Сәкен Сейфуллин шығармашылығы

Тарихта қалған тарландар өмірі біз үшін үлгі.
Қазақтың қазыналы тілінің бір пұшпағын илеген талай ақын.жазушыларымыз сөз маржанының қандай болатынын қарға тамырлы қазаққа дәлелдеп айтып кетті.Өмір атты теңізде қолдарына қалам алып дүние сырына тоймай тамсана жазған талай дана адамдар болды.Өмірге жұлдыз болып келетін,халықтың еркесі,халық жүгін көтеретін дара адамдар ,дарынды жандар аз.ақ.Бірақ қазақ әдебиеті поэзия әлемінде әлемдік деңгеймен салыстырғанда 20.сыншы ғасырда кенже қалған емес.Керісінше өзінше жаңа қырымен дами бастады.Қандай марғасқа ,жаны жайсаң адамдар өмір сүрді сол кезеңде.Айтқым келгені әр адамның өз келбеті,өз жан.дүниесі болады.Егер ақынға сезім мен сұлулықты,қосып берген жағдайда одан нағыз шедевр дүниелерді күтуге болады.Қазақтың маңдайына біткен Сәкен Сейфуллин дәл сондай сері адам болатын.Қазақ халқы келбетті ер адамдарды көргенде сері деген.Дәл сол сері Сәкен ақынның сұлу жанынан өріліп талай дүниелер дүниеге келді.Соғыстың да ащы дәмін татып,бала оқытуды да меңгерген ірі ұстаз өмірінің соңғы кезіне дейін құдіретті ақындық өнердің жүректе жатқан шырағын сөндірген емес.Жаңалыққа толы қым.қуыт жиырмасыншы ғасыр өмір майданына,өмір жағалауына таңдаулыларды өзі шығарып тастап отырды.
Жиырмасыншы жылдары қоғамдық өмірде болған түбегейлі өзгерістер, жаңа заман дамуының қарқындылығы, тарихи оқиғалардың жедел ауысып отыруы Сәкен поэзиясында сол дәуір бейнесін берерлік екінші образ — жүйрік пойыз.экспресті тудырды. «Біздің тұрмыс — экспресс» деп жырлады ол.
Жаңа қоғамдық құрылыстың даму қарқыны мен өзіндік сипатын, қанша ұшқыр да арынды болғанмен, тұлпар бейнесі таныта алмайды деп түсінген жаңашыл ақын:
Бұрын атым тұлпар еді — бәйге көк,
Енді, міне, пойыз болды, тұлпар жоқ.
Ұзақ жолға
Тұлпар қол ма?
Мейлі жорға,
Тұлпар міну — Сарыарқада жүрсең тек.
        
        Сәкен Сейфуллин шығармашылығы
Жоспар:КіріспеСезім мен сұлулық-ақынның басты құралы.Негізгі бөлім1)Жиырмасыншы жылдар жыры немесе Сәкеннің поэзиясы.2)Сұлу Көкшені Сәкеннен артық ... ... ... ... ... шығармаларының үздігі әрі алғашқысыҚорытындыТарихта қалған тарландар өмірі біз үшін ... ... ... бір пұшпағын илеген талай ақын-жазушыларымыз сөз маржанының қандай болатынын ... ... ... дәлелдеп айтып кетті.Өмір атты теңізде қолдарына қалам алып дүние сырына тоймай тамсана жазған талай дана адамдар болды.Өмірге жұлдыз болып келетін,халықтың ... ... ... дара ... ,дарынды жандар аз-ақ.Бірақ қазақ әдебиеті поэзия әлемінде ... ... ... ... ... ... ... емес.Керісінше өзінше жаңа қырымен дами бастады.Қандай марғасқа ,жаны жайсаң ... өмір ... сол ... келгені әр адамның өз келбеті,өз жан-дүниесі болады.Егер ақынға сезім мен сұлулықты,қосып берген жағдайда одан ... ... ... күтуге болады.Қазақтың маңдайына біткен Сәкен Сейфуллин дәл сондай сері адам болатын.Қазақ халқы ... ер ... ... сері ... сол сері ... ақынның сұлу жанынан өріліп талай дүниелер дүниеге келді.Соғыстың да ащы дәмін татып,бала оқытуды да меңгерген ірі ұстаз ... ... ... ... ... ... өнердің жүректе жатқан шырағын сөндірген емес.Жаңалыққа толы қым-қуыт жиырмасыншы ғасыр өмір ... ... ... өзі ... ... отырды.Жиырмасыншы жылдары қоғамдық өмірде болған түбегейлі өзгерістер, жаңа заман дамуының қарқындылығы, тарихи ... ... ... ... ... поэзиясында сол дәуір бейнесін берерлік екінші образ -- ... ... ... деп ... ... ... құрылыстың даму қарқыны мен өзіндік сипатын, қанша ұшқыр да арынды болғанмен, тұлпар бейнесі таныта алмайды деп ... ... ... атым ... еді -- ... ... міне, пойыз болды, тұлпар жоқ.Ұзақ жолғаТұлпар қол ма?Мейлі жорға,Тұлпар міну -- ... ... ... ... ... ... осы ... -- деп жазды. Жаңа елдің даму жылдамдығын ұшқыр пойызға -- экспреске теңеу Сәкеннің басқа да ... ... Жаңа ... ... оны ... ... ақын кәміл сенеді.
Қиырсыздың қиырына жетейік,Өлшеу жоқ көк мұхиттан ... алыс ... ... ... ... ... етейік.Асуы жоқ асулардан асайық,Ашылмаған тас қақпаны ашайық,Болмағанды болдырайық ... ... жаңа ... жасайық, -- дейді.
Жаңа замандағы еңбектің, техниканың рөлі Сәкеннің көптеген өлеңдерінің мазмұнын құрайды. , , деп ... ... жаңа ... ... ... ... экспресс, пойыз, ұшақ образ-символдары ақын поэтикасында жиі ұшырасады.Шексіз алыс қиыр, өлшеусіз мұхит, асуы жоқ тау, аспандағы жұлдыз, тас ... -- ауыз ... ... ұғымында арман-мұрат жолындағы қиямет қиын бөгет, кедергілер. Жаңа ... ... , жаңа өмір ... ... ... ... дәстүрлі образы бойынша, ақын паравозды , жүйрік тұлпар -- қара ... ... ... өлеңдерінде Сәкен теңдік альш, жаңа өмірдің белсенді құрылысшысы болған қазақ әйелінің ұнамды бейнесін жасайды. атты лирикалық өлеңінде барлық ... ... ... даму ... ... -- тас ... жер үңгіп, шыңырау қазып, байлық шығарған, темір жол салып, жер қыртысын сыдырған адам қолын ардақтай ... ақын ... етті ... ... ... бөкеннің серке санына, қайыңның қырған безіне, шортанның жұмыр беліне теңейді.
Ширатылып түйілген,Болаттай күшпен иілген,Бұлшық етті білек пенБалтырдан күшті дене жоқ -- деп ... -- адам ... тән ... ... ... ... арқылы әсем бейнелеп, шалқыта мадақтаған келісті де ықшам, көркем де шебер жыр.Көңіл күй әуендері. Сәкен Сейфуллин -- адам ... ... ... сипатты сезім күйлерін, ынтық, құштар жүректің нәзік сыр, ыстық толқындарын шебер де әсерлі суреттеген ... ... ... ... ... ... ... түрлі. Туған жерге сүйіспеншілік, табиғат көріністері мен құбылыстары, махаббат сырлары, сағыныш сазы, мезгіл суреттері, аң-кұсты аялау, ана-бала сүйіспеншілігі -- ақын ... ... ... ... ... жан-жүрегімен нәзік сезініп, сүйіне жырлады. Ақынның әйгілі поэмасы қазақ жерінің ең бір көркем, сәулетті өңірінің естен кетпес мынандай керемет сұлу ... ... ... сұлу ... сұлу ... жуған жауьн.Жан-жақтан ертелі-кеш бұлттар келіп,Жүреді біліп кетіп есен-сауын.Сексен көл Көкшетаудың саясында,Әрқайсысы алтын кесе ... ... ... ... ... ... ... ба?Мөп-мөлдір Бурабайдың суы күміс,Көргенде шаршаған жан алар тыныс.Мінбелеп қоршалаған шымылдықтай,Қарағай, ... ... ... ... ... ... ... көк желекті әппақ қайын.Жібектей желмен шарпьш төңіректі,Балқытып мас қылады иіс ... биік ... ... адам оны ... қия ... тау ... шыңға қоныпЖалғыз-ақ көк қаршыға ұяларан.Көкпеңбек шың басынан мұнар кетпес,Басына атсаң-дағы оғың ... ... ... ... ... құмар кетпес.
Біз бұл өлең шумақтарынан онда суреттелген мөлдіреген күміс айнадай сексен көлдің аясында, көк мұнарға ... ... ... есен-амандык сұрасып, сұлу жұзін әлсін-әлсін ақ жауынмен жуьш, нұр жайнаған кербез ару Көкшетау табиғатының көріністерін өз ... ... ... ... ... ... көк ... шаңқылы мен қалың қарағай, көк желекті ақ қайыңдарының сыбдырын өз құлағымызбен естіп тұрғандай әсер аламыз.Сыршыл да ... ... ... жыршысы табиғатты онда мекендеген адамның көңіл күйімен, жасампаз еңбегімен байланыстыра жан бітіре суреттейді. Сәкеннің күрес жолындағы кейіпкерлерінің елге, туьш-өскен жерге ... ... ... табиғатка ынтықтығы арқылы ашылады. Мысалы, деген өлеңінде жау ... ... ... ... жер ... ... демеу табады:
Тас үйдегі тұтқындыАяған адам жоқ болды.Аяды бірақ табиғат,Көңілім соған тоқ болды.Терезенің алдынаТорғайлар келіп ән ... ... тас ... жан ... салып майда желҚұшақтап сүйіп тәнімді.Сүйгенімдей тербетіп,Жұбатты менің жанымды.
Табиғат қамаудағы ... ... ... ... ... бостандыққа деген сенім ұялатады.
атты өлеңінде де , еркін өскен бұла жастың қырын, ауылын, ... ... ... ... әсем ... ел ... ... көріністерімен астастырыла берілген. Лирикалық кейіпкердің қыр тіршілігіндегі өзгерістерге сүйінген қуанышты көңіл күйін ақын , атты ... ... ... ескен дала желі арқылы бейнелейді:
Есіп кеп, майда желдер таудан асьш,Құшақтап аймалайды, амандасып.Естіген, көрген-білген сырын мағанАйтысты қуанысып, ... гүл ... ... ... ... ... жел ... сүйді:Қуаныш сырын айтқан ғашығындай,Ескектің көкірегіме лебі тиді.
Табиғаттың кіршіксіз тазалығы>>Ақша қар>> өлеңінде кір-лас дүниеге қарсы ... ... атты ... де ауыл ... табиғат суреті арқылы көрсетіледі.Ғашықтық, сүйіспеншілік сырлары көбінесе табиғаттың қошеметі мен қолдау-құттауы аясында ашылады. Ақын махаббаттың арман-аңсары мен құпия сырларына сұлу ... куә ... , , ... осы ... тән. ... ... өлкенің сырлы табиғаты жастардың жүрек құпиялары, ынтық ... ... ... ... ерекше әсерге бөлейді. Ал , өлеңдерінде аналық-балалық махаббаттың, сағыныш-мұңның, өкпе-наздың, жүрек қылын ... ... жас ... ет ... елжіретер нәзік лирикалық сезім жеті-сегіз буынды, шалыс ұйқаспен келетін өлең өрнегімен аса сәтті ... ... ... хат ... ... Сезім мен сыр, ой мен образ жымдаса ... ... бұл ... ішкі ... ... есіле төгіліп, жібек торғындай судырап тұр. Адалдық пен арамдық, талант пен күншілдік, мансап пен ождан, достық пен ... ... ... сыр шерткен ақын мұзбалақ, зеңгір тау, сыр сандық, сым перне, ... ... ... ... эстетикалық-этикалық мұраттарын ірікпей толғаған.Сәкен адамның көңіл-күйін, сырын, тұспалдай жырлап, оны биік таудың басындағы кілттеулі сыр сандыққа балайды. Дос жанын ... ... ... адам -- дос қана сол ... биіктегі сыр сандықтың кілтін тауьш ашып, көңілдің күй пернесін баса алмақ.
Әр ... ішкі сыры -- ... ... ... ... бір түкпірінДостың досы-ақ ақтарған.Кейде ашуға сол түкпірдіІздейді жан жақынын.Шертеді жан сырлы жырды,Сырлас жанын шақырып.Тыныс керек кейде жанға,Кейде жанға ән ... ... ... жан ... ... ашьш ... ... сырласым.Сым пернені басып қара,Басып қара, жырласын.
Өлеңде жаныңды түсіне білетін шынайы достарға қарсы қойылған.Сөйтіп, Сәкен ... тек ... ... ... оған ... ... ойлы мазмұн дарытьш, жаңа мұмкіндіктерін ашты. Қазақ лирикасының ... ... ... ол ізгі де сұлу ... ... ... пен ... шабытты жыршысы болды. поэмасы. Сәкен Сейфуллин шығармашылырына тән тұрақты сипаттардың бірі -- ... ... ... ... жиі ... Оның ... да ... те асқақ махаббатты жырлауға қазақтың ежелден бергі түсінігінде (аңыздарындағы) тазалық пен сұлулықтың, махаббатқа шексіз адалдықтың символы ... аққу ... ... ... бір сұлу ... жағасында өтеді. Ақын маржан сөз, шымкесте өлең өрнегін төгілдіріп, алдымен әлгі көлдің кісіні тамсандырғандай ... ... ... бір жер бар ... ... саясыСаяда бір көл бар едіСырлы кесе аясы.Маржан құмы, күміс суыКөл еді кең ... ... ... кестелі айнала...Әдемі еді мөлдірегенАйна көлдің өрнегі.Су бетінде үлбірегенАқ шашақтар өрнегі.Пай шымылдық, жасыл құрақ,Қалың біткен ну құрақ.Кейде аққулар жасырынады,Шымылдыққа судырап.Айна көлдің суы ... аққу ... ... ... алар ... сәулем ерке еді.Көлдің басы ертелі-кешМың құбылған ән еді.Екі ғашық ертегідей,Көлдің көркі -- сәні еді.
Лирикалық ... ... бой ... ... ... ... екен. Бұл жолы да әдетінше еркелеп келіп, көл жағасында жатьш, оның көрінісін тамашалайды. Бұрын байқамаған жаңа сипаттарына ғажаптана таңырқайды.
Кең айнадан өзін ... ... ... түбінен маржан теріп,Сүңгіп терең бойлайды,
-- деп көлдегі ... ... бір ... ... тосады. Көл бетін мекендеген қызғыш, тауқұдірет, шағала, ... ... ... ... мен ... ... келісті десеңізші!Сөйтсе де ақын көңілі мұның бәрін олқысынады. Өйткені -- ... аққу көл ... ... келуімен көл бетінің тіршілігі күрт өзгеріп, жайнап, жанданып сала береді. Жұбай аққудың бір-бірімен жолығысып, мауқын басьш көңілдері көншіген ерке, назды шағы -- ... ... өмір ... ... да шат ... ... шабытпен үздіге жырлайды. Махаббат лирикасының сирек ұшырасатын інжу-маржандай үздік шумақтарын тудырады.
Жалғыз аққу жырақтағыӘнге салды деп.Сыңар аққу құрақтағыТұрды күтіп, көлеңдеп.Сыңқылдатып, ... ... ... ... аққу ... ... ... екен екі ғашық,Жайқынға кеп түйісті...Сыпайы ойнап, сыңқылдасьш,Тәтті айқасьш, сүйісті.Күміс суды жұмсақ сүйіп,Екі сұлу сыланды;Сылдырлатып моншақ ... ... ... ... ... ... қаранды;Екі сұлу әнін түзеп,Жуынды да таранды.Екі кербез қатар түзеп,Көлдің келді шетіне:Көлдегі әппақ шашақты үзіпИіскей басты бетіне.Иіскеп нәзік иісін жұтьш,Көлбеңдеді айнала,Ақ ... ... ... ... ... ... ақ ... әппақ жұпарын;Ақ тәніне сылап жақты:Қандыруға құмарын.Екі сұлу еркелесті,Бір-біріне жарасып;Тағы нәзік десті,Бір-біріне қарасып...
Біз бұл шумақтарды оқи отырып, ондағы ... ... ... кейіпкерлермен бірге көріп, қызыға, сүйіне тамашалап тұрғандай әсер аламыз.Ақынның сұлулықты сезінуі және соны көзге анық елестейтін құбыла кұлпырған ... ... ... шеберлігіне тәнті боламыз. Табиғат әлеміндегі жарастық: күміс айдын, оның жиегіндегі судырлаған торғын шымылдық, су бетінде сүйісіп, ләззатқа ... ... сұлу ... -- ... ... әсерлі бейнеленген.Сол арада қамыс арасында жасырынған Сұр мерген жұбай аққудың бірін атып өлтіреді. Осылайша табан астында махаббат пен сұлулықтың, тазалықтың ... тас ... ... құрбаны болады. Жұбайынан айырылған сыңар аққудың жан азабы, шарасыз күйі ... ... ... ... мәңгі айырылған жалғыз аққу, сыңарының өлімі өзегін шоқтай қарып, жанын қоярға жер ... зар ... аққу суды ... ... ... ... ... ашьш: -- деп жалынды.Қып-қызыл қып қолын қандайАқ сұлудың қанына;Мерген кетті шыдай алмай,Күйіктінің ... ... шырқ ... аққу ... ... ... қанат талмады...Біресе аққу шырқап биік,Көкке жылап зарлады;Біресе кеп жерге тиіп,Көзден жасы парлады,Біресе кеп жерді сабап,Жер бауырлап ыңқылдап;Біресе ұшып ... ... ... ... ... ... біз ... кәдуілгі құс (мейлі, аққу-ақ болсын) жайында емес, екі асылзада жас -- ... ... ... ... ... ... өзі көз ... өтіп жатқандай, өзімізді соның жанды куәгерлеріндей сезінеміз, шын қайғырьш, тамағымыз кеберсиді.Сыңарынан айырылған аққу ендігі өмірін мағынасыз, керексіз санайды. ... -- деп ... ... да, мұны да ... ... дауаламаған Сұр мергеннің алдына көктен құлап, жан тапсырады.
Төмен ағып қадалды да,Найзадай боп ... ... қақ ... аққу ... жар құлап өлді,Ақ төсінен қан ақты;Жұбайына: -- деп,Бір-ақ серіпті ... де ... ... бір ... ... мәңгі басьш,Жұбайымен бірге өлді!
Поэма адал махаббатты мадақтайды, өмірдің мәні мен сәні шынайы сүйіспеншілікте ... ... ... ... ақын өмірдегі де, табиғаттағы да ұлы жарасымды, гармонияны бұзудың орны ... ... ... соғатынын көрсетеді, адамдарды абай болуға үндейді.Дүниедегі сұлулықты Сәкен ақынның өлең ... ... ... ... ... ... ... Сәкен ақын қазақ халқының жүрегінде.Себебі өмірдің өзі бізге үлгі ... ... ... ... солармен мақтануымыз керек.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сәкен Сейфуллиннің өмірі мен шығармашылығы16 бет
Сәкен Сейфуллинның өмірі мен шығармашылығы4 бет
Драматургиядағы тарихи тұлғалар бейнесі6 бет
Қазіргі қазақ өлеңінің құрылысы: дәстүр және даму үрдістері70 бет
Қазақ әдебиетіндегі Сәкен Сейфуллиннің бейнесі81 бет
Қазақтың қайсар Үш Арысы54 бет
Сәкен Сейфуллин2 бет
Сәкен Сейфуллин (1894—1938)41 бет
Сәкен Сейфуллин (1894—1938) жайлы4 бет
Сәкен Сейфуллин (Сәдуақас )13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь