Азия және Каспий аймағы «АҚШ үшін өмірлік
маңызы бар ... деп ... ... – 2001 жыл мен 2005 жыл ... Бұл ... 2001 ... 11 қыркүйек оқиғасынан бастау алады. Құрама Штаттар
мұсылман радикалдарына қарсы ... бет ... ... ... ... қарсы кең көлемде майдан ашты. Ауғанстанда әскери қимылдар
басталуының алдында Орта Азия ... ... ... ... ... Ақ үй ... Азия ... әскери-саяси қатынастағы
белсенділігін күрт арттырды.
Төртінші ... ... ... 2006-жылдан бастап АҚШ Орталық
Азияға, соның ішінде Қазақстанға байланысты жаңа ұстанымын аңғартты. ... ... ... жапқалы бері Вашингтон Астанамен қатынасын күрт
жақсартты. ... оны ... ... ең ... ... серігі екенін
атап өтті де /22/.
2001 жылғы 11-қыркүйектегі оқиғадан кейін Кіші Джордж Буш әкімшілігі АҚШ-
тың сыртқы саяси ... ... ... қатысты саясаты біршама
өзгерістерге ұшырады. Ендігі кезекте Орталық Азия ... ... жіті көз ... нүктесіне айналды. Осы кезеңде АҚШ-тың
орталықазиялық аймақтағы ұзақ ... ... іске ... ... АҚШ мемлекеттік хатшысы Кондолиза Райс бұл ... ... ... ... және ... ... құрулар
жүргізуге мүмкіндік беретін құралдармен қамтамасыз ету және заң ... ... ... ету және ... ... мәселесін түпкілікті шешу деп анықтады /3.27./.
Қазақстандық зерттеуші М.Лаумулиннің мәлімдеуінше 2001 ... ... ... ... Орталық Азияға қатысты стратегиясы ешбір құжатта
көрсетілмеген доктриналдық негізде жүргізілуде. 2002 жылы Кіші ... бір ... ... екі ... ... стратегияның жалпы
мәнін ашады. Олар: Ауғанстандағы еркіндікті қолдау жөніндегі Акт пен ... жаңа ... ... ... АҚШ-ның лаңкестікті
жоюдағы әлемдік қауымдастықпен бірлесе ... тек ... ... ... ... ... Азия ... демократия мен азаматтық
қоғамның қалыптасуына жағдай жасау мақсаты ... (бұл ... Орта ... ... ... ... және
ауған мәселесін аймақтағы қауіпсіздікті қамтамасыз етудің ... ... ... деп білетінін еске салған жөн). Екінші құжатта Вашингтонның
Каспий-Орта Азия аумағындағы геосаяси қызығушылықтарының негізгі нысандары
мәлімделген ... ... ... бірқатар саяси сараптама орталықтары
Вашингтонның Орта Азиядағы қатысты жаңа ... ... ... Бұл ... ... ... Орта ... қатысты
саясатына сынап, оның өз елдері үшін тиімділігін арттыру мақсатында ... ... ... ... мәлімдеуінше Буш әкімшілігі аймақтағы ауыл
шаруашылығындағы реформаларының іске асуына, ... ... ... көмек мөлшерінің ұлғаюына сеп тигізудің орнына әскери-
саяси мүдделерді жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ... бағалауынша АҚШ-тың аймақтағы ... ... ... ... ... да оңтайлы стратегияның жүргізілуіне
кедергі жасайды. ... ... ... ... мен қозғалыстардың
өршуіне орай орталықазиялық аймаққа қатысты стратегияны өзгерту керектігін
айтады (әсіресе, Қырғызстан мен ... ... ... ... ... және ... ... ұшырау үшін Вашингтон Орталық
Азиямен әріптестікті жанама қысым көрсету арқылы жүзеге асыру тиіс. ... ... ... ... ... ... ... асыруда
негізінен екі жолмен келеді:
- қоғамдарды демократияландыруға тырысу ... ... сын ... ... ... ... ... адам құқығының
бұзылуына жол бермеу, оппозициялық күштерді қолдау;
- қаржы-экономикалық, ... ... ... ... ... ... ... кадрларды оқыту немесе қайта дайындау, жаңа технологиялармен
таныстыру және ... ету ... ... ... ... отырған аймаққа қатысты саясатын
оңтайландыру мақсатында жасалған ұсыныстардың ішінде назар аударарлығы 2004
жылдың ақпан айында жарияланған ... ... ... ... ... пен ... «Орталық Азияға қатысты ... мен ... ... деп ... еңбектері. Онда аталған
мәселеге қатысты жасалған ұсыныстардың ішінде бірегейлері Қытай мен Ресей
Орта Азиядағы ... ... ... ... ... олардың
аймақтағы мүдделерін мойындау және Үндістанды осы ... ... деп тану ... ... 2001-жылдан бастап табысты жүрген орталықазиялық саясаты 2005-жылға
қарай ... ... ... болған революциялық толқулар,
Өзбекстандағы Әндіжан оқиғасы АҚШ-тың ... ... ... ... ... ... құрылуы мен қызметінің өзі Американың
аймақтағы саясаты үшін үлкен сын болып, оны мазалап ... жәйт ... ... қайтып оралуы”, Қытайдың аймақтық нарықты игеріп алып,
оның көмірсутегі ресурстарын тасымалдауға белсенді ... ... ... ... қойған жоқ. Осының бәрі АҚШ-тың аталған аймаққа
қатысты саясатының қайта қаралып, оңтайлануын және одан ары ... ете ... ... жетекші ролін атқаруға тырысып отырған елдің,
әрине, қайда болмасын өз жайғасымының әлсіреуімен келісе алмайтыны белгілі.
АҚШ-тың аймақтағы ... жаңа ... ... ... ... Орта ... ... жасалып, іске асырылуға бет алуы. Жоба
2005-жылдың наурыз айында Вашингтондағы ... ... ... ... ... мектебі жанындағы Орталық Азия және Кавказды
зерттеу институтында жасалынды. Ол Американың ... ... ... саяси, академиялық топтарында қызу талқыға түсіп, кең
ауқымда қарастырылуда. АҚШ-ның мемлекеттік хатшысы ... Райс ... ... ... Ақ ... алдағы уақытта “Көлемді Орта Азия” жобасын
жүзеге асыруды қарастырып жатқандығы белгілі ... ... ... Орта
Азиядағы ынтымақтастық және даму үшін әріптестік» деп аталатын бұл ... ... Азия және ... ... ... ... орталықпен байланыстыру, сөйтіп, болашақта Батыстың қарауындағы
«Көлемді Орта Азияны» «Үлкен Таяу ... ... Бұл ... бір қыры кеңейтілген аймақтағы елдерді ұлы державалардың – Ресей
және Қытайдың ықпалынан арылту. Аталған жобаның ... ... ... ... ... ... ... елдер Пакістан мен Ираннан
ықпалынан алып шығып, салыстырмалы түрде тұрақты, әрі ... ... ... Орта ... біріктіру болып отыр. Жоба авторлары егер бұл ... бұл ... ... ... гүлденетінін, ал басқаша болған жағдайда
дағдарысқа ұшырайтынын ... ... ... ... ... Орта Азия” жобасы өз кезегінде ... жоба - ... Таяу ... құрамдас бөлігі және жалғасы. Айтып
кететін жәйт жобада аймақтың ... ... ... ... орын ... егер мемлекеттік департамент барлық бес Орталық Азия
елдерін Ресеймен бірге бір топқа жатқызса ... ... ал ... ... ... комитеті Орталық Азияны Оңтүстік-Батыс
Азияға кіргізеді, сонымен бірге Таяу және Орта Шығыспен ... ... Орта ... жобасы келесі міндеттердің орындалуын көздейді:
• аймақ елдерінің ... ... ... ... ... қосылуы;
• аймақта сауда-транспорттық байланыстарды дамыту және оны тауарлар мен
шикізаттарды тасымалдайтын, АҚШ-тың ықпалындағы маңызды халықаралық
торапқа айналдыру;
• аймақ ... ... оның ... ... ... ... тигізу;
• ауыл шаруашылығын дамытуды есірткімен күрес құралы ретінде пайдалану.
«Көлемді Орта Азия» жобасының ... мәні ... ... ... ... келе жатқан Пәкістан мен Үндістанға энергетикалық
қор ... ... ... мұнай мен газына, ... ... су ... жол ашып ... көздейді. Ауғанстан
территориясы арқылы Оңтүстік Азия елдеріне ... мен ... ... ... ... ... екі ... және көп жақты келіссөздер
жүргізілуі осы жобаның жүзеге асырыла бастағанын ... ... ... ... ... қойылған. АҚШ Ауғанстанда тұрақтылық
орнатып, оны зиялы, нарықтық экономикасы, ашық үкіметі бар, ... ... ... егеменді мемлекеттерден тұратын аймаққа ... ... ... ... ... ... ... аумағында ешбір ел немесе
халықаралық құрылым ауған мәселесімен басын қатырғысы ... және ... ... ... Азия+Ауғанстан) қауіпсіздік мәселелерін шешуге
қабілетті құрылым жоқ та.
Жобада ... ... ... ... ... ... бірнеше
ұйымдастырушылық-техникалық және дипломатиялық іс-шаралар анықталған. АҚШ-
тың аймақтағы саясатының оңтайлануы үшін ... мен ... ... ... мен іс-әрекеттері үйлестіріле түсуі керек
делінген. ... қоса ... ... ... ... бірі ... ... ролі күшеюі тиіс. Сонымен бірге, АҚШ-
тың аймақтық саясатты жүргізу үшін “Көлемді Орта ... ... ... пен ... ... ... ықтимал. Жобаға сәйкес АҚШ-
тың мемлекеттік хатшысы мен қорғаныс ... ... ... тұрақты жыл
сайынғы іс сапарлары болып ... ... ... Райс пен ... бір жыл ... Орталық Азияға жасаған іс ... ... ... ... 10-қаңтарында АҚШ-тың мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... таныстырды.
Орта Азия аймағындағы елдермен екі жақты ... ... ... ... емес, Ауғанстан, Үндістан, Пәкістан, Бутан, Непал және ... ... ... Азия ... ... ... ... Орталық Азияда болғанымда, Қырғызстан, Қазақстан және Тәжікстан елдері
Ауғанстанды аймақтың бір бөлігі ... ... мені ... -деп ... ... ... ... сөйлеген сљзінде /3.30./.
«Көлемді Орта Азия» идеясы қатысты ҚР ұстанымын сол ... ... ... Қасымжомарт Тоқаевтың 2006 жылы Кабулда өткен «Әріптестік, сауда
және Үлкен Орталық Азиядағы ... атты ... ... ... ... ҮОА ... ... байланыстарды, аймақтағы қауыпсіздік
пен тұрақтылықты нығайтуға қызмет етсе, онда біздің мемлекет оның жүзеге
асуын қолдайды” – деді ... ... ... ... /2.24./.
Саясаттанушы Д. Сатпаевтың «Нужна ли Казахстану «Большая ... атты ... ... ... әрі экономикасы артта қалған
мемлекеттер кіретін «Көлемді Орталық ... ... ... уақытта өзінің
сыртқы саяси имиджін ойлайтын Қазақстан үшін ... ... ... ... аталған жобаны аймақтық бірігудің баламасы және Американың
Орталық Азияға енуінің ... деп ... ... бұл ... ... ... терең қарастырылатын және арнайы зерттеуді қажет
ететін ... ... атап ... ... ойы бойынша “Көлемді Орта Азия” ... әрі ... ... ... де ... ойластырылған
концепция және оның негізгі мақсаты аймақтан Ресей мен Қытайды аластату
болып ... ... ... ... ... болып жатқан оқиғаларға мән берсек
және аталған жобаның астарына үңілсек АҚШ-тың Орта ... ... ... ... жайы бар. ... Орта ... ... мақсатты
да, оны жүзеге асыру тәсілдері мен жолдары анықталған бірыңғай тұжырымдама
болып табылады. Бұл жобаның ... ... іске асуы ол ... ... бола қалады дегенді білдірмейді. Буш ... ... ... ... алу үшін зор ... дипломатиялық күш пен
белсенділіктің қажет болатындығын және аймақтағы ... мен ... ... бұл ... ... мүддесіне қайшы келмейтіндігіне, керісінше,
аймақтылық тұрақтылық үшін қажет ... ... ... ... ... ... өзін ... жетекші және жаһандық тұрақтылықтың
қорғаны санайтын АҚШ Еуразияның жанды ... ... ... ... ... ... ... байлықтардың мол көздерін
иеленген, бірақ ... ... ... ... ... қаупі,
ұлы державалар ықпалы) Орта Азия мен этникалық, діни, ... ... ... ... ... ... ... ордасына айналған Ауғанстанды бір аймақ көлеміндегі ... ... ... АҚШ бір ... ... ... атып алар
еді. Біріншіден, Ауғанстан мәселесін шешудің оңтайлы құралын ... ... ... ... ... ... Шығыс)
геостратегиялық мақсаттарына жетуге мүмкіндік алады. ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
АҚШ пен оның одақтастарының Ауған мәселесінің реттелуіне жұмсаған күш-
жігері, қаржысына қарамастан оның ... ... ... қауіп ошағы болып қала беруі Америка әкімшілігінің онымен көршілес
жатқан ... ... Орта ... саясатын ұштай береді ... ... ... Иран ... ... мен оған қарсы болуы мүмкін
соғыс АҚШ-ты тағы да плацдарм іздеуге итермелеп, Орта Азияға деген ынтасын
арттыра ... ... Ал ... ... мен ... ... белгілі. Бұл дегеніміз аймақтың сыртқы әсерлерге ұшырауы жуық
арада одан ары ... ал ... ... ... ... ... саясатта
ұлттық мүдде мен қоршаған ортаның талаптарын үйлестіре ... ... ... итермелейді.
ПАЙДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1.АҚПАРАТ КӨЗДЕРІ
2. Негізгі әдебиеттер және зерттеулер
1. Чуланова 3. Социальный ... ... ... ... странах// Казахстан в глобалных процессах 2004. N 2.
2. Каушик Д. ... ... ... ... в ... в ... процессах 2004. N 2.
3. Сыроежкин К. Синьцзяньский производственно-строительный корпус СУАР КНР:
настоящее и будущее// Казахстан ... 1998. N ... ... Б. Приоритетные направления внешней политики и политики
безопасности РК в ... ... ... в ... 2004.N ... ... Г. Нужна ли Америке внешняя политика.М., 2002. С. 174.
6. Лаумулин М. ЕС как новая ... ... ... ... 2001. ... ... 3. ... для Евразии // Независимая газета. -1997.-
24 октябрь.
8. ... ... ... // 1996. -№7.-С 26-32
9. Строкань С. Шанхайская грамота - начало нового этапа в ... Азии ... - 2001. -26 ... ... К.30 ... 2001. ... Чэнь ... Центральная Азия: политические процессы и
региональная безопасность. --Алматы. 2002. -С.І56.
12. ... 3. ... для ... ... газета.-1999.-
24 октября.
13. Лаумулин М. Центральная Азия и Запад: новые геополитические реалии//
Казахстан в глобальных процессах 2004. N ... ... ... ... ... ... народу
Казахстана «Казахстан на пути ускоренной ... ... ... модернизации». 18 февраля 2005 г.//
15. Назарбаев Н. О ... ... – 1994. - № ... ... «О формировании Евразийского Союза Государств»//Евразийское
пространство: интеграционный потенциал и его реализация. - А., 1994. ... ... ... ... ... ... ... встрече деятелей культуры и науки Казахстана, Кыргызстана,
Таджикистана и Узбекистана. Сентябрь 1999 ... ... Ф. ... для ... ... в ... – 2005. - № 4. - С.72.
19. Сидоров О. Центральноазиатское фианкетто США//Мир Евразии. – 2006. - №
6(31). – С.30.
20. Remarks by the ... to the Troops, Butts Army Air Field, ... ... 24 November ... Халил Х. Государственная политика США в Средней Азии на современном
этапе. Саясат-Policy, 2003, №11. С. 10-13.
22. ... Д.С. ... ... ... – С.45-89.
23. Collins J. U.S. Policy Toward the Central Asian States. Washington,
DC, 2005. P. 98-145
24. Сатпаев Д.Нужна ли ... ... ... ... 2006, 5 ... ... Р. Страны Центральной Азии:Азиатскии вектор вненней
политики.изд. Научная книга-2005
26. С.Л.Кушкумбаев. ... Азия на ... ... ... ... М.Т. ... Азия в зарубежной политологии и мировой
геополитике.том I:Центральная Азия и Казахстан в современной
политологии.Научное издание.-Алматы:Казахстанский институт
стратегическихисследовании при ... ... Shi Ze. ... in Central Asia and ... and its ... the threshold of the new century // Marco Polo Magazine. No. 3, 1998.
Р. 44
29. Brill Alcott. The Central Asian States: An Overview of Five Years ... Antoine Blua. ... ... Nazarbaev Signs Mutual Cooperation
Agreement With China (Radio Free Europe) //, accessed on 1 August ... Antoine Blua. ... ... ... Signs Mutual ... With China (Radio Free Europe) //, accessed on 1 August ... ... of Globalizationand exchange rate politics in Central Asian
Independent states / By Ismailov Z. Parpiev. – Tokio, 2000, 27-52 ...... ... ОДКБ СНГ
2. http://shanhai.rfn.ru сайт ШОС
3. www.mid.ru сайт МИД РФ
4. www.mfa.kz сайт МИД ... ... сайт МИД ... ... сайт МИД КР
7. www.tajikistan.ru сайт Посольство РТ в РФ
8. www.ca-c.org сайт журнала «Центральная Азия и Кавказ»
9. www.fergana.ru ... ... ... сайт ... «Континет», Казхастан
11. http://www.globalaffairs.ru/ сайт Журнала «Россия в глобальной
политике
12. www.state.gov официальный сайт ... ... ... ... ... ... ... и политических исследований
14. http://www.carnegie.ru сайт Московского центра Карнеги
15. www.navi.kz (сайт) Казахстанская интернет-газета «Навигатор»
16. http://www.kisi.kz сайт ... ... ... при ... ... ... ... сайт Журнала «Евразия»
18. http://gazetasng.ru/ сайт «Газеты СНГ»
19. http://eurasia.org.ru/ Интернет-клуб ... ... ... ... Research ... ... Central Asia - Caucasus Institute of School of
Advanced International studies, John Hopkins ... ... ... ... Азии ... ... www.eurasianet.org Евразианет
24. www.iwpr.net Institute for war and peace reporting (British Council)
25. www.cwntrasia.fas.harvard.edu The program on CA and the Caucasus ... ... ... ... www.akorda.kz.
29. . Хо С. Внешнеполитические приоритеты второй администрации: мнения
экспертов // http://www1.voanews.com.
30. ... М. ... ... ... ... ... Азии на ... XXI века // www.navi.kz.
31. Ерекешова Л. Безопасность в Центральной Азии //// http: www.cvi.kz.
ҚОСЫМША ... ... ... Азия в ... ... ... 2007 г. в РГГУ состоялась международная научно-практическая
конференция «Центральная Азия в системе международных отношений»,
организованная Учебно-научным ... по ... ... ... ... ... центром МГУ им. М.В.
Ломоносова, при поддержке Посольства Республики Казахстан в Российской
Федерации. 
 
В своем ... ... ... РГГУ ... ... ... ... обсуждаемой проблематики. По его словам, организация
конференции в стенах нашего университета не случайна. РГГУ уделяет большое
внимание изучению общественно-политических, ... ... на ... ... В РГГУ ... ... ... изучению стран постсоветского зарубежья, призванный помимо
исследовательской работы готовить молодых специалистов в ... ... ... ... ... ... международных отношений на
постсоветском пространстве. Е.И. Пивовар выразил уверенность в том, что
конференция станет основой содержательного, ... ... из ... и ... ... Азии.
 
Чрезвычайный и Полномочный посол Кыргызской республики в РФ А.Д. Джумагулов
поблагодарил РГГУ за ... ... ... в ... дающей
возможность собраться и обсудить актуальные проблемы развития Центрально-
Азиатского региона, заложить основу для дальнейшего сотрудничества,
совместной исследовательской ... ... ... о ... ... ... ... предпосылок к дальнейшему развитию
интеграционных процессов, обусловленных давними культурными ... ... ... ... ... России и стран
Центральной Азии в вопросах обеспечения безопасности в регионе.
 
Президент РАПН, профессор МГИМО (У) МИД РФ А.И. Никитин выступил ... ... ... ... в ... Азии ... который, по словам докладчика, является важным фактором,
способствующим поиску путей взаимодействия между Россией и странами
региона. Докладчик осветил ... ... ... на ... ... с ... распада Советского
Союза. С его точки зрения, в настоящий момент на территории ... ... две ... наложенные друг на друга. Это Организация
договора коллективной безопасности (ОДКБ) с вектором притяжения,
направленным на Москву, и система партнерских связей на базе НАТО ... ... ... на ... и ... За ... три
года система сотрудничества в рамках ОДКБ обрела новые ... ... ... ...  может стать ядром процессов военно-технической
интеграции в регионе Центральной Азии.
 Также ... ... на ... каким образом Россия может
остаться привлекательным партнером для стран Центральной Азии в плане
военно-политической интеграции. С его ... ... рост ... ... ... при ... сохранения ряда преференций для стран
региона. Это – закупки вооружения по более низким ценам, обучение
специалистов в ... ... ... на ... ... и ... Уральской АТиСо Х.Х. Капанов посвятил свое выступление роли
Казахстана в ... ... ... ... По его ... на ... день ... Азию можно считать
состоявшимся в плане геополитической целостности регионом, влияние которого
следует учитывать в ... ... ... Он ... об
эволюции в отношении России, США и Китая к Казахстану как к ... ... о тех, ... с ... ... ... о ... развития страны, предусматривающей
коренную модернизацию промышленности, социальной сферы, интенсификацию
инновационного развития.
 
Заместитель директора Учебно-научного ... по ... ... ... РГГУ А.В. ... в ... выступлении отметил, что
Центрально-Азиатский регион занимает важнейшее геополитическое положение в
системе современных международных отношений, а страны региона из объекта
борьбы за ресурсы и ... ... в ... ... ... ... ... прислушиваться и учитывать при принятии
стратегических решений. Важнейшую роль в выработке новых правил игры в
регионе, по мнению А.В. Власова, должна ... ... для ... ... ... ... партнерами и
союзниками. При этом они сталкиваются с определенными проблемами в ... Это – ... ... ... ... ... ... экономики, преодоление центробежных тенденций.
Интеграция Центрально-Азиатских экономик в мировую систему, эффективное
управление социально - экономическими процессами, участие в региональных
экономических проектах – все эти ... ... ... ... ... ... ... Центрально-Азиатского региона стоит множество задач в
экономической, политической, социальной ... Но это ... ... ...... и ... ... достижение
которого, по мнению А.В. Власова, позволит сделать решающий шаг в будущее.
После пленарного заседания состоялись заседания секций «Центральная Азия в
системе геополитических ... ... ... и интеграционные проекты», «Социокультурное взаимодействие
России и стран Центрально-Азиатского региона» и Круглого ... ... ... ... и его роль ... ... общества».
ҚОСЫМША Б
«Большая Центральная Азия — это вполне очевидный геополитический маразм»
Беседовал Даниил Кислов
Фергана.Ру, 05.07.2007
Итоги представительной международной конференции «Проекты сотрудничества ... для ... ... сравнительный анализ, возможности и
перспективы», прошедшей 26-28 июня 2007 года в городе Худжанде,
комментирует один из ее главных ... ... ... ... ... ... ставили перед конференцией задачу обсудить и сравнить все идеи, варианты
и возможности сотрудничества и интеграции в регионе. Задача решена, ... ... цели ... лишь один из ... ... ... И не более того. По-крайней мере, для Центральной Азии.
Симптоматично, что подавляющее большинство докладов на конференции -
и в дискуссиях мы это все вместе отметили - были выдержаны ... ... ... Мы ... ... о чем
и собирались: об объективных потребностях в региональном и субрегиональном
сотрудничестве, о существующих на сегодня проектах, либо оформленных уже
институционально (как ОДКБ, ЕврАзЭС, ШОС), либо существующих ... как ... идея ... Казахстана о некоем
Центральноазиатском союзе или американский проект «Большая ... ... и по ряду ... ... и концепций... У конференции
с такой тематикой не может быть каких-то общих решений в виде, скажем,
резолюции, которая содержала бы общие для ... всех ... ... ... ... конференции Вы говорили об ожидаемом высоком
уровне представительства. Ожидания оправдались? ... ... ... и мнения, которые составляют главный итог работы?
Значительное число участников конференции - люди, которые по роду своей
основной деятельности способны ... мере ... ... ... ... ... ... Института
стратегических исследований Фазл Ур-Рахман, или руководитель программы по
России и Евразии ... ... ... ... ... ... Антоненко... Ну, а для аналитических центров других стран,
не представленных в Худжанде, полезен ... ... ... ... ... ... издан в самые кратчайшие сроки... Вообще,
прислушиваться к мнениям представителей экспертного сообщества - задача
правительств. ... они все ... ... это ... ... ... свои мнения, предложить их тем, кому необходимо.
И в этом плане цели конференции однозначно достигнуты.
К слову сказать, одна из ... ... ... стимулировать
продолжение тех или иных дискуссий. На днях вы опубликовали мнение одного
из ... ... ... ... ... ... тут ... весьма заинтересованный и компетентный, на мой взгляд, ответ со
стороны эксперта «Фергана.Ру», в конференции не участвовавшего. То есть,
круг участников ... ... ... ... тот путь,
который должен помочь найти новые необходимые ответы на важные для всего
региона ... еще: ... ... ... еще ... из ... ... вы говорили о пристрастности-беспристрастности подобных
обсуждений. Знаете, не может быть абсолютно беспристрастной науки о текущих
политических процессах. И это нормально, когда эксперт находит аргументы
для отстаивания интересов ... ... ... его ... находит более
убедительные аргументы противоположного свойства, затем появляется новая
аргументация, и так далее. Это нормально, только так и достигается ... всех ... ... еще один из ... худжандской конференции,
эксперт из Турина Фабрицио Виельмини, гражданин Италии, пытается определить
интересы Европы ... Азии ... ... ... ... главе угла он держит все-таки интересы Европы... Другое дело, что по
меньшей мере ... ... ... ... ... ... ... лоббировать американские, скажем, интересы... Вот это для меня
выглядит более чем странным...
Оценивая то позитивное, пусть и немногое, что достигнуто ... ... ли ... ... ... ... интеграционных процессов?
Я думаю, что главным на сегодняшний день является сформировавшееся уже
понимание того, что ... ... ... ... должны
реализовываться в конкретных проектах. Период надуманных лозунгов
и деклараций об историческом прошлом - а это ... весь ... ... ... ... ... прослеживается и во многих из
тех реакций из Узбекистана, в меньшей степени - из Киргизии и Таджикистана,
которые последовали ... ... ... Казахстана Нурсултана
Назарбаева о создании некоего нового союза. Посмотрите, ведь в общем
и целом реакция не положительна, я бы ... ... ее ... так это еще и с ... необходимой дипломатичности... Союзы
как таковые никому не нужны. Нужны практически действенные соглашения
и механизмы для решения водно-энергетических проблем, приграничных
вопросов, для решения общих ... ... ... ... ... При ... ... неоднотипность, даже разнообразие
политических режимов и социально-экономических систем, сформировавшихся
в государствах региона за шестнадцать лет, ... ... ... таких форм сотрудничества, которые никоим образом
не затрагивали бы ... ... ... развития каждой страны.
Другими словами, недопустимо вмешательство во внутренние дела друг друга.
Это чрезвычайно важный вопрос. Любые ... ... ... ... ... ... ... со стороны правящих элит. Я не даю
сейчас оценку этим элитам, хороши они, или плохи... Это абсолютно неважно
в данном контексте. Любые такие попытки ... ... со ... ... ... ... изоляции страны от внешнего мира.
За примерами далеко ходить не надо. Внутриполитические процессы должны
развиваться сами по ... безо ... ... ... ... ... ... изменения будут отвечать национальным интересам.
Любое внешнее вмешательство ... ... ход ... ... ... ... непредсказуемые. Яркий пример тому - Киргизия с ее
«революционными» событиями.
Вот в таком контексте возможно благожелательное сотрудничество.
Сотрудничество по конкретным направлениям, по конкретным многосторонним или
двусторонним ... ... ... Для ... кстати, ничего
институционально нового не нужно. Есть рамочные организации - все те же
ОДКБ и другие, не думаю, что необходимо что-то еще ... Пока ... ... реализовывать те неплохие в основной массе решения, которые уже
есть и которых множество.
Тем не менее, проблема интеграции обсуждается, и среди других вопросов,
связанных с ней, ... ... ... о региональном лидерстве. Эта
проблема наверняка обсуждалась в Худжанде? Что Вы об этом думаете?
Не может быть никакого регионального лидерства. Ведь внутри самого ... ... ... ... могла бы выполнять эту роль, и чтобы с этим
смирились бы все остальные. Да, есть две страны, которые по ряду критериев -
экономических, ... ... ... выделяются в регионе. Понятно, что это Казахстан и Узбекистан.
Но проблема в том, во-первых, что ни одна, ни вторая не обладают полным
набором таких критериев. У Казахстана ... есть ... ... ... ... ... хребет» региона плюс
более половины регионального населения.... А во-вторых, к восприятию кого-
то одного в роли лидера не готовы находящиеся еще ... ... ... ... ... ... ... элиты должны
пресытиться властью, они, как верно отметил на конференции Алексей
Малашенко, пока слишком однозначно отождествляют свои собственные
политические и коммерческие интересы с национальными.... А интерес - это
всегда ... Для того ... этот ... стал ... ... ... нужно немало лет...
Ну, а внешние игроки? Кто-то из них мог бы ... ... роль ... одна ... ... ... ... словами бывшего ее госсекретаря
Мадлен Олбрайт, «стоит выше и видит дальше», а заодно «бескорыстно трудится
в поте лица» во благо всего человечества. В переводе с птичьего
на человеческий язык это ... ... ... ... ... ... Азии ... обеспечить долговременный характер
американского военно-политического присутствия здесь. В этом регионе,
помимо интересов нефтегазовых корпораций, сосредоточился грандиозный
конфликтогенный потенциал, умелое ... ... ... бы ... США как ... сверхдержавы», к которому они так стремятся.
Нейтрализация России и Китая, превращение Ирана в непосредственный объект
американской политики, учет ... ... ... ... ... Турции, вовлечение в этот круг Индии - таковы основные
компоненты предполагаемого регионального устройства. Все остальное -
детали. Параллельная разработка двух ... по ... ... и по ... ... ... ведет к хаотизации
процессов на евразийском пространстве. Понятно, что интересы ... ... ... ... чем... Основная суть американской
геостратегии для центральноазиатского региона была ... ... США ... быть способны контролировать процесс возможного
усиления других региональных держав с тем, чтобы он шел ... ... роли ... ... ... из ... ... является создание «управляемых конфликтов». Под этим углом
нужно рассматривать и проект «Большая Центральная ... ... ... то ... всей своей длительной истории он
осуществлял внешнюю политику посредством двусторонних договоренностей
и контактов: многосторонняя политическая деятельность противоречит духу
и традициям китайской дипломатии и политики. ... со ... ШОС КНР ... ... двусторонние договоры о партнерстве
и сотрудничестве. Так что, китайский фактор здесь особой роли не играет...
Без России и вопреки России сегодня уже ... ... ни ... ... значимой международной проблемы вообще в мире, тем более -
в центральноазиатском регионе, объективно представляющем для России сферу
национальных интересов, где, ... ... ... постсоветского времени,
Россия сохранила наибольшее число факторов влияния. ... ... ... на протяжении последних лет все больше переходит в своей внешней
политике ... ... ... логики. Период иждивенчества за
счет России для стран бывшего СССР закончился. Заклинания про общую судьбу
больше не работают. Как и заклинания про ... ... ... о четкой структурной поляризации бывших советских
республик - никакой общей судьбы нет, мы идем ... мир ... Весь мир ... ... ... ... ... за
иссякающие ресурсы, за контроль над коммуникациями, идет процесс
переформатирования мировой системы ... ... ... после распада СССР миропорядка. Вот и на постсоветском
пространстве кто-то идет в ГУАМ, ... ... ... свое ... ... ... кто-то пытается остаться на позициях «позитивного
нейтралитета»... Вряд ли для России какая-то ... ... ... интерес сама собой. Как и любая нормальная страна, Россия
в каждой из стран региона реализует свои интересы и какое-либо объединение
возможно только по конкретным ... ... ... ... ... Как, например, в формате ОДКБ...
А вот «Большая Центральная Азия» ... ... ... ... ... ... ... «Большая Центральная Азия» можно рассматривать в нескольких
измерениях. С точки зрения науки это вполне очевидный геополитический
маразм, если ... безо ... ... ... для дела ... зрения жизненных интересов стран Центральной Азии это выглядит
почти как диверсия. ... ... быть ... ... ... ... пограничного режима со страной,
производящей 90 процентов опиума и героина, со страной, продолжающей
оставаться прибежищем для экстремистских и террористических группировок,
с воюющей, наконец, ... ... ... ... весь ... ... Афганистан!... Пакистан строит на своем участке афганской
границы стену, президент Таджикистана призывает к созданию «пояса
безопасности», по сути - санитарного кордона вокруг Афганистана, ... ... ... ... ... ... лоббисты
«Большой Центральной Азии» рассуждают о том, что, де, «торговля в этом
регионе процветала на протяжении двух с половиной тысячи лет, пока южная
граница Советского Союза не разрезала его ... ... что ... ... ... ... Старр, не понимает того, что пишет. Он
просто обосновывает то основное содержание, которое заложено в этом
проекте, иногда, кстати, его и не ... ... ... ... ... ... пишут о том, что его суть - переориентировать
страны Центральной Азии в сторону, противоположную Китаю и России. Но это
же только часть поставленных перед проектом задач!.. ... ... ... ... ... тот же ... «воссоздать Большую Центральную Азию как значительную
экономическую зону ... ... ... не в Алма-
Ате.... А оно состоит в том, чтобы превратить регион в сплошную конфликтную
зону, зону управляемого конфликта, который составил бы ... ... ... ... ... США, имеющим действительно
жизненные интересы в центральноазиатском регионе - России и Китаю.
Казахстанский проект столь же вредоносен?
Казахстанского проекта нет. Есть ... ... ... виде
инициатива. Эта инициатива была бы просто безобидно наивна, если бы она был
тем, чем он ... ... ... ... казахстанского
руководства. Совещание по взаимодействию и мерам доверия в Азии,
Евразийский союз, программа «Десять простых шагов ... ... ... ... ... Форум лидеров мировых и традиционных
религий, Центрально-Азиатский экономический союз, Проект реформирования
СНГ - не слишком ли ... И я же ... еще ... ... из ... ни одна из которых не стала чем-то действительно реальным,
способным повлиять на происходящие ... ... Все ... ... ... ... хотя, надо признать,
на казахстанское руководство работают неплохие пиар-специалисты, звучит
каждый раз довольно убедительно. Правда, недолго звучит.... В апреле во
время ... ... ... ... была ... идея ... ... а уже в июне отношения между двумя странами
характеризуются разрастанием ранее имевшихся и появлением новых
противоречий в двусторонних отношениях.
Казахстанские ... ... было бы ... как ... ... если бы не было очевидно стремление американской администрации
обыграть амбиции Астаны в противовес российским планам ... ... ... ... ... ... не столько в интересах,
скажем, России, сколько в том, что объективно российско-казахстанские
взаимоотношения не являются делом только двух этих стран. Это фактор
стабильности для пространства куда более ... чем ... ... их ... испытанию - дело весьма и весьма опасное. Для
США многочисленные проекты американо-казахского сотрудничества имеют ... ... ... ... это ... ... оси ... все другие планы подключения Казахстана к многочисленным
антироссийским коммуникационным проектам.... Для США реализация этих планов
означала бы достижение ... ... ... ... добычи и транспортировки энергоносителей - idee fix
администрации Буша. В этом же контексте ... ... ... ... ... ... ... в систему «коллективной
ответственности» по Афганистану, в полном соответствии с концепцией
«Большой ... ... ли ... случае вообще интеграция в центральноазиатском регионе
или это только дань популистской ... ... один из ... ... политического
мифотворчества. Само понятие происходит от латинского integratio -
восстановление, восполнение целого. Восстановление того, что было? Но ведь
это были исключительно Российская ... ... ... ... я
подчеркиваю, никогда больше в истории население региона не было объединено
в рамках единого государства... Бухара воевала с Хивой, Коканд воевал
с Бухарой ... ... ... дала ... ныне ... ... подарила, по сути, им
государственность. Но восстановление какого-либо единства по советскому
образцу уже невозможно. Многими экспертами, особенно западными,
подчеркивается, что интеграционной основой для ... ... Азии ... ... ... различных народов, проживающих здесь
в течение многих веков, их культура, язык, религия, традиции, родственные
связи... Не могут эти ... быть ... ... ... же ... сформировались новые формы отношений с учетом новых границ, их
ломка только негативно ... ... ... населения...
Кроме воспоминаний об СССР сколько-нибудь обоснованной могла бы, на первый
взгляд, выглядеть идея исламского интегризма. Мне самому так ... ... ... ... известный исламовед и политолог из
Ташкента Бахтияр Бабаджанов окончательно развеял мои сомнения на этот счет.
Несмотря на пропагандистскую активность «халифатистов» ... ... ... ... ... ... ... что их идеи приняты
большинством населения. Идея «единого исламского государства» даже многими
собственно исламскими ... ... лишь ... ... ... ... влиянию и политическому
давлению Запада. И не более того.... К слову, ведь и в дороссийский период
ислам был ... ... ... ... ... ... о внутрирегиональных двусторонних или многосторонних
отношениях, лично я предпочел бы вообще обходиться от понятия «интеграция»,
пусть от его звучания радостно ... душа ... ... ... идеологов. Я бы предпочел сконцентрировать внимание
вокруг другого понятия, также вынесенного в название нашей прошедшей
конференции - «сотрудничество». Почему-то все участники сосредоточились
именно ... ... и, как я уже ... ... ... это тоже ... ... того, что в сфере
сотрудничества все также не благополучно, раз уж и говорить об этом никто
даже не захотел...
* * *
Информационное агентство «Фергана.Ру» является ... ... ... ... ... ... для ... сравнительный анализ, возможности и перспективы». В ближайшие дни мы
опубликуем еще ряд материалов.
ҚОСЫМША ... ... ... МЕН ... ... ЖӘНЕ ... АЗИЯДАҒЫ ӘРЕКЕТТЕСУ МҮМКІНДІКТЕРІ» IV ЖЫЛ САЙЫНҒЫ
АЛМАТЫ КОНФЕРЕНЦИЯСЫ
Маусым 7, 2006
2006 жылдың 7 маусымында Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы
Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтында ... ... мен ... ... ... және ... Азиядағы
әрекеттесу мүмкіндіктері» атты IV жыл сайынғы Алматы конференциясы ... ... ҚР ... жанындағы Қазақстан
стратегиялық зерттеулер институты, ҚР Мәдениет және ақпарат ... ... ... Қоры ... Әлемдік экономика және саясат
институты, Ф.Эберт Қорының Қазақстандағы Өкілдігі.
Конференция ... ҚР ... ... ... ... ... Е.С., ҰҚШҰ Бас ... орынбасары Бозыбаев Т.И., ҚР
Президенті Әкімшілігі Сыртқы саясат орталығы меңгерушісінің орынбасары
Шайхутдинов М.Е. ... Азия ... ... ... ... басшылары,
Қытай, Үндістан, Иран, Испания, Монғолия, Пәкістан, Түркия, Франция, ГФР
мемлекеттері ... ... ... сарапшылары, сондай-ақ Герман
қоғамы сыртқы саясат зерттеулер институтының бағдарламалар директоры
Александр Рар, Фудань университеті жанындағы ... және ... ... мен ШЫҰ ... ... Чжао Хуашэн (ҚХР) , Ресейді,
Орталық Азия мен Кавказды зерттеу орталығының ... ... ... ... Қазақстанның ғылыми-зерттеу мекемелерінің жетекші сарапшылары өз
баяндамаларымен таныстырды
Конференция жұмысы төрт секция шеңберінде өтті: Орталық Азияның ... ... ... ету ... мен ... ... ... тұрақтылық: Еуропалық көзқарас; Орталық Азиядағы қауіпсіздік
мәселелері мен Азияның аймақтық державаларының мүдделері; Орталық Азиядағы
қауіпсіздік институттары: әрекеттесу ... ... ... Азиядағы аймақтық қауіпсіздіктің бүгінгі
жағдайы мен болашағы және тұрақтылықпен байланысты бір топ мәселелер
талқыланды: Орталық
Азия елдерінің, ... ... ... ... ... ... аймақтағы күштерінің теңгерімі, ҰҚШҰ, ШЫҰ, ЕурАзЭҚ, НАТО
және басқада халықаралық ұйымдардың аймақтағы қызметі мен өзара
әрекеттесуі, сондай-ақ қауіпсіздік саласындағы аймақтағы ... де ... ... Азиядағы аймақтық қауіпсіздік
мәселелері үш жақты: орталықазия республикалары сарапшыларының, азия және
еуропа мемлекеттерінің жетекші сарапшылары көзқарастары тұрғысынан
қарастырылды.
Конференция барысында ҚСЗИ мен «Үндістан-Орталық Азия» Қоры ... ... ... ... ... 2006) және ... ... Enhancing the Partnership»
(Дели, 2006) кітаптарының тұсау кесер ... ... ... ТҰЖЫРЫМДАМАЛАРЫ МЕН ТҰРҒЫЛАРЫ: ТӘЖІРИБЕСІ,
МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОРТАЛЫҚ АЗИЯДАҒЫ ӘРЕКЕТТЕСУ МҮМКІНДІКТЕРІ»
IV жыл ... ... ... және ... орны: 7 маусым 2006 ж., 9:30-18:00
Алматы, Достық д-лы, 87 «б», ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер институты, ҚР
Мәдениет және ақпарат министрлігі, ҚР Тұңғыш Президентінің Қоры жанындағы
Әлемдік экономика және саясат институты, Ф.Эберт Қорының Қазақстандағы
Өкілдігі және
D & D ... ... ... ... және ... ... ... 10 минутқа дейін;
Пікір талас 5 минутқа дейін
09:00-09:30 Конференцияға қатысушыларды тіркеу
09:30-09:40 Конференцияның ашылуы
Б.Қ. Сұлтанов – ҚР Президенті жанындағы ... ... ...... ... ... Азия ... жоба-үйлестірушісі
Пленарлық мәжіліс
Модератор: Б.Қ. Сұлтанов
09:40-09:50 Е.С. Байжанов – ҚР ... ... ... ... Т.И. ...... Қауіпсіздік Шарты Ұйымы Бас хатшысының
орынбасары
10:00-10:10 М.Е. Шайхутдинов – ҚР ... ... ... саясат
орталығы меңгерушісінің орынбасары
10:10-10:20 ҚР Президентінің жанындағы ҚСЗИ мен «Үндістан-Орталық Азия»
Қорының (Үндістан) ортақ кітаптарының ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері» (Алматы,
2006);
• “India-Kazakhstan Relations: Enhancing the Partnership” (New Delhi,
2006).
Бірінші секция
Орталық Азияның аймақтық қауіпсіздігі:
қарқыны, ... ету ... және ... ... ... Б.Қ.Сұлтанов – ҚР Президентінің жанындағы ҚСЗИ директоры
Орталық Азия елдерінің аймақтық ынтымақтастық ... ҚР ... ... ... ... контекстінде
10:30-10:40 В.Б. Богатырев – Қырғыз республикасы Президентінің Көмекшісі,
ҚР Президенті жанындағы ... ... ... ... ... "Шашыраған" аймақ немесе ОА территориясында жаңа аймақтың
қалыптасуы және қауіпсіздік мәселелері
10:40-10:50 С.И. Шарипов – Тәжікстан Республикасы Президенті ... ... ... ... ... ... ... болашағы
10:50-11:00 Р.Ш. Сайфулин – Тәуелсіз сарапшы (Өзбекстан)
11:00-11:30 Пікір-талас
11:30-11:50 Кофе-брейк
Екінші секция
Орталық Азиядағы саяси тұрақтылық: Еуропалық көзқарас
Модератор: Чжао ... С.Қ. ... – ҚР ... ... ҚСЗИ ... орынбасары
Орталық Азияның аймақтық қауіпсіздік саласындағы көпжақты әрекеттесу:
тиімділігі мен мүмкіндіктері
12:00-12:10 Александр Рар – Герман сыртқы саясат қоғамы Зерттеу
институтының бағдарламалар директоры ... ... ... ету ... ... шығыс ұсынысы
12:10-12:20 Лусиано Саккара – Мадрид автономды университеті Халықаралық
жерортатеңізі зерттеулер тобының ғылыми қызметкері (Испания)
Таяу Шығыс пен Орталық Азиядағы аймақтық ... пен ... ... ... Али ...... ... зерттеу орталығының
директоры, Түркия Сыртқы істер министрлігінің Стратегиялық ... ... ... мен ... ... ... көзқарас
12:30-12:40 Тома Гомар – Француз халықаралық қатынастар институтының Ресей
бағдарламасы бойынша жетекшісі (Франция)
Еуроодақ пен еуропалық күштердің Орталық Азиядағы рөлі қандай?
12:40-13:00 ... ... ... ... ... ... ... және Азияның аймақтық
державаларының мүдделері
Модератор: Александр Рар
14:30-14:40 А.Ж. Шоманов – ҚР ... ... Қоры ... ... және ... институты директорының бірінші орынбасары
Орталық Азия елдеріндегі саяси тұрақтылықтың ішкі ... Чжао ...... ... ... ШЫҰ ... мен ... Азияны зерттеу орталығының директоры (ҚХР)
ШЫҰ: өткен және келешек бес жыл
14:50-15:00 Арвинд Гупта –Үндістан Ұлттық Қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... М.Т. ... – ҚР Президентінің жанындағы ҚСЗИ бас ғылыми
қызметкері
Орталық Азиядағы бүгінгі ... ... ... ... ... – Ресейді, Орталық Азияны және Кавказды зерттеу
орталығының ... ... ... ... ... және ... ... рөлі
15:20-15:30 Жамшед Аяз Хан – Аймақтық зерттеулер институтының президенті
(Пәкістан)
Орталықазия мемлекеттерінің қауіпсіздігі: ШЫҰ шешуші рөлі
15:30-15:50 Пікір-талас
15:50-16:10 Кофе-брейк
Төртінші секция
Орталық Азиядағы қауіпсіздік институттары:
әрекеттесу ... В.Б. ... Е.Р. ... – ҚР ... ... ... кеңесшісі
СВМДА мәселелері аймақтық қауіпсіздік контексінде
16:20-16:30 А.И. Искандаров – Қазақстан Республикасындағы Тәжікстан
Республикасының Төтенше және Өкілетті Елшісі
Жаңа әлемдік өзгерістер барысындағы аймақтық қауіпсіздік ... ... ... ...... ... және талдаулары
институтының ғылыми қызметкері (Үндістан)
Орталық Азиядағы қауіпсіздік сценариін сындарлы бағалау
16:40-16:50 К.Л. Сыроежкин – ҚР Президентінің жанындағы ҚСЗИ-дың бас ... ... ... ... ... – Тәуелсіз сарапшы (Монғолия)
Монғолияның Орталық Азиядағы аймақтық қауіпсіздік және ынтымақтастық
институттарындағы рөлі
17:00-17:10 Е.Д. ... ҚР ... ... ... Азия ... ШЫҰ ... ... достық және ынтымақтастық шекаралары
17:10-17:20 Г.Г. Рахматулина – ҚР Президентінің жанындағы ҚСЗИ-дың бас
ғылыми қызметкері
ЕурАзЭҚ-тың кеңеюі Орталық Азия елдерінің тұрақты ... ... ... ретінде
17:20-17:40 Пікір-талас
17:40-18:00 Конференция жұмысын қорытындылау

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюталық жүйелер және валюталық қатынастардың ұғымы26 бет
Жаһандану туралы ақпарат5 бет
Оңтүстік Кореяның қазіргі кездегі халықаралық қатынастардағы жүйесі19 бет
Сыртқы экономикалық байланыстар жүйесіндегі қаржы туралы мәлімет18 бет
Халықаралық дербес құқық пәні бойынша дәрістер кешені334 бет
Халықаралық жеке құқықтағы шетел азаматтардың құқықтық жағдайы86 бет
Халықаралық экономикалық қатынастар туралы ақпарат37 бет
Халықаралық қатынастар мен сыртқы саясат8 бет
Ядролық қару таратпау саласындағы саясатқа тарихи шолу115 бет
Қазіргі әлемдік үрдісті реттеу және жаңа әлемдік саясат27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь