Спандияр Көбеев өмірі

С.Көбеев 1878 жылы 1 қазанда Торғай облысы Қостанай уезі Обаған болысына қарасты № 3 ауылда, Құрманбай өткелі деген жерде, қазіргі Қостанай облысының Меңдіқара ауданы Ақсуат аулында дүниеге келген. Әкесі Көбей Жансүгіров мұсылманша хат таныған, өзі еңбекқор, қолөнерімен күн көрген. Шешесі Айтбоз қайратты, елге қадірлі жан екен. Олардың отбасында Әбжан, Оспан, Кәмел, Мизам, Мұқаш, Спандияр және Тайкенже есімді жеті ұл болған. Үлкен ағасы Әбжан мен ортаншы ағасы Мұқаш молдадан оқиды да, кейін молда болады. Оспан, Кәмел, Мизам деген ағалары ұзақ жылдар байдың жалшысы болды.
Әкесі Спандиярды 9 жасқа толғанда, башқұрт молдасына мұсылманша оқуға береді. Одан баласын ұрып.соқпауын сұрайды. Спандияр молдада бар болғаны 8 күн ғана оқып, молданың жазалауына төзбей қашып кетеді.
Сол 1887 жылы Сауытбай байда мектеп ашылады. Бұл мектепті қазақтың аса көрнекті ағартушысы, ақыны және педагогі Ыбырай Алтынсарин ашқан еді. Жергілікті байлардың қарсылығына қарамастан, Спандияр Ы.Алтынсариннің көмегімен осы мектепке оқуға түседі. Бұл мектепке сол уақытта байдың балаларын ғана қабылдайтын. Ол 1892 жылы мектепті жақсы аяқтайды. Ауылдық мектепті бітіргеннен кейін, Обағандағы орыс.қазақ болыстық мектебіне (1892.1895) оқуға түседі.
Бұдан кейін Қостанайдағы 2 кластық орыс.қазақ училищесінде (1895.1897) оқиды. Оқуын жақсы аяқтап, Орынбор мұғалімдер семинариясында жалғастырмақ болып өтініш жазады. Өйткені училище атына онда бір бос орын сақталған.ды. Арманына қол жеткізер сәтте Өтетілеуов деген бай өзінің баласын сол орынға кіргізбек болып килігеді. Инспектор алдына Өтетілеуов бай баласымен Спандияр ағасы екеуі барады. Бай өз баласының осы орынға лайық екенін айтып бағады. Спандиярдың ағасы инспектордан әділетсіздікке жол бермеуін сұрайды. Бай «Бергенге қанағат ет. Кедейге оқу емес, жұмыс істеген жөн. Инспектор мырза кімнің қайда оқу керектігін жақсырақ біледі» . дейді. С.Көбеевке «Сен үшін түк те істей алмаймын» деген инспектордың жиіркенішпен айтқан сөзі өте ауыр тиді. Көзінен жасы домалап, қорлана түсті.
Мұғалім болуды армандаған жас 1898 жылы Қостанай қаласындағы ауыл мектептеріне мұғалімдер даярлайтын екі жылдық педагогикалық класқа келеді. Оны 1901 жылы аяқтайды.
С.Көбеев өзінің мұғалімдік қызметін 1901 жылы 15 тамызда шалғайдағы Ырғыз уезі Толағай болысындағы Кішіқұм деген жерде бастайды. С.Көбеев өзінің бүкіл өмірін халық ағарту ісіне арнайды.
1902.1905 жылдары Петропавл уезі Ақмола облысының Қаратал болысына қарасты Нілді ауылдық мектебінде мұғалім болады.
1905.1906 жылдары сол уездің Көктерек болыстық мектебінде, 1906.1911 ж. Петропавлда, кейіннен 1911.1918 жылдары Пресногорьковтағы 2 кластық орыс . қазақ училищесінде жұмыс істейді.
        
        Спандияр Көбеев
(1878-1956)
С.Көбеев 1878 жылы 1 қазанда Торғай облысы Қостанай уезі ... ... № 3 ... Құрманбай өткелі деген жерде, қазіргі Қостанай
облысының Меңдіқара ауданы Ақсуат аулында ... ... ... ... мұсылманша хат таныған, өзі еңбекқор, қолөнерімен күн көрген.
Шешесі Айтбоз қайратты, елге ... жан ... ... ... ... ... ... Мұқаш, Спандияр және Тайкенже есімді жеті ұл болған.
Үлкен ағасы Әбжан мен ортаншы ағасы Мұқаш молдадан ... да, ... ... Оспан, Кәмел, Мизам деген ағалары ұзақ жылдар байдың жалшысы болды.
Әкесі Спандиярды 9 жасқа толғанда, башқұрт ... ... ... Одан ... ұрып-соқпауын сұрайды. Спандияр молдада бар болғаны 8
күн ғана оқып, молданың жазалауына төзбей қашып кетеді.
Сол 1887 жылы Сауытбай байда ... ... Бұл ... ... ... ... ақыны және педагогі Ыбырай Алтынсарин ашқан ... ... ... ... ... Ы.Алтынсариннің
көмегімен осы мектепке оқуға түседі. Бұл мектепке сол уақытта ... ғана ... Ол 1892 жылы ... ... ... ... ... кейін, Обағандағы орыс-қазақ болыстық мектебіне (1892-
1895) оқуға түседі.
Бұдан кейін Қостанайдағы 2 кластық орыс-қазақ училищесінде (1895-1897)
оқиды. Оқуын жақсы ... ... ... семинариясында жалғастырмақ
болып өтініш жазады. Өйткені училище атына онда бір бос орын ... қол ... ... ... ... бай ... ... сол орынға
кіргізбек болып килігеді. Инспектор алдына ... бай ... ... ... ... Бай өз ... осы орынға лайық екенін айтып
бағады. Спандиярдың ағасы инспектордан әділетсіздікке жол бермеуін сұрайды.
Бай «Бергенге қанағат ет. ... оқу ... ... ... жөн. ... ... қайда оқу керектігін жақсырақ біледі» - дейді. С.Көбеевке
«Сен үшін түк те істей ... ... ... ... ... өте ауыр ... ... жасы домалап, қорлана түсті.
Мұғалім болуды армандаған жас 1898 жылы ... ... ... ... ... екі ... ... класқа келеді.
Оны 1901 жылы аяқтайды.
С.Көбеев өзінің мұғалімдік ... 1901 жылы 15 ... ... уезі ... ... ... деген жерде бастайды. С.Көбеев
өзінің бүкіл ... ... ... ... ... ... Петропавл уезі Ақмола облысының Қаратал болысына
қарасты Нілді ауылдық мектебінде мұғалім болады.
1905-1906 жылдары сол уездің Көктерек ... ... ... ... ... ... жылдары Пресногорьковтағы 2 кластық орыс
- қазақ училищесінде жұмыс істейді.
1918 жылы өзінің туып-өскен жері Меңдіқара ауданына ... ... ... ... (1918-1925 ж.) қызмет етеді.
1925-1935 жылдары Боровской қазақ ... 1935 ... ... ... Ақсуат орта мектебінде бала оқытады.
Өзі ұстаздық ете жүріп, Қарқын, Шолақсай, Қамыстыкөл, Ұялысай, Түбек,
Ақсуат сияқты ... ... ... ... және ... 1937 жылы ... бастауыш мектебін 7 жылдық етіп қайта құрды. 1943
-1945 жылдары бұл ... 10 ... ... ... ... мысалдарын қайта өңдеп, жаңадан тағы да ... ... ... ... деген атпен 1910 жылы Қазанда жеке ... ... ... ... ... ... Ы.Алтынсариннің
хрестоматия-ларын өзіне үлгі етіп, бастауыш мектеп үшін ... жылы ... ... «Үлгілі бала» деп аталатын бұл ... ... ... ... енгізеді және орыс ... ... ... ... қазақ тұрмысына лайықтап жазады.
Табиғат, оның құбылыстары туралы, өсімдіктер мен ... ... ... сай ... әңгімелер, мысалдар береді.
С.Мұқанов 1939 жылы газеттегі бір мақаласында: «Спандияр жолдастың ... ... ... ... кісі ... ... оны бала ... жақсы білем.
Қай жылы екенін ұмыттым, бала кезімде ... ... оның ... ... ... ... Ол ... 1912 жылы басылған. Егер қателеспесем, 1817 жылы
Ыбырай Алтын-сариннің «Қырғыз хрестоматиясы» ... ... ... ... ... ... ... соңғы, мектеп балаларына арналып жазылған
қазақша бірінші кітап - осы, «Үлгілі бала». Кітаптың ... ... ... - ... өз шығарма-лары, екінші - орыс тілінен,
көбінесе, Крыловтан аударған мысалдар» - деп, оның ... ... ... бала ... ... ... жазыпты.
Жетімнің күні құрсын жастай қалған,
Әкесін шешесімен құдай алған.
Күтетін өз ұлындай жақын ... сөз осы емес пе ... ... іс ... ... ... өсіп жас жетпеген білмейсің жөн,
Мал-басың “ағайынның” талауында,
Әлдіге осы емес пе ... ... жас ... қан аралас,
Биліктен малың түгіл шығып тұр бас,
Сұраусыз малда құрық, баста сырық
Қыр аңы арыстан, қабылан мұндай болмас.
Сау басың дауда болар өскеніңше,
Күш ... десе ... ... ... ... болған,
Жетімдер толып жатыр әлде неше.
Шөлдесең сусын болар көлдер қайда?
Қарын ашса тамақ болар ... ... ... ... ... ... қайда?
Өлеңнің бас-аяғы осы. Қандай тамаша шындық! Не деген тамаша лирика!
Жетім боп, осы өлеңде айтылған шындықтың ... ... ... көз ... өлең бала ... талай тамызып еді... “ -деп жазушы толғана еске алған
екен.
С.Көбеев 1913 жылы ауыл өмірі, әйел тағдыры мен ... ... мал» ... ... «Қалың мал» романы - қазақ әдебиетіндегі
прозалық шығармалардың алғашқы ... ... ... қалың мал әлегі
қазақ қызының тағдырын нанымды бейнелеумен ... дала ... ... ... ... Жазушы шығармада халықтың сөз
байлығын мақал-мәтелдерді шебер пайдаланған.
«Қалың мал» ... ... ... ... ... ... үлес қосты.
С.Көбеев көп әйел алушылық тақырыбына арнап «Бақытсыздардың бір күні»
деген романды жаза бастайды. Бірақ ... ... 1919 ... күзінде
аяқталмаған күйінде жоғалып кетеді. Сол кезеңдегі қазақ ауылдарының
тұрмысын ... кең ... ... ... шықпай қалады.
Бұдан кейін жазушы «Қыйсық кегі» деген роман мен «Қазақ ауылдарындағы
тұңғыш мектеп» деген шығармалар ... ... ... ... ... орындауға мүмкіндік болмайды. Оның себептерін өзі де
С.Мұқановқа былай деп жазған екен: «Жазушылықты тоқтатуым - 1915 ... ... ... бері ... ... хал-жайымды сұрап білгенннен кейін, жазушылықты тоқтат деп
ақыл айтқан. Сонда да әдебиеттен мүлде қол ... ... ... ... ... ... қоспақшымын».
С.Көбеевтің қолжазбаларына үңілсек, ... ұлы ... ... туралы, қазақ ауылдарының гүлденуі жайында
әңгімелер және балалар үшін кітап жазуды да ойлаған.
Жазушы-педагог одан әрі ... ... ... ... ана тілі мен орыс тілінен сабақ берген ... ұзақ ... ... КСРО ... ... Президиумы 1939 және 1949 жылдары екі рет
Ленин орденімен марапаттаған.
«1941-1945 ж. Ұлы Отан соғысындағы ерен еңбегі ... ... ... жылы 13 ... ... КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен
«Қазақ КСР-на ... ... ... ... ... ... қайраткері ретінде де танылған. 1947 жылы Қазақ КСР
Жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... етіп
сайлайды. Ұзынкөл ауданы Ершов сайлау округінен Еңбекшілер ... ... ... ... бірге Бейбітшілікті қорғаудың Республикалық комитетінің мүшесі
болған.
С.Көбеев 1949 жылы қазақ ... ... он ... қатысады.
Қазақ әдебиетінің Москвада болған он күндігін ойдағыдай өткізуге белсене
қатысқаны үшін грамотамен марапатталады.
Спандияр ... ... ... өтіп ... ... ... ... сөз сөйлеп, өзіндік пікірлерін де ... ... ... ... ... ІІ ... (1939 ж.) ... үш мәселеге
тоқталып: «Халық фольклорын бүкіл жазушы, ақын, мәдениет қызметкерлері
болып жинайық. Оның үшін ... ... ... қатынастырайық. Том-томдап
бастыруды жеделдетейік. Біздің мектептерде балалар ... жоқ ... Бар ... бала ... ... ... ... балалар
тұрмысынан, балалар маңайынан, ел ... алып жазу ... ... ой тастаған.
С.Көбеев сабақтан тыс уақытының да басым бөлігін балалармен өткізетін
еді. Балаларға білім, тәрбие берумен ... ... ... ... ... Әсіресе, жетім балаларға айрықша қамқорлық көрсеткен. Шәкірті
Сейітқалиев Төлепбергеннің Боровойдағы ... ... (1923 ... ... ... ... ... ерекше үнемі көз салып,
қамқоршылық жасайтын. Инфекциялық тері, көз ауруларына дәрі-дәрмек ... ... ... ... ... өзі алып келетін.
Ауру балалардың жаралы денелерін жуып, құрғатып, ... ... ... ... шүберекпен орап тастайтын»-дейді.
1950 жылдарда Ақсуат мектебінде істейтін 16 мұғалімнің оны өзінің
жолын қуған ... ... ... ... ... Көкшай Мұхаджарова,
Сағат Сәйілов, Өлен ... және ... ... ... ... ... жүр. Мен өз ... нәтижесін көріп, зор
қанағат сезіміне бөленемін, жас мұғалімдерге өзімнің тәжірибемді, білімімді
үйретіп отырамын, олардың жұмыс жоспарын ... ... ... ... ... шақырып отырамын, педагогикалық шеберлікке
баулимын»-деген екен.
С.Көбеевтен тәлім алған көптеген қыз-жігіттер жоғары оқу орындарында
білім ... ... ... ауылшаруашылық салаларында қажырлы
еңбектерімен елдің құрметіне ... ... ... ... ... ... ... Хасенов, Төленді Ғалиев, Сәбира
Тойшыбаева сияқты шәкірттері ғылым жолын қуды.
Ақын М.Хакімжанова 1949 жылы қарт ... ... мына бір ... ... ... қарт мұғалім.
Нәр беріп алтын ғылыммен
Қандырады құмарын.
«Ел қызметін атқарып
Жүр ұшырған түлегім,
Соны көріп қуанып,
Шаттана соғад жүрегім»,-
Деп қояды жымыйып,
Жайын тауып жастардың
Әдеттенген кісі ... көп ... ... жемісі ретінде өзінің өмірі, ұстаздық
және жазушылық жолы туралы 1951 жылы «Орындалған ... атты ... ... көреді.
С.Көбеевтің 1955 жылы «Коммунизм жолы» газетінде «Баланы семьяда
тәрбиелеу» мақаласы жарияланды. Бұл еңбегінде бала ... ... ... тәрбиеде ұсақ-түйек есебінде көңіл аудара бермейтін
жайларға оқытушы терең мән ... ... ... ... ... сол ... мен ... қарт ұстаз туралы «Халық мұғалімі»
атты мақаласын ұсынып отырмыз.
1956 жылдың 2 ... күні бар ... жас ... ... ұстаз 78 жасында дүниеден өтті. Артында ұрпақтары мен ... ... жылы 27 ... (№8 ... №128 ... ... жаңа көшеге С.Көбеев есімі берілді. Қазіргі уақытта белгілі
ғалым, филология ғылымының докторы, профессор С.Қирабаев ... ... ... ... жазушылық жолы жайында кандидаттық диссертация
қорғаған (1957 ж).
Баланы ... ... ... қиын да, ... да жұмыс. Тек жалықпаған мұғалім ғана
бұл жұмыста ойдағыдай ... ... ... баса ... ... мектеп
тәрбиесі мен семьяның тәрбиесі тығыз ұштасып, бір ... ... ... ... әрі ... әрі ... ... Оның себебі әр баланың мінезінің
бір-біріне ұқсамайтыны сияқты, әр семьяның тәрбиесі де әркелкі. ... ... ... ... ақыл ... ... ... береді.
С. деген үйде мазаң болған. Үй ішіне жөнді тыныштықпен тамақ та
ішкізбейді, далаға ... ... ... қыран жапқандай қылады. Мектепке
барғанда да өз теңді балаларға талай сәңкіні салады. Мектепке келгеннен
кейін де, ол ... ... ... істей бастайды. Оқытушы оны
тәрбиелеуге кіріседі. Сол тәрбиенің нәтижесінде әлгі бала ... ... ... ... жаман мінез-қылықтың бірі жоқ, жақсы тәлім-тәрбие
алған балалардың қатарына кіріп, тәртіпті баланың бірі ... Бір ... ... ... ... әлгі ... ... оқытушымен көп
әңгмелесіп, өзінің мектепке ұшан-теңіз ризалығын білдірген. ... ... ... көп қуаныш емес пе ?!
Бұл өте сирек кездесетін жағдай. Үйде бетімен ... ... ... ... жаңа ... күшпен үйренісіп, зорға көндігеді. Егер ондай бала
мектепке келіп, мектеп ... ... ... де, «жүйріктің
ұрыншақтығы қалса да, қырыншақтығы қалмас» ... ... бір ... ... ... ... ... мектепте оқытушыларға, үйде сол баланың
ата-анасына да уайым. Сөйтіп баланың ата-анасы «біздің баланы қой, ол ... деп ... ... ... ... Оны естіген баланың ата-
анасына көңілі қалып, мектептен де күдер ... өзін бір ... ... ... ... ... Көңілденіп сабағын оқымай мектепке кейде
барып, кейде бармай, оқытқан ... ... ... ... ... ... әдетке ұшырайды.
Ондай баланы бетімен жіберу қате іс. Баланың ата-анасы болып, мектеп
болып, өзінің класының жиналысына салып, ол ... ... іс ... ... ... ол ... ... бір жауапты жұмыс ... ... ... ... ... ... - сол баланың ... ... ... бірі ... ... жас кезінен ержеткенше, қандай адаммен жолдас болып, қандай
балалармен ойнап-күліп жүргенін ... ... және ... ... ... Егер ... ... болып жүрген балалары ұнамсыз қылықты бала
болса, өмірде ондай адаммен жолдас болудың ... ... ... ... ... ... керек.
Бірақ баланың қалыпты өсуі үшін тек қана бұлар жеткіліксіз. Бала жас
күнінен бастап әдептілікке, тәртіптілікке, өнегелі іске ... ... үшін мына ... ... ... ... қай ... алсаң да баласының нағыз адам ... ... және ... ... ... да олар ... кейбір аңдаусыз аяқ
басыстарымен, ойланбай айтқан сөздерімен балаға теріс тәрбие беретіндігін
өздері де ... ... ... жөнсіз жекіріп, кейде ұрып-соғады. ... ... ... ... кетеді деп балаға бұрау сындыртпайды.
Баланы ақырып, ... ... өте ... Бұдан баланың зәресі
кетеді, өз семьясынан өзі ... ... ... ... ішінен
пысып отырады. Ондай балалар ынжықтанып, бірнәрсе істеуге әке-шешесінен
бата алмай нашар болып өседі. Бұл өте ... ... көз ... ... шарт. Үй іші әрекетсіз, жұмыссыз болмайды. Сол себепті ... ... ... ... жөн. Жасынан еңбекке баулынған бала ... ... ... ... ... киіп, төсек орнын дұрыс салып жату, тап-
тұйнақтай етіп жинауға, жатарда үстіндегі ... ... бір ... ... ... қатар тамақ ішіп болған соң ыдыс-аяқты жинауға, жуатынын жуып-
сүртуге дағдылануы керек. Мал ... оны ... ... шөп ... ... жинап отыру да баланың қолынан келетін жұмыс. ... ... ... ... болып, балалардың қамқоршысы болуы қажет.
Семья тұрғысында бала тәрбиелеуде мынадай қателіктер болады. Кейбір
ата-аналар қызметте ... ... ... бір ... Істеген жұмысын бар ынтамен жақсы ... ... ... ... ... мақтап алғыс айтады, кейбіреулерінің істеген
жұмысының ... ... Бұл ... ... ... ... ... болып, тұнжырап отырады.
Олай тұнжырап отыру дұрыс емес. Жұмыс ... ... кісі ... ... алдында, балаларының арасында жайраңдап, жылы шыраймен
балаларымен әңгімелесіп ... ... ... ... ... ... деп жақсы оқығандарың үшін, тәртіптілігің үшін ... ... ма» - деп, ... отыру шарт. Жұмыстан келіп, үйдегі
балаларға суық қарап, назар аудармау, баланы ... ... әкем ... ренжіп келді деген ой туғызады, семьяда бір түрлі реніште болады. Егер
шаруашылықтан келген үлкендері үйге келген соң ... ... ... етіп отырса, семья көңілді, көтеріңкі болып сергіп қалады.
Көңілі сергек бала үй шаруасын, өз жұмысын өте ... ... ... семьяның баласын тәрбие көрген деп есептеуге болады.
Баланы жасынан еңбекке баулу жақсы нәрсе. ... оны бір ... ... ... ... өте ... Баланы бір нәрсеге қызықтырып бір
жағдаймен оны ... ... ... ... бір емес бірнеше рет қайталанса,
ол кезде баланың көңілі қайтып, «алдайсың, бармаймын» деп тіл алмай кетуі
ықтимал.
Немесе ... ... ... сайын бір нәрсе әперіп ... ... ... ... ... да ... ... бәлен нәрсе
әперсең барамын, бермесең бармаймын деп қасарады.
Кей жағдайда ата-ана баланың ... ... ... ... тәсіл қолданады: «Тентектігіңді қойсаң, конфет әперем» дейді. ... Бұл өте ... ... бұл ... ол ... ісін ... отырған
жоқ, қайта қостап отыр. Бұзақылық істесе керегін алатынын білген бала,
сотқарлықты үдетпесе қоймақшы ... ... ... баланы шыншылдыққа, үлгілі іске ... ... ... іске ... ... ... ешбір сыйыспайды. Кейбір
үйдің үлкені, не ... ... ... ... ... үйіне ойнаған
болып барып, пешке сүйеніп тұрып, бәленше үйінде не бар ... не ... ... ... ... кімді өсектеп отыр екен, соны тыңдап тұр ... ... келе ғой» ... сол естігенін бұлжытпай айтып келсе, әкесі қуанып ... ... ... ... Осы ... әдеттерге баласын тәрбиелеу, баланың
өміріне өте зиянды. Ол бала өсекке үйренеді, қулық-сұмдыққа бейім болады.
Ол бала мектепке келгенде де, сол ... ... ... ... ... ... ... бір-біріне айдап салып, бірі мен бірін ұрыстырып
балалардың арасына дау салады. Жастан үйренген әдетін өскенде де ... ... ... ... өзі ... әдетінен түбінде өзі опық жейді.
Бірқатар ата-ана баланы ... ... Ол бала ... ... Ата-ананың жан-тәні соның үстінде. Ол бала өсіңкіреген соң
еркелеп, ойына келсе соны істейді.
Оның бетін қайырмай, жас баланы бетімен жібереді. ... ... ... жаман сөздерді үйретеді. Бала әке-шешесінің ыңғайын байқап, ойына не
келсе, соны істейді.
Ондай бала ... ... ... ... не ... ... не
жылап, не жылатып ауылды у-шу қылады.
Ол жылап қалса ... ... ... көршілерінің балаларын ұрып-
соғып, ластап жатады. Үйіне жылап келген ... ... ... ... жалғызынан жайрағыр деп қарғап-сілеп шаң-шұң шығарушылар да болады.
Осы қалыппен бетімен ... бір ... ... ... қоя ... ... наразылық тудырады. Мұндай баланы ... ... де ... ... ... ... да ... болады: ерлі-зайыпты екеуінің арасына
сөз жүреді. Татулық кемиді, қаңқу көбейеді. Ұрыс-жанжал жиілей бастайды,
семья болып, тамақ ішіп ... да, ... да ... ... ... ... ол семьяда тыныштық болмайды.Ол ұрыс-жанжал бала-
шағаның көзінше ... Ұрыс ... ... ... ... ... айтылады, ол сөздерді бала естиді. Олар жанжалдасқан кезде бала
үрейленіп, бір бұрышқа ... ... жоқ ... ... ... де баланы жақсы көреді, балаларына жаны ашиды,
балаларын тәрбиелейді, бірақ ... ... екі ... болады. Әкесі
жоқта шешесі: «балаларына әкеңді қой, ол ... оның ... ... сықылды, шешесі жоқта әкесі «әжеңді қой, оның сөзін тыңдамаңдар, істе
дегенін істемеңдер, оның сендерге жаны ашымайды» ... ... ... ... ... алған балалардың әкесінің сөзіне нануын,
не шешесінің сөзіне нану керек екендігін ... басы ... ... ұшырайды.
Бұл баланың оқуына да теріс тәрбиесін тигізеді. Ата-ана ... жек ... ... ... ... көзінше ұрысып-
таласпай тату тұруы керек. Бірақ бұл үшін үлкен сабыр, шыдамдылық керек.
Ең абзалы және ... ... ... ... ... бір-
біріне көз-қарасын балаларына сездірмейміз дегенмен бала сезбей тұрмайды.
Ата-ананың негізгі мақсаты халыққа пайдалы ... етіп ... ... ... талапты, жігерлі, әділ, әдепті,
еңбексүйгіш, өз Отанына жан-тәнімен берілген адал адам болуы ... ғана біз ... ... ... ... деп айта ... ... өсуі үшін ең алдымен үй-ішінің ересек адамдарының
өздері тек ақылмен ғана емес, ісімен, мінез-қылығымен де үлгі ... ... ... ... ... ісі, қоғам жұмысы, саяси шаруашылық
жұмыстары балаларға үлгі болғандай болуы керек. Өздеріңіздің істеп ... ... ... ... ... қуантарлық болсын.
Соның өзі де бала ... ... рөл ... ... ... ... ... көтеріңкі, жүзі жарқын болады. Ондай семьяда ... ... ... ... қуанышты.
Бірақ мұны баланың ойнап жүрген балаларының алдында мақтанышқа
айналдырып жібермеуін ... ... ... ... ... жас ... ... жұмысқа сіздердің қуанатындығыңызды, қоғамға пайдасы жоқ
жұмысқа ренжитініңізді «сезгендей» болуы шарт.
Бала үй ішінде ... ... ... ... және ... ... Ол үй ішінің сыртпен сыйласуын, көрші-көлеммен қатынасын,
үлкендердің әңгімесін ... ... ... ... алып ... үнемі
көріп отырады және олардан тиісінше әсер алады. Сол себепті ата-ана ... ... ... ... қажет. Әсіресе баланы түрлі ішкілік араласқан
жерден сақтандыру жөн.
Ата-ана, үй ішіндегі ересек ... ... ... қамқорлық жасауға
тиіс. Балалардың сұрағына дұрыс жауап берумен ... ... ... ... ... ... ... бір мезгіл қызғылықты әңгімелер айту,
балаларға арналған кітаптарды оқып беру және басқа осы сияқты жұмыс ... ... ... ... бастап, ойынына, тынығуына, жұмыс
істеуіне араласуға тиісті.
Әрбір ата-ана баласының қалыпты болуын ойлап қана ... оны ... ... етіп ... міндетті. Сол себепті олар бала тәрбиесіне
ерекше көңіл бөліп, баласының күткеніндей өсіп жетілуі үшін күресуі керек.
Мектеппен байланыс жақсартылуы ... ... ... ... ... ... ... сөз жоқ күткен, ойлаған жерімізден шығады.
Халық мұғалімі.
1941 жылдың күзі. Ұлы Отанның қаласында да, даласында да бүкіл совет халқы
бар жігер, бар ... бар ... ... бір ғана ... ... ... ол - «барлық күш жауды жеңуге жұмсалсын».
Осы бір кезде, біз ... ... ... ауданындағы «Ақсуат»
колхозына бара қалдық. Батыстан шығысқа қарай созыла біткен шалқар көлдің
жағасындағы бұл ... үй саны ... ... көз ... ... ... жоқ, құба-төбел жер үйлерден ғана құралыпты. ... ... бір ... ұзыншалау ағаш үйлер көрінеді, олар - он ... ... ... ... ... ... онда, оқу майданында көп ... ... ... ... ... ... ордендер алған қарт
мұғалім Спандияр Көбеев бала оқытады. Құрметті қарт талай көрген, сөйлескен
кісім. Бұл жолы да ... ... ... келем.
Бірақ біз оны үйінен де, мектептен де таба алмадық. Туған інісі, ... ... ... ... ... ... ... балаларын басқарған Спандияр ағайды және ... ... ... егін ... ... ... теру ... жолықтырдық. Сол жылы
алпыс үш жасқа шыққан Спандияр ... ... ... ... ... ... балалардың масақ теру жұмысын басқарып жүргеніне әлденеше
күн өтіпті. Сонда да қажыр түрі жоқ.
Ол кезде қанша масақтың терілгенінің мәліметі ... еді. ... ... ... арман» деген атпен шыққан кітабында, Спандияр ағай сол
күзде «оқушылар 2793 еңбеккүн тапты, 2 бала үш ... 110 пұт ... ... ... көп ... ... ... балалар жинаған масақтан ... аз да ... ... Бірақ әңгіме бұл арада аталған астықтың аз-
көбінде ... ... ... оның ... аз ... болса да,
патриоттық сезімінің жарқын көріне білінуінде.
Спандиярдың халыққа, Отанға деген ... ... бұл ғана ... ... ... зор. 1878 жылы туған ол, 1901 жылдан бастап оқытушылық
қызметке кіріседі. Содан бергі оның өмір ... - ... ... ... ... ... ... едік.
Спандияр оқытушылық ісіне кіріскен кезде, қазақтың ұлттық мектебі жоқ. Ол
кезде ауылдағы қазақ ... оқуы үшін екі жол бар: бірі - ... дін ... оқуы, екіншісі - орыс оқуы. Дін оқуы ертерек біртіндеп
кіре бастаған, ал Қостанай ... орыс ... ... ... ... ... Ыбырай Алтынсарин болатын.
Орысша ортаға жақын білім алып, ... ... ... балаларын оқыта
бастаған Спандиярдың алдынан елу ... ... ... ... ... ... сауатын ашты. Олардың арасында партия, ... ... ... жүрген көрнекті адамдар аз емес.
Мектеп ашу ... ... ... ... Шоқан Уәлихановтан
басталды. Бірақ Шоқан жастай өлді де, талабын іске ... ... ... ... іске асыра бастаған Алтынсарин болды. «Орыс-қазақ»
мектебі деп аталған мектептің негізін қазақ ... ... рет сол ... ... ... ... ... жазылған оқулықтар керек болды.
Бұл оқулықты орыс графикасы негізінде қазақ тілінде бірінші рет жазған ... ... ... ... мектебіне оқуға түскен, оның
«Хрестоматиясынан» ... хат ... ... өзі ... ... кейін ұстазының жолына түсті.
Спандияр 1901 жылы бұрынғы Ырғыз уезінде, Кішіқұм өлкесін ... ... ... ... болып барады. Ол арада орыс тілін білетін
жан жоқ. Балаларды қазақша оқытайын десе, құрал жоқ.
Амалсыздың күніне кездескен ... ... ... ... өз
қолынан оқулық жасайды: орыс мектебінің оқулықтарын қазақ тіліне аударып,
балаларға қолжазба ... ... бұл ... ... 1911-12 жылдары «Үлгілі бала» және
«Өлеңді тәржима» ... ... жеке ... болып шықты, бұлардың ішінде
Крыловтың бірнеше мысалдары да бар.
Алтынсарин өзінің «Хрестоматиясына» өз жанынан жазған ... ... мен ... де ... Мұндай өлеңдер мен әңгімелер
Спандиярдың «Үлгілі баласы» мен «Өлеңді ... ... ұсақ ... ... әңгімелер жазумен ғана қанағаттанбай, көркем
әдебиетке күрделі шығарма да берген кісі, ол - ... мал» ... ... - ... ... ... тұңғышы және реалистік қазақ ... ғана ... ... ... ... таланты бар адам.
Бірақ өмірін қазақ арасына орыс ... ... ... ол - ... ... ... ... мектеп тәжірибесінің ісіне қолын тигізе алмаған.
Спандияр да ... ... ... және ... өлеңдеріне,
әңгімелеріне қарағанда, ол сөзсіз, жазушы адам. Бірақ жазу ісіне, ... ... қолы аз ... де, ... көп еңбектенуді денсаулығы
көтермейтін сырқатқа шалдығады.
Елу жыл бойына ... ... ... ... ... ... ... жатқан ол, революциядан бұрын көптеген пәнді бір өзі оқытса,
революциядан ... ... ... сап ... келе ... - орыс тілі.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алаштың ардақтысы Спандияр Көбеев43 бет
«Айқап» журналындағы оқу-тәрбие туралы ойларды зерделеу7 бет
Спандияр Көбеев6 бет
ХХ ғасыр басындағы аударма23 бет
Спандиар көбеев4 бет
Ислам дінінің қоғамдағы орны мен ролі64 бет
Халықтың тәрбиелік дәстүрлері10 бет
100 көлеміндегі сандарды көбейту мен бөлу20 бет
3-сыныпта көбейту мен бөлуді игерту әдістемесі15 бет
Автокөлік тасымалының көбеюі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь