Қазақстан Республикасының экономикасының бәсекеге қабілеттілігін арттыру жолдары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 ҚОҒАМНЫҢ ӘЛ.АУҚАТЫН ҚАМСЫЗДАНДЫРУДАҒЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСУ ТЕОРИЯЛАРЫ
1.1 Экономикалық өсудің буржуазиялық және қазіргі заманғы теориялары ... ... ... ... ...6
1.2 Экономикалық өсу, мәні және оның факторлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУ ЖОЛДАРЫ
2.1 ҚР.ның экономикалық өсуді қамтамасыз ететін индустриалы.инновациялық саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
2.2 Экономикалық өсу . ұлттық экономиканың қызмет етуінің нәтижесі ... ... ... ...35
2.3 Ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттырудың инновациялық негіздері ... ... ... ... ...40

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..48
ҚЫСҚАРТЫЛҒАН СӨЗДЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..50
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ................................................................
...................................................3
1 ҚОҒАМНЫҢ ӘЛ-АУҚАТЫН ҚАМСЫЗДАНДЫРУДАҒЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСУ ТЕОРИЯЛАРЫ
1.1 Экономикалық өсудің буржуазиялық және қазіргі заманғы
теориялары.............................................................
..................................................6
1.2 Экономикалық өсу, мәні және ... ... ... ... ... ҚАБІЛЕТТІЛІГІН
АРТТЫРУ ЖОЛДАРЫ
2.1 ҚР-ның экономикалық өсуді қамтамасыз ететін индустриалы-
инновациялық
саясаты................................................................
.........................27
2.2 Экономикалық өсу – ұлттық экономиканың қызмет етуінің
нәтижесі...............................................................
..................................................35
2.3 Ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттырудың
инновациялық
негіздері..............................................................
...................................................40
ҚОРЫТЫНДЫ..............................................................
........................................48
ҚЫСҚАРТЫЛҒАН ... ... ХХI ... ... ... ... көптеген жетістіктерге қол жеткізіп дүниежүзіне таныла
бастады. Жақын арада Президентіміз Н.Ә Назарбаевтың халыққа Жолдауында
өтпелі ... ... ... осы ... және ... жолымызды, яғни экономика саласындағы атқаратын қызметінің
негізгі мақсаттары мен міндеттерін айқындап ...... және ... ... ... ... ... бағдарламаның негізінде, біз жас буын ... өз ... ... қосатыны белгілі.
Диплом жұмысымның тақырыбының өзектілігі. Ұлттық экономикамыздың
жетке жетістіктерімен қоса әліде болса, ... осал ... ... ... ... Қазақстанның өркенниетті елу елдің қатарына
қосылуы үшін аянбай еңбек етуімізді талап етеді. Қазіргі экономикалық
өсу, қоғамдағы әл-ауқаттылық жағдайы, ... ... ... ... ... тиімділік бүгүнгі күннің өзекті
мәселесі. Ғылыми салада бүгінгі жаңа теориялық ізденістерін тереңдетіп
жетілген және ... ... ... ... одан ары ... өз
үлесімізді қосуға атсалысқанымыз жөн деп санаймын.
Менің дипломдық ... ... ... ... өсу
және ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру» - жайында,
негізгі мақсат экономикалық өсудің теориялық бағыттарына көңіл ... ... ... жұмыс істеп тұрған нарықтық экономиканы одан
ары жетілдіруімізді қажет етеді. Ээкономикалық өсудің мәнін, ... ... және оның ... экономикалық тиімді жүргізу
туралы анықтауы болып табылады. Экономикалық өсуді қамтамасыз ... ... үшін ... ... ... ... ... әлемдік тәжірибелерге сүйеніп ғылыми жетістіктерінің
альтернативті нұсқаларына көңіл ... ... ... ... ... баса назар аудара отырып, тұрақты әлеуметтік
экономикалық дамуды қамтамасыз ету керек.
Бүгін экономикалық өсудің негізгі көзі ... ... ... ... отыр. Өткен шақпен салыстырғанда өндіру көлемін екі ... есе ... қол ... ... Қазақстан тұрақты, тиімді, әрі
сенімді әріптес екеніне барша әлемге аян, ақиқат.
Алдымыздағы міндетіміз экономикалық дамуды жеделдетуіміз ... ... ... ... іске ... ... өсуді қамтамасыз ету үшін:
- еліміздегі және өңірдегі бекем тұрақтылықты нығайту;
- өңірлік және халықаралық ынтымақтастықты ... ... ... ... ... серпінді
дамыту;
- шикізаттық емес секторларды ілгерілетуге баса ден қою;
- жаңа технологияларды дамыту қажет.
Диплом жұмысымның бірінші ... ... ... және ... жаңа ... сараптама жасалды.
Экономикалық өсу ұғымын анықтап, мәнін ашуға және оған әсер ... ... ... ... ... теориясында,
соғыстан кейінгі жылдарында әлемге танымал ілімнің жетістіктеріне баса
назар аудардым.
Екінші тарауда, Стратегияның негізгі мақсаты – бәсекелестікке
шыдайтын, ... ... және ... ... тауар
шығаратын өнеркәсіптер құрып, қызмет көрсету саласын ...... даму ... сәйкес біз
экономиканың шикізаттық бағытынан арылып, Қазақстанның индустриялануын
тездетуге, машина ... мен ... ... ... қоюға тиіспіз.
Яғни инновация – негізгі қозғаушы күш болмақ.
Енді осы тұрақты экономикалық өсудің бүгінгі таңдағы ең негізгі
қозғаушы ... ... ... ...... ... мақсаттары мен міндеттері туралы тоқталып өтсем деймін.
Стратегияның басты мақсаты шикізат бағытынан қол ... ... ... салаларын әр тараптандыру жолымен ... ... қол ... ұзақ ... ... ... – технологиялық
экономикаға өту үшінт жағдай жасау болып табылады.
Өңдеуші өнеркәсіпте және қызмет көрсету саласында бәсекеге ... және ... ... ... ... мен қызмет
көрсетулер өндірісі мемлекеттік индустриялы – инновациялық ... ... ... ... ... ... ... 2030»
Бағдарламасында Қазақстан Республикасының әлеуметтік – экономикалық
дамуында ... ... ... ... өмір сүру ... әл ... жағдайын көтеруге, жоғары индустриалды қоғамды қалыптастыруға
қол жеткізу мақсаттары ... ... ... ... ... ... әл – ауқатын ... және ... ... ету ... ... өндірістің
тиімділігін арттырып, экономикалық өсуге жетудегі маңызды фактор –
ғылыми-техникалық ... ... ... тиімді
пайдалану.Техникалық прогресс экономикалық өсудің маңызды қозғушысы
болып табылады, мысалы, АҚШ-та ... ... ... ... ... ... анықтайды.
Республикамыздың 2003-2015 жж. Индустриалды-инновациялық дамуы
Страгиясының басты мақсаты тұрақты өсім траекториясына шикізаттық
бағыттан ...... ... ... мақсатында
өндіріс салаларын диверсификациялауға негізделген.
Қазігі кезде әлемде және ... ... ... ... ... орын ... ... өзгерістер экономикалық
парадигманың өзгеруіне қажетті ... ... ... ... бойы ... ... көздері ең алдымен материалды-
техникалық базаның қалыптасуы тұрғысында қарастырылады, ал елдің даму
деңгейі материалды өндіріс көлемін ... ... ... ... және экономикалық тәжірибесі көрсеткендей
инновациялық даму жаңа ... ... ... ... ... ... шаққа көз салатын болсақ, Кеңестік Одақ кезеңінде
материалдық-техникалық қамсыздандыру, ... ... ... ... ... іске аса ... өсу ... шеңберіндегі бірқатар теориялар,
атап айтар болсақ:
1) Харрод Экономикалық -Домардың моделі;
2) ... ... ... Экономикалық өсудің некейнстік бағыты;
4) Өсудің қазіргі заманғы жаңа теориялары және т.б негізі болып ... бір өсу ... ... ... ... ел ... арқа ... сөзсіз. Әрине барлық теорияны дұрыс, сәтті
практикалық қолданысқа ие деп айту өте қиын...
Қазіргі ... ... ... өсу теорияларының
негізін ағылшын экономисті Рой Харрод пен американдық ... ... ... өз дипломдық жұмысымда Рикардо, Маркс, Энгельс, Тодаро, Фишер
және т. с. с. шетелдік ғалымдардың «Экономикалық өсу ... ... ... мен ... ... ... Қазақстандық ғалымдардың зерттеулерін қарастырып өттім. Атап
айтсақ: Ә. Я. ... Н. К. ... У. К. ... Оразалі Сәбен,
Б. Ахметов, О. Беймұратов, С. А. Тұрғынбаева, С. С. Сатубалдин, С. С.
Оспанов, Д. К. Кабдиев және ... ... ... Н. ... ... мен ... ... ӘЛ-АУҚАТЫН ҚАМТАМАСЫЗДАНДЫРУДАҒЫ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯЛАР
1. Экономикалық өсудің буржуазиялық және ... ... ... гүлденуінде немесе құлпыруында роль ойнайтын
ұзақ мерзімді экономикалық өсуді қамтамасыз ету проблемалары сонау
меркантилистер теориясында ... ... ие ... ... кейінгі жылдарда алдыңғы орынды алған бұл
теорияның таралуының объективті ...... ... мен ... ... ... жарысы болып табылады. Экономикалық
қарқынның проблемасы империализмнің ... ... ... өрши ... ... ... ... артта қалуының
алдын алу міндеті жас ұлттық мемлекеттерде өндірістің өсу қарқынымен
байланысты.
Экономикалық өсу тақырыбы аясында мәселелердің өзектілігі - ... ... ... ... және ішкі себептердің жатуында:
алдыңғы қаталы дамыған елдерге ... даму ... ... асқынуы, мемлекеттік монополистік копитализмнің күшеюі
... бәрі ... ... ... ... өсу, ... алға ... өсу теориялары» шеңберіндегі бірқатар теориялар,
атап айтар болсақ:
1) Харрод-Домардың моделі;
2) Экономикалық өсудің неоклассикалық ... ... ... ... ... ... қазіргі заманғы жаңа теориялары және т.б негізі болып табылады.
Нақты бір өсу қарқынына жетуді көздеген кез-келген ел ... арқа ... ... ... ... ... дұрыс, сәтті
практикалық қолданысқа ие деп айту өте қиын...
Қазіргі экономикалық теорияларда экономикалық өсу теорияларының
негізін ағылшын экономисті Рой ... пен ... ... ... салды. «Халықаралық экономикалық теория» еңбегінде Харрод сыртқы
сауда мультипликаторы концепциясын тұжырымдады. ... ... ол ... ... кейнстік анықтама береді, яғни оның
себебі мультиплекатор мен акселератордың арақатынасы ... Дәл ... ... экономикалық өсу аясын зерттеуге әкелді, бұл
туралы ол ең ... 1939 ж ... ... ... ... ... ал кейініректе бұл туралы 1948-жылы
«Экономикалық динамика теория» кітабында мәлімдеді.
Экономикалық ... ... ... ... ... ... Кейнс теориясының сыны процесінде пайда болды.
Бұл теория дағдарыстың жағдайындағы экономика ... ... ... ... ... ... абстакцияланды. Алайда, оның
қолдануы қысқа мерзімге есептеледі. ҒТП ... ... ... одан
абстакциялану мүмкін болмай қалды. ... ... ... ... түсті. Германия, Франция, Жапония, Италия
елдерінде өсудің жоғары темпі ... Бұл ... ... ... ... ал Кейнс теориясы мұндай мәселені шешуге қабілетсіз ... өсу ... әр ... ... ... ... ұдайы өндіріс теориясын жасауға ... ... ... саясаттың басты мақсаты –
толық жұмысбастылыққа жету болуы тиіс ... ... ... ... жұмыспен қамту мәселесін шешуге брлады. Буржуазиялық
әдебиеттерде соғыстан кейінгі жылдарда алдыңғы орындарды алған ... ... ... ...... күшеюі екі
әлемдік жүйелердің экономикалық жарысы болып табылады. Американ
экономисті Э.Домар ... ... өсу ... өмір ... ... ... даму ... проблемасы империализмнің колониалды
жүйесінің құлауымен байланысты өрши ... ... ... ... ... ... алу міндеті жас ұлттық мемлекеттерге
өндірістің өсу темпімен байланысты.
Өсу теориясының таралуының негізінде терең және ішкі себуптер
жатыр.Алдыңғы қатарлы ... ... ... даму ... жұмыссыздықтың ... ... ... күшеюі – мұның бәрі капиталистік ұдайы өндіріс темпі
проблемасын алға тартты.
Экономикалық өсудің ... ... ... Бұл
концепциялардың Дж.М. Кейнстің көзқарастары болды, яғни ... ... ... ... пен ... арасындағы тепе-
теңдікті қамтамасыз ете алмайды, нәтижесінде адамдардың ... ... ... емес жұмысбастылығы орын алды,
капиталистік экономиканың тұрақтылығына жету үшін ... ... ... зор ... ... анықтайтын факторларға әсер
ете отырып, экономиканы мемлекеттік реттеу капиталистік экономиканың
тұрақтылығын қамтамасыз ететін ... ... ... - өткізу проблеиасы болып
табылады, яғни егер ... ... ... ... тұтынылуын қамтамасыз етсе, онда экономика динамикалық тепе-тең
жағдайда болады. Тиімді сұраныстың өзгеруі ... ... ... оның ... мүмкін деңгейден ауытқуын анықтайды. Ұлттық
табыстың өсуі ... ... ... деңгейі тәуелді) кейнстіктердің
пікірінше, капитал қорлануының функциясы болып табылады, ал капиталға
сұраныс ұлттық ... өсу ... ... ... неокейнстік моделіне маңызды орынды тұтыну
мен қорлану арасындағы ... ... ... ... ... ... ... басты фактпры ретінде инвестицияны,
басқаша сөзбен, капиталдың қорлану ... ... ... фактор
ретінде өндірістің капитал сыйымдылығын (капиталдың шығарылған өнімге
қатынасы) айтады. Буржуазиялық ... бұл ... ... ... ... ... кезінде
төмендегенін байқаған. Ал кейбір кейнстіктер бұл коэффицент ... ... ... ... ... ... – тұтынудың өсуінен пайда болған;
2) тәуелсіз – техникалық ... ... ... ... негізделген.
Бұл жалпы алғанда, жасанды болып келеді. ... ... ... ... ... емес. Олар жалпы капиталистік
ұдайы өндірістік, пайда нормасының қозғалысына тәуелді. Неокейнстік
теорияда ... ... ... ... ... ... ... тең болса, онда экономика қиыншылықтарды
сезінбейді. Жинақтардың инвестициялардан артып кетуі кәсіпорындардың
жүктелмеуінен және жұмыссыздыққа ... ... ... ... ... өсуіне әкеледі. Жалпы жинақтау мен
қорлану арасындағы пропорция ұлттық табысты пайдлануды талдауда ... ... ... неокейнстіктер осы 2 – дәрежелі
байланыстардың көмегімен ... ... ... ... Өздерінің теориялық талдаулары арқылы олар өсу темпіне
айтарлықтай түсіндірмелер береді. ... Э. ... ... өсу темпінің баяулауын соғыстан кейінгі жылдарда жеке
капитал салымдары мен ... ... әсер ... автономды
күштерінің әсері әлсіреуімен түсіндіріледі. Оның ойынша, АҚШ-тың бүкіл
жүйесі инвестициялық мүмкіндіктер баяу ұлғайып жатса да, ... ... Оның ... ол ... ... ... күштерді толығымен пайдаланбаудан, капитал сыйымдылығы
коэффицентінің төмендеуімен материалдық өндіріс сферасына қарағанда
капитал сыйымдылығы төмен болатын ... ... ... ... мен ... ... ... цикілдік кейнстік
моделі құрылған. Мұндағы негізгі мәселе – сұраныс мәселесі.
Жинақтау қорлануға теңестіріледі, өндірістік және өндірістік емес
инвестициялар арасында үнемі ... бола ... ... ... ... тұтынуымен теңестіріледі. Нақты
тұтынудың орнына психологиялық категория ретінде «тұтынуға бейімділік»
келеді. Көптеген формулалардың кемшілігі ... ... ... ... ... Харродта капитал сыйымдылығы коэффиценті
тұрақты, ал ... ол ... ... өсуі мен техникалық
прогрестің нәтижесінде өзгеріп отырады. Бірқатар экономистер ... ... ... ... ... ұдайы өндіріс
процесіне әсер ететін кейбір қосымша факторларды ... ... ... модельдер құрды. Олар еңбектің ролін, оның
өнімділігінің артуын, ... ... ... ... бастады,
капитал салымдары құрылымдарының мақсатты өзгеруінің критерийлерін
іздестіре бастады. Бұлар ... ... деп ... жаңа ... – экономикалық өсудегі көп секторлы
модельдер жасау (ағылшын эконмисті Р. ... ) ... ... ... ... ... « шығын-өнім шығару» моделімен
үйлестірілді.
« Шығын-өнім ... ... ... ... ... ... талпынады, ол шахматтық баланстық кесте түрінде
құралады, онда әрбір сала екі реттен ... ... және ... ретінде.
Горизонтальды сызық бойымен әрбір салада өндірілген өнімдер ... ... ал ... ... бойымае сол саланың
шығындары көрсетіледі.
Экономикалық өсудің көпсекторлы моделін ... ... ... бейнелеуге, экономикалық бағдарламалау үшін және
салалық құрылымының өзгеруі үшін ... ... ... ... ... ... ... нақтылыққа ұмтылуын
көрсетеді, алда олар танымал оң ... ... ... ... ... олар өсу ... ... Техникалық прогреске,
ұлттық табысты бөлуге, капитал-өнім қатынасының ... ... осы ... ... ... осы
факторларды модельде қамтыды. 1 – бір тауар, бір ... ... ... ... ... негізінде басқа да
факторлар қарастырылды. Экономиканың әр түрлі ... ... ... ... проблемасын талдауда,
математикалық аппаратты жетілдіруде экономистер көптеген жетістіктерге
жетеді.
Алайда, модельдің ... осы ... ... жатқан ғылыми
емес экономикалық теорияның, ... ... ... ... ... «өндіріс факторлары» теориясы, ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық табысты құруда тек еңбек
қана емес, сонымен қатар капитал мен ... ... да ... ... ... факторларының» теоретиктері сондай-ақ
ұлттық табыстың өсу факторларының нақты ролін дәлелдейді. ... ... ... ретінде ұлттық табыстың мөлшері ... ... ... ... ... пен ... жоюға болатыны
туралы көзқарас тұрақты « балансталған» өсу моделі негізінде жатыр.
Модельде капитализмнің антогонистік қарама-қайшылығы, оның ... ... ... факторларда моделінде
ешқандай көрініс таппайды. Оларға таптық күрес, капиталдың қорлану
көлеміне, жұмыс күшінің ... әсер ... ... ақшалай және
нақты жалақы арасындағы қатынас, т.б. ... [14, 183 ... ... өсуге болжау жасау. Болжаулар
ретсіз және конъюктураның өзгеруін алдын-ала болжау мақсатын көздеді.
Ал қазірде болжаулар ... ... ... ... көздейді: ... ... ... ... инфляцияның алдын алуды қамтамасыз ету және т.б.
Қазіргі экономистер және ... ... ... ... және әлемдік капиталистік экономикалық дамуын болжауға көп
көңіл бөлуде. Мұндай болжамдар үш ... ... ұзақ ... (10-25 ... орта ... (3-5 ... ... мерзімді (1 жыл)
Қазіргі буржуазиялық саяси экономияның ... ... бірі ұзақ ... ... ... ... табылады.Бұл
бағыттағы экономистер болжамдар жасауда екі түрлі әдісті қолданады.
Біріншісі, ... ... мен ... болжамына анкеталық
сауалнамаларға негізделген микроталдауға сүйенеді. Мұндай мәліметтер
мемлекеттік секторға қатысты ... ... ... және жеке ... жоспарлары құрылады. Мұндай
әдістің кемшілігі сауалнама жолымен алынған мәліметтердің күдіктілігі
болып табылады, ... ... ... ... ... туралы
хабарлап отыруға мүдделі емес. Жоспар негізіне жеке кәсіпорындардың
мүдделері жатады, бұл бүкіл экономика аумағында ірі ... ... ... ... әдіс ... ... негізделеді, яғни жалпы
мақсаттарды көздейді. Бұл үшін статистикалық ... мен ... ... ... ... экономикалық айнымалылар арасындағы қатынастарды зерттеуге
негізделеді. Эконометрика өткен экономикалық ... ... ... ... ... ... байланыстарды
сипаттайтын математикалық теңдеулер құру жолымен болашақты анақтайды.
Болжауларда экономистер саяси экономияның ... ... ... ... ... ... ... тікелей және
жанама әдістерін жасады. Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік қаржыландыру, несиелік
саясат, амортизациялық аударымдар жатады. Әдебиеттерде бұл әдістер
автоматты тұрақтандырғыш, ... ... ... ... ие ... ... ... Кейнспен ұсынылған ссудалық пайызды
реттеуді кең қолданды. Ал ... ... ... өзгеруі бірінші
кезекте негізгі капиталға капитал салымын қолдау үшін ұзақ мерзімді
несиелеуге ... ... ... ... ... ... ... принципін алға тартты. Мұнымен байланысты «реттелетін
инфляция» белсенді экономикалық саясаттың қажетті элементі ... ... ... өндірістің салалық құрылымының
өзгеруінде, экспорттық салаларды ынталандыруда, ... ... ... қолдауда, инфроқұрылымды дамытуда, ... алға ... ... роль ... ... ... ... мемлекетпен жүргізілетін барлық іс
шаралардың жиынтығы, мемлекеттің ссудалық ... ... ... банктердің міндетті резервтер нормасының
өзгеруі, тұтыну және ипотекалық несиелердің ... ... қоса ... ... салымының динамикасына және оның
құрылымына ... әсер ... ... бұл ... ... ... іс-шаралар секілді қарама-қарсылық сипатқа
ие. Бұл алдымен ... ... және ... ... ... бірі – жеделдетілген ... ... Э. ... пікірінше, амортизайиялық аударымдардың өсуі
инвестициялық сұраныстың жалпы қыскаруының орнын толтыруы мүмкін.
Амортизациялық аударымдарды ... ... ... белгілі объективті
негізге ие. Амортизация үлесі ... ... ... ... ... ... ... капиталды амортизациялау деңгейіне тәуелді.
Жалпы, бұл тенденция техникалық прогреспен ... ... ол ... өсуінің төмен темпінде қорлану нормасының
төмендеуі нәтижесінде күшейеді.
Жеделдетілген амортизация және ... ... ... ... ... Олар ең ... жаңа, әсіресе әскери
салымдарға әсер етеді, экспортқа жұмыс ... ... ... ... ... ... ... пайдасының өсуіне
әкеледі, жаңа салаларға капитал ... ... ... ... ... ... ... корпорацияға
салықтық жеңілдіктер салалардың дамуының әркелкілілігін және олардың
арасындағы диспропорцияны күшейтеді. ... ... ... ... қалса да амортизациялық аударымдардың өсуі инвестициялық
сұраныстың жалпы қысқаруының ... ... ... Бұл яғни қандай да
бір уақыт арасында негізгі қорлар жаңартылып тұрады. ... ... ... өсуі ... ... бағытталған таза
қорлануға сұранысты азайтады. Яғни инвестицияларға кедергі болып
тұрған қарап сатардың ... ... ... ... жж. ... экономистер арасындағы мемлекет
тарапынан түзету шаралары балансталған және ... өсу ... ... ... орын ... ... назарын Франциядағы
«индикативті жоспарлау» тәжірибесі ... ... және ... ... ... қажеттілігі туралы идеяны жиі
айтатын болды.
Буржуазиялық экономистердің ойынша, жоспарлау өндіріс құралдарына
меншік сипатымен байланысты ... және ... ... ... ... құруға болады. Бұл жасалған ... ... ... мен қол ... тиісті мақсаттарды
анықтауды қамтиды. Олар сондай-ақ міндеттердің 2 типін құрайды: нақты,
яғни ұлттандырылған салаларға қатысты ... ... ие ... мен ... ... ... және басқа да барлық салалар
үшін тапсырмалар. Мұндай жағдайда олар кепілдемелік сипатқа ие. [9, ... ... ... ... ... Сонда да
экономикалық бағдарламалау мемлекеттің ... ... ... ... Ол ... өсу ... арттыру, экономикадағы
құрылымдық жылжуларды ынталандыру міндеттерін алға тартады. Осымен
байланысты мақсатты ... ... ... ... көмегімен
монополиялар пайдасын арттыра алады, еңбек етушілердің эксплуатациясын
күшейте алады.
Осылайша, біреулер өсу ... ... ... ... ... ... бөлу ... қол жеткізуге болады десе, басқалары өсу
темпінің артуына жалақыға қатысты ұлттық ... ... ... ... ... ... ... өкілдері өз
теорияларын Маркстың ұдайы өндірісті талдаумен ... олар ... ... ... және екінші бөлімшелерінің
технико-экономикалық өзара байланысында өсу мен ... ... ... ... тырысады. Посткейнстіктердің жасаған
қорытындылары экономикалық процестерді бейнелейді және реакционды
саясаттың ... үшін ... ... ... ... ... ... ойдың өкілдері Дж.
Робинсон, Н. Калдор, Л. Назинетти және т.б әр түрлі ... ... ... ... ... ... дәстүрін жалғастырды.
Тепе-тең өсу моделін нақты өсу моделіне жақындатуға ұмтыла ... бұл ... ... ... ... мен ... арасында бөліну,
жетілмеген бәсеке, инфляция, өнімнің ... және ... ... ... ... ... теорияға сәйкес инвестициялар
экзогенді болып табылады – олар пайда ... ... ... ... жағдай келесі 2 сценарий негізінде сипатталады:
1) Инвестициялардың өсуі олардың жинақтан да ... ... ... ... ... ... жалақыдан да тез өсуінен
болады. Өйткені жалақының өсуі ұжымдық келісімнің негізінде ғана іске
асырылғандықтан. Жалақының тек ... ал ... ... ... ... ... ... сөйтіп ол инвестицияны қуып
жетеді.
2) Керісінше, егер инвестициялар жинақтан ... ... ... ... ... ... ... тауар бағасы тез
түседі, нәтижесінде жинақ та төмендейді және ... ... ... ... теориясы. Экономикалық өсудің
неоклассикалық теориясының пайда болуы мен таралуы біріншіден,
кейнстік ... ... ...... ... ... өсуі, мемлекеттік бюджет тапшылығы,
инфляцияның күшеюі) тәжірибесінің теріс салдарымен, ал ... даму ... ... ал жұмыссыздық төмендейтін
салыстырмалы ... ... ... ... ортада
өндірістің өсуі пайдаланылмаған күштер есебіне ғана емес, сонымен
қатар жаңа техника енгізу, еңбектің өнімділігін ... ... ... ... ... сұрақ туады. Ұшіншіден, өсудің кейнстік
теориясы капитал жеткіліксіздігі мен жұмыс ... ... ... ... ... ... үшін ұсынылмаған.
Экономикалық өсудің неоклассикалық теориялары неокейнстік
моделдерді сынау процесінде ... ... ... ... ... ... ... белгілері алға тартылды. [7, 57 б]
- Бұл модельдерде өндірістің өсімі жаңа капитал салымдарының ... ... ал өсім ... ... ... ... үшін жаңа ... тартумен де қамтамасыз
етеді.
- Модельдер өндірістің капитал сыйымдылығының ... ... екі ... одан да көп ... сыйымды
әдістерінің арасында таңдауға мүмкіндік бермейді.
Бұл теорияның көрнекті өкілдері американ ... Р. ... ... ... Дж. Мид. Бұл бағыттың өкілдері өндіріс
факторларының иелері ... ... ... ... ... ... сүйенеді.Олардың пікірінше өндіріс факторларының
бағасына әсер ететін еркін бәсеке механизмдері арқылы ... ... ... ... қол ... ... Егер, мысалы,
капитал салымының темпі өте жоғары болса, онда ... ... ... ... ... ... ... төмендетудің шараларын іздестіруге мәжбүр етеді, бұл
капитал бағасының ... ... Бұл ... тағы ... – оның өсу ... ретінде тек капитал салымын ғана емес,
басқа да компоненттерді – ... ... ... ... т.б ... Соңғысы дербес факторы ретінде немесе
басқа факторлардың өнімділігіне әсер ету құралы ретінде қамтылады.
Өсудің қазіргі теорияларының ... – олар ... ... ... ... қалыпты жағдай деп түсіндіруінде. Әңгіме,
сұраныс пен ұсыныс сәйкес болатын балансталған өсу туралы болып отыр.
Еркін ... тыс ... өсу ...... ақша ... табылады.Сондықтан неоклассикалық теорияның жақтаушылары
мемлекеттің экономикаға араласуын тұрақтылықты бұзудың факторы ... ... ... ... ... қарсы шығады.
Неоклассикалық теория негізінде «алтын ғасыр» ... ... ... ... ... ... үлесі тұрақты деп қаьылданады, өсу
темпі техникалық прогресс пен өз алдына қызмет ... ... ... және ... ... ... ... тәуелді
емес.
Неоклассикалық теорияда негізгі ролді өндіріс факторларының бар
болуы және оларды тиімді пайдаланылуында потенциялды ... өсу ... ... ... Бұл Кобб-Дугластың өндірістік функциясында
жақсы сипатталады. Олар ең ... ... ... өнеркәсібінде өнім
көлеміне капитал мен еңбек ... ... ... ... тырысты. Осыдан жасаған олардың тұжырымы: өнім бір-бірін
шексіз ... ... екі ...... мен еңбектің функциясы
болып табылады. Кіші квадраттар әдісін пайдалана ... Коб ... өнім мен ... еңбек шығындары арасында статистикалық
байланыс ... ... ... ... жекелеген
факторларының ролін сандық бағалау жұмыстарына бастама болды. Ол екі
бағытта жүзеге асады:
- ... ... ... ... ... тиімділігі
алғышарттарынан бас тарту;
- ұлттық табыстың өсуіне әсер ететін үшінші ... ... ... ретінде техникалық прогрестің әсерін ескеру.
Бұл зерттеулер практикалық қызығушылық тудырады, ... ... ... ... бұрынғыша «шекті өнімділік»
теориясының антиғылымдық постулаты болып қала береді.
Өсудің ... ... ... ... ... «шекті өнім» категориясына негізделеді.
Неоклассикалық теорияның өкілдері өсудің көзі ретінде ... ... ... ... жүктелмеуінің, жұмыссыздықтың себебі
неоклассиктердің пікірінше, инвестиция мен техникалық прогрестің төмен
темпі, оның ... ... ... ... ... жатыр. Бұл тезисте олардың практикалық қолданылысқа ұсынылуы
негізделеді. Олар жалақыны көтеруге, ... ... ... ... ... қарсы шығады, пайдаға салықты ... және ... ... ұсынады.
Өсудің неоклассикалық теориясының «көтерілуі» олардың техникалық
қамтуымен тығыз байланысты. Өзінің алғашқы вариантында бұл ... ... ... ... ... ... Оның өкілдері
өндіріс факторлары ның өсу темпіндегі өзгерістерді олардың шекті
өнімдерінің өзгеруімен ... та ... ... қатынас
бұрынғыша қалады. Егер өзгеріс болатын болса, онда «шекті өнімділік»
заңы әсер етпейді. Олар бұған ... ... да олар ... ... пропорцияның бұзылуының себебі техникалық прогресс
екенін дәлелдеуге ... Егер ... ... ... ... ... онда ... шекті өнімі мен пайдп
нормасы жалақыға қарағанда тез өседі. Бұған тағы ... ... ... ... ... ... ... вариянты – монетарлық
теория болып табылады. Бұл теорияның авторлары М. Фридмен және Шварц
(1869-1960жж.). АҚШ-тың ... ... ... ... ... тұрақсыздығының бұзылуының себебі ақша сферасындағы
қозғалыстар болып табылады және ... ... ... ... ... өсудің тұрақсыздығына әкеледі». Олардың
ойынша, ақша массасының қысқаруы экономикалық өсу ... ... ...... әкеледі. Бірақ бұл теорияның осы тұжырымы
нақты ... ... ... ... ... ... ... теориясының тамыры өнімді
өткізу проблемасы ескермегендігін тұрады. Бұл ... ... ... ... алу мүмкіндігінде өндіріс шығындарына
назар аудара отырып, ұдайы өндіріс проблемасын бір ... ... осы ... ... төмендеуі өткізу шарты мен сұраныстың
азаюына әкелетінін ескермейді. Бұл теория ... ... ... ... ... ... нақты
өмірден мүлдем алыс.
Неоклассикалық бағытты сынауда ... ... ... осы ... ... экономисті Т. Сраффа еркін
бәсекенің билік етуі ... ... ... алға ... ... табысты «әділетті» болу және ресурстарды
тиімді пайдалану арқылы ... ... ... ... ... ... құн теориясына сүйене отырып, ... ... ... ... ... ... ... сынға алды.
Жалпы экономикалық өсу проблемалары ертеден бері экономистердің
назарында болған. Солардың ішінен бес негізгі проблеманы алуға ... ... өсу ... ... және ... ... арақатынасы және олардың өсу
темпіне әсері;
3) Экономикалық өсу мен табыстарды ... ... ... ... ... ... тенденциясы;
5) Тепе-тең (тұрақты,балансталған) өсу шарттары. [5, 237 б]
Кез-келген державаның гүлденуінде немесе құлдырауында маңызды рөл
ойнайтын ұзақ мерзімді экономикалық ... ... ету ... ... теориясында үлкен орынға ие болған.
Ағылшын классикалық мектебінің экономикалық өсудің жекелеген
маманданған ... ... ... ол ... ... өсу
факторларымен және оның табысты болуымен арақатынасымен ... бұл ... ... ... ... ... ... факторларының көлемімен және олардың
өнімділігімен анықталады.
Р. Солоудың неоклассикалық өсу моделі. Екінші ... ... ... өсу ... ... ... дағдарыс кезеңмен
салыстырғанда басқаша бами ... 1950- ... ... ... тұрақты өсу кезеңі басталды. 1950- жылдардың ортасынан
бастап, Экономикалық өсу теорияларының дамуының жаңа ... ... ... ... жалғасты. Осы кезеңде басты ролді Р. Солоудың өсу
моделі алды. Американ экономисті Р. ... ... ... жұмыстарын
негізінде журнал мақалалары тұрінде жариялады. Басты еңдектері: «
Сызықты ... және ... ... және ... ... ... ... оның «экономикалық өсу теориясына
үлес» мақаласында салынған. Ол Харрод-Домар моделіндегі экономиканың
тұрақсыздығының негізгі себебі өндіріс факторлары – ... пен ... ... арақатынасты сипаттайтын капитал сыйымдылығының
тұрақты, белгіленген көлемі ... ... ... ... ... бірі ... болып қалады. Неоклассикалық теорияның
принциптеріне сәйкес капитал мен еңбек арасындағы қатынас айнымалы
болуы тиіс.
Экономикалық өсудің ... жаңа ... ... ... өсудің себептерін түсіндіруде неоклассикалық
талдаудың әлсіздігі дәстүрлі ... ... ... әкелді.
Олардың жағдайына сәйкес эконмика ұзақ уақыт мерзімде өсудің қандай да
бір ішкі көздері жоқ. ... ... ... мен еңбек ресурстарының
арақатынасы ұзақ мерзімді жоспарда тепе-теңдікке жететінін көрсетуге
бағытталады. Мұндай біржақты әдісте ... ... ... ... ... ... ... экономиканы
нольге әкеледі.Халықтың жан басына шаққандағы ЖҰӨ-нің ... ... ... ... ... ... ретінде
қарастырылады. Мұндай теория әлемдік экономиканың әр ... ... ... ... өсудің феноменін түсіндіре алмауы таң
қаларлық емес.
Дәстүрлі ... ... ... ... ... жж.
өсу темпінде ел аралық айырмашылықтарла қарыздық дағдарыстың
тереңдеуімен күшейе ... ... ... бұл ... ... бере ... ... сызбада
техникалық прогрестің себептерін көру ... ... ... ... ... шешіміне мүлде тәуелді емес. Капиталдың
тапшылығы 3-әлемде инвистициялардың жоғарғы рентабельділігіне ... ... ... бар елдерге арналған Әлемдік Банк пен
Халықаралық валюталық қормен ... ... ... ... құру ... ... ... өсуі, күтілгендей,
өмір деңгейі мен ... ... ... ... ... ... ... мен ішкі нарықтың еркіндікте болуына қарамастан, көптеген
дамушы елдер стагнациядан шыға ... және жаңа ... ... ... олар тіпті өз капиталының шетелге ағып ... ... ... ... елдерден бай елдерге капитал құйылуының мұндай
табиғи емес бағыты өсудің жаңа теорияларының, ... ... ... ... ... болуына әкелді.Оның пайда болуы даму
теориясы аясында 90 ж. Маңызды құбылыс ... өсу ... Жаңа ... ... өсуді – қоғамдық
өндіріспен басқарылатын елдегі экономикалық жүйені ... ... ... ... ... ... қарағанда бұл модель ЖҰӨ-нің өсуін ұзақ
мерзімді тепе-теңдіктің табиғи ... ... ... ... жаңа
теориясының басты мақсаты – факторлар мен өсу ... ел ... ... ... табылады.
Эндогенді өсу модельдері сырт көрінісі бойынша неоклассикалық
теорияға ұқсайды, ... ... ... ... ерекшеленеді.
Жалпы, эндогенді өсу модельдері неоклассиктердің капиталдың кемімелі
шекті өнімділігі ... ... ... ... және ... салымдарының рентабельділігіне әсер ететін сыртқы эффектілерге
көп көңіл бөледі. Техникалық ... көп ... ... де ... ұзақ ... ол ... ... жалғыз мүмкін себебі
емес.
Дамуды жылдамдату үшін жинақтардың ролін күшейте ... ... ... ... ... ... ... қорытындылар жасады.
Ең алдымен сыртқы ... ... ... ... өсу ... ... түзету мүмкін емес – олар ... және елде ... даму мен ... ... тәуелді
болады. Сонымен қатар бай және кедей елдерде жан басына шаққандағы
табыстар мен ішкі ... ... ... ... Елде ұзақ
мерзімді немесе уақытша тежелуінің асқынуы және елдің экономикалық
артта қалуына әкеледі.
Эндогенді өсу моделінің ең ... ...... ... ... ... ... құйылымын түсіндіру, бұл өз ... ... ... ... табыстық алшақтықты ... ... ... рентабельділігі көбінесе адам
капиталына (білім беру жүцесі), инфроқұрылым мен ... ... ... ... түсіндіріледі. Кедей
елдер осы инвестиция түрлерінен салыстырмалы ... ... Жеке ... өзі үшін ... ... ... салып, оған аз қолайлық келсе, онда ол инвестиция ... ... яғни ... рынок мехонизмі комплементарлы
инвестициялардың қажетті деңгейін қамтамасыз етпейді.
Мұндай қосымша ... ... ... жеке пайда
әкелетіндіктен мемлекет ресурстарды бөлуді жақсарта алады, өз есебінен
қоғамдық тауарлар мен ... ... бір ... ... ... ... да эндогенді өсу модельдері
даму процесінде мемлекеттің белсенді араласуын қолдайды.
У. Ростоу: экономикалық өсу стадиялары.Оның пайда болуы көбінесе
3-әлем ... әсер етуі үшін ... 1950-60 жж. ... ... ... ... ... байланысты. Бұл теорияның ең
көрнекті өкілі американ экономисті және тарихшысы У. Ростоу болды.
Оның теориясына сәйкес ... даму ... шығу ... ел ... ... ... ... сериясымен сипатталады. У. Ростоу
өзінің «Экономикалық өсу ... ... ... дейді: « Кез-
келген қоғамның экономикалық құрылғысы мына бес ... ... ... ... ... Жылдам даму үшін жасалған алғышарттардың жетілуі
3) Өзін өзі ұстап тұратын өсуге ұмтылу
4) Технологиялық кемелденуге ауысу
5) Бұқаралық тұтыну ... ... ... ... ие ... қатар және қазіргі
қоғам дамуының процесстерін жалпылаумен қатар ... ... ... және ... тән, ... олар ... өсудің бір
теориясын құрайды. Ростоу бойынша, барлық дамыған ... тез ... ... ... ... өту стадиясынан өткен. Ал дамушы ... ... ... ... ... даму алғышарттарының жетілу
стадиясында.
Жылдам дамуға өту үшін олар белгілі бір ... ... ... ... ... бірі – ... өсуді жылдамдату
мақсатында ішкі және шетелдік жинақтарды қозғалту.
Льюис моделі. Қазіргі жаңа экономикалық өсу теорияларының бірі –
Нобель ... ... А. ... ... ... табылады. 1950 ж.
Ортасында құрылған Льюистің екі секторлы моделі 3-әлем елдерінің еңбек
шығынды экономикасы үшін маңызды теория болды.
Льюис моделінде ... ... 2 ... ... ... ауыл ... жабық қайта қоныстандырумен және
еңбектің нолдік шекті ... ... ... ... ... ... осы ... шығынды жұмыс күші түсінігін
енгізуге тура ... ... ... ... ... сектормен қатар, жоғары өнімді
қазіргі индустриалды сектор да бар, оған қалалық өнеркәсіп жатады.
Қала ... ауыл ... ... күші ... ... Модельде ауылдан қалаға жұмыс күшінің миграциясына және
индустриалды секторда жұмыспен қамту және өндірістің өсуіне үлкен ... ... ... ... мен ... ... тәуелді, ал ол өз кезегінде ... ... ... ... ... ... ... жалақы
дәстүрлі сектордағы жұмысшының орташа табысын бірнеше есемейді. Оның
пікірінше, қаладағы жалақы ауылдағыға қарағанда 30 % -ға ... ... ... ... арсындағы мұндай алшақтық миграцияны, яғни жұмыс
күшінің ауылдан қалаға ауысуын ынталандырады.
Осы жұмыста қарастырылған ... ... ... ... ... ... ... қорытындылауға
болады:
- Харрод пен Домар экономикалық өсуді тек бір ғана ...... ... ... ... пікірінше табыс көлемі 1-4 % дейін
өскен жағдайда табыстағы жинақ үлесі де 4 есеге ұлғаяды дегенді мүлдем
елестеуге болмайды, яғни ... ... ... ... ... ... экономикалық тұрақтылыққа жетуде тиімді сұраныс
проблемасының маңызы зор, олардың алдындағы негізгі проблема - өткізу
проблемасы, яғни егер ... ... ... ресурстардың
толық тұтынылуын қамтамасыз етсе, онда эконмика динамикалық тепе-
теңдік жағдайында болады. ... ... ... ... ... қорлануының функциясы болып табылады. Олар экономикалық
өсудің басты факторы – ... ... ... өсудің көзі ретіндепайданың өсуін айтады. Кәсіпорынның
толық жүктелмеуінің, жұмыссыздықтың себебі – инвестиция мен ... ... ... ... ... ... техникалық
жаңашылдыққа ынтаның төмендігі. Олар жалақыны көтеруге, әлеуметтік-
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... және жанма салықтарды ұлғайтуды ұсынады.
Бұл теорияның монетарлық бағытының пікірінше, «ұзақ мерзімді» жоспарда
ақшалардың тұрақсыздығы ... ... ... ... массасының қысқаруы экономикалық өсу темпінің баяулауына, ал
көбеюі – жылдамдауына ... Осы ... ... ... Р. Солоу: «
пайыз ставкасы халық санының өсу темпі мен бүкіл ... ... тең ... ... ... жаңа ... ... ішінде эндогенді өсу теориясы
неклассикткрдің капиталың ... ... ... туралы алғышартын
теріске шығарады және капитал салымдарының рентабельділігіне әсер
ететін сыртқы ... көп ... ... ... ... – адам капиталына, инфреқұрылым мен НИКОР-ға инвестициялардың
төмендігі. Олар даму прцесінде мемлекеттің ... ... ... екі ... ... ... ... секторға өту мақсатында қала өнеркәсібінде (индустриалды)
жалақыны 30 % -ке ... ... ... экономикалық өсу проблемаларын былайша көрсетуге болады:
- экономикалық өсу факторлары;
- қазіргі және болашақтағы тұтынудың арақатынасы және өсу ... ... ... өсу мен табыстарды бөлудің өзара әсерлесуі;
- экономикалық өсудің тарихи тенденциясы;
- тепе-тең (тұрақты, ... өсу ... ... ... ... ... теориялардың негізінде
қазіргі кезде қоғамның әл-ауқатын көтеру мақсатында экономикалық өсуді
жан-жақты қарастырып, позитивті жақтарын ... жөн. ... ... ... ... байланысты экономикалық өсуін
қамтамасыз ету үшін басты тетіктерінің қызметі оңтайлы іске ... ... ... ... да әлемдік тәжіоибеге көңіл бөлу, жетістіктерге
мән беру, алдағы уақытты тұрақты дамудың ... ... ... ... өсу, мәні және оның ... ... дәстүрлі ресурстарды пайдалану,
халық санының өсуі екі бірегей ... ... өсу ... ... ... көздейді. Экономикалық өсу жасалынатын
пайдалылықтардың көлемінің көбеюі, яғни халықтың өмір сүру деңгейінің
жоғарылауы болып табылады.
Өздігінен экономикалық өсу ... ... ... және ... ... ... ұлғаюын олардың
сапасы мен өиір сүру жағдайының нашарлануының, тазартқыш құрылғыларды
үнемдеудің ... ... ... болады, ал өндірістің уақытша
өсуіне ресурстарды жемқорлықты пайдаланудың нәтижесінде жетуге болады.
Мұндай өсу не ... не ... ... ... ... Сондықтан
экономикалық өсу әлеуметтік тұрақтылық пен оптимизммен үйлескенде мән-
мағынаға толы болады. Мұндай өсу бірқатар салмақталған мақсаттарға
жетуді ... өмір сүру ... ... ... ... мен
жарақаттану, мертігуге ұшырауды төмендету, білім беру мен мәдениет
деңгейін ... ... ... қанағаттандыру мен
тұтынудың рационалдығы, әлеуметтік ... пен өз ... ... ... ... пен өмір сүру ... жеңу, максималды жұмысбастылыққа жету, ... ... мен ... ... ... ... т. с. с.
Экономикалық өсудің жолдары – бұл ... ... ... қалыптасқан бастапқы жолдары. Әрине өзінің біріншілігінің
нәтижесінде ол экономиканың бірқатар ... ... ... ... Ал бұл ... атап өту экономикалық
қатынастарының кейінгі дамуында болмау үшін ... ... ... ... ... елдермен салыстырғанда жан басына
шаққандағы табыс деңгейі төмен, нашар дамыған ... ... ... ... Бұл ... дами ... бірақ тқазіргі кезде
экономикалық ... ... ... ... Бұл ... ... экстенсивті жолы басым және олардың даму мәселелері үлкен
қызығушылықты тудырады.
Даму ... ... 4 ... ... ... Табиғи ресурстар
3) Капитал жинақтау
4) Техника
Сондықтан экономикалық даму ... осы ... ... қарастыру қажет. Олар: ... ... ... және оны анықтау, халықтың жұмысбастылығы жайлы
мәселелер, капитал салымының ... ... ... туралы
негізін қамтиды.
Экономикалық өсудің категориясы кез-келген шаруашылық жүелер
кезінде қоғамдық өндірістің маңызды сипаттамасы болып табылады.
Экономикалық өсу – ... ... бір ... ... ... және ... ... болып табылады. [7, 15 б]
Экономикалық өсу уақыттың әрбір берілген бөлігінде ресурстар
шектеулігінің мәселелерін шешу белгілі бір ... ... ... ... ... кең ... қанағаттандыру
мүмкіндігін білдіреді.
Экономикалық өсу бір-бірімен тығыз байланысты екі ... ... ... бір ... ... ... ... потенциалды ЖҰӨ-нің көбеюі ретінде және белгілі бір уақыт
аралығындағы кезеңнің жан басына ... ... ... ... екі ... да ... береді. Мысалы, егер басты назар
саяси әскери потенциялының мәселелеріне арналса, онда ... ... ... ... жеке ... мен ... халықтың өмір сүру
деңгейін салыстыру кезінде екінші анықтама сәйкес келеді. Сөйтіп
Үндістанның ЖҰӨ-і ... ... 70 % -нан ... ... ... ... халықтың өмір сүру деңгейі бойынша 60 есеге
артта қалып отыр. ... бұл ... ... өсу ... ... ... қарқындарымен өлшенетіндігі
шығады.
Ең жалпылама түрдегі экономикалық өсу ... пен ... ... ... ... және ... білдіреді.
Қазіргі кезде әртүрлі ұлттар, халықтар мен олардың үкіметтерімен
жүргізілетін экономикалық талқылаулар мен ... ... өсу ... ... ... тұр. Нақты өндірістің
өсіп келе жатқан көлемі ... ... жүйе ... адамдардың шексіз қажеттіліктерін шектеулі ресурстар
жағдайында ... ... бір ... ... ... ... ... және интенсивті түрлерін
ажыратуға болады. Бірінші жағдайда қоғамдық өнімнің көбеюі ... ... ... өндіріске еңбек, капитал (өндіріс
құралдырын), жердің қосымша ресурстарын жұмылдырудың ... ... Бұл ... ... технологиялық базасы өзгермейді.
Өйткені дәнді дақылдардың ... ... ... алу мақсатында тың
жерлерді жырту, электр ... құру мен ... ... ... ... ... үшін ... неғұрлым ұлкен
көлемін тарта беру – осының бәрі ... ... ... жолдарының мысалы. Экономикалық өсудің бұл типі өнімнің
өсіміне жұмысшылар саны мен олардың ... ... ... ... ... ... көбеюінің арқасында, сонымен қатар
орнатылған жабтықтың көбеюінің ... қол ... ... бір ... ... өнім ... ... қала
береді.
Ал экономикалық өсудің интенсивті түрі кезінде қолданылатын
еңбек, капитал мен ... ... ... қала ... де бастысы
өнімділік тиімділігінің жоғарылауы мен өндірістің барлық факторларын
пайдаланудан ... кері ... өсуі ... ... ... ... ... технологияларының жетілуі, өндірістің негізгі
факторларының спасының жоғарылауы табылады. ... ... ... ...... ... жоғарылауы. Бұл
көрсеткішті бөлшек түрінде белгіленуге болады: ЕӨ =Е/Ө, ... ЕӨ ... ... Е – ... және ақша ... өрнектелген
жасалынған өнім, Ө - ... ... ... ... адам ... ... ... түрі неғұрлым тиімді және сапалы
жасалынған өндіріс факторларының кең ... ... ... ... көбеюімен сипатталады. Өндіріс ауқымының өсуі
неғұрлым жетілдірілген техникаларды, алдыңғы ... ... ... аса ... ресурстарды, жұмысшылар мамандануын
көтеруді қолдану арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл фактордың арқасында
өнім сапасын жоғарлауына, еңбек өнімділігі мен ... ... ... қол жеткізіледі.
ХХ ғасырда етек алған ғылыми-техникалық революция жағдайында
батыстың индустриалды ... ... ... ... ... ... өсу ... өсуді өндіріс пен олардың ... ... ... ... байланысты көрсеткіштер
жүесінің көмегімен бағалауға ... ... ... ... мен қызметтерді өндіруді қамтамасыз ету үшін ... ... ... еңбек, капитал және жер (табиғи ресурстар). Яғни (Ү) –
жиынтық өнім, еңбек – (L), капитал - (К), және ... ... - ... ... ... ... [6, 135 б]
Экономикалық өсуді сипаттау үшін ... ... ... ... ... ... ... нәтижелелілігі өлшенеді.
Экономикалық теория жиынтық ұсыныс жағындағы факторларды бөліп
көрсетеді. Оларға:
А) табиғи ресурстардыңкөлемі мен сапасы;
Б) ... ... ... мен ... ... капиталдың көлемі;
Г) ғылыми техникалық прогрестің деңгейі.
Жиынтық сұраныс факторларынан ... ... ... сатуға
байланысты және жиынтық сұраныстың барлық элементтері барлық көбейіп
жатқан ресурстардың толық жұмсалуын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... факторларға ресурстарды тиімді
бөлу де жатады.
Факторлардың маңыздыларының бірі болып еңбек шығындары ... ... ... ел ... ... ... ... халықтың
белгілі бір бөлігі еңбекке жарамдылар санына енгізілмейді және ... ... ... ... зейнеткерлер, әскелер, т.б жатады.
Ал жұмыс істегісі келетіндер еңбек ... ... ... ... ... құрамында жұмыссыздар, сонымен қатар жұмыс істегісі келіп,
бірақ оны таба ... ... ... ... 1999 ж. ... ... жұмысбастылары 52 % құраған.
Әйтсе де еңбек шығындарын жұмысбастылар ... ... ... ... ... ... ... шығындарының неғұрлым нақты
өлшемі болып еңбек уақытының соммалық шығындарын ескеруге ... ... ... адам-сағат көлемдерінің көрсеткіштері табылады.
Жұмыс уақыты шығындарының көбеюі бірқатар факторларға тәуелді: халық
өсімдерінің ... ... ... ... ... ... қамсыздану деңгейіне, т.б. ... ... ... және ... бойынша экономикалық дамудың қарқындары мен
деңгейлеріндегі бастапқы айырмашылықтарды құра ... ... ... ... ... ... ... құрылғысы. Ол
берілген ресурстарды шығарылатын түпкі өнімді көбейту мақсатымен
жаңадан алмастыруға мүмкіндік береді. Бұл ... ... ... тиімді, пайдалы салалары пайда болады. Тиімді өндірістің
көбеюі, ұлғаюы ... ... ... ... ретінде қалыптасып
келе жатыр.
Мемлекет экономикалық өсуді реттеуде маңызды рөл атқарады және ол
бұл процесті ынталандыру үшін қандай ... ... ... қажет:
1) кейнсиандықтар экономикалық өсуді сұраныс факторларының көзқарасы
жағынан ғана қарастырады. Олар әдетте өсу ... ... ... ... өсімін қамтамасыз етпейтін жиынтық шығындардың
болжанбайтын деңгейімен ... ... олар ... ... ... ... ... төмен ставкаларын («арзан
ақшалар» саясатын) насихаттайды. Ал қажет ... ... ... жоғарғы деңгейі инфляцияға әкелмес үшін үкіметтік шығындар
мен ... ... үшін ... ... ... ... кейнсиандарға қарама-қайшы «ұсыныс экономикасының» жақтаушылары
экономикалық жүйенің өндірістік потенциалын көтеретін ... ... олар ... мен капитал салымдарға
ынталандыратын, ... ... мен ... ... ... ... ... төмендеуіне шақырады.
Кейнсиандықтар көбінесе қысқа мерзімді ... атап ... ... ... ... ... ... жиынтық шығындарға әсер
етуге назар аударса ... ... ... ... пен ... ... толық қамтылуы ... ... ... ... ... ... сүйене отырып,
ұзақ мерзімді мәселелерді қарстырады.
3) әр ... ... ... ... ... өсуді
ынталандырудың басқа да мүмкін болатын әдістерін ұсынады. ... ... ... ... ... үшін ... ... үкімет өзіне тікелей белсенді қатысушы
рөлін алатын индустриалды саясатты ... ... ... ... өнімділікті салалардың дамуын тездететін және төмен өнімділікті
салалардан ресурстардың қозғалысын жылжытатын шараларды жүзеге асыруға
жол береді. ... ... ... шығындар да жұмыс күші сапасының
жоғарылауы мен еңбек өнімділігінің ... де ... ете ... ... ... мүмкін болатын әдістерінің
көптігі мен қиыншылықтарына қарамастан эконмистердің ... өсу ... ... оңай мәселе еместігі мен капитал
сиымдылық пен жинақтарға бейімділік ... ... ... ... ... ... ... айтылғандардың бәрінен келесідей қорытындыны айтуға
болады:
- экономикалық өсуді жан басына ... ... ... өсуі ... ... өсуі ретінде анықтауға болады. Ол ішкі ... ... ... шешу үшін ... ... ... ... Экономикалық өсу келесі факторлармен анықталады: табиғи және еңбек
ресурстары, капитал, технологиялар.
- Экстенсивті өсу ... ... ... ... ... және өсу ... ... мүмкіндік беретін толық
жұмысбастылыққа жету. Бірақ ол уақытша ... ... ... ... жыл ... толықтандырыла алмайды және келесі
жылы өсу қарқыны өзгеріссіз қалады.
- ... ... ... ... ... ... ... Экстенсивті өсу көбінесе тоқыраушылық сипатқа ие. Іс ... ... жоқ, ... ... ... ... және
физикалық тозады, жұмысшылардың қор қаруландыруы төмендейді.
- Дұрыс салықтық және инвестициялық ... ... ... экономикалық
өсуде маңызды рөл атқаруы мүмкін.
Жоғарыдағы мәселелерді қарастыра келе дамудың экстенсивті ... ... ... әлі даму ... ... ... ... жаңа өрлеуге жол бермей тек қайшылықтарға
әкеледі. Сондықтан ... ... ... ... үлгісін
ауыстырып, халық шаруашылығын интенсивті даму жолына қою керек. Бірақ
интенсивті жолдың өзі экстенсивтіден ... ... ... Жаңа
экономикалық қатынастардың дамуына негіз құрып, экстенсивті өсу жолы
бүкіл әлемнің ... ... ... ... ... ... 72 ... ҚР-НЫҢ ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУ
ЖОЛДАРЫ
2.1 ҚР-ның экономикалық ... ... ... ... саясат
Дамыған елдер тәжірибесі бойынша тек қана нарықтық принциптер
негізінде ... ... ... ... ... инновациялық даму мемлекеттік араласуынсыз оң нәтиже бермейді,
сондықтан инновация мен инвестиция ... ... ... табылады.
Көптеген дамушы елдер табиғи ресурстарға бай бола тұра, ... қол ... ... ... ... шикізат экспорты бұл
елдердің мемлекеттік қазынасына табыс әкеліп, тұрғындардың әл-ауқатын
көтереді. ... ... өте келе ... ... ... яғни ... шикізат экспортынан және оның рыноктағы
жағдайынан тәуелді етіп, шикізатты аз қажет ететін жаңа саланың дамуын
ынталандырмайды және шикізатты ... ... ... ... бұл ... ... маңызды екенін түсінеміз.Дәл осы
жағдайдан шығудың бір ақ жолы бар, ол – жоғары технологиялық өндірісті
дамыту.
Қазіргі ... ел ... ... ... факторлары – ғылым
мен инновациялық ... ... ... көз ... Бүкіл әлемде озық технология мен техниканы насихаттайтын 1951
ж. Калйфорнияда құрылған дүние жүзіндегі ең алғашқы технопарк – ... ... ... пайда болуына негіз болды. Өткен ғасырдың 80-
шы жылдары технопарктр тек АҚШ, Еуропада ғана емес, Канада, Сингапур,
Аустралия, Бразилия, Үндістан, Қытай, ... да ... ... жаңа өнімді ойлап табу және оны жазып ... ... мен ... да басып озады. Жаңа
автокөлік Жапонияда 1 айдан кейін шықса, АҚШ-та 4, Еуропада 2 ... ... ... үшін ... ... қажетті деңгейге
жеткізу үшін 4 ай жеткілікті, АҚШ-та бұл көрсеткіш – 11 ... ... жаңа ... мен ... ... өндіріске
еңгізуімен 1950 ж. ... ҒТИП ... ... ... Онда ... ... ... және
өндірістік жағынан қарқынды жылдамдықпен игеріледі. ҒТИП қарамағынан
әр түрлі саладағы ғылыми орталықтар мен ... ... ... ... ... жасайды, ғылыми зерттеулерін жүргізуге
көмектеседі, ақпарат және қаржымен қамтамасыз етілуін қадағалайды, ... ... ... ... ... ... Қытай
экономикасына үлкен үлес қосып, инновацияны дамытып отырғанын ... ... ... ... өсуінен байқаймыз. 1991 ж. – 2587,
1992 ж. – 9678, 1996 ж. – 13722, 2000 ж. – ... ... ... ( ... ... ... мен ... 50 жылда өте қарқынды дамытты. Екінші дүниежүзілік соғыстан
кейін ... ең ... ... бірі ... ... соғыстан кейінгі
зерттеулердің басым бөлігін қорғаныс, ядролық және космостық салаларға
бағыттады. Корея Республикасы ... ... ... ... ортасында қолға алды. 1967 ж. ... ... ... жобалау және жүзеге асыру болып табылатын
Ғылым және Технология Министрлігі құрылды және Ғылым мен ... ... заң ... Осыдан кейінгі дамуы 5 жылдық кезеңдерге
жоспарланған.
Финляндия 1991 жылға ... ... ... ... КСРО тарап кеткеннен кейін және 90-шы жылдардағы
экономикалық ... ... ... да ... әсер ... ... деңгейі 1991 ж. 3,5 %-дан 1993 ж. 20 % дейін өсіп
кетті. Осы келеңсіз жағдайдан шығу үшін ... ... 1991 ж. ... ... қабылдады. Оның міндеті – Финляндияны дамыған
елдердің қатарына қосу. Осы ... ... ... ... ... ... жүені құрды. Оның қызметін ... ... ... ж. бүкіл КСРО елдерінің экономикасында жағымсыз жағдай
қалыптасты. ... ... ... ... ... ... ... көптеген кәсіпорындар жұмысын тоқтату, бөлшектену,
тіпті қайта құрылу сияқты құрылымдық өзгерістерге ... ... ...... ... ... болды. Тозған құрал-жабдық,
шығыны көп икемсіз өндіріс, тиімсіз басқару, сын ... ... және осы ... ... аяғына шырмауық болып оралды.[16, 41б]
Нарыққа көшу процесі аяқталғаннан кейінгі жылдарда экономиканың
жаңданып дамуы ... (газ, ... ... ... ... ... ... байланысты болды. 2000-2002 жылдарда Қазақстанда
экономикалық өсу байқалды, ... бұл өсім ... ... ... пайдп
есебінен, яғни « көз бояушылық» екенін түсінген ҚР Үкіметі қырағылық
танытып, елдің индустриалық-инновациялық саясатын қолға алды. 2002 ... ... ҚР ... ... « ... қызмет» туралы
заң күшіне енді.
Әрбір ел дүниежүзілік рынокта өз орнын тауып, үлесінен айрылмауға
тырысады. Бұл тікелей ... ... ... ... ... ... ж.ж. ... елдер қолға алған ... де ... ... ... ... ... жасап,
мемлекеттік бюджеттен қаржыландырып немесе басқа қаржы ресурстарынын
жұмылдырып, бағыт бермесе, бұл ... ... ... да ... ... ғылыми зерттеулер мен инновациялық процестерді
мемлекеттік қолдаудың негізгі кең тараған 3 ... ... ... ... мемлекеттің тікелей қатысуымен мемлекеттік
бюджеттен қаржыландырылатын ірі лабораториялар қалыптастыру, нәтижесін
ақысыз түрде көпшілікке ұсыну. Әдетте, бұл лабораториялар қорғаныс,
энергетика, денсаулық ... ауыл ... ... ... ... негізде субсидиялар бөлуде мемлекеттік емес
лабораторияларда іске асырылатын ғылыми зарттеу жұмыстарына ... ... ... ... бөлінеді. Негізгі қойылатын шарт –
зерттеулер барысы бойынша толық есеп беру, алынған нәтижені ашық түрде
жариялау;
3) Ғылыми-техникалық зерттеулер мен ... ... жеке ... ... ... ... қаржылық қолдау және инновайиялық құрылымдарды құру
үшін оған көп мөлшерде қаржы қажет. Осы мәселе қазір елімізде ... бірі ... ... ... ... ... ... негізделген. Инвестициялық, инновациялық қорлар,
Даму ... ... ... мен ... сақтандыру
корпарациясы сияқты даму институттары құрылды.
Бұл мәселелердің шет елдерде ... ... ... ... ... ... 2 ... соғыстан кейін көп
көңіл бөліне бастады. Елде ... және орта ... ... ... құрайды.
Инновациялар саласындағы мемлекеттік 2 қызметін атауға болады.
| ... ... ... ... ... ... ... |
|2) Бюджеттен немесе ... ... ... ... инновациялық саясатты солар арқылы жүргізеді. Шағын
кәсіпорындар барлық кәсіпорындырдың 99 % -ын құраса, олардың ЖҰӨ-дегі
үлесі 52 %-ды құрайды. ... ... ... және орта ... ... мәні қажетті капитал салымы мен жұмыссыздық
туралы деректерді сәйкестендіру болып табылады.
Мемлекеттік деңгейде кәсіпорындарға ... ... ... ... ... ... (шағын инновациялық
кәсіпорындарға кеңес беретін комиссиялар, кәсіпорындарды қолдайтын ... ... ... ... даму ... шағын
инновациялық кәсіпорындар ... ... ... бүкіл Жапондық регионалдық орталық комитеті) жаңадан
құрылған ... ... ... көрсетеді.
2) Қаржылық кепіл беру мен қаржылық көмек көрсету;
Оны 59 филиалы бар мемлекеттік қаржылық корпорация, 102 филиалы
бар ... ... ... 117 ... бар ... және ... Орталық банкі, шағын ... ... ... ... ... ... ... және орта бизнесті қолдану жапондық жүйесінің ... ол ... ... ету ... ... Оған ... және орта ... мемлекеттік қолдау» туралы заңнан бастап «
Жаңа ... ... ... ... ... жағдайлар» туралы заңға
дейін т.б. заңдар кешенін қамтиды.
Жапонияда орталық банктер кредитінің 47 %-ын, ал ... ... 100% ... ... және орта ... ... инновациялық кәсіпорындарды қолдаудың арнайы
механизмдері қолданылады. Олар « жеңіл қарыздар» деп ... Егер ... 4-8 %-бен ... ... ... ... ... осының
жартысымен алады.
Шет елдер тәжірибесінен инновацияны ... ... өте ... ... көз ... енді елімізде
инновациялық үрдістерді дамытуға қандай ... ... және ... ... ... ... ғылымдар және экономикалық даму ... ... ... жаңа технологиялар экономиканы тиімді
модернизациялауды қамтамасыз етеді. Бұл әсіресе ҚР үшін өте ... 1990 ж. ... ... ... ... ... технологиялық деңгейі құлдырады, ғылыми өнімдердің шығуы
азайды, ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... жүйе ... ... еліміз өзінің ішкі
сұранысын қамтамасыз ете алмай қалды. Осының салдарынан да ЖІӨ ... 1990 ж. ... 1995 ж. 40%-ға ... ... ... 0,5 %-ға ... ... дағдарыс кері бұрылып
экономикалық жаңдану кезңіне өттік. Осы жылдардағы ЖІӨ ... ... тек қана 2003 жылы 1993 ... ... ... екенбіз.
Сонымен қатар елімізде ғылым мен ғылыми-техникалық қызметтерге қаржы
бөлу өте аз, оның ... 0,9 %-ды ... ... Ал индустриалы-
инновациялық саясатты жүзеге асыра алмасақ, онда 2015 жылы ... оның ... 0,6%-5а ... ... ... Бұл ... ... жағдайда 2015 жылы болжам бойынша ғылым және ғылыми-
инновациялық ... ... ... ... 1,7 % -ға ... ... отыр. Егер бұны дамыған елдермен салыстырсақ ғылымға
бөлінетін қаржы Францияда – 45 %, АҚШ пен ... – 36 %, ... 20% ... ... ... ... ... және асқандағы ЖІӨ-нің
құрылымының болжамы стратегияны жүзеге асырғанда және оны ... ... ... ... мемлекеттік қолдауы ҚР-ның
«Инновациялық қызмет» туралы заңынан көруімізге болады. Оның ... ... ... ... ... анықтап, инновациялық
бағдарламаларды жасау;
2) Мемлекеттің ... ... ... асыру қажетті
инвестицияны жұмылдыру және жағдай жасау;
3)Инновациялық инфрақұрылымды құру;
4)Мемлекеттік бюджеттен инновациялық бағдарламалар ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің араласуы;
6) Мемлекеттік тапсырыспен орындалатын инновацияларды
міндетті ... ... ... ... ... инновацияларды шетелге шығару. [1, 6 б]
Елімізде ғылыми-техникалық инновацияларды дамыту үшін арнайы даму
институттары құрылған. Оның ішінде 3 қаржылық және 2 ... ... ... ... ... өсу ... ретінде посткеңестік
елдерде инновация екінші деңгейдегі жоспар болып келді. Бірақ әлемдегі
дамыған ... ... сі және ... ... ... тұрақты
экономикалық өсуге қол жеткізу инновациялық қызметсіз жүзеге
аспайтындығына көз ... Міне осы ... ... 3-4 ... ... көзқарас өзгереді. Елбасымыз Н. Ә. Назарбаев Ұлттық
академия ғалымдарымен ... атап ... ... ... жүйе ... ... ... жетті» деп атап көрсетті.
ҚР-ның бүгінгі таңдағы ұлттық инновациялық жүйесі ... ... ... және іске ... бағыттарынан құралады. Олар:
- ҒЗТКЖ ұйымдары, яғни бұған ғылыми зерттеу институттары, ... ... ... кәсіпорындар, жоғарғы оқу
орындары, құрастырушылық орталықтар, кластерлер, шағын ... ... ... ... ... және жанама құралдары: заңдар,
жарлықтар, ... ... және ... ... ... және т. ... ... институттар: банктер, инвеститциялық сақтандыру және
зейнетақы компаниялары, инновацияляқ қорлар, инновациялық ... ... даму ... ... ... ... және Даму ... экономикасының нарықтық қатынастарға өтпелі кезеңінде
экономикада кәсіпкерлік қызмет даму үстінде. Кәсіпкерлік, әсіресе
шағын ... ... ... ... ... ... ету ... жаңа технологиялар мен жаңалықтар ашып отыруы керек. ... ... ... ... мен қызметтері бәсеке қабілетіне ие
болады. Бірақ бүгінде отандық кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... тауарлардың бәсекеге
қабілеттілігі әлсіз екендігі белгілі.
Әйтсе де бұл инновациялық жобаларға көптеген қаржы ... ... ол ... ЖІӨ-нің құрамынан көп мөлшерде ала
алмаймыз, өйткені елімізде бұдан басқа салаларға ... ... ... ... ... салаларға.Сондықтан қаржы тартудың
бірден-бір көзі инвестиция тартуды ... ... ... ... ... ... инновациялық қор геостационарлық спутникті құру және
іске қосуды қаржыландырудан ... Осы ... ... «ҚР космос
саласының 2005-2007 жылдардағы дамуы» деген мемлекеттік бағдарлама
жасады. Курчатов ... ... ... орталық аясында бірқатар
маңызды зерттеулер жүргізілуде, оның ішінде ... 70 Мвт ... ... ... құру және ... ... ... отырып, шуды
изоляциялайтын материал өндіру қолға алынды.
Индустриялық саясат дегеніміз мемлекеттік бәсекеге түсуге
қабілетті және ... ... ... ... ... қолайлы жағдайлар жасауға және қолдау көрсетуге
бағытталған шаралар ... ... ... осы ... ... жоғары бәсекеге қабілетті
алдыңғы қатарлы елдер санатына қосылу үшін, тұрақты ... ... ... тиімді өндірісті қамтамасыз ету мақсатында «
Қазақстан Республикасының Индустриялы-инновациялы дамуының 2003-2015
жылдарға ... ұзақ ... ... ... және ... ... ... оң нәтижелер бере бастады. Сондай-ақ Елбасымыз
биылғы жылы « Бәсекеге қабілетті ... ... ... және ... ... ... ... Қазақстан халқына
жолдауында, еліміз үшін өзекті ... бірі ... ... ... бағыттарын атап көрсетті.
Стратегияның негізгі мақсаты – бәсекелестікке шыдайтын, импорт
алмастырушы және экспортқа бағытталған тауар ... ... ... ... ... ... даму бағдарламасына сәйкес біз
экономиканы шикізаттық бағытынан арылып, Қазақстанның ... ... ... мен ... ... ... қоюға тиіспіз.
Яғни, инновация – негізгі қозғаушы күш бомақ.
Енді осы тұрақты ... ... ... таңдағы ең негізгі
қозғаушы факторы болып отырған индустриялы-инновациялық ... ... мен ... ... ... ... ... басты мақсаты шикізат бағытынан қол үзуге ықпал
ететін экономика салаларының әр тараптандыру ... ... ... қол жеткізу; ұзақ мерзімді жоспарда ... өту үшін ... ... ... ... өнеркәсіпте және қызмет көрсету саласында бәсекеге түсуге
қабілетті және экспортқа негізделген тауарларды, ... және ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Дүниежүзілік экономиканың ғаламдануы аясында Қазақстанның қазіргі
таңдағы экономиканың дамуында мынадай мәселелер орын алуда:
- экономиканың бір жақты шикізатты бағыттылығы;
- әлемдік ... ... ... ел ... ... және өңіраралық ықпалдасудың бостандығы;
- ішкі рынокта тауарлар мен қызметтерге тұтыну сұранысының мардымсыздығы
(шағын экономика);
- өндірістік және ... ... ... дәрежеде
дамымауы;
- кластерлік желілердің дамымауы, яғни бір орталыққа шоғырланбауы;
- мұнай-газ және кен-металлургиялық ... ... ... ... тез тозуы;
- кәсіпорындардың жалпы техникалық және технологиялық артта қалушылығы;
- ғылыми ... және ... ... қаржының аз
бөлінуі;
- ғылым мен өндіріс арасында ... ... ... ... және ... ... мен қайта даярлаудың ... ... ... ... ... ... инвестициялар салуға отандық қаржы
институттары үшін ынталандыру көздерінің ... ... 1 ... ... ... жұмсалу деңгейі бойынша,
сондай-ақ экономика салаларындағы еңбек ... ... ... ... ... 7-10 ... ... артта қалып отырмыз;
- Қазақстан кәсіпорындарының негізгі қорлары құлдырау алдында, ... ... ... тозу ... орта есеппен 29,7% құрады. Ал
бұл ел экономикасының бәсекеге түсу қабілетінің төмендеуіне душар
етеді. Егер ... ... 1 ... өндіруге 2,8 киловатт сағат
жұмсалатын болса, Ұлыбритания, Германитя, Италия және Жапония
елдерінде бұл ...... АҚШ, ... ... ... ... ... мен Қытайда – 0,8-1,2 киловатт сағатты құрайды. [18,
10 б]
Осы мәселелерді шешу қызметі ... ... ... атап өтсе ... ... ... өңдеуші өнеркәсіпте орташа жылдық өсу қарқынын 8-8,4 % мөлшерінде
қамтамасыз ету, 2000 жылмен салыстырғанда 2015 жылы ... ... 3 есе ... және ЖІӨ ... ... 2 есе төмендету;
- өңдеуші өнеркәсіптің негізгі қорларының өнімділігін арттыруы;
- кәсіпкерлік ... ... ... ... қоғамдық институттарды қамту, қосылған құнға барынша қол
жеткізе ... ... ... ... құн ... игеру;
- ғылымды көп қажет ететін және жоғарғы технологиялық ... ... ... ... ... ... ... көшу;
- дүниежүзілік ғылым-техникалық және инновациялық процестерге ... ... және ... ... ... күшейту.
Осы стратегияны іске асыру мерзімі 2003-2015 ... ... ол даму ... ... ... ... ... 2003-2015 жылдар аралығын қамтиды;
2 кезең 2005-2010 жылдар аралығын қамтиды;
3 ... ... ... ... қамтиды;
Күтілетін нәтижелер: Индустриялы саясатты белсенді жүргізу
экономиканың өсу қарқынын жылына 8,8-9,2 % қамтамасыз етеді. Бұл ... ... 2015 жылы ... көлемін 3,5-3,8 % еседей
ұлғайтуға мүмкіндік береді. Бұдан басқа өңдеуші өнеркәсіпте ... өсу ... 8-8,4 %-ға ... ... 2000 жылмен
салыстырғанда 2015 жылы еңбек өнімділігін кемінде 3 есе арттыруға және
ЖІӨ-нің энергия сиымдылығын 2 есе ... ... ... ... ... және ... ... үлестік салмағын
2000 жылғы 0,9 %-дан 2015 жылы 1,5-1,7 %-ға дейін арттыруға мүмкіндік
береді.
Әлемдік ... ... ... ... мемлекет
экономикада құрылымдық өзгерістерді жүзеге ... жеке ... ... ... Осындай ынтымақтастықтардың көрнекі
мысалдары Жапонияда, Оңтүстік Кореяда, Молазияда және соңғы 30 ... ... даму ... ірі ... ... ... елдер
де бар.
Проблемаларды шешу және Стратегия аясында алға қойылған мақсаттар
мен міндеттерге қол жеткізу үшін Даму банкінің қызметін жандандырумен
қатар ... ... ... ... ... жөніндегі
корпорация, Инновациялық қор сияқты арнайы даму институттарын құру
көзделіп отыр. ... елде ... және ... ... ... ... ... ғылыми және
инновациялық саясат жүргізуді ... ... ... іске
асыру экономиканың адам капиталын, өндірілген және табиғи капиталды
тиімді пайдалануға негізделген тұрақты өркендеуіне алып ... ... ... ... ... ... әлеуметтік дамуының
құрылысының сапалық жаңа деңгейіне шығуына ықпал етуі керек.
Экономиканы мемлекеттік реттеу әдістері мен ... ... ... ұсыныстарды негіздеу үшін Стратегияны тиісті
бөлімдеріне импортты алмастыратын және экспортқа бағытталған саясатты
іске асыру жөніндегі шет ... ... оның ... ... әр қилы ... мен кзеңдері, сондай-ақ әлемдік рыноктарда
бәсекелестік артықшылықтарға қол жеткізуге мүмкіншілік беретін
факторлар ... ... ... ... ... керек:
- елдегі инновациялық саясатты жүзеге асыруды келесідей күштерді
қалыптастыру және нығайту;
- мемлекеттік ... ... ... ... сәйкес қайта құру. Бұл – білім, ғылым, қаржы, фискалдық
және тарифтік саясатты жетілдіруді қажет ... ... ... ... ... ... ... өнімдердің халықаралық рыноктарда бәсекеге қабілеттілігін
арттыру үшін ... ... мен ... ... инновациялық қызметке мемлекеттік қолдау көрсету, шағын ... ... [4, 52-60 ... ... өсу – ұлттық экономиканың қызмет ету
нәтижесі
Экономикалық өсудің негізгі мақсаты болып халықтың материалдық әл-
ауқатын көтеру және ұлттық қауіпсіздікті ... ету ... ... көтеру экономикалық өсудің басты ... ... ... ... ... Халықтың орташа жан басына шаққандағы табысы. Бұл мақсатқа қол ... ... ... ... ... (ҰТ) өсу ... көрінеді.
2) Бос уақытты көбейту. Бұл мақсат елдің нақты ЖІӨ және ... ... ... қажетті игіліктің бірі болып
табылады. Сондықтанда бұл ... ... ... ... ... ... ... бір қарастырылып отырған уақытта қысқаруын,
қызметкерлердің еңбек қызметінің ұзақтығын ескеру қажет
3) Халықтың түрлі әлеуметтік топтары арасында ҰТ-ң ... ... ... ҰТ ... ... ... онда экономикалық өсу халықтың
көпшілік бөлігі үшін тиімсіз болар еді, себебі олардың әл-ауқаты ... ... ... одан да ... түседі. Сондықтан да
экономикалық даму процесінде әлеуметтік қорғау қағидасы ұсталуы керек.
4) Өндірілетін тауарлар мен ... ... ... және
әртүрлендіру. Бұл көрсеткіштер нақты ҰТ-қа тікелей көрініс алмайды.
Бірақ жоғары сапалы және ... ... ... ... ... жоғарылатады, ол өз
кезегінде тауарлар мен қызметтерге шығыстарды көбейтеді, ал ... ... ... ҰТ ... сипаттайды.
Жоғарыда көрсетілген экономикалық өсу мақсаттарына жетуде халық
шаруашылығының өнеркәсіптік өндіріс салаларыныңи ... ... ... қажет. Қазіргі кезде өндірістің тиімділігін арттырып,
экономикалық ... ... ... ...... ... ... тиімді падалану. Техникалық прогресс
экономикалық өсудің маңызды қорғаушысы болып табылады, мысалы ... ... ... ... 3/1 ... ... Техникалық прогресс өз
құрамына өндірістің жаңа әдістерін ған емес, сонымен ... ... мен ... жаңа ... да ... Тәжірибеде
техникалық прогресс пен инвестиция тығыз байланысты, техникалық
прогресс үнемі инвестиция ... ... ... ... өсуге әсер ететін факторларды да атап өтуге болады:
табиғи ресурс, ... ... ... ... елдегі әлеуметтік,
мәдени және саяси атмосфера, ЖҰӨ-нің абсолютті және салыстырмалы
үлесінің ... ... ... мен ... деңгейі; экспорт-
импорт арақатынасы. [11, 112 б]
Көрсетілгендерді Батыс экономистерінің М. П ... мен ... ... елдерге тән экономикалық ... ... да ... болады. Халықтың жоғарғы қарқыны, халықтың
жан ... ... ... ... ... өсуі, халықтың
қажеттіліктерін толық қанағаттандыру, өндіріс ... ... ... ... т. ... кезеңде « Экономикалық өсу сапасы» деген ұғым кездеседі.
Ол халықтың материалдық ... ... ... үйлесімді
дамуының негізі ретінде бос уақытты көбейту, әлеуметтік инфрақұрылым
салаларын ... адам ... ... ... жұмыссыздарды
еңбекпен қамту сияқты негізгі құраушылармен сипатталады. Осыдан жоғары
индустриалды қоғам болу үшін, алдымен адам ... ... ... ... ... яғни адам маңызының күннен күнге артуын
байқауға болады. Сондай-ақ, экономикалық теорияда ... ... ... бағыттылықпен байланысты айтылады.
Экономикалық өсу сапасының негізгі құраушылары төмендегілер:
- Халықтың материалдық әл-ауқатын жақсарту;
- Тұлғаның үйлесімді ... ... ... бос ... ... ... ... салаларын даму деңгейін көтеру;
- Адам капиталына инвестицияны өсіру;
- Адамдардың өмірі мен еңбек ... ... ... ... Жұмыссыздар мен жұмысқа қабілетсіздерді әлеуметтік қорғау;
- Еңбек рыногында ұсыныс көлемінің артуына ... ... ... ... өсу – ... ... ... және
сапалы түрде жетілдірілуі, нақты ұлттық табыстың, нақты ЖІӨ-ң артуы
кезіндегі ... ... ... ... ... өсуге
келсек, ол өндірістің ұзақ мерзімді өсу қақарқынының халық санының ... ... ... ... кезіндегі экономикалық даму. Қазіргі
экономикалық өсуге тән белгілер: жан ... ... ЖІӨ ... ... ... ол – 25000$; ... білім деңгейі
жоғарылайды; аграрлық сектор үлесі азаяды; урбанизация процесі жүреді;
ЖІӨ-нің ... ... ... ... жинақ үлесі біртіндеп өсе
бастайды; экономика мен ...... даму ... тығыз
байланыс туындайды (демократизация процесі). [20, 18 б]
Экономикалық өсудің кез-келген түрі, ... ло ... ... ... оның ... ... ... болсын, қосымша
инвестицияны талап ету мүмкіндігі экономикалық өсудің ... мен ... ... ... ... ... және оның ... көтеру экономикалық өсуді тездетеді.
Л. Бальцерович бойынша экономикалық даму қарқынын анықтайтын факторлар
4 топқа бөлінеді:
- экономиканың дамуының бастапқы деңгейі: ( ... жан ... ... ... адам ... яғни ... ... деңгейі.;
- шаруашылық жүргізудің ішкі шарттары, яғни экономикалық құрылыс;
- шаруашылық жүргізудің ... ... яғни ... экономика
конъюктурасы.
Нобель силығының лауреаты Сайман Кузнец әлемнің дамыған елдеріне
тән экономикалық өсудің 6 сипатын көрсетеді:
1) ... ... өсу ... ... жан басына шаққандағы табысының жоғары өсу қарқыны;
3) Өндіріс факторларының өнімділігінің өсуінің ... ... ... ... және ... ... Басқа шет елдерден өткізу рыногін және шикізат көздерін табу
қабілеттілігі;
6) ... ... 5/1 ... тән ... өсу ... ... ... даму жағдайына келер болсақ, Республикамыз
табиғи ресурстарға бай ел болғандықтан, экономикалық өсу ... ... яғни ... ... ... газ, уран және әр
түрлі металдарды өткізу есебінен болады. Қазақстанның моно шикізатты
бағыттағы ел ... ... үшін ... және тамақ өнеркәсібін,
инфрақұрылымды, мұнай және газ өңдеуді, химия және ... ... ... ... ... ... ... қажет. [17, 23
б]
Ел Президентінің 2004 жылға арналған үндеуінде экономикалық және
әлеуметтік саясаттың, қоғамды одан әрі ... ... ... ... ... мәдениет, білім беру мен
руханият салаларын дамытудың ... ... ... ... ... өсуінің жоғарғы қатарының қамтамасыз ететін
серпінді дамып келе ... ... ... ... бар ... айтылды.Слнымен бірге ... ... ету, ... ... ... және ғылыми қамтымды өндірістерді, ... және ... ... ... ... ... міндеттер баса айтылды.
2003-2005 жылдарда ауылды өркендету кезеңнің жариялануына сәйкес,
«Ауылдық аймақтарды дамытудың ... ... ... ... әлеуметтік дамуын жеделдету және жұртты тоқыраулы әрі
экологиялық және ... ... ... ... ... ... және ... орналастыруға жәрдем көрсету болып
табылады. 2004-2005 жылдар ауыл экономикасына 150 млрд теңгеден аса
қаражат ... ... ... екі ... денсаулық сақтау
мұқтаждарына қосымша 30 млрд теңге, сонымен бірге 2003-2005 ... ... беру мен ... ... ісіне, ауылды сумен жабдықтау
объектілеріне инвестицияға мемлекеттік бюджеттен 15 млрд ... ... [4, 52 ... ... ... ... Республикасының әлеуметтік-
экономикалық дамуының индикативті жоспары бойынша, жаңа ... құру мен ... ... жоғарылатудың приоритетті
бағыттары өңдеуші ... ... ... ... ... жасау,
минералды тыңайтқыштар өндірісі, сонымен қатар ... ... ... ... (ауыл шаруашылығы техникасының
өндірісін ұйымдастыру, т.б.) ... ... ... ... ... ... және еңбекпен қамтылу деңгейінің
артуын есепке ала отырып, бес жылды бағашлау бойынша (2000-2005жж.)
нақты ... ... 1,2 – 1,25 ... ... ... 1,5-1,6 ... ... экономикасының тұрақты дамуы үшін отын-энергетикалық
кешен ... ... ... ... мен ... ... сала болып табылады. Мысалы, отын-энергетикалық кешені қара
және түсті металлургия өндірісімен, ауылшаруашылық сферасымен т. ... ... ... ... тұрақтылығын көтерудегі
өмірлік қажетті тауарлардың импорттан тәуелділігін қысқартуға көңіл
бөлген дұрыс.
Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуының негізгі ... ... ... ... ... ... ... еңбекпен қамтуға, инфляцияны тежеуге, әлемдік рынокта
бәсекеге қабілеттілікті жоғарылатуға, әлеуметтік бағытталған рыноктық
экономикаға қол ... [13, 148 ... ... ... ... ... ету үшін алдымен
елдің ішкі экономикалық жағдайын қалпына келтіру ... ... ... мен ... процестер арасындағы
қайшылықты жағдайда тұрақты өсуге жету ... ... ... ... жету үшін ең алдымен өндірістің құлдырауын
тоқтатуды, өндірістің салалық құрылымындаүғы ... ... ... ... ... ... жаңалауды қарастырып барып,
өсуге жол ашу қажет. Сонымен, жоғары ... ... ... ... үшін ... жағдай жасау арқылы өнеркәсіптің
ғылымды қажетсінетін салалары мен өңдеуші салаларында қамтамасыз ету
керек және ... ... қор ... ... ... үнемдеуші
өндірісті жүзеге асыру қажет, қосымша елдің ... ... ... ... ... ... тәуелділікті төмендету қажет.
Тұрақты өсу өндіріс деверсификациясын қамтамасыз етеді. Қазіргі
кезде отандық өндіріс өнімдері ... ... ... қабілеттілігі төмен, сондықтан біздің ... ... ... ... ... алмайды. Өндірістің құлауы және
оның регрессивті құрылымы – 2 ... ... ... ... да ... ... дейінгі аралықта ең алдымен келешекте бәсекелесе алу
мүмкіншілігі бар, еңбекті қажетсінетін салаларға ... ... ... атап өтетін босақ, олар: ауылшаруашылығы, орман
және орман ... ... және ... ... туризм, үй құрылысы
және инфрақұрылымды жасау». Осы салаларды дамыта отырып, экономиканың
тек құрылымды мәселелерін ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... де шеше аламыз. Сонымен, экономикалық дамусыз
әлеуметтік инфрақұрылымды жасай да, ... ... да, оны ... қылмыстықтан қорғай да алмаймыз. Сол себепті бұл мәселе бүгінгі
таңда да және ... де ... ... және маңыздылардың бірі
болып табылады. [2, 78 б]
3. Ұлттық экономиканың ... ... ... ... ... ... жүйесі ресурстардың алғашқы
түрлерінің шектелігіне байланысты оларды ... ... ... ... сипатталады. Ресурстарды тиімді қолдану
ұлттық экономиканың әр ... ... мен ... деңгейлерінде
инновациялық процестерінмен іске аспақ. ... ... ... ... ену мен ... ... ... төтеп бере алу
мүмкіншіліктері инновациялық шараларды дұрыс ... оны ... ... ... Олай ... ... ... барлық деңгейлерінде: тауарлық, фирмалық, салалық және
мемлекеттік ауқымда олар қосымша құны жоғары бәсекелік артықшылықтары
бар өнім өндіруде ... ... ... ... ... 2004 жылғы Қазақстан ... ... ... яғни ... инновациялық жүйені
қалыптастыруға бағытталған жаңа ... ... ... ... жж. ... дамуы
Стратегиясының басты мақсаты тұрақты өсім траекториясына шикізаттық
бағыттан сервистік-технологиялық экономикаға көшіру мақсатында өндіріс
салаларын ... ... [3, 16 б] Яғни ... ... ауқымда көңіл бөліне ... « ... ... ... ... ... конференцияда Елбасы:
« Жаңа жүзжылдықтағы тұрақты даму стратегиясы отандық ... ... ... және экологиялық таза
технологиялар негізінде ғылыми сиымдылығы ... және ... өнім ... ... ... ... деп атап өтті.
[23, 1 б]Жетілген экономика деп жаңа, әрі күрделі ... ... ... ... ... ал бұндай жетістіктерге ... ... ғана қол ... ... қандай да бір салада бір өнімді басқа өнім тез алмастырып
отырса, онда фирмалар өзінің техникалық артықшылықтарын сақтап ... ... ... ... ... енгізу үшін нарық
субъектілерінің инновациялық белсенділігімен экономикалық ... ... ... ... ... Ұлттық экономикада ғылыми
сиымдылығы жоғары және жоғарғы технологиялық салалардың болуы, олардың
ішкі нарық пен әлемдік деңгейдегі бәсекелік ... бар ... ... ... ... өндірістік бәсекеге қабілеттілігі
мен ұлттық инновациялық жүйенің басты факторы бола ... [28, 49 ... ... ауқымына қарай инновациялық саясат сәйкесінше әр
түрлі деңгейлерде – ұлттық, корпоративті, ... ... ... ... ... Аймақтық және ұлттық деңгейде бизнестің
бәсекеге қабілеттілігін кешенді түрінде бағалау жүйесінде олардың
жүргізіп ... ... ... ... ... аударылады.
Әлемдік деңгейде өнеркәсіп салаларындағы ғылыми зерттеулерге, ғылымға,
жаңа технологиялық және ... ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін дамытудағы
өндірісті инновациялық тұрғыда дамытудың рөлі ... ... ... ... саясаты келесі шараларды қамтуы
тиіс:
- инновациялық шаралардың экономикалық, ... ... ... қалау;
- өндіріс тиімділігі мен ішкі нарықтағы тауар өндірушілердің
өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... ... көтеру және
инновациялық іс-әрекеттерді асыруға бөлінген мемлекеттік қаржыларды
тиімді қолдану;
- отандық инновациялық өнімді ... ... ... ... ... ... осы түрі ... экспорттық әлеуметті
арттыру.
Жаңа инновациялық саясат іске асқаннан кейін келесі нәтижелерді
күтуге болады:
- өндірістік жүйедегі ресуртарды ... ... ... ... ... ... түрлімен ұлттық экономиканы жетілдіруде
құрылымдық өзгерістер енгізу;
- халықтың әл-ауқатын, өмір сүру деңгецінің жақсаруы.
Қазақстанда ғылымды несиелеу, яғни ғылымныңЖІӨ-гі үлесі 0,3 %-дан
аспай отыр, ал ... ... ... ... ... жұмыстарына
жұмсалатын шығындар ЖІӨ-нің 1 %-нан кем болмауын ұсынады. Қазақстанның
стратегиялық мүдделеріне ... 2010 жыл ... ... ... 2
% , ал 2015 жыл 2,5-3 % жеткізу қажет. Еуропалық одақ өзінің барлық
мүшелеріне ғылымға салынатын ... ... ... 2,5 %-дық ... ... ... техникалық өнімдер нарығын зерттеу нәтижелері
бойынша өнеркәсіп, құрылыс, ... ... және ... 2146 ... ... тек 16,5 % ғана
болашақта инновациялық процес негізінде жаңа өнім ... ... отыр ... Егер ... ... ... ... жалғаса беретін болса, онда өнімнің шығындары, сапа, қызмет
көрсету папметрлері бойынша ішкі және ... ... ... өнім ... мүикіншіліктері шектеледі.Өйткені нарықтағы жаңа
өнімнің сапасы мен бағасы, ... ... ... ... ... [25, 31 ... ... іске асуының белсенділігі негізгі қаржы
мәселесіне, оларға деген экономикалық ... ... ... ... ... ... ғылыми техникалық әлеуметтің
дамуына, тұрғындардың менталитеті, олардың білімі мен мәдени деңгейі
және сыртқы ... ... ... ... ... ... ... немесе жанама түрде әсер етіп
отырады.
Егер дамудың ішкі механизмдері мен сыртқы құралдары инвестициялық
негіздер мен ... ... ... онда ұзақ ... ... ... ... қол жеткізуге болады. Сондықтан
Республикамызда келесі мәселелерді шешу қажеттілігі тұр:
- отандық тауарлар мен ... ... ... ... ... әр ... ... механизмдері;
- технологиялар мен менеджменттегі, яғни ... ... ... ... ... ... мәселелері;
- отандық кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігі мен инновайиялық
белсенділігін арттырудағы институционалдық факторлар жетілдіру.
Бәсекеге қабілеттілікті және экспортқа ... ... ... мен ... ... экономикамыздың шикізаттық
бағытын алмастырып, тұрақты даму жолына түсуге кең мүмкіндіктер
туғызады. Сонымен ... ... ... ... ұйымына
(ДСҰ) кіру қарсаңында өндірісті диверсификациялау мен инновациялық
саясатты ... ... іске ... қажеттілігі тұр. Өндіруші
салалардың қарқынды түрде дамуы отандық ... ... ... ... ... газ, түсті және қара
металдарға әлемдік нарықтың оңтайлы конъюктурасына ... ... ... экспорттық секторында ұлттық ҒЗТКЖ-на көп уақыт
пен қаржы жұмсап отыру тиіс, инновациялық стратегияларды ұстанып ... ... ... ... Сонымен қатар саладағы
тәжірибе қисығы қиғаш болса, жаңа өнімді ең ... ... ... үлеске қол жеткізген фирмалар өндіріс шығындарын төмендетуге
негізделген бәсекелік артықшылықтарды қолдана алады. [15, 224 б]
Ноу-хау мен технологиялардың аппараттық ... ... ... ... ете ... ... ... болып саналады. Ерекше
технологияларға потенттер мен біліктілігі ... ... ... ... ... ... ... және басқа да
бәсекелестерге мықты тосқауыл бола алады. Әр фирма ерекше бәсекелік
артықшылықтар ... ... ... ... ... ... техникалық деңгейі жағынын бәрә бір толық
қанды бәсекеге түсе алиайды.
Технологиялық инновацияларға өндірістік аяда ең алғаш рет ... ... И. ... еді. Ол ... « ... белсенділік
циклдері» ілімінде экономикалық ... ... ... әрекеттері деп көрсетті. Яғни, кәсіпкер экономика мен
экономикалық өсімнің бәсекелік тұғыдағы құрылымдық өзгерісінің қайнар
көзі.Жалпы ... өнім ... кез ... ... ... ... өзгерістер технологиялық процесстерден ... мен ... ... ... ... ... тауарды сатуға дейін және сатудан кейін қызметтің
ерекше, жаңашыл ... ... ... ... бәсекелік
артықшылықтарға қол жеткізудің ... ... ... ... екі ... ... ... алғаш рет енгізіліп отырған жаңалықтар, идеялар ... ... ... ... ... ... артықшылықтарға қол жеткізе алады.
2) Имитатор – фирмалар енгізіп ... ... ... ... ... инновациялар мекемелердің барлығында
жаппай қолданыс таба ... ... ... ... ... төтеп бергісі келетін фирмалдарда қолданыс табуы
керек.
Қазіргі кезде ... ... мен ... ақпараттар
мен технологиялардың да жаһандық сипатқа ие болуы ішкі ... мен ... ... де ... ... ... Мұны төмендегі тенденциялардан байқауға болады:
- ... өнім ... ... ... ... ... байланыстарын нығайта отырып, шығындарын
барынша азайтуға ұмтылысы;
- Мекемелердің бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру;
- Нарықтағы бәсеке интенсивтілігінің күшеюіне байланысты өз
фирмаларының мүдделерін ... ... ... және диверсификация негізінде ... ... [27, 40 ... ... ... ... ... белсенділік
қана өнеркәсіптің жетекші факторы бола алады. Бұл ... ... ... дұрыс пайымдауынша «ресейлік экономиканың
бәсекеге қабілеттілігінің көп факторлы мәселелері ... ... ... Бұл факторлардың ... ... ... ... тұр, өйткені дәл осы факторлардың ықпалымен
экономиканы ... ... ... ... ... ... мен экономикалық өсімінің мықты
көрсеткіші алғышарттарын алдыңғы технология мен ... ... ... ... ... бұл процесс
мемлекетімізде инновациялық әлеуеттің болуына қарамастан нарық
субъектілері тарапынан толық ... ... ... ... ... ... ұлттық ресурстарды мақсатты түрде ... ... ... ... ... ... ортаны қалыптастырып, фирма ... ... ... ... ... және олардың ішкі
және сыртқы нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін арттыра ... ... ... ... ... ... алады.
Респубдликамызда инновациялық белсенділікті арттыруға ... ... ... ... ... жатқызуға болады: бюджеттік
қаржыландырудың жеткіліксіздігі, банкттердің ... ... ... берушілердің төлем
қабілетсіздігі ... ... ... ... ... кіші бизнестің дамуының басты кемшіліктерінің бірі болып,
инновациялық процестердің де ... ... Оған ... ... ... мен өндірістік қуатының артуына
байланысты шет елдік бәсекелестер де өздерінің ... ... ... оның ... ... елімізге экспорттауға
контрстратегияларын күшейтіп отыр.
Соңғы кездері ҚР ... ... ... ... іргелі және қолданбалы ... ... ... ... ... ... артып келеді. (Кесте
1)
Жалпы технологиялық инновацияларға ... ... ... млн. теңгені құрап, оның ішінде инновациялық жобаларды
инвестициялауға ... ... ...... бюджеттен -0,1%, шетелдік қаржылар-0,9% және басқалары
-1,6%-дан тұрды.
Кесте 1 - Жиынтық ішкі ... ... ... мен өңдеулердің үлесі, (пайыз)
| |2001 |2002 |2003 |2004 ... ішкі | | 3776,3 | | ... ... ... |3250,6 | |4612 |5542,5 ... |2,3 |2,7 |2,9 |3,6 ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... |0,07 |0,07 |0,06 |0,06 ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... үлесі, | | | | ... | | | | |
| | | | | ... | | | | ... ... | | | ... ... |9,2 |13,8 |4,4 |18,5 ... |0,28 |0,37 |0,31 |0,33 ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... ... ... ... ... / К.С Абдиевтің ред. Алматы, 2005. Қазақстан ... ... ... ... даму ... ... ... маңызы бар өзекті мәселелеріне отандық
ғылыми сыйымды өндірістер мен дамушы ... ... ... өнім ... негізделген және мемлекетіміздің ғылыми-
техникалық, ... ... ... мен дамыту арқылы ұлттық
бәсекеге қабілеттілік пен экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету.
Постиндустриалды ... ... ... ... бірі – ... ... ... болып отыр.Бұны
экономикасы мықтап дамыған технологиялық дамудың жоғарғы сатысында
тұрған мемлекеттерде ... ... ... ықпалы
болмай, керісінше, ұлттық ... ... ... ... басымдығы ішкі және сыртқы ... ... ... ... отыр. Өнеркәсіптің өңдеуші
салаларындағы бәсекеге қабілеттіліктің төменгі деңгейі ДСҰ-на кіруде
бірқатар қиыншылықтар туғызуы ықтимал. ... ... құны ... өнім мен ... ... ... әлемдік нарығына шығуда
өңдеуші салаларды да жедел түрде инновациялық бағытқа бұру қажеттілігі
өзекті мәселеге айналып отыр.
Ішкі нарықтағы ... ... ... ... ... ... ... рационалдығын көтеру,
негізгі қорларды жаңартуға, өндіріске жаңа және жоғары технологияларды
енгізу, өнім сапасын әлемдік стандарттарға дейін көтере отырып, ДСҰ-на
кіру ... ... ... ... ... - ... ішкі және ... көтеруге бағытталған болуы тиіс. [29, 166 б]
Мемлекетімізде инновациялық және ... ... ... баяу ... ... ... нарықтың шикізаттың көзі болып
қала беруіне соқтықтырады. Ал мұндай болашақ ... ... ... ... еткізіп, прогрестің соңғы сатыларында
жүруге итермелейді. Отандық өндірушілер мен тұтынушылардың қандай да
бір тауар түрі бойынша сыртқы ... ... ... ... бәсекедегі орнын төмендетіп, оларды сатып ... ... құн мен ... ... ... ... өндірісі
мен технологияларын жаңартуға жұмсалады.
Өндірістің индустриялды-инновациялық тұрғыда жедел дамуын талап
етіп ... ... ... ... келесі факторларды
ескеру қажет:
- институционалды тұрғыда ... ... ... ... ... ... ... өндірістік тұрғыда импорттың орнын алмастыру мен инновациялық
саясаттарды алға қоя отырып, ішкі ... ... ... ... және бәсекеге қабілеттілігін арттыру;
- ресурстық тұрғыда инвестициялық жедел амортизация саясаттарын
қалыптастыру мен ... ... ... ... ...... шаралары бойынша мемлекеттік стратегиялар
мен өндіріс анклавтары арасындағы мүдделерді үйлестіру.
Қорыта келгенде, экономикалық тұрғыда ... ... ... ... ... ... бәсекеге түсе алатын
елдерді жатқызуға болады. Ал тиімді ұлттық инновациялық жүйе бәсекеге
қабілетті ұлттық экономиканы құру мен қалыптастырудың басты ... ... ... саясат индустриялды-инновациялық дамудың
жетекші тізгіні ретінде отандық ... ... ... ... ... ... ұлттық экономиканың негізгі құралы бола алады. [21,
37 б]
ҚОРЫТЫНДЫ
Дамыған елдер тәжірибесі бойынша тек қана ... ... ... ... қалыптасуы мүмкін емес.
Елдегі инновациялық даму мемлекеттің ... оң ... ... ... мен ... ... реттеудің объектісі
болып табылады.
Көптеген дамушы елдер табиғи ресурстарға бай бола ... ... қол ... ... Қысқа мерзімде шикізат экспорты бұл
елдердің мемлекеттік қазынасына табыс әкеліп, тұрғындардың ... ... ... өте келе ... табыс экономиканы құлдыратады,
яғни мемлекетті шикізат экспортынан және оның ... ... ... ... аз ... ететін жаңа саланың дамуын
ынталандырмайды және шикізатты күндердің күнінде ... ... бұл ... ... ... ... түсінеміз. Дәл осы
жағдайдан шығудың бір ақ жолы бар, ол – жоғары технологиялық өндірісті
дамыту.
Қазіргі таңда ел ... ... ... факторлары – ғылым
мен инновациялық технологиялар екеніне күннен-күнге көз ... ... ... ... ... ... ... дамуында мынадай мәселелер орын алуда:
- экономиканың бір ... ... ... әлемдік экономикаға ықпалдасудың әлсіздігі;
- ел ішіндегі салааралық және өңіраралық ықпалдасудың босаңдығы;
- ішкі рынокты тауарлар мен қызметтерге ... ... ... ... ... және әлеуметтік инфрақұрылымның жеткілікті дәрежеде
дамымауы;
- кластерлік желілердің ... ... бір ... ... шешу ... ... ... келесі
міндеттерін атап өтсе болады. Стратегияның міндеттері:
- өңдеуші өнеркәсіпте орташа жылдық өсу қарқынының 8-8,4 % мөлшерінде
қамтамасыз ету, 2000 ... ... 2015 жылы ... ... 3 есе ... және ЖІӨ ... сиымдылығын 2 есе төмендету;
- өңдеуші өнеркәсіптің негізгі қорларының өнімділігін арттыру;
- кәсіпкерлік құрылымды қалыптастыру, ... ... ... ... ... ... құнға барынша қол
жеткізе отырып, нақты өндірістерде қосылған құн ... ... ... көп ... ... және ... ... экспортқа
негізделген өндірістер құруды ынталандыру;
- сапаның әлемдік стандартына көшу;
- дүниежүзілік ... және ... ... ... ... және дүниежүзілік экономикамен ықпалдасуды күшейту.
Осы стратегияны іске асыру мерзімі 2003-2015 ... ... ол даму ... ... ... тұрады:
1кезең. 2003-2015 жылдар аралығын қамтиды;
2 кезең. 2005-2010 ... ... ... кезең. 2010-2015 жылдар аралығын қамтиды.
Қорытындылай келе, Қазақстанның АЗ пен ИӨЖ құру бойынша ... ... ... ... тек ... тәуелді болады.
Қазір Қазақстан стратегиялық таңдау алдында тұр. Бұл таңдау ... ... ... ... ... ... ішкі ... факторлармен шартталған. Бүгінгі таңда экономика қайта қалпына
келу фазасына ... ... ... ... ... ... салыстырылмалы айтқанда таусылды. Экономикалық өсудің ішкі
көздерін іздеу ... ... ... бәсекеге қабілеттілікті
арттыру, отандық өнім ... және ішкі және ... ... ... Ал бұл ... өзгерістерсіз мүмкін емес. Ал бұл
қазір күрделеніп келе жатқан мәселелерді шешудің амалы. Егер ... ... ... бас ... ол ... ғылыми-техникалық
прогрестен артта қалып, қуатты жоғары ... ... ... үшін ... шикізат пен өткізу нарығының көзі
ретінде бақылауынан тәуелді болуы ықтимал.
ҚЫСҚАРТЫЛҒАН СӨЗДЕР ТІЗІМІ
1 ҚР – Қазақстан Республикасы;
2 АҚШ – ... ... ... ҒТП – ... ... прогресс
4 ЖҰӨ - Жалпы ұлттық өнім;
5 НИОКР – Научно-исследовательские опотно конструкторные работы;
6 ЖІӨ - ... ішкі ... ҒТИП – ... ... ... КСРО – ... ... Республикалар Одағы;
9 ҒЗТКЖ - НИОКР-дың қазақша аудармасы;
10 ҰТ – Ұлттық ... ДСҰ – ... ... Ұйымы.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1 Қазақстан Республикасының « Инновациялық қызмет » туралы заңы.-
Алматы, 2002 ж.- 6 ... ... Н. Ә. ... 2030.- ... 1998 ж.- 78 ... ... Н. Ә. ... Респусбликасының2003-2015жж. индустриалды-
инновациялық дамуының стратегиясы.- Астана, 2003 ж.- 16 ... ... Н. Ә. ... ... ... ... ... арналған стратегиясы.- Алматы, 2003 ж.- 52
б.
5 Хударков В. ... ... ... М., 1994 г.- с ... ... Я.А. Экономикалық теория.- Алматы, 1999 ж.- 135 б.
7 Тодаро М. Экономическое развитие.- М., 1995 г.- с 15.
8 ... В. К. ... ... ... М., 1997 г.- с ... Смит А. ... о ... и причинах богатства народов.- М.,
1991 г.- с 15.
10 Храпунов С. Региональная экономика.- Алматы, 2000 г.- с ... ... В. Я., ... В. А. Курс предпринимательства.- М.,1997
г.- с ... ... О. ... ... ... ... Атамұра.-
2001 ж.- с 192.
13 Оразалі Сәбен. ХХІ ғасырға қандай экономикамен кіреміз.- ... ж.- 143 ... ... Дж. Экономические теорий и цели общества.- М., 1976 г.- с
183.
15 ... У. К. ... ... ... ... социолизма и
удовлетворение насущних потребностей народа.- Алматы, 1983 г.- с 224.
16 Парамонов В. В. Экономика Казахстана(1990-1998гг.).- Алматы, 2000.-
с ... ... Е. ... ... и ... ... ... г.- с 23.
18 Мамыров Н. К., Акчура Ф. С. Человеческое развитие в ... 2003.- с ... ... К., ... Ф. Соч. Т. 46. ч 2.- с ... ... Л. А., ... Ш. П. Экономикалық өсу – ұлттық
экономиканың қызмет ету нәтижесі ретінде // ... ... ... № 6 (46), 2004 ж.- 18 ... ... А. М. Бәсекеге қабілеттілікті арттырудың инновациялық
факторлары // Аль- Пари №4, 2005 ж.- 37 ... ... А. ... ... ... ... //
Экономист № 5, 1999г.- с 42.
23 Назарбаев Н. А. Участникам ... ... « ... ... // ... ... 2000ж., 11 мамыр.- 1
б.
24 Нуреев Р7 Теория ... ... ... ... ... // ... ... № 6. 2002 г.- с 13.
25 Есайдар У. С. Кәсіпорындардың инновациялық ... ... ... ... // ... ... ... сериясы №
4, 2005 ж.- 31 б.
26 Казахстан сегодня: Информационно-аналитический сборник // ... ... ... ... ... С. С ... кризис и экономика Казахстана //
Материалы Международной ... ... 10 ... РК.- Алматы, 2001 г. Часть 1.- с 40.
28 Кабдиев Д. К. Рост государственного регулирования в ... ... к ... // ... ... ... ... –летию независимости РК.- Алматы, 2001 г. Часть 1.- с 49.
29 Оспанов С. С. ... ... ... – основнойинструмент
стратегического планирования // Материалы Международной конференций,
посвященной 10 –летию независимости РК.- Алматы: ... ... г.- с 166.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚР экономикасының бәсекеге қабілеттілігін арттыру11 бет
Тұтыну тауарлар нарығының қазіргі кезеңдегі дамуының теориялық негіздері6 бет
Экономикалық қатынастар жүйесіндегі инфрақұрылымның даму мәселелері115 бет
Қазақстан Республикасының бәсекеге қабілеттілігі46 бет
Өнім сапасын арттыруды шетелдік тжірбиесі3 бет
Агроөнеркәсіптік кешеннің бәсекеге қабілеттілігін арттыру71 бет
Баспа ісіндегі бәсекеге қабілеттілікті арттыру жолдары43 бет
Бәсеке қабілеттілікті арттыруда сервистік қызметтің мәні38 бет
Кәсіпорын өнімінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру64 бет
Кәсіпорын өнімінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру жайлы67 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь