Өсімдіктер клеткасының құрылымы мен атқаратын қызметі туралы шолу

Барлық тірі организмдердің денесі майда тор тәріздес клеткалардан тұратыны ерте заманнан, лупа мен микроскоп пайда болған кезден, оларды тіршілік құбылыстарын зерттеуге пайдалана бастағаннан белгілі болған. Клетка- өсімдіктер мен хайуанаттардың өте майданегізгі құрылыстық және қызметтік бөлігі.
Тіршілік әрекеттерін өз алдына дербес жүзеге асара алатын бактериялар, балдырлар, саңырауқұлақтар бір клеткалы организмдерге жатады. Бұлардың басым көпшіліктері өте майда, көзге ілінер-ілінбес организмдер.
Өмірімізде күнделікті көзге түсетін жоғары сатыдағы өсімдіктердің барлығы көп клеткалы организмдерге жатады. Мысалы, ағаштың жапырағанда 20000000 клетка бар. Егер бір ағаштың жапырақ саны 4 триллионға жетеді екен.
Өсімдіктің жалпы денесін құрастыратын жеке мүшелері – жапырақ, сабақ, тамыр, гүл шоғырлары өз алдына белгілі қызмет атқарады. Олардың әр қайсысы түрліше қызмет атқаратын бірнеше ұлпалардан құралған. Жеке ұлпалар бір-біріне пішіндері және атқаратын қызметтері жағынан ұқсас клеткалар жиынтығынан тұрады. Бір ұлпадағы клеткалардың пішіндері және атқаратын қызметтері басқа ұлпалардағыдан өзгеше болады.
Алайда көп клеткалы өсімдіктердің жеке клеткалары атқаратын қызметін бір клеткалы организмдердің қызметімен салыстыруға болмайды. Себебі, көп клеткалы организмдердегі жеке клеткалар тіршілік әрекеттері, атқаратын қызметі жағынан бір клеткалы организмдерге тән дербестігін жоғалта бастайды.
Сондықтан жеке клеткаларды бір жағынан дербес организмдер, екіншк жағынан көп клеткалы организмдердің ең майда және қарапайым бөлігі деп қарастырған жөн.
        
        Өсімдіктер клеткасының құрылымы мен атқаратын қызметі туралы шолу
Барлық тірі организмдердің денесі майда тор ... ... ерте ... лупа мен ... ... ... ... оларды
тіршілік құбылыстарын зерттеуге пайдалана бастағаннан ... ... ... мен ... өте ... құрылыстық және
қызметтік бөлігі.
Тіршілік әрекеттерін өз алдына дербес жүзеге асара алатын бактериялар,
балдырлар, саңырауқұлақтар бір ... ... ... ... ... өте ... ... ілінер-ілінбес организмдер.
Өмірімізде күнделікті көзге түсетін жоғары ... ... көп ... организмдерге жатады. Мысалы, ағаштың жапырағанда
20000000 клетка бар. Егер бір ... ... саны 4 ... ... ... ... құрастыратын жеке мүшелері – жапырақ, сабақ,
тамыр, гүл шоғырлары өз алдына белгілі қызмет атқарады. ... әр ... ... ... бірнеше ұлпалардан құралған. Жеке ұлпалар бір-
біріне пішіндері және ... ... ... ұқсас клеткалар
жиынтығынан тұрады. Бір ұлпадағы клеткалардың пішіндері және ... ... ... ... ... көп ... өсімдіктердің жеке клеткалары атқаратын қызметін
бір клеткалы организмдердің қызметімен салыстыруға болмайды. Себебі, ... ... жеке ... ... әрекеттері, атқаратын
қызметі жағынан бір клеткалы организмдерге тән дербестігін ... жеке ... бір ... ... ... екіншк
жағынан көп клеткалы организмдердің ең майда және ... ... ... ... ... клеткалар көлемдері жағынан да алуан – ... ... ... ... ... ... біреуінің құрамында 10 молекула
болады екен. Міне, ... өзі тірі ... ... ...... ... екендігін дәлелдеп, неліктен тіршілікке ... ... ... ... зерттеулер клеткадан басталатындығы
түсінікті.
Клеткалар сыртқы пішіндері жағынан да түрліше болуы ... ... ... ... ең алдымен көзге түсетін үш
бөлігі – қабығы, протопласты, вакуоль байқалады.
Протоплазманың құрамында құрылыстық бөліктер, цитоплазма, ... ... ...... ... пластид жатады.
Цитоплазманың өзі мембраналардан, майда денешіктерден, цитоплазмалық
негізден (матрикс) ... ... ... ... ... ... үш
топқа бөлуге болады: 1) өзгертуші машиналар – митохондрия, хлоропластар; 2)
белок және басқа полимерлердің синтезделуін жүзеге ... ... ... ... 3) май ... мен ... синтездеуге қатысатын
метоболиттік жүйе.
Клетка сыртынан целлюлозадан және ... ... ... ... Оның ... жатқан ірі саңылаулары болады. Сондықтан ол
еріген заттардың клетка ... ... ... сыртына шығуына кедергі бола
алмайды. Клетка қабығының ішкі жағында цитоплазманы ... ...... ... Ол өзі арқылы заттарды қабыққа
қарағанда, таңдап өткізеді. Соған байланысты заттардың клеткаға ... ... ... ... ... ... хлорпласттар, ядро, т.б.
оргонойдтар орналасқан. Өсімдіктердің өсіп жетілген клеткаларында тонопласт
деп аталатын мембранамен қоршалған үлкен ... ... бар. Ол ... ... Органикалық қышқылдар, кейде қанттар және амин
қышқылдары бар ерітіндіге толы ... ... ішкі ... бір – ... мембраналар арқылы
оқшауланады.
Клетканың жеке бөліктерінің құрылысы мен атқаратын ... ... ... ... ... анықтайтын және оларды бір –
бірінен ажырататын, сыртын ... ... ... ... ... ... Ол ... митоздық бөлінуінің телофазалық кезеңінде
қалыптасады.
Алғашқы қабықтың құрамына енетін бөліктерін төрт топқа бөлуге болады:
1) Құрылыстық бөліктер – ... ... ... ... ... ... ... негізінің бөліктері – гемицеллюлозалар, пектиндер, белоктар,
липидтер. 3) ... ... ... суберин және юасқа қосындылар
бедерлейді. 4) Қабықтың тыс жағының құрамына кутин және балауыз енеді.
Клетканың ... және ... ... ... ... талшықтарынан құралады. Целлюлоза – Д- глюкозаның 1000 – ... ... өте ірі ... ...... полимерлер, пентоза және ... ... ... ... ... ... ... әлсіздеу
қышқылдармен ыдыратуға болады.
Клетка қабығының негіздік бөлігінде көмірсулы қосындылардан басқа
экстенсин деп ... ... ... бар. Оның құрамындағы амин
қышқылдардың 20 проценті оксипролин үлесіне келеді.
Клетка қабығының астар ... ... ... хош ...... бедерленеді. Ол клетка ... ... ... ... кезінде пайда болып, біртіндеп алғашқы және
қайталама қабықтың құрамына енеді. Лигниннің ... ... ... клетканың
өсуі тоқтағаннан кейін байқалады.
Клетка қабығының тыс жағындағы гидрофобты заттардың өкілі – кутинде
оксимай ... ... ... ... ... ... ... қабығы эпидермалық ... ... ... ... мен ... ... ... қабық цитоплазмадан бөлінетін балауызбен де араласады. Құрамы
жағынан балауыз май қышқылдары мен бір атомды спирттердің күрделі ... ... ... ... ... ... жоғарылап, судың
енуіне кедергі келтіреді.
Клетка қабығының құрылысы. Жалпы құрамының күрделілігіне қарамастан
қабықтың қалыңдығы 0,1- ден ондаған ... ... ... ... және ... ... клеткаларын қоршаған алғашқы қабық біртіндеп
қалыңдап, қайталама қабыққа ... ... екі ... ... арасында табақша деп аталатын аморфты үшінші қабықша пайда
болады.
Меристемалық клеткалардың алғашқы қабығында жіңішке ... ... ... тор ... ... ... ұзарған сайын жіп
шумақтардың орналасуы кәдімгі түзу ... ... ... ... ... ... ... жіпшумақтар ұзарып, өсу бойына
көлденең бағытталып, тыс жағындағыфлар қатарласа ... ... ... ... көп ... торлы құралыс деп атайды.
Көптеген клеткаларының алғашқы қабығында сондай құрылысты аймақтардың
аралықтарында ұзарып өсу ... ... ... ... ... ... және мүшелердегі клетка қабықтары өзара ұштапыс апопласт
деп аталатын біртұтас жүйе құрайды. Осы жүйе ... ... ... өсімдіктің жалпы денесінде еріген заттар оңай, ... ... ... заттардың ірігуі, сіңуі және бөлінуі жүзеге
асатын ... ... бос ... деп ... Клетка қабығындағы
полисахаридтерді синтездейтін ферменттер болмағанымен, полимерлердің өзрегу
реакцияларына қатысатын ферменттер бар екені анықталды.
Қос жарнақты өсімдіктердің ... ... ... ... ... ... ... босатқылайтын,
соған сәйкес клеткаларды індеттену әсерінен ... ... ... ... ... полимерлердің пайда болуынан басталып,
клетка және өсімдік өмірінің кезеңдерінде ... ... ... ... ... аяқталады. Бұл процеске клетка ядросы,
рибосома, эндоплазмалық тор, Гольджий аппараты, плазмалемма қатысады.
Плазмалемма
Клетка қабығының астар ... жұқа ... ... деп аталады.
Оның қалыңдығы 7,5-10,0 нм шамасында ... ... ... ... ортамен, қабықты клеткаларды өзара және цитоплазмамен
байланыстырады. Цитоплазмадағы басқа мембраналар сияқты белокты және ... екі ... ... тыс ... ... ... қатысатын ферменттер болады
деген болжам бар.
Палзмалемманың құрамында липидтердің ... 40-54 ... Оның ... мен ... ... 30-50 ... Басқа мембраналармен
салыстырғанда, плазмалеммада қаныққан май қышқылдары көбірек және сыртқы
қабатында гликопептидтер басымдау орын ... су ... ... ... клеткадағы заттардың енуі мен бөлінуін реттейді,
клетка қабығының қалыптасуына қатысады, рецепторлық және ... ... ... ... ... ... ... болады.
Гольджи аспабы
Камило Гольджи 1899 жылы ашқан ... бұл ... ... ... және ... ... түтікшелер сияқты
құрылымдардың жиынтығы екені анықталды.
Қысыңқы цистерналар - диктиосомалар 5-8 данадан бірігіп буда ... ... ... ... ... ... 7-8 нм
шамасында болады.
Диктиосома мембраналарында көптеген ферменттік жүйелер ашылды: ... ... ... ... енетін полисахаридтерді синтездеуге
қатысатын ферменттер. 2) ... ... ... ... ... ... ... 3) Балдырлар клеткасындағы
полисахаридтерді сульфаттауға қатысатын ... 4) ... ... ... ... ... ... және липидтерді
гликолиздейтін УДФ галактоза; 5) Диктиосома ... ... ... заттар мембранаға еніп, секретті көпіршіктер күйінде
палзмалеммаға тасымалданады. Плазмалеммамен байланысқан ... ... ... ... плазма айналасындағы кеңістікке
шығарады.
Секреттік заттар бөлген ... ГА ... ... Олардың мембраналары онтогенездік және функциялық ... ... ... тор мен ... мембраналарын өзара
байланысчтыратын түйін болып есептеледі.
Эндоплазмалық тор
Сыртқы плазмалық мембранамен генетикалық байланыста болатын, клетканың
ішкі мембраналар жүйесін 1945 жылы Г. ... ... К. ... ... немесе эндоплазмалық тор деп атады. Ол 2-ге ... ... ... және ... ... ... – бұдырлы өзекшеле жүйесі бетінде
рибосомалар болады, ал тегісте болмайды.
Эндоплазмалық тор клеткада ... ... ... ... Мыс: кедір –
бұдырлы ЭТ белоктарды синтездеп қорға айналуын және тасымалдануын ... ЭТ ... түрі ... ... т.б. ... және клеткаға уытты әсер ететін гидрофобты қосындылардың
эалалсыздану процестеріне ... ЭТ ... және ... ... болып, рибосомалардың қатысумен синтезделуі ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Вакуольдер жүйесі
Өсімдік клеткаларының негізгі ерекшеліктерін бейнелейтін белгісіне
вакуольдер жүйесі жатады. Сыртқы пішіні жағынан бұл ... да ... ... ... ... көпіршіктер сияқты алғашқы бастамалары
меристема клеткаларында байқалады. Клеткалар өскен ... ... ірі ... ... Оның айналасы эндоплазмалық тор
мембранасының туындысы вакуольдік мембрана – ... ... ... ... минерал иондары, алғашқы зат алмасу өнімдері
– органикалық қышқылдар мен тұздар, көмірсулар, пектинді ... ... ... – фенолдар, танниндер, флаванойдтар,
пигменттер, алкалойдтар болады.
Өсімдік клеткасындағы осмостық құбылыстар да ... ... ... ... антоциан пигменті гүдің күлте жапырақшаларына алуан түрлі
рең береді. Вакуольдер жүйесінің ... ... ... ... ... өзгеріс болып табылады.
Майда денешіктер
Өсімдік клеткаларында өте майда денешіктердің болатындығы 1958 ж Л.
Женебье, А. Ланг, Р. Бюва ... ... Олар ... 0,2 -1,5
мкм шамасындағы, қарапайым мембранамен қоршалған дөңгелек пішінді денелер.
Клеткалардың әр ... ... ... біркелкі болмайды. Шығу тегі
жағынан майда денешіктер эндоплазмалық тордың туындылары деп есептеледі.
Бұлардың ... ... мен ... ... ... ... сатыдағы өсімдіктердің жапырақ клеткаларында болады.
Гелиоксисомалар ... ... ... ... ... ... арпа және ... дәнінің алейрон клеткаларында, сондай-ақ жүгері
дәнінің гүл тостағаншасында болады.
Майда денешіктердің тағы бір ... ... ... Олар ... ... ... айналасы мембранамен қоршалған денелер сияқты.
Сферосомалар тұқымның даму барысында пайда болады. ... ... ... ... ... ... тұқымдардың өнуінен бастап
фотосинтезге ... ... ... ... ... ... ... сәйкес тұқым өнген кезде триацилглицеролдар май қышқылына
және спиртке ыдырап, ... ... ... өтіп ... ... ... синтезделуін іске асыратын, химиялық
құрамы нуклеопротейдтерден тұратын, диаметрі 20-3 н шамасында, үлкен және
кіші екі ... ... ... ... деп ... ... рибосоманың үш түрі кездеседі: цитоплазмада – 80 S рибосома,
хлоропласта – 70 S рибосома, митохондрияда - 80 S ... бар. ... РНҚ және ... бар. Рибосома белоктары да алуан түрлі болып
келеді.
Рибосоманың жеке бөліктерінің бірігуі екі валетті ... ... ... ... Белок синтезделген кезде РНҚ-ның бір малекуласын бірнеше
рибосома синтезделуі мүмкін. Рибосомалардың осындай ... ... ... ... ... және жоғары сатыдағы өсімдіктер мен
хайуанаттар рибосомаларын және рибосомалық РНҚ-н салыстырып ... ... ... рибосомалардың өлшемдері ұлғайып,
рибосомалық РНҚ-ң ... ... ... ... ... – тотықсыздану процестерінің, электрон тасымалдаушы
тізбектің, тотыға ... яғни ... ... ... ... митохондрия болып есептеледі.
Жоғары сатыдағы өсімдіктердің митохондрияларының пішіндері әр түрлі
болады. ... ... ... ... ... 0,4 – 0,5 мкм, ... – 5 мкм ... қалыңдықтары 5-6 нм болатын қос мембраналы қабықпен
қоршалған. Сыртқы мембрана созылыңқы, ішкі ... ... ... ... ... Олар ... деп аталады.
Митохондриялардың жалпы құрамында 65-70% белок, 25-30% липидтер және
аздаған мөлшерде нуклейн қышқылдары бар. Құрамында ... ... ... көп ... амин ... өзгерістері, соның ішінде серин
қышқылының ... ... ... ди- және ... ... май ... ... тізбектерінің ұзару есебінен қаныққан және моноқаныққан
май қышқылдарының, сондай-ақ біраз фосфолипидтер синтезі жүзеге асады.
Митохондриялар ... ... ... процесіне де қатысады.
Митохондрияда ДНҚ ... жаңа ... ... ... болады. Көпшілік жағдайда митохондрияның бөлінуі клетканың
өсуі тоқтап, мүшелерінің іріктелуінен ... ...... және ... ... нәтижелері митохондриялардың
бактерияларға өте ұқсастығын ... ... ... ... олар ... ... ... деген болжам бар.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Клетка туралы ілімінің тарихы5 бет
Медицинада тін жасушаларын қолдану9 бет
Мұнаймен ластанған су қоймалары мен топырақты тазалау шаралары51 бет
Фосфор қышқылы, оны алу әдістері. Азот тыңайтқышы және оның классификациясы6 бет
Өсімдіктер клеткасының жалпы құрылымдық ерекшеліктері29 бет
Өсімдіктер физиологиясы6 бет
Жеміс. оларға сипаттама6 бет
Цитология лекция тест және бақылау сұрақтары глоссарий оқу құралы46 бет
2006 жылдың 11 мен 16-желтоқсан айында жарық көрген қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарындағы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің қызметі туралы жарияланымдарға шолу52 бет
JSP, PHP, ASP Web программалау тілдеріне шолу. Сайт құру кезеңдері5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь