Қазіргі халықаралық құқықтағы әділ соғыс концепциясы

КІРІСПЕ
1. Халықаралық құқық дамуы контексіндегі әділ соғыс концепциясының қалыптасуы

2. Қазіргі халықаралық құқықтағы әділ соғыс концепциясы
2.1 Мемлекеттің қорғану құқығы
2.2 Халықтар мен ұлттардың өзін.өзі басқару құқығы
2.3 БҰҰ.ның бітімгершілік операциялары

3. Әділ соғыс дамуының болашағы
3.1 Гуманитарлық интервенция доктринасы
3.2 Превентивті қорғану доктринасы

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
        
        КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Мемлекеттің ішкі ісіне күш қолдану ... оны ... шешу ... бүгінгі таңда өзекті және күрделі
мәселелердің бірі болып отыр. Әділ ... ... ... ... ... ... туындаған парадокста оны дұрыс түсіндіру және
оны әділ қолдану болып ... ... ... ... аз ... ... легі және жиі ... жатқан террорлық іс-әрекеттердің
нәтижесінде халықаралық қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... ... мемлекеттердің күш қолдануы және қауіп
төндіруінің заңдылығы ... ... ... ... бірі болып отыр. Әділ соғыс теориясына қызығушылықтың екінші
жағы, бітімгершілік ... ... ... ... ... БҰҰ ... Кеңесінің рұқсатымен (санкциясымен) гуманитарлық
интервенцияның құқықтық негізділігін ... ... ... Соғыстың
әділдігін анықтау критерийлері ... ... ... рет сараланған. Анықтамаларда ортақ жайттардың болмауы салдарынан,
әлемдегі тепе-теңдіктің бұзылуына және ұлттық қауіпсіздікке нақты қатер
төніп тұр ма ... ... ... мемлекетке өзіндік үкім шығару құқығын
қалдырады. Өз кезегінде статус-кво қауіп төндіру сипаты ... ... ... әкеп соқтырады және осы қауіп-қатерлерді болдырмау
мақсатында жұмыс жасайтын БҰҰ қызметінің тиімділігі және БҰҰ ... ... ... мына ... ... ... қазіргі таңда мемлекеттің
ішкі ісіне араласу құқығының өзектілігі – қақтығыстар санының ... ... ... және діни ... сипатына ие қазіргі
халықаралық қатынастардың ерекшелігіне, халықаралық құқықта ... ... ... жалпы адамзаттық құндылықтар ролінің өсуіне
(мәселен, адам құқығын қорғау, ... ... ... ... ... ... отыр. Бітімгершілік операциялар жолымен адам құқығын
қорғау, терроризмге қарсы күрес және басқа да ... ... ... ... кең ... ... әділ соғыс тұжырымына өз ... ... ... ... ... ... ортақ
жайттардың болмауы және осы мәселе бойынша ... ... ... БҰҰ Жарғысы тұжырымдамалары тұрғысынан ... ... ... ... ... ... ортақ нормалары мен
қағидаларын біржақты түсіндіруде және оларды дүниежүзілік қауымдастықтың
орындамауы өткір мәселе болып отыр.
Зерттеудің ... ... ... ... ... ... ашу
құқығының доктриналық негізділігі мен зерттелуіне деген қызығушылық бүгінгі
күнге дейін әлемдегі барлық халықаралық ... үшін ... ... жоқ. Мына ... ... ... 1945 ж. БҰҰ ... ... ... құқықтық деректер тұжырымдарына сүйенгеніне қарамастан,
ғалымдардың әділ соғыс түсінігіне берген пікірлері оны қай ... ... ... ... ... ... ... Тункиндер өз еңбектерінде мемлекеттің ішкі ісін қарумен шешудің
дұрыстығын қарастыру барысында ... ... ... ... ... Мартенс мынадай анықтама береді: “мемлекеттер арасындағы
ашық күресте күш қолдануды айқындайтын заң нормаларының жиынтығы”1. Батыс
ғалымдары ... мен Мур әділ ... ... ... ... пікір ұсынады,
яғни, терроризмге қарсы мемлекеттің превентивті қарулы күш ... ... ... басқару құқығы халықаралық құқықта заңды болып
саналады. Соғысты ашу ... ... ... және ... мынадай қорытынды шығардық: аталмыш тақырып толық ашылмады
және ХХІ ... ... ... ... беретін әділ соғыс түсінігін
қарастыру жүйелі ғылыми талдауды талап етеді.
Зерттеудің ... мен ... ... ... ...... ... құқықта бекітілген мемлекеттің соғысты ашу
құқығының заңды негізділігіне нақты тұжырымдама беру және ... ... ... заңсыз интервенция мен агрессиялар актілеріне БҰҰ
Қауіпсіздік Кеңесінің ... ... ... ішкі ісін ... жағдайларына шектеу қою. Жоғарыда көрсетілген мақсатқа жету үшін,
бітіру жұмысты жазу ... ... ... міндеттерді айқындап алу
қажет. Біріншіден, тақырыпты терең түсіну үшін әділ ... ... ... ... ... ... мен нормаларының дамуымен
ретроспективті параллельде сипаттау қажет. ... ... ... ... әділ ... концепциясының мемлекеттің қорғану құқығы мен
халықтардың өзін-өзі басқару құқығы сияқты ... ... ... ... анықтау қажет. ... БҰҰ ... ... ... күшті қолданудың тиімділігі мен заңдастырылуына
және нақты тарихи ... ... ... ... ... ... ішкі істерінін қарумен шешу мәселесі жүйелі талдауды
қажет етеді. Төртіншіден, соғысты қолдануды ақтайтын қолданыстағы ... ... ... қажет және оның негізділігі мен өзектілігін
айқындау керек. Соңғысы, жүргізілген ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Зерттеудің пәні мен обьектісі. Осы жұмыстың зерттеу пәні – ... ... әділ ... ... Зерттеудің обьектісі –
мемлекеттер соғысты ашу ... ... ... ... ... ... ... мен нормаларына сәйкес жүргізілген мемлекеттің
ішкі ісін қарумен шешудің әділдігі.
Зерттеудің әдістері. Бітіру жұмысын жазу ... ... ... – салыстыру мен бақылау, сондай-ақ, эмпирико-теориялық
әдістер – талдау және зерттеудің тарихи әдісі жүргізілді. Зерттеуді ... ... ... ... таным мен зерттеудің теориялық
әдісі үлкен роль атқарды.
Қорғауға ұсынылатын тұжырымдар. Қазіргі халықаралық ... ... ... атты ... ... жазу ... төмендегідей
нәтижелер шықты:
1. Мемлекет қорғану ... тек оған ... ... ... ... ғана ... ... қорғану жүргізу
бойынша кез-келген әрекет халықаралық бейбітшілік пен ... әкеп ... ... ... БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесімен
қарастырылу қажет. “Превентивті қорғануға” сүйенген кез-келген басқа
іс-қимылдар ... ... ... қажет.
2. Тәуелсіздік үшін күресетін халық құрамына кіретін мемлекетке қарсы
абсолютті соғыс ... ... ... Егер ... осы
халыққа қатысты геноцид (жаппай қырып-жою), апартеид немесе жаппай
адам құқығын бұзу секілді ерекше жағдайлар болса, соғыс ... ... ... ... ... үшін ... ... тәсілдерін
таңдау еркіндігі жөнінде 1970 ж. халықаралық құқық қағидалары туралы
Декларация тұжырымдамалары барынша ... ... ... ... ішкі ... ... шешу БҰҰ Жарғысына сәйкес және БҰҰ
Қауіпсіздік Кеңесі резолюциясы негізінде ... ... ... ... ғана ... ... ... теориялық және практикалық маңызы. Жүргізілген зерттеудің
теориялық және ... ... ... ... біржақты түсіндіру
мәселелерінің негізділігі және анықтауымен сараланады. Аталған ... ... бұл өз ... әділ соғыс институтының қазіргі
халықаралық құқықта сапалы деңгейге өтуіне әсерін тигізеді.
Жұмыстың құрылымы мен ... ... ... ... және ... структуралық элементтер жұмысты жазу барысында қойылған мақсат пен
міндеттерге жету қажеттілігінен туындады. ... ... ... ... ... негізгі бөлімнен, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер
тізімінен тұрады. Жалпы көлемі – 53 бет.
1. Халықаралық құқық дамуы ... әділ ... ... ... ... ... ... өзінің қайнар көзін орта
ғасырлар мен жаңа дәуір ойшылдарының еңбектерінен бастау алады. Оның авторы
болып «Құдай шаhары туралы» ... ... әділ ... ... ... ... ... саналады. Әділ соғыс концепциясының кейбір
қырларын Аквиналық Әулие Фома да қарастырған. Халықаралық ... ... ... ... ... Гуго ... ... және бейбітшілік
құқығы туралы» еңбегі негізінен әділ соғыс концепциясы тақырыбына арналған.
Сонымен қатар, ... ... өз ... ... Эмерик де
Ваттельді, Томас Гоббсты, Джон Локкты, Шарль Луи Монтескьені, Жан-Жак
Руссоны атап ... ... ... ... ... ... құқығын шектеу процессі болып
табылады деп айту қате болмас. Jus ad bellum және jus in ... ... әділ ... ... себептерін шектей, халықаралық құқықтың
қағидалары мен нормалары дами түсті.
Мемлекеттердің пайда болуы мемлекеттер ... ... ... ... ... болуына ықпалын тигізді. Оның бастамалары
салыстырмалы түрде алғанда, ... ... ... ... ... ... жүйесі түрінде қалыптасты. Халықаралық құқық
конституциясын оның негізгі қағидалары құрайды. Олар жоғары заңды ... ... ... нормалар. Қалған барлық халықаралық-құқықтық ... ... ... ... бар ... ... қағидалар
тұжырымдамаларымен сәйкес болу керек.
Халықаралық құқық қағидалары әмбебапты сипатқа ие және қалған барлық
халықаралық нормалардың ... ... ... ... ... ... бұзатын шарттар мен іс-шаралар жарамсыз боп
танылады және халықаралық-құқықтық жауапқа тартылады. Халықаралық құқықтың
барлық қағидалары аса ... және ... ... ... ... ... керек.
Қағидалар өзара байланыста болғандықтан, бір ... ... ... де ... ... Мәселен, мемлекеттің аумақтық
тұтастығын бұзу мемлекеттің тәуелсіз теңдігі қағидасын бұзумен ... ... ... бұл ... ... ... ... алайда БҰҰ Жарғысы қабылданғаннан кейін шарттық-құқықтық
формаға ауысты. Осыған орай, Жарғының ... егер БҰҰ ... ... ... ... қандай да бір халықаралық шарттар міндеттерімен
қарама-қайшылықта болған жағдайда Жарғыдағы міндеттер бойынша басымдық
күшке ие ... ... ... және күш ... ... ... ... салу қағидасы
халықаралық құқықта ... ... ... ... салу ... екі ... ... аралығы кезеңінде пайда болды. Осы ... ... ... бар мемлекеттердің соғыс ашу құқығын (jus ad
bellum) ауыстырды, кез-келген мемлекет басқа мемлекетке соғыс ашу ... ... ... ... ... ғана ... алады. 1917 ж.
қазанда Ресейдің ұсынған ... және ... ... ... ... ... арасында кең қолдауға ие болды. Бірінші
дүниежүзілік соғыс халықаралық мәселелерді шешудің құралы ... ... ... ... статуты мемлекеттің соғысты ашудың дәстүрлі құқығына
шектеу қойды. Лиганың мүшелері шиеленіс туған жағдайда, оны шешу ... ... ... ... және ... шешілген жағдайда ғана
соғыс ашуға құқылы. Осы шектеуді ... ... ... (санкция)
қолдану мүмкіндігі қарастырылды. Алайда, іс жүзінде Лига ... ... ... ... өйткені, санкцияны қолдану үшін Лига
кеңесі бірауыздан ... ... ... еді ... салу және ... жасаудың қылмыстылығы идеялары Ұлттар
Лигасының бірқатар құжаттарында көрініс тапты, оның ішінде, 1923 ж. ... ... ... ... ... жүзеге аспаған) өзара көмек
беру ... ... ... ... ... қылмыс” деп бағаланған
1927 жылғы Ұлттар Лигасы Ассамблеясы қабылдаған агрессивті соғыс жөніндегі
Декларация.
1928 ж. 27 ... ... ... ... – Келлог пакті)
Жарғылары жетілдірілмегеніне қарамастан, ... ... ... ... ең ... көп ... ... шарт болды. Шарттың 1-ші
бабында: “Келісетін жоғары тараптар, ... орай өз ... ... ... ... ... шешуді айыптайтынын және өзара қарым-
қатынаста ұлттық саясаттың қаруы ретіндегі осындай іс-шараны қолданудан бас
тартатынын ... ... ... деп ... ... ... – шиеленіс туған жағдайда бейбіт ... ... ... – делінген. КСРО ... ... ... ... ... ... саясатта соғыстар мен қарулы ... ... ... сыртқы саясаттың ең басты идеясы”. Осы ... ары ... ... ... саясатты” өз пайдасына шешетін қару
ретінде, сондай-ақ, басқа мақсаттарда жүзеге асырылатын әртүрлі ... ... ... ... Тек ... ... (яғни, соғыс
ашуды мәлімдеу және т.б.) соғысқа ғана емес, ... ... ... ... ... интервенция жасауға, блокада, бөтен ... ... ... ... ... салу ... ... құқық халықаралық шиеленісті бейбіт жолмен шешу
қағидасын білген жоқ. Ол кездегі тұжырым бойынша, ... ... тек ... ... ғана ... сондай-ақ зұлымдықтың түрлерімен
шешуге болады. Мәселен, Римдіктер ... ... ... ... ... “мәңгі” ынтымақтастық пен бейбітшілікті қолдаса, екіншілері уақытша
татуласуды бекітті. ... ... ... ... ... ... ... шабуыл ашумен қатар, қорғаныстық та болды. Тең
құқықты мен ... ... да ... ... әрине басымдау
болды. Осы шарт арқылы Римдіктер қатал соғыс нәтижесінде ... ... ... күшейтті. Ежелгі Римнің әскери салты өте қатал болды.
Осыған орай, ежелгі римдіктердің “умен емес, қарумен ... ... ... сөзі ... ... түскен жауынгерлермен қатар, жаулап алған
аумақтың бейбіт ... да ... ... ... ... ... ... Пун соғысы кезеңіндегі рим қайраткері ... жою ... ... сөзі ... ... айналды. Осындай
жағдайларда ынтымақтастық жөніндегі шарттар ... ... ... ... ... ... қылған Карфаген де осындай жағдайға душар
болған еді. Рим папалары ерекше ...... ... ... ... ... ... Жалпы айтқанда, римнің католиктік шіркеуі
Батыс Европадағы феодалдық ... ... ... ... ... жеке шабуылдардың (феодтардің) құқығын шектеу жөнінде ережелер
шығарды, соғыс ашуды ... мен ... ... ... ... ... ... берді, соғыстың бірқатар құралдарына (1139 ж.
Латеран шіркеуі ... және ... ... ... ... ... ... алғанда, мемлекеттер арасындағы шиеленісті шешудің заңды құралы болып
саналатын шабуылдың дәстүрлері мен ... ... ... ... ... тұрғындар арасына айырмашылық жүргізбеді, тұтқындарды құлдыққа
салды, жаралыларды ... ... ... ... ... ... мен
ауылдар тоналып, жеңімпаздың құзырына берілді. Ежелгі Русьте ... мен ... ... жұмсақтау болды. Оларда алдын-ала ескерту салты
бар. “Қоңсыларға”, яғни ... ... ... ... қол ... ... ... Тұтқындарды айырбастау жағдайлары да болды
4.
Орта ғасырдың соңғы ширегінде жаралылар мен науқастарды қамқорлыққа
алу ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің
міндеттері мен құқықтарына бейтарап болу кепілдемесін белгілеу қатаңдана
бастады. 1780 жылы ІІ ... ... ... ... ... ... ... жатқан елдер жағалауында еркін
жүзуі, бейтарап кемелерде жаудың ... қол ... және ... ... қағидасы жөнінде ресми түрде жарияланған. Соғыс
кезінде бейбіт тұрғындар мен сауда ... қол ... ... ... қарастырыла бастады.
1899 ж. және 1907 ж. Гаага конференцияларының мазмұны тек жылы пейіл
білдіру немесе делдалдық іс-шаралар түрінде болды.
Ұлттар ... ... ... ... жолдауында жанжалды
бейбіт жолмен шешу ... ... ... Алайда, ынтымақтастық
құралдарын қолдану мемлекеттердің соғыс ашу ... ... Тек 1928 ... бас ... жөніндегі бейбіт жолмен шешу қағидасы Париж ...... ... – көп ... ... көрсетілген. Шарттың тараптары,
оның туу сипатына қарамастан, барлық қақтығыстарды шешу немесе ... ... ... ғана ... керектігін мойындады.
Осыған орай, екінші дүниежүзілік соғысқа дейін халықаралық құқыққа
жаңа қағида – халықаралық шиеленісті ... ... шешу ... ... ... теңдігі қағидасы феодализмнен капитализмге өту
барысында қалыптасты және халықаралық құқықтың ... ... ... ... ... ... құқықта мемлекеттердің тәуелсіздігін
сыйлау қағидасымен қатар оны ... ... ... ең ... ... ашу ... қағидалары де болды. Бұдан басқа, тәуелсіз теңдіктің
қағидасы халықаралық құқықтың басқа да қағидалары ... тек ... ғана ... Бұл ... ... ... қолданылмады.
Өйткені, “өркениетті” мемлекеттер осы ... ... ... мемлекеттің ішкі ісіне араласу, шет елдік
сеттельменттер, консулдық юрисдикция және ... ... көп ... екі жақты болды. Дегенмен ... ең ... ... ... да ... ... кезеңдегі
осындай шарттардың бірі отызжылдық соғыстың бітуіне ықпалын тигізген 1648
ж. Вестфал ... ... ... ... ... рет дөңгелек үстел
басында діні мен мемлекеттік құрылым формасына қатыссыз европа елдерінің
өкілдері тең ... мүше ... ... ... ... өзгерістер
заңды түрде бекітілді, европаның жаңа саяси ... ... ... империясының құрамына кіретін 355 князьдықтың тәуелсіздігін
мойындады, оның ары ... ... ... сондай-ақ Швейцария мен
Голландияның тәуелсіздігін таныды. Жағалау маңындағы мемлекеттерге ... жүзу ... ... ... маңы мемлекеттері феодалдарының салық
салу жүйесін жойды. Европа мемлекеттерінің шекараларын айқындап ... ... ... және ... ... құжаттар Ұлы ... ... ... ... ... келісімдер үшін заңды
негіз болды. Мұнда ... отыз ... ... нәтижесінде туындаған
статус-квоны мәңгілікке қалдыру үшін саяси ... ... ... ... ... келісімдер мен европа мәселесін шешудің
бастамасын көтерді.
Абсолютизм кезеңінде ... ... мен ... ... ... ие бола ... алайда бұл қағидалар сол уақытта феодалдық-
династиялық мазмұнда болды. Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... оның жалғыз билеушісі еді (мәселен, XIV
Людовиктің “Мемлекет – бұл мен” деген сөзі бар). ... ... де ... ... бірдей болды. Осы кезеңде, ... ... дами ... ... ... жиі ... ... елшіліктер тұрақты бола бастады. Олардың артықшылықтары да ... қол ... ... ... ... да ... ... мен қылмысы үшін жергілікті сот алдында соттай алмады. ... ... ... ... ... ... болды, елшіліктерде
баспана беру құқығына кепілдік берілді 5.
ХХ ғ. ... ... ... ... ... ... ең ... европалық интеграцияның дамуы бастамасы белең алды.
Европадағы (Хельсинки, 1975 ж.) ынтымақтасу және ... ... ... ... ... ... батыс мемлекеттерінің
ынтымақтастық, сенімділік шаралар жүйесінің қалыптасу процесі көтерілді.
Халықаралық қатынастағы елеулі өзгерістер 90-жылдарда ... ... ... орнына тәуелсіз жаңа мемлекеттер (ТМД) құрылды.
КСРО ыдырағаннан кейін және ... мен ... ... ... ... ... ... ошақтары пайда болды. Халықаралық
сахнада ... ... да ... ... ... ... іс-
әрекеттерімен тойтарылмайтынын білген АҚШ ... ... ... ұмтыла
бастады. Батыс елдердің әскери блогы (НАТО) – аймақтық ... ... ... ... ... ... ығыстыра бастады. Елеулі реформаларды
қажет ететін БҰҰ рөлінің төмендеуімен ... ... ... ... мен ... ... болғанын да айта кету керек.
Батыс европалық интеграция процесі қарқынды жүре бастады, араб және африка
мемлекеттері ... ... ... Азия ... ... ... ХІХ ғ. аяғы мен ХХ ғ. басындағы алпауыт мемлекеттер
арасындағы ... ... ... ... және ... бөлісу
күресі халықаралық құқықтың төмендегідей демократиялық қағидаларын ... ... есте ... мемлекет пен ұлттың тәуелсіздігін құрметтеу,
олардың ішкі істеріне араласпау, дамымаған және әлсіз елдер мен халықтардың
аумағына қол ... ... ХІХ ғ. ... ... алудың ерекше
объектісі – Африка елдері болды (Африка тарауы ... 1885 ж. ... ... ... ... ... қатар территорияны басып
алу мақсатында алғашқы басқыншылықтың жаңа ережелері қабылданды. Олар:
номиналды емес ... болу ... ... ... және ... алпауыт
мемлекеттер мойындау керек (нотификация қағидасы). Тікелей аннексия, яғни
бөтен жерлерді ... алу ... кең ... ... ... жалға беру (мәселен, Қытайда), басқару және оқыту (1878 ж. Босния мен
Герцеговина), кондоминиум (Суданда) секілді институттар қолданды. ... және ... ... ... Азия мен ... ... шарттардың теңсіздігі едәуір артты, яғни олардың халықтарын
отаршылдық тәуелділікте ұстауға тырысты.
Шабуылдар арқылы алынған ... ... ... алудың
заңды тәсілі саналды. Аннексиялармен контрибуциялар тығыз байланыста болды
(жеңімпаздың жеңілгендерге салық салу ... бар және оның ... ... ... ... ... айтылғандарды қорыта келе, халықаралық ... ... ... ... ... көреміз. Ежелгі Римнің
өзінде-ақ, қағидалардің туындауына байланысты келісімшарттар жасалды, бұл
шарттар көп жағдайда теңсіз болды, күшке ... ... ... ... ... ... Дегенмен, феодализмнен капитализмге өту барысында халықаралық
құқықтың ... ... ... бола ... ... конгресінде
дөңгелек үстел басында алғаш рет олардың діні мен мемлекеттік ... ... ... ... ... тең ... мүше
ретінде жиналды.
Күш қолдануға немесе күш қолдану қаупін төндіруге тыйым салу қағидасы
бірінші рет БҰҰ Жарғысында ... ... ... ... ... халықаралық қатынаста күшпен қауіп төндіруді қолданбау
немесе аумаққа қол ... ... ... ... ... ... басқа да БҰҰ мақсаттарына үйлеспейтін ... ... бас ... ... деп ... ... ... және күш қолдану қаупін төндіруге тыйым салу қағидасын
түсіндіру мынадай құжаттарда берілген: мемлекеттердің ынтымақтастығы мен
келісім ... ... ... құқық қағидалары жөніндегі
Декларация (1970 ж.); 1974 ж. БҰҰ Бас Ассамблеясы қабылдаған агрессияларды
айқындау; 1975 ж. ... ... және ... ... ... ... және 1987 ж. 18 ... БҰҰ Бас Ассамблеясымен
қабылдаған ... ... ... бас ... ... ... ... оны халықаралық қатынаста қолдану жөніндегі Декларация. Осы
құжаттарды ... ... ... ... төмендегідей жайттарды айтуға
болады:
1. Күшпен ... ... ... басқа мемлекетке қарсы күшті тікелей
немесе жанама ... ... бар ... ... ... мемлекеттің шекарасын бұзу мақсатында немесе халықаралық
шиеленісті шешу үшін, оның ... ... ... қатысты
мәселелерді шешуде немесе халықаралық демаркциондық сызықтарды бұзғаны
үшін күш ... ... ... ... ... күш ... ... жасалынған репрессиялар; мұндай тыйым
салынатын іс-әрекеттерге “бейбіт блокада”, яғни, бейбіт уақытта қарулы
күш арқылы жүргізілетін басқа ... ... ... ... ... ... қарулы топты, оның ішінде ... ... ... ... ... ... актілеріне немесе басқа
мемлекетте террорлық актілерге қатысқан немесе көмек берген немесе
осындай ... ... ... ... аумағындағы ұйымдық
қызметтерді қолдауға;
6. БҰҰ Жарғысын бұзатын күш қолдану нәтижесінде ... ... ... ... Басқа мемлекеттің территориясын қауіп төндіру арқылы немесе оны
қолдану нәтижесінде басып алуға;
8. Халықтың еркіндігі мен ... ... ... ... теріс іс-әрекеттерге тыйым салынады 7.
1974 ж. Агрессияны айқындау халықаралық құқықпен тыйым салынған іс-
әрекеттер тізімін ... ... ... заңсыз қолданудың қауіпті формалары
болып табылады.
Осыған орай, jus ad bellum ... ... ... ... шектелінеді. Әсіресе, халықаралық ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық
құқықтың маңызды қағидаларының бірі – 1945 ж. БҰҰ ... ... ... күш қолдану қаупін ... ... салу ... ... ... мүше-мемлекеттерге қолданылады (және тек оларға
ғана емес) БҰҰ ... ... ... күш ... ... ... қатар
күш қолдану сипатына ие қарусыз зорлық-зомбылық жасауға да тыйым ... ... 2-бап ... қарулы күш қолдануға тыйым салыну
қағидасы туралы айтылады).
Мына ... айта кету ... ... қатынаста күш қолдануға
тыйым салатын БҰҰ-ның ... ... ... ... басқа да
құжаттар бар: 1970 ж. Халықаралық құқық қағидалары жөніндегі ... ж. ... ... ... ... 1975 ж. ЕҚК ... және 1977 ж. халықаралық қатынаста күш қолдануға және оны қолданудан
бас тарту қағидасының тиімділігін арттыру ... ... ... ... ... ... қатысушы мемлекетті мәжбүрлеу
мақсатында күштің барлық түрін қолданудан бас ... ... ... ... бас ... деп баса ... өз кезегінде, қазіргі халықаралық құқықтың күш қолдануға, оны кез-
келген түрде ... ... ... ... ... БҰҰ Жарғысының
41 және 50-баптары қарусыз күшті заңды қолдануын қарастырады.
Осы баптарда құқықты ... ... ... көрсетілген,
олар: экономикалық қатынасты толық немесе ішінара үзу; ... жол, ... ... ... және т.б. ... ... ... үзу.
Осы кезде БҰҰ Жарғысы қарулы күшті заңды қолданудың 2 жағдайын
қарастырады: 1) ... ... ... және 2) БҰҰ ... ... бойынша, егер әлемге қауіп төнсе, әлем тепе-теңдігінің
бұзылуы немесе агрессиялар актысы көрінген жағдайда (39 және ... БҰҰ ... ... тек ... қарулы күшпен шабуыл
жасалған жағдайда ғана қолданады. 42-бап БҰҰ ... ... ... ... ... ... қолданады. Бұндай шараларға: шеру,
блокада, БҰҰ мүшелерінің әуе, теңіз, дала ... ... ... күш ... тыйым салу қағидасы агрессиялық
шабуылдарға тыйым ... ... 1974 ж. ... ... ... қарулы күшті бірінші қолданғанда, ол ... ... ... Бұл өз ... ... қылмыс деп бағаланады
және мемлекеттерді халықаралық-құқықтық ... ... және ... ... ... ... тартады.
Нюрнберг және Токионың халықаралық әскери ... ... ... ... халықаралық қылмыс жасады деген
заңды баға беріледі.
Соңғы жылдарда қағиданың мазмұнына ... ... ... ... ... ... ... күш қолдануға тыйым салу қағидасының
нормативтік мазмұны өзіне төмендегідей жайттарды қосады:
- Халықаралық ... ... ... ... мемлекеттің территориясын
басып алуға тыйым салу;
- Респрессиялар актісіне тыйым салу;
- Үшінші мемлекетке қарсы ... ... үшін ... ... ... ... ... іс-шаралар, азаматтық қозғалыс немесе басқа мемлекетте
террорлық актілерге қатысу немесе көмек беру;
- Басқа мемлекеттердің территориясын ... ... ... ... күшті, қарулы топты, оның ішінде жалдамалылар ұйымын
қолдау немесе ұйымдастыру.
Егер бұрын, 1907 ж. халықаралық ... ... ... шешу ... ... ... қарсылық болған жоқ (“қаруды қолданбастан бұрын”),
бейбіт құралдарын пайдалануға ... жоқ ... ... ... және ... құралдарын тар шеңберде қолдануды ұсынған болса
(жылы пейіл білдіру және делдалдық), ... ... БҰҰ ... ... ... ... бар тараптар, ең алдымен шиеленісті келіссөздер
арқылы шешуге тырысу керек – делінеді ... ғ. ... ... ... құру ... және ... ... құжаттардың қабылдануы әділ соғыс институты дамуының жаңа
сапалы кезеңіне өтуіне ықпалын тигізеді. Күш ... ... ... ... ... ... басқа мемлекеттердің шекараларын
бұзу мақсатында күшпен қауіп төндіру немесе оны қолдану ... ... ... мәселелер мен шиеленістерді шешу құралы ... бас ... ... ... – деп баса айтылады.
2. Қазіргі халықаралық құқықтағы әділ соғыс ... ... ... ... ... ... ... нормаларының бірі қорғану құқығы
болып табылады. Бұл күш қолдану немесе күш ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық құқықта қорғану деп, егер
мемлекетке қарумен шабуыл жасалғанда оған ... ... осы ... ... ... Бұл форма БҰҰ Жарғысының 51-бабында көрсетілген: онда
“аталмыш қаулы, егер БҰҰ мүшесіне қарулы шабуыл жасалса, онда ... ... ... пен ... ... үшін ... қабылдамайынша, жеке немесе ұжымдасқан қорғанудың ажырамас
құқығын қозғамайды” делінген. БҰҰ ... осы ... ... ... баса ... 9. ... құқығы шабуылдың құрбаны болған мемлекетке
тиесілі. Оны қолданудың тәртібі жөніндегі мәселені мемлекеттің өзі ... ... ... жасалған жағдайда, тез арада БҰҰ Қауіпсіздік
Кеңесіне хабар беру керек. Егер мұндай ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Халықаралық құқық жеке
және ұжымдасқан қорғану құқығын қарастырады. Жеке қорғануды – қылмыстық
қарулы шабуылдың ... ... ... ... жеке ... ... ... ұжымдасқан қорғану жөніндегі шешім қабылдай алады және ... ... ... өтініш жасау құқығы бар. Мұндай ұсынысы ... ... ... ... ... шараларды қабылдау құқығы
жоқ. Мәселен, 1990 ж. Кувейтке Иран шабуыл жасағанда, басқа мемлекеттердің
көмек беру іс-шараларын айтуға ... БҰҰ ... ... ... ... Кувейтке көмек берген әрбір мемлекеттің іс-әрекетін
ұжымдасқан қорғану құқығындағы әділ шабуыл, – деп таныды.
Батыс халықаралық ... ... ... ... Дж.Стоун,
Дж. Мур және т.б.) тұжырымдардың бірқатар ... бар. БҰҰ ... ... ... ... ... енгізбеді, сондықтан, бұрынғы
халықаралық құқық секілді қорғану құқығы тек қарулы шабуыл жасаған жағдайда
ғана қолданылмайды. Теориялық ... ... ... ... ... құқық” доктринасын басшылыққа алды, бұл өз ... ... ... ... ... ... ... құқық – бұл ... ... ал БҰҰ ... ... ... – жалпы халықаралық құқыққа тікелей ... ... ... осы ... БҰҰ ... бұзуда
мемлекеттер арасындағы қатынаста күш қолдануды ақтайтын ... сот ... ісі ... ... ... ... қарулы күшті қорғану тәртібінде қолдандық, – ... ... Осы ... АҚШ көрсетілген концепцияны дұрыс
қолданбады. Сот: “Осы ... жеке ... ... қолдану жағдайында,
егер белгілі бір мемлекет қарулы шабуылдың құрбаны болған жағдайда ғана
қолданылады. ... ... ... ... да осы жайт ... ж. ... қатынаста күш қолдануға немесе оны қолдануға
тыйым салу ... ... ... ... ... ... көрсетілгендей, егер қарулы шабуыл жасалғанда мемлекеттің жеке
немесе ұжымдасқан қорғану құқығы бар” – ... ... осы ... ... ... жөніндегі көптеген келісімдер мен шарттарына
ұжымдасқан ... ... ... ... жарқын үлгілердің бірі – 1949
ж. 4 сәуірдегі ... ... ... ... шарты негізінде
атқарылатын Солтүстік атлант (НАТО) шарты және 1992 жылы 15 мамырдағы
Ташкенттегі ... 6 ... ... ... Қырғыз, Ресей,
Тәжікстан, Өзбекстан) қол ... ... ... туралы Шартын
айтуға болады.
1949 ж. Солтүстік атлант шартының 5-бабында: “Келісетін тараптар
Солтүстік Америка ... ... ... не бір ... ... ... оны ... тұтас шабуыл жасалды деп ... ... ... қарулы шабуыл жасау бір орны болған жағдайда, оның
әрқайсысы БҰҰ ... ... ... ... ... ... құқығын жүргізу тәртібінде қауіпке ұшыраған тарапқа ... ... ... ... шабуыл қаупі төнген тарапқа Солтүстік ... ... ... мен ... құру ... ... күш қолдану
арқылы біріккен немесе жеке іс-шаралар жолымен жүргізіледі”11. Кез-келген
қарулы шабуыл жасау және оған тиісті шараларды ... ... ... ... ... ... ... Қауіпсіздік кеңес арқылы
әлемдегі ынтымақтастық пен қауіпсіздікті сақтау және қайта құру үшін тиісті
шаралар қолдану ... ... ж. ... ... ... ... ... біріншіден
уақыт өте келе, мүше мемлекеттер құрамы бірқатар елеулі ... айту ... 1993 ж. оның ... Әзірбайжан, Грузия және
Беллоруссия енді. Алайда, 1999 ж. ... ... ... ... ... тек 6 ... (Әзірбайжан, Грузия және Өзбекстан бұл ... қол ... Бұл ... қарамастан, бастапқы мәтін өзгертілген
жоқ. ҰҚШ 4-бабында: “Егер мүше мемлекеттердің біріне қандай-да бір мемлекет
не бірқатар ... ... ... қауіп төнсе, онда ол осы
Шарттағы ... мүше ... ... жасалған агрессия ретінде
қарастырылады. Кез-келген мүше ... ... ... ... жасалған
жағдайда, барлық қалған мүше мемлекеттер оған қажетті көмекті ұсынады, оның
ішінде, әскери көмек, сондай-ақ БҰҰ ... ... ... ... құқығын жүргізуге қажетті өзінде бар құралдармен ... ... ... қабылданған шаралар бойынша мүше ... ... ... тез ... ... беру керек” 12.
Екі түрлі аймақтағы келісім шарттың жоғарыда көрсетілген екі бабына
талдау жасау ... ... ... ... БҰҰ ... 51-бабы
ұжымдасқан қорғану құқығының құқықтық алғышарты болып табылады.
Мына жайтты айта кету ... БҰҰ ... ... ... ... қатынаста күшпен күш қолдану қаупін төндіруге немесе
күш қолдануға тыйым салатын мазмұнда. 1974 ж. ... ... ... ... күш ... жиі кездесетін жағдайларын белгілейді, және
БҰҰ Жарғысының 51-бабы ... ... ең ... ... жағдайы деп – осы
жағдайда қарастырылатын ... ... ... ... ... ... айқындайды.
БҰҰ Жарғысының 51-бабында көрсетілгендей, қарулы шабуыл жасалғанда
“Қауіпсіздік кеңесі ... ... пен ... ... ... шаралар қабылдамайынша” мемлекет қорғану құқығын қолданады. Осыған
орай, 1990 ж. жазда Ирактың Кувейтке ... ... ... ... құқығы және басқа елдерден көмек сұрау құқығы болды.
Қауіпсіздік кеңесі Ирактың Кувейтке қарсы ... ... істі ... соң, ... ... ... Қауіпсіздік
кеңесі резолюциясына сәйкес жасалды. 1990 ж. 29 қарашада Қауіпсіздік ... ... (№ 678), ... ... егер 1991 ж. 15 ... ... ... резолюциясын орындамаған жағдайда, Кувейтпен одақтас
мемлекеттер Кувейтке ... ... ... ... ... ... “орындау мен қолдаудың барлық ... ... 13 ... берді. № 678 резолюцияға ... АҚШ және ... 1991 ж. 17 ... ... ... шара ... Ол Ирактың
Қауіпсіздік кеңесінің барлық 12 резолюциясын қабылдаған соң 1991 ж. ... ... ... ... салу қағидасы БҰҰ Жарғысының 7 тарауына сүйенген
Қауіпсіздік кеңесінің қаулылары бойынша ... ... ... ... ... күш ... БҰҰ ... тұжырымдарын
қолданудың жарқын мысалдарының бірі 14.
Әрине, мемлекеттің ішінде болып жатқан оқиғаларға күш қолдануға ... ... ... ... халықаралық құқық ішкі мемлекеттік
қатынасты реттемейді.
Күш қолдануға және күшпен қауіп төндіруге ... салу ... ... ... ... ... қарастырылуы мүмкін соғысты
насихаттауға тыйым салу болып табылады. 1970 ж. ... ... ... Декларацияда: “БҰҰ қағидалары мен мақсаттарына сәйкес
мемлекеттер аргессиялық шабуылдарды насихаттаудан бас ... ... Бұл 1987 ж. ... ... ... ... өз ... сағысқа насихат
жүргізуге жол бермеу керек ... ... ... ... өз
территориясында жеке тұлғалармен, ұйымдармен ... ... ... ... ... тиіс ... ... Сондай-ақ,
мына жайтты ескеру керек, БҰҰ Жарғысының 51-бабында ... ... ... ... ғалымдармен дайындаған әділ соғыс ... ... ... ие. ... ... ... теориясы 3
категорияны ерекше көрсетеді: 1) қарсыластардың шабуыл жасауына өз ... ... 2) ... ... 3) ... ... ... нәрсені
қайтарып алу.
Осы 3 категорияның біреуі де ... ... ... ... ... ... ашық жасалған агрессиялар актілері деп
қарастырады.
Қорғану құқығын түсіндіру мәселесі халықаралық құқық нормаларында
шабуыл жасау ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерге келуі мүмкін қауіпке қарсы қорғану ретінде жазалау
соққысын қолдану құқығын береді. ... ... ... 2003 ж. ... қарсы ядролық қаруы бар, сондықтан да халықаралық ынтымақтастық ... ... ... деген себеппен соғыс ашуын мәлімдеуін айтуға
болады. Ирактағы АҚШ кампаниясы іс-әрекеті тізбегін талдай ... БҰҰ ... ... ... ... ... ... емес екенін
айту керек. БҰҰ Қауіпсіздік кеңесі резолюцияларды қабылдамай отырып, АҚШ-
тың Иракта ... ... ... және ... ... ... ... құқық нормаларын өрескел бұзу ретінде қарастырылды
және ол Буш ... ... ... ... еді. ... ... іс-әрекетін айыптағанмен, кейін АҚШ-тың жазғыру актілерінің
заңсыздығына ... жұма ... ... ... ... ... ... құқықтық көзқарас тұрғысынан қорғану құқығын іске
асыратын регламентациясы өзінің жеке ... ... ... құқығының
қажеттілігі жөнінде мемлекеттің өзіне таңдау қалдырылады.
2.2 Халықтар мен ұлттардың өзін-өзі басқару құқығы
Халықтың (ұлттың) өзін-өзі ... ... ... ... ... кезеңінен бастау алады. Алайда бұл қағида батыстық
халықаралық құқық аясында да ... ... ... ... ... бірқатар европалық көп ұлтты империялар ұлттың өзін-
өзі басқару қағидаларымен қайшылықта болды.
Қазан төңкерісі арқылы келген халықтар мен ... ... ... аясы әлдеқайда кең болды. Ол дүниежүзінің барлық ұлттарына
таралды. Бұл қағида, ең алдымен отаршылдық жүйеге ... ... ... ол колониалдық державалардың қарсылығына ұшырады. ... ... тек 30 ... ... ғана ... ... құқықтың нормасы болды
15.
Екінші дүниежүзілік ... ... ... ... және ... қозғалыстардың кең таралуы салдарынан БҰҰ ... ... ... қағидасын ендіруді қамтамасыз етті. Жалпы тұжырымдарда осы
қағида қарарларының бірқатар ережелерінде көрініс ... ... ... ... халықаралық құқықтың негізгі қағидаларының бірі болып бекітілді.
БҰҰ адам құқығы ... ... ... ... ... ... пен ... өзін-өзі басқару қағидасыне толық түсінік
берген тұжырымдар енгізуге едәуір қарсылық білдірді. ... ... ... бірқатар мүшелері – бұл ... ... ... бола ... дәлелдеуге тырысты. Осы орайда, америка ғалымы
Иглтон оны тек моральды қағида ретінде ғана ұсынса, ... ... ... басқару қағидасын “болжамдық және жалған” 16 деп таныды.
Алайда, әлемдегі жағдайлардың өзгеруіне байланысты ұлттың ... ... да дами ... Ол ... ... құжаттарда көрініс
тапты, оның ішінде, 1960 ж. ... ... мен ... ... ... ... ... өте маңызды. 1970 ж. ... ... ... Декларациясы және Адам құқықтары туралы ... ... ... және ... ... мазмұнына толық
түсінік беріледі.
Ұлттардың өзін-өзі басқару қағидасын орындамаған және құрметтемеген
жағдайда ... ... ... ... ... мүмкін емес, мәселен,
олардың діні, тілі, жынысы, тегіне қарамастан адам ... ... ... ... беру. Аталған қағиданы орындамаған жағдайда мемлекеттер
арасындағы ынтымақтастық ... ... тағы ... емес. Кез-
келген мемлекет 1970 ж. Декларацияға сәйкес ... ... ... ... ... ... іс-шаралардан бас тартуға міндетті.
Егер зұлымдық ... ... ... ... ... ... БҰҰ Жарғысы прицниптері мен мақсаттарына сәйкес ұлттардың ... және ... алу ... ... маңызды элементі болып табылады.
Қазіргі халықаралық құқықта қарастырылатын қағиданың мазмұны
төмендегідей ... ... ... ... ... саяси мәртебесін ешкімнің араласпауымен еркін
айқындау құқығы бар және ... ... ... және ... ... ... алады.
2. Барлық мемлекеттер осы құқықты құрметтеу керек.
3. Халықтың өзін-өзі ... ... ... ... ... ... дербес іс-әрекеттері арқылы көмектесуге міндетті.
4. Басқа мемлекеттер ұлттардың ... ... ... ... ... ... ... кез-келген зұлымдық іс-әрекеттерден бас
тартуға міндетті.
5. Колониалдық халықтар тәуелсіздік жолындағы ... ... ... ... ... ... шет ел басқыншыларына бағындыруға тыйым салынады.
Ұлттар мен халықтардың өзін-өзі басқару қағидасы ... ... құру ... ... ұлтты біріктіретін мемлекетті құруына
көмектеседі. Ұлттардың өзін-өзі басқару ...... ... ... ... қарастырылатын қағидадан қандай да бір ұлттың халықаралық-
құқықтық мәртебесі күні бұрын шешілмейтінін көреміз. Ұлттар басқа ... ... ... бар, ... ... халықаралық қатынаста
халықаралық құқық ... ... шығу не ... ... ... байланысты.
Ұлттар мен халықтардың өзін-өзі басқару қағидасы саяси таңдау
еркіндігімен тығыз ... ... ... ... ішкі ... қатар, сыртқы саяси бағдарын да дұрыс ... ... ... ... ... ... ... іргетасы. Еркіндік
алған мемлекеттердің бірікпеу саясатын ... ... ... ... ... ... ... қатысу құқығы осымен байланысты. Өзін-
өзі басқару ... ... ... ... діни дәстүрлері мен
танымдарына сәйкес, осындай дамудың жолын таңдау ... ... ... ... ... ... ... халықаралық құқық
субъектісі – мемлекеттік ... құру ... болу ... 1970 ж.
халықаралық құқық қағидалары туралы Декларацияда көрсетілгендей, тәуелсіз
және егеменді ... ... ... ... ... ... ... шешілген басқа саяси мәртебені бекіту ұлттардың өзін-өзі басқару
құқығын жүргізудің ... ... ... 18.
Қазіргі таңда, әсіресе Кеңес Одағы мен Югославияның ... ... ... ... ... және ... ... арақатысы туралы мәселелер өткір қойыла ... ж. ... ... ... ... ... ... де ...
бөлінуге немесе жеке немесе аумақтық ... ... ... ... мемлекеттердің саяси бірлігіне әкеп соқтыратын кез-келген
қолдайтын іс-шаралар ретінде түсіндірілмеуі ... ... ... өз ... еркін шешу құқығы бар. Бірақ бірқатар
жағдайда бұл қағиданы билікке ұмтылған және мемлекетті бөлуге ... ... өз ... ... Олар ... атынан
шығып, бірақ олардың мүддесін ойламайды, ұлтшылдықты және ұлттар арасындағы
араздықты қоздырып көп ... ... ... ... төндіреді. Бұл көп
жағдайда осы халықтардың мүддесіне қайшы келеді. Нәтижесінде, бұл ... ... ... ... ... мәдени, ғылыми-техникалық және
басқа да байланыстарды үзуге әкеп соқтырады және әлемдегі интеграциялық
тенденцияның дамуына ... ... ... ... абсолютті болып табылмайды. Халықаралық құқық
колониалдық басқарудағы халықтың ... ... ... және ... ... ... тарихи мысалдарға 1967 ж. Нигериядан бөлініп,
тәуелсіз ... ... ... ұлт ... ... ... ... мен Кавказдағы сецессионистік талаптар қабылданбады20. Бұның мәні –
барлық сессионистік ... ... ... ... ... ... басқару қағидасыне негіздейді. Өзін-өзі ... ... ... ... ... этникалық терминмен айқындайды.
Дүниежүзілік қауымдастықтың мұндай түсінікке ... ... ... ... ... ... ... сүйеніп, белгілі бір территорияларға
тәуелсіздік әперуге үміт ететін қозғалыстарды мойындамайды, ... ... ... ... ... ... және өз ... айқындауда
тұрғындардың бір бөлігі территориядан қуылады. Мұнда сессия заңдылығын
мойындау тәуелсіз ... ... ... ... ... ... ... тазалауға әкеп соқтырады.
Қайғылы оқиғалардың мұндай көрінісі 1999 ж. БҰҰ интервенциясынан
кейін Косоводан – сербтер мен ... ... аз ... ... ... Бүгінгі таңда, ұлт-азаттық және сессионистік қозғалыстар
мәселесі жөнінде әлемдік қауымдастықта нақты тұжырымдамалар жоқ.
Осыған орай, ... ... ... ... ... ... күш ... ала ма немесе оны тек жауап ... ... бе ... ... ашық ... қала береді.
2.3 БҰҰ-ның бітімгершілік операциялары
Бітімгершілік оепрациялары – бұл шиеленіске ... ... ... және оған жетуіне жағдай жасауға көмек берудің
әдісі. БҰҰ бітімгершілері (солдаттар, офицерлер, ... ... ... ... ... келген қарапайым қызметшілер) – ынтымақтасу
процестеріне бақылау мен қадағалауды ... және ... қол ... ... ... ... комбатанттарға
көмек береді. Мұндай көмек беру ... ... ... оның
ішінде, сенімділік шараларын нығайту, билік өкілеттіктерін бірігіп жүргізу
механизмдері, сайлауды жүргізуде қолдау беру, ... ... ... ... формалары кіреді. Қауіпсіздік кеңес ... ... ... ... үшін ... ... міндеті мен құқығына ие. Сондықтан, әлемдік қауымдастық, әдетте,
бітімгершілік операциялар Қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ... операциялардың көп бөлігін БҰҰ-ның өзі де
бекітеді және жүргізеді және ... ... ... оның ... ... ... жағдайларда, БҰҰ-ның тікелей қатысуы
негізсіз және мақсатсыз деп танылса, онда ... ... ... ... аймақтық ұйымдарға, ... ... ... Экономикалық
қауымдастығы немесе бейбітшілікті қолдайтын функцияларды жүргізуге тілек
білдіруші елдердің коалициясына тапсырылады.
БҰҰ-ның бітімгершілік ... ... рет ... ... ... ... арасындағы шиеліністі шешудің құралы ретінде
қолданыла ... ... ол ... ... ... ... келісім мен қауіпсіздікке және аймақтық тұрақтылыққа қауіп
төндіретін қақтығыстарды ... ... қоюы ... ... ... ... 1948 ж. ... Бұл кезде Израиль мен араб
елдері аралығында келісімді сақтауға халықаралық бақылау ... ... ең ... ... ... ... ... Таяу Шығыста
құрамында 10 ел бар БҰҰ-ның төтенше ... ... 1956 ж. Суэц ... шет ел ... ... бақылау үшін құрылды. 1967 ж., кейін 1974
ж. қайта, бітімгершілік күштер Таяу ... ... ... жол ... және ... ... Осы аудандағы қарқынды
операцияларды орындайтын Ливандағы ... ... ... 1978 ... ... ... кіруінен соң, осы аймақтағы оқиғаларды бақылау
үшін құрылды. Олар израиль әскерлерін әкету ... ... ... ... берді, сондай-ақ ливан үкіметінің билігі қалыптасуына себін
тигізді. Осы ... ... ... ... ... БҰҰ-ның
Ливандағы Уақытша күші 250-ге жуық адамынан айырылды21.
Бітімгершілік күштерін құру барысында шабуылға шабуыл жасау ... ... жоқ. ... ... ... әдетте, қақтығысты тудырушы
елдердің келісімінен соң және шабуыл біткеннен кейін жүргізіледі. ... ... ... ... ... ... жерде жүргізеді және
келісімнің орындалуы, шабуылдың тоқтатылуы, әскерлерді әкету жөнінде ... да ... ... ... ... ... үздіксіз хабар беріп отырады. Бұл өз кезегінде, елшілерге
қақтығыстардың туу ... ... ... шешу үшін мүмкіндік
пен уақыт берді. “Қырғи қабақ соғыстың” бітуі ... ... ... ... ... өзгерісін көрсетті.
Келісімнің жаңа рухына ... БҰҰ ... және ірі ... құрды. Оларға мемлекет ішіндегі қақтығыстардың ... ... ... ... ... көмек беру міндеті
жүктелінді. Бұдан басқа, ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін әскери емес элементтер көптеп
қосыла бастады. 1992 ж. кешенді бітімгершілік ... ... ... ... БҰҰ ... ... сақтау бойынша
операциялар Департаменті құрылды.
Жалпы алғанда, жаңа операциялар жетістікке жеткізді. Мәселен, ... күші ... ... мен ... келісімнің тұрақты
болуына қол жеткізді. Бірқатар іс-шаралар сәтсіз болды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бағалау
салдарынан туындаса керек. Сол ... ... мен ... ... жүргізілді. Қауіпсіздік Кеңес қақтығыс аймақтарына, мәселен,
қақтығысқа қатысушы барлық ... ... ... ... ... және ... тоқтатылмауы салдарынан Сомалиге
бітімгершілерді жібере бастады. Осы операцияларда қажетті адам ... ... ... ... ... жігерді шыңдау мәселесі
қамтамасыз етілмеді. 1995 ж. Сребриницадағы ... мен ... ... қыру және 1994 ж. Руандадағы геноцид оқиғаларынан кейін,
БҰҰ ... ... ... қайта ұйымдастыру мен сыни талдау
мәселесін қолға алды.
1999 ж. БҰҰ-ның Бас ... Кофи ... ... ... ... ... ... деп шешті және Сребреницаның құлауына
себін тигізген оқиғаларға жан-жақты ... ... ... 1994 ... геноцидке БҰҰ қызметіне арнайы тексеру жүргізуді тапсырды.
Мұндай баға, бітімгершілік операцияларын жүргізу үшін БҰҰ-на ... ... ... оның ... шиеленісті тез шешу үшін
мүмкіншілікті қамтамасыз ету; сондай-ақ ... ... ... жердегі қажеттілікпен сәйкес болуы керек. БҰҰ-ның бітімгершілік
операцияларына күш қолданудың нақты ережелерімен ... ету; ... БҰҰ ... мен ... ... ... ... жоспарлау саласындағы БҰҰ мекемелерімен арасындағы байланыс деңгейін
көтеру; және БҰҰ мен аймақтық ... ... ... ... Бұдан басқа, БҰҰ-ның қақтығыс болған жердегі бейбіт тұрғындарды
қорғау жөніндегі іс-шаралардың тиімділігін арттыру.
Осы кезеңде БҰҰ операцияларына ... ... арта ... ... ... ... қатар, контингенттер саны да ... ... ... тәртіпті, азаматтық әкімшілікті,
экономикалық даму мен адам ... ... ... ... БҰҰ-ның
бітімгершілеріне Шығыс Тимордың тәуелсіздік алуына дайындық жүргізу үшін
уақытша ... ... ... Осы ... ... ... жүргізілген әуе соққыларынан кейін БҰҰ-ның ... ... ... ... БҰҰ ... ұйымдастырды. 1999-2000
жылдары Қауіпсіздік Кеңесі Африкаға (Сьерра-Леонеде, Конго Демократиялық
Республикасында және Эритрея мен ... 3 жаңа ... ... ... ... ... бойынша дәстүрлі операциялар
концепциясына сәйкес бітімгершілер қарусыз ... ... ... ... тек ... ... ғана ... Дегенмен, соңғы екі жылда
болған оқиғаларды БҰҰ ... ... ... ... ... және ... миссияларда іс-шаралардың тиімділігін қалай
арттыруға болады деген мәселені талқылауға жағдай ... Осы ... ... ... ... күштермен толық ... ... ... саны аз ... ... ... ... ережелерге сәйкес жүргізілген ... ... ... міндеттерді шешуде дұрыс бейімделмегенімен өзекті бола бастады.
Бірқатар жағдайларда, БҰҰ бітімгершілерінің өздеріне шабуыл ... ... ... бастады. Қауіпсіздік Кеңесі бітімгершілік операцияларды
БҰҰ ... 7 ... ... ... және ... ... үшін
бітімгершілерге қаруды қолдануға рұқсат береді. БҰҰ қызметкерлеріне ... ... ... бейбіт тұрғындарды қорғау үшін ... ... ... ... миссиялар құрамындағы бітімгершілердің
жағдайын шешуде күш қолдану ережелері оптимизацияланды. Бүгінгі ... ... ... ... ... Либерияда, Сьерра-Леонеде,
Косовода, Тимори-Лештиде, Бурундиде, ... мен Кот ... 7 ... берілген мандаттарға сәйкес жүргізіледі. Мандатқа сәйкес белгілі
бір елді қорғауға шақырылған “көк ... ... ... ... Бас ... “жаңа доктринаны” БҰҰ қарулы іс-әрекеттер жүргізудің
құралына айналдырмауына және күш ... тек ... шара ... баса айтты.
БҰҰ Қаулысының 7 тарауы “Ынтымақтастыққа ... ... әлем ... ... және ... ... ... жасалатын іс-
шаралар” деп аталады. 6 тарау – Шиеленісті бейбіт ... шешу – ... 7 ... ... ... қарулы күшке “оның ... ... ... береді – делінген.
Алайда, БҰҰ-ның сәтсіз болған бірқатар бітімгершілік операциялары
сәтті ... ... кең ... ... ... ... ... түсе бермеді. БҰҰ-ның бітімгершілік операциялары 1960 ж.
Конгода осы елдің Бельгиядан тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... роль ... БҰҰ-на бұл тағы да қымбатқа түсті.
Мұнда жол апатынан Бас хатшы Даг Хаммаршельд қаза ... ... ... ... ... бар ... да ... мәселен, Үнді субконтиненті мен Кипрде ... ... ... ... тойтарылады және тоқтатылады.
Көптеген қазіргі қақтығыстар, оттың ортасында жүрмеген елдерге оғаш
көрінуі мүмкін. Дегенмен де, ... ... ... ... ақылға
салып ойластыру керек. Бізге белгілі қайғылы оқиғалар шара қолданбау
нәтижесінде соңы ... ... ... ... және оны бейбіт
тұрғыдан реттеу жөніндегі шара қолдану ... ... шара ... шиеленістің ұлғаюы мен қатысушылар санының
артуына әкеледі. Соңғы жылдарда, осындай ... ... ... ... елдердің тұрақсыздануына әкелетінін көрсетті. Қазіргі
шиеленістердің тек бірқатары ғана “тұйық” болып саналуы ... ... ... бір ... ... ... ... терроризм, есірткілердің
заңсыз айналуы және босқындардың ағыны мәселелерін тудырады. Осы және басқа
да ... ... шешу үшін ... ... ... ... ғасырлар бойы жинаған тәжірибесі бар БҰҰ-ның ... ... ... бірі ... ... Оның ... оның сипатымен
көрсетілген жан-жақтылығы мен заңдылығымен, құрамында 191 мүше ... ... ... ... ... ... айқындалады. БҰҰ
бітімгершілік операциялары ... ... ... жасаған жағдайда
оны жоюға көмектеседі. Әдетте, Қауіпсіздік ... ... ... ... ... және оның параметрлерін белгілейді. ... ... оның ... тұрған міндеттерді сипаттайтын миссиялар мандатын
бекітеді. Кез-келген жаңа ... ... ... ... ... кез-келген миссияның құрамының санын арттыру үшін ... ... ... ... мүше мемлекеттердің 15-тен 9-ы жақтап
дауыс берсе болады.
Дегенмен, егер кез-келген ... 5 ... ... ... АҚШ және ... осы ... қарсы дауыс берсе, ол
қабылданбайды. Бас хатшы ынтымақтастықты сақтау ... ... ... және басқарады, сондай-ақ Кеңеске оны жүргізу барысы
туралы мәлімдеме жасайды. ... ірі ... Бас ... ... ... жетекшілік етеді. Ынтымақтастықты сақтау жөніндегі операциялар
Департаменті Бас хатшыға ... ... ... мен
ережелерін қалыптастыруға көмектеседі және ағымдағы миссияларды басқаруға
және жаңа ... ... ... ... ... Бұдан басқа,
Департамент Ауғанстандағы БҰҰ ... ... ... ... көмек
береді.
Бітімгерлерді жіберу және әкету құқығы оларды ... ... ... ... ... ... тәртіп пен кадр мәселесін, қаржымен есептесу
жауапкершілігін үкімет шешеді. Азаматтық ... мүше ... және ... ... ... ... атқаратын қызмет
жағдайымен бірдей, оның ... ... ... іс-сапарлық мамандар бар.
Қауіпсіздік Кеңесі бітімгершілік операцияларды ... ... ... ... ... ... ... басқаруымен
жүргізілмейді. Мәселен, 1999 ж. НАТО-ның әуе соққыларынан кейін Қауіпсіздік
кеңес НАТО-ға Косовода ынтымақтастықты сақтау жөнінде ... ... ... ... ... Косоводағы уақытша әкімшілік қызметі бойынша БҰҰ-
ның миссиясын бекітті, БҰҰ-ның бітімгершілік операциясына осы территорияны
басқару, тәртіп пен заңның орындалуын ... ету және ... ... ... полицейлер қызметі кіретін өзін-өзі басқарудың
демократиялық институтын ... ... Осы жылы ... Австралия басқаратын халықаралық күшке Шығыс Тимордағы (қазіргі Тимор-
Лешти) қауіпсіздікті қалпына келтіруге уәкілдік берді. Келесі жылы ... ... ... ... ... Ұйым ... 2001 жылы
Қауіпсіздік кеңес халықаралық ... ... ... ... ... ... берді, осымен қатар көшпелі үкіметті қолдау үшін ... ... ... ... БҰҰ ... ... БҰҰ ... мақсаттары мен
қағидаларыне сәйкес халықаралық ынтымақтастық пен қауіпсіздікті сақтаудың
негізгі міндет жүктелінді. БҰҰ ... бірі ... ... кез-келген жағдайларды қарастыру. БҰҰ Қауіпсіздік кеңесі әлемге
қауіп төну немесе агрессиялар ... ... ... және ... ... ұсыныс береді. БҰҰ жұмысының кең таралған тәсілдерінің
бірі – БҰҰ көп ұлтты әскерлер контингентін біріктіретін ... ... ... ... ... осы ... ұйымның қарауындағы бақылаушылар
институты (офицерлер) арқылы жүзеге асыратын “күш қолдану” деп ... ... ... ... ... бітімгершілік
операцияларының тәжірибесінде мемлекеттің ішкі ісіне араласу жөнінде шешім
қабылдау заңдылығының мәселесі ... ... 1-ші ... ... ... және т.б. мәселелер
қойылады. Осы орайда, “күш қолдану арқылы” бітімгершілік ... ... ... ішкі ... ... ... ... және шешімді қабылдау іс-шараларының міндеттері
берілген формада бекітілуімен, БҰҰ ... ... ... ... ... ... ... немесе БҰҰ басшылық ететін
қандай да бір аймақтық ... ... ... БҰҰ бітімгершілік қызметі күрделі мәселелерге ұшырасты.
Операциялар саны рекордтық ... ... ... саны тез өсті ... азаматтық мамандар қажеттілігі мәселесі зәру бола бастады. 2005
жылы БҰҰ Қауіпсіздік кеңесі өз масштабы ... ... ... ... ... ... ... құруды қажет етуі мүмкін.
Қазіргі таңда, БҰҰ ... ... ... ... 17 дала операциясы: оның ішінде ынтымақтастықты сақтау
жөнінде 16 операция және 1 саяси миссия ... ... ... ... бәсеңдету операциясын жасау қажеттілігі болуы мүмкін. БҰҰ өз күш-
қуатын жүргізілетін операцияларды қолдау үшін ... және ... ... ... өсіп келе ... қажеттіліктер БҰҰ
бітімгершілік операцияларына қолданатын күштер үшін ... жоқ ... ... және ... ... үшін ... ... ресурстар қажет.
3. Әділ соғыс дамуының болашағы
3.1 Гуманитарлық интервенция доктринасы
Бір ... ... ... ХХ ... ... он ... ... көрінген. Жаппай қыруды тоқтату мүддесінде ұлттық шекарадан
тыс ... ... ... ... ... ... Бұл ... алпауыт
мемлекеттердің қауіпсіздік мәселесі бұрынғыдай өткір қойылмады. Бірінші
кезекте адам өмірін қорғау туралы мәселе болуы ... ... еді. ... ... Косово, Шығыс Тимор, Сьерра-Леоне – ... ... ... ... ... ... тұрғыдан ақтайтын мысалдар.
Бұл “қырғи қабақ соғыс” шиеленісі және ... ... ... ... ... тыныштық кезеңде пайда болды. Қауіпсіздікке
едәуір өзекті қатер төнуіне бағытталған 2001 ж. 11 ... ... ... ... деп ... еді. ... де, соңғы бір жыл
көлеміндегі ... ... ... ... ... біз, ... шешілген 4 оқиғаға қандай шара қолданбасын гуманитарлық интервенция
аясында жүргізілгенін көреміз.
Халықаралық құқық контексіндегі гуманитарлық интервенция ... оның ... ... мен ... ... 600 ... бері көптеген
зерттеушілерді қызықтырған тақырып болды. ... ... ... ішкі ісі мен ... гуманитарлық сипаттағы себептер
бойынша (яғни, тұрғындарды жаппай репрессиялау барысында, зұлымдық ... адам ... ... ... ... ... террорлық тәуелсіздікті
бұзуға және осы ... ... ... ... ... саяси
еркіндікке саналы түрде келе отырып, мемлекетпен немесе мемлекеттер тобымен
қарулы күш қолдану рұқсат етілген бе және ... ... ... ... ... ... сұрақ туады. Гуманитарлық интервенцияның масштабтары
мен заңдылығы мәселесі, бір ... ... ... теңдігі,
аудандық тұтастығы, саяси бостандығы және халықаралық құқықтық жүйе ... ... ... ... ретінде қарастырылатын күш
қолдануға тыйым салудағы айырмашылықтар мен ұқсастықтары арасында, екінші
жағынан, адамның ... ... ... ... ... және осы ... бұзылуы жағдайынан қорғау мақсатында халықаралық құқықпен
жазаланатын ... мен ... ... ... болып табылады. Көріп отырғанымыздай, ... ... ... пен қауіпсіздік мәселесі қозғалады.
Соғыс жылдарынан кейінгі кезеңде, яғни БҰҰ ... ... ... шыңы ... ... Осы ... ... да
шиеленістермен қатар, Бельгия мен Ұлыбританияның Конгодағы (1964 ж.), АҚШ-
тың Доминикан Республикасындағы, Үндістаннның Шығыс ... (1971 ... ... ... (1975 ж.), ... Заирдағы (1978 ж.),
Кариб аймағының біріккен 6 мемлекетінің күші мен АҚШ-тың Панамадағы (1988
ж.) шиеленістерді ... ... ... Осы мәселеге ... ... ... ... ... ... Осы ... Біріккен қарулы күштің Ирак шиеленісіне араласуы және
Солтүстік Ирактағы курдтарды және осы ... ... ... ... ... (1991 ж., екі ұшу ... ... салынды),
Сомалидің ішкі ісіне араласу және осы күнге дейін Югославия мен Руандадағы
қайғылы оқиғаларға байланысты ... орын ... еді ... ... ... авторлар азаматтық және халықаралық
жанжалдардың экскалациясы әсерінен, ... және діни ... және ... ... жаңа ... ... ол
бірде “гуманитарлық мақсаттағы интервенция”, ... ... ... интервенция жасау”, “демократиялық интервенцияның құқығы”
немесе “төтенше жағдайда гуманитарлық жолмен қорғау және көмек беру”24 ... енді ... егер адам ... ... және ... ... үкіметі келісім бермеген жағдайда да осындай көмек ... ету ... ... ... ... ... ... “осы айтылғандардың бәрі нәтижесі жоқ пікірталасқа әкелді”25 – ... ... ... ... доктринасына
қызығушылықтың артуы және осы мәселе бойынша ақпарат ағыны толастауына
қарамастан, бұл бұқаралық ... ... ... ... ... ... мына ... жоққа шығаруға болмайды, гуманитарлық
интервенцияның қазіргі мәртебесі, масштабы және мәні ... ... ... беру түсінігінің пайда болуына және ... ... ... ... мен ғалымдардың пікірталасы
арқылы жаңа деңгейге көтерілді. Бұл тек құқықтың күрделілігіне ғана әсерін
тигізген жоқ, сондай-ақ ... ... емес ... мен ... ... ғалымдар арасында өзара түсініспеушіліктің пайда
болуына әкелді.
Гуманитарлық интервенция туралы жұмыс авторларының ... ... ... ... ... opinion juris және ... жүйелі тәжірибенің болмауы салдарынан, ... ... ... жоқ ... ... келісті. Гуманитарлық
интервенция мен гуманитарлық көмек берудің ... БҰҰ ... ... ... Бұл осы ... ... барысында сүйенетін негізгі
құқықтық нормалар, бұл бірінші ... ... ... анықтама
концептуалдық және құқықтық негізіне әсерін тигізеді.
Екінші басты тұжырым, негізінен, бір-біріне қайшы келетін ... ... ... осы мәселе бойынша пікірлердің түрлілігі және осы
саладағы мемлекеттік қызметтің ... және ... ... болмауы
салдарынан нақты құқықтық терминдерде гуманитарлық интервенцияға ... өте ... ... ... гуманитарлық интервенцияның анықтамасы бойынша
қарулы күш қолдану және үшінші тараппен (мемлекетпен) немесе ... ... ... ... ... ... келісім беруінің
қажеттілігі жоқ деп түсіндіріледі. Осы ... ... ... құрамындағы
элементтер өз мәнінде тұтас болып табылады. Операциялар жүргізу барысында
осы элементтердің біреуі жоқ болса, ол ... ... ... ... ... ... беруді” қамтамасыз ету ретінде
бағаланады.
Осы гуманитарлық интервенция доктринасына егер ... ... ... ... ... ... жағдайдың өзінде де
төмендегідей 5 жайттың келмейтінін көрсетеді: 1) заңды үкіметтің ұсынысы
бойынша ... күш ... ... ... қарастырылған акцияларды
қосқанда); 2) БҰҰ-мен жүргізілетін дәстүрлі бітімгершілік ... ... ... ... 3) ... ... өз ... қауіп төнген жағдайда оларды ... ... ... ... 4) ... күш қолданбау арқылы мәжбүрлеу сипатындағы
акциялар; 5) гуманитарлық ... ... ... жоқ, ... ... ... жағдайдағы қарулы күш қолданатын акциялар. Заңды
үкіметтің өтініші бойынша қарулы күш ... ... шын ... ... ... үкімет оны ... ... ... ... ... саяси бостандығы мен мемлекеттің
тәуелсіздігін бұзбайды. Мына жайтты айту ... ... ... ... ... беруін анықтау мүмкін емес ... ... ... ... ... ... емес. Осы уақытқа дейін БҰҰ-ның
бітімгершілік операцияларын оның ... ... ... ... ... ... БҰҰ ... ағым және
кіріспедегі “соғысты тоқтату немесе бақылау бойынша операциялар” секілді
түсінік тек ... ... ... тыс ... ... ... тараптармен қол жеткізген соғысты тоқтату бойынша алдыңғы
келісім шарттарды басшылыққа алуына болады. Шет елдің ... ... беру ... ... ... ... беру операциялары
гуманитарлық интервенция түсінігіне ... ... бұл ... ... 51-бабындағы қорғану құқығы тұжырымдамасын негізге алады27. Бұл
жерде БҰҰ ... ... ... беру ... ... мен
масштабы жөніндегі мәселелерді, өз қарамағындағыларға көмек беру күшін
әскери ... ... ... ситуациялармен қатар, осы елдің
азаматтарының өміріне қауіп төнгенде, оларды ... ... ... Қарулы күш қолданбайтын мәжбүрлеу акцияларына гуманитарлық
интервенцияға қатысы жоқ саяси және экономикалық шаралар кіреді. Өйткені,
бұл ... БҰҰ ... күш ... ... салу жөніндегі
тұжырымдамамен байланысты.
Доктрина мен ... ... ... ... ... ... ... қиынға соғады, өйткені, бұл “саяси”
фактілер мен дипломатиялық ... ... ... мемлекеттер арасындағы саяси қатынастардың басым келуіне ... ... ... үшін ең ... біз контекстен әскери
операцияларды кездестіреміз, мәселен, халыққа ... ... ... ... ... беру, агрессияларға тыйым салатын ... ... өз ... соғыс жүргізуіне көмек беру (заңды үкіметтің шақыруы
бойынша жиі кездеседі), осыған орай, ол а ... ... ... ... ... үкіметтің келісімінсіз іске асырылған әскер
операциялары, бірақ бұлар ... ... ... мүдделерді қолдауға
немесе нығайтуға бағытталады. Алайда, әскери операциялардың осындай типінің
табиғаты және оған ... ... ... ... ... мәселелерден жоғарырақ болып табылады.
Сонымен, төртінші тұжырым. “Гуманитарлық интервенция” термині кейде
адамдардың құрбаны мен адамзаттың зардап ... ... мен ... қайта орналастыруға әкелетін ірі масштабты табиғи апаттар мен осыған
ұқсас жағдайлар салдарынан тұрғындарға жедел түрде көмек беру ... ... ... үшін ... Бұл ... ... деңгейде
бірінші рет 1988 ж. Бас Ассамблеяның ІІІ комитеті жұмысында қозғалды.
Нәтижесінде, 1988 ж. 8 ... Бас ... ... ... мен ... апат ... ... гуманитарлық көмек беру”28 деп
аталатын Резолюцияны қабылдауға әкелді. ... ... мен ... ... ... ... ... әлемдік қауымдастық
танығаннан кейін, Бас Ассамблея тұрғындарға кедергісіз жету ... ... ... үлкен қоры болуы, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... жағдайды жақсартуда басқа да
формалар құрбандар саны өсуін тежейтінін баса айтты. Қайғылы ... ... жету ... ... ... қатар үкіметтік емес ұйымдар
үшін де ашық болуы керек. Бас ... ... ... тиісті
мемлекеттің келісім беруі осы акцияларды үкіметтік немесе үкіметтік емес
деңгейде іске ... ... ... ... жолындағы
операциялары үшін негіз ретінде қарастырылатынын баса айтты. Мұндай төтенше
көмек беру операцияларын ... ... ... және ... жасау
формасында жүргізілмеу керек. Мемлекеттің ... беру ... ... 1991 ж. 19 желтоқсанындағы № 46/182 “Төтенше жағдайда
гуманитарлық ... беру ... ... БҰҰ ... ... ... қосымшаларында бекітілген. Мемлекеттердің ұлттық
бірлігі және ... ... мен ... БҰҰ ... сәйкес
орындалуы керек. Берілген контекстегі гуманитарлық көмек тиісті мемлекеттің
келісім беру жағдайында ғана берілу керек және ең ... осы ... ... ... ... және ... сипатқа ие, Бас Ассамблеяның белгілі бір
тиісті резолюциялары мен бағдарламалары, ұйымдары және БҰҰ бөлімшелеріне ... ... беру ... ... осы ... ... ... Өйткені, ол не ... ... ... ... ... не осы ... қарастырылатын гуманитарлық көмек
берудің типіне қатысы жоқ. Мұның екеуі де ... ... ... ... ... осы ... адамдардың басты құқықтарын
жүйелі және толық бұзудың реакциясы болып табылмайды және ... ... ... ... олар қарулы қақтығыс жағдайларында да қолданылмайды.
БҰҰ Жарғысы мен қолдағы бар құқықтар аясында гуманитарлық ... 2 ... ... келтіруге болады. Біріншісіне, үкіметтің
адам құқығын жүйелі және өрескел бұзған жағдайда ... ... ... өз ... тұрғындарды жүйелі саяси террорға ... ... күш ... кіреді (мәселен, Камбоджадағы қызыл
кхмерлердің ... ... ... тұрғындардың үкіметтің құлауы,
тотальды хаос пен анархияға ұшырауын көргенде, осы ситуациялар этникалық,
діни немесе ... ... ... ... азаматтардың қандай да бір
бөлігі құқығының ... ... ... ... Біз, ... ... ... қарамастан, берілген контекстен
релевантты құралдар – қайғылы оқиғаға жол бермеу үшін ... ... – екі ... ... ... ... ... өз еңбегінде қарулы
күш қолданудың заңдылығы жөнінде былай дейді: ... ... ... ... діни ұйымдардың санкциясымен немесе оның
атынан мемлекеттің ішкі ісіне ... ... ... санкциясыз
мемлекеттердің біржақты немесе көп жақты акциялары арқылы мемлекеттің ішкі
ісіне араласу болады”30.
Адамның ... ... ... ... БҰҰ ... мен ұжымдасқан
қауіпсіздік жүйесі аясында қарулы күшті қолданудың сипаты мен заңдылығы
жарғының белгілі тұжырымдары ... ... және ... ... мүше ... БҰҰ мақсаттарына үйлеспейтін, қандай-да бір іс-
шаралардан, кез-келген мемлекеттің саяси ... мен ... ... күш ... немесе қауіп төндіруден бас тарту керек” –
делінген. Шын мәнінде, осы тыйым салуға ... жоқ екі ... бар: олар ... ... ... ... жеке ... ұжымдасқан түрде жасау
құқығын” растайды және осы зерттеу ... ... ... ... қарулы күш қолдануына, егер Кеңес Жарғының 39-бабына сүйеніп
қабылдаған, “ынтымақтастыққа қауіп төндіру, ... ... ... ... ... ... жағдайында ғана рұқсат береді.
Жарғының 24-бабына сәйкес ... ... ... ... ... тепе-теңдігінің бұзылуы немесе агрессиялар актісін анықтайды, ... 41 және ... ... ... пен ... ... мен қайта
орнату үшін қандай шаралар қолдану керек...” – деген шешу ... ие ... ... қауіпсіздік жүйесіндегі бірден-бір орган болып табылады. 39-
бап Кеңеске ынтымақтастық пен ... ... ... ... сақтау
бойынша шараларды айқындауда өзінің саяси құзыретін қолдану құқығына құқық
береді. Осы жайтты Вервей дұрыс көрсетеді: “әлемге ... ... әлем ... ... ... агрессиялар актісі жағдайларын анықтау мақсатында,
сондай-ақ, 42-бапқа сәйкес ұқсас ... ... ... ... егер ... жағдайға адекватты және қажетті деп шешсе Қауіпсіздік
кеңес “автоматты түрде интерпретациялау” құқығы бар” 31.
Баптың тұжырымдарында Қауіпсіздік кеңес үшін құқықтық ... ... ... да ше? Жоқ болуы да мүмкін, өйткені ... ... ... БҰҰ-на мемлекеттің құзыретіндегі ішкі ісіне
араласуына немесе осындай істерді ұсынған ... осы ... ... ... ... ... бермейді, алайда бұл қағида 7 тарауға
сәйкес, мәжбүрлеу шараларын қолдануды сөз қылмайды” – деп ашық ... ... мен ... ... адамның басты
құқықтарын өрескел бұзған жағдайда мемлекеттің ішкі ... ... ... қатар, 2-баптың соңғы сөйлемі екі түрлі
мағынаға ие ... егер ... ... ... ... адамның
басты құқықтарын толық және ... ... ... ... ... ... немесе халықаралық ынтымақтастық пен қауіпсіздікті ... ... ... сөз ... Кеңестің 42-бабына сәйкес мәжбүрлеу шараларын
ендіру құқығы бар.
Кеңестің 42-бап негізінде шешудің 2 жолы бар: ... ... ... ... ... ... ... немесе БҰҰ-ның мүше
мемлекеттеріне қарулы күш қолдануды іске асыруға келісім береді. Жарғының
43-бабында ... ... ... ... ... егер
олардың осы нақты жағдайда тиімділігі, мүмкіндігі және саяси жүргізілу
барысы дәлелденбеген ... ... ... ... мәжбүрлеу шаралары
жөніндегі мәселелерді тікелей шеше ... Егер ... ... ... ... ... онда қандай да бір дербес ел тиісті
елдегі жағдайды түзету үшін ... ... ... өзі ... ... ... мемлекетпен қатар, басқа да мемлекеттерге міндетті). Бұл
тек “қарулы күш ... ... ... ... ... табылады. Бұл
басқа жағдайларда 2-баппен тыйым салынады. ... ... осы ... ... ... 39 және ... сәйкес мәжбүрлеу
шараларын енгізу құқығы бар ма? Осы ... біз ... ... ... екінші соғыстан кейін, Қауіпсіздік ... ... ... ... (он ... “жақтап” және үш дауыс
“қарсы” болған (Куба, Йемен және Зимбабве), екеуі қалыс қалған ... 1991 ж. 5 ... №688 ... ... қабылдады.
Көптеген зерттеушілер үшін аталмыш резолюция Жарғының рухындағы Қауіпсіздік
кеңес қызметіндегі елеулі кезең болып ... ... ... резолюция
мемлекеттің ішкі ісіне араласу үшін одақтастардың ... ... құру мен ... ... тыйым салуды” ендіруде берік құқықтық
негізді қамтамасыз етті. Осы ... ... ... ... ... мақсаттағы 7 тарау негізінде рұқсат берді: Ирак үкіметімен
жүргізілген тұрғындарға қарсы ... ... ... (ең ... ... ... ... мен адам құқығын толық бұзу.
Басқа сөзбен айтқанда, Қауіпсіздік ... №688 ... ... күнге дейін “реалистер” мен “теоретиктер” ... ... ... ... құқығын жақтаушылар мен
аталмыш құқық Жарғы қабылданғаннан кейінгі кезеңде халықаралық ... жоқ ... ... ... ... айтып келеді. Жоғарыда
айтылғандай, Қауіпсіздік кеңесінің 10 мүшесі “жақтап” , 4 мүшесі (әсіресе,
Үндістан мен ... ... ... ... ... ... ... сәйкес заңсыз болып табылады деген пікірде болса, Қытай
“әскери мәжбүрлеу” ... ... ... ... құқығын
қолданатынын айтты. Қауіпсіздік кеңесінің № 688 Резолюциясында БҰҰ-ның мүше
мемлекеттерін “халықаралық ынтымақтастық пен аймақта ... ... ... қажетті құралдарды қолдану керек” деген Қауіпсіздік кеңесінің
№678 Резолюциясындағы не тұжырым, не 7 тарау айтылмайды. ... ... ... Ирак және басқа да аймақтардың саяси бостандығы
және территориялық тұтастығы, ... сөз ... ... ... өте қиын ... ... ... жедел көмек
беруде “оның құзырындағы барлық құралдарды қолдану” және ... ... ... Бас ... өзі ... ... Резолюцияның
еш жерінде кеңестің мүше мемлекеттеріне қатысты айтылған әскермен ... жоқ, еш ... ... сәйкес ұжымдасқан мәжбүрлеу ... ... ... ... ... ... Кеңес мемлекеттің ішінде
адам құқығын бұзу жағдайы сырттан келетін ... ... ... пен ... ... төндіруі мүмкін деген
жағдайына келісуге бар деген ой туады. Әскери ... ... ... іске ... ... идеяны Кеңес бірауыздан қабылдады ма бұл
әлі күнге дейін белгісіз. Қауіпсіздік кеңесінің ... ... ... ... ... оның ... әскери күш қолдану және адам құқығын
тәуелсіздік ... ... ... ... ... Кеңестің
үлкен билікке ие болуына ... ... ... ... қайта орнату мақсатында және адам құқығын ... ... ... мәжбүрлеу шараларын қабылдау мәселесінде әлі күнге дейін
тұрақсыз. ... ... ... тез ... қабылдады және табандылық
көрсетті, бұл өз кезегінде, Қауіпсіздік кеңесінің 1992 ж. 3 ... ... ... ... ... ... ... туғызған
орасан адамзаттық зардап бұл дүниежүзіндегі қауіпсіздік пен ынтымақтастыққа
қауіп ... – деп ... ... резолюция БҰҰ-ның мүше
мемлекеттеріне “Сомалиге ... ... беру ... үшін ... орнату” үшін әскери күш қолдануды (барлық қажетті құралдарды
қолдану) құзырын ... Осы ... анық үлгі ... ... ынтымақтастық пен қауіпсіздікке тікелей қауіп төнуі ... тек өз ... де адам ... бұзу ... қарастыру болып
табылады. Мұнымен қатар, Сомали оқиғасын зерттеу барысында, Кеңес осындай
оқиғаларды ... үшін ... ... ... ... дайын
екендігін көрсетті. Сомали жағдайына бір ғана себеп болуы мүмкін: ... ... ... тани отырып, және оның төтеншелігін,
күрделілігін, нашарлау ағымын ескеріп, ... ... ... іске ... ... Осы ... Африка елдерінің ұсынысы бойынша кірді.
Екінші жақтан қарағанда, “мемлекеттердің іс атқармауы” түсінігі
өзінше ерекше жағдай ... ... ... ... ... болып табылған,
Кеңестің бұрын қабылданған шешімдеріне қарағанда 39 және ... ... ... және ... ... тұтастығы
арақатысы бойынша адам құқығы мәртебесін көтерді. Осыған ұқсас Руандадағы
оқиғаға қатысты жайтты Қауіпсіздік ... 1994 ж. 22 ... ... ... Кеңес Руанда оқиғасының ерекшелігін танығанмен де,
шиеленістің масштабы, аймақтағы ынтымақтастық пен ... ... ... түрде айқындады және БҰҰ мүше мемлекеттеріне қақтығысты жою
бойынша әскери операцияларды жүргізу құзырына ... ... ... жету үшін барлық қажетті құралдарды қолдану).
Концептуалдық көзқарас бойынша, ең маңыздысы, бұл БҰҰ-ның ... ... ... ... ... ... 7
тараудың 39, 42-баптарына сәйкес мәжбүрлеу шаралары ... ... ... ... ... оны ... ... мақсатында қабылданады,
өйткені осы ішкі оқиғалар халықаралық ынтымақтастық пен қауіпсіздікке қауіп
төнуіне әсерін тигізеді. Қауіпсіздік ... ... ... ... оны тым асыра орындамайды. Алайда, 7 тарауға сәйкес Қауіпсіздік кеңесі
қабылданған міндетті шаралар гуманитарлық интервенция доктринасының негізгі
бөлігі ... ... ... біз ... 39 және 42-баптары
рухындағы мәжбүрлеу шаралар ісін ... ... ... ... мүше мемлекеттерге басқа мемлекеттің ... ... ... күш ... ... ... онда мұндай
араласу жағдайы “гуманитарлық мақсаттағы мәжбүрлеу шаралары” деп сипатталуы
мүмкін.
Алайда, құқықтық және концептуалдық көзқарас бойынша мұндай ... ... ... ... ... ... ... мазмұны
мен табиғатына қарамастан, халықаралық ынтымақтастық пен қауіпсіздікті
қайта орнату мен қолдауға бағытталған. Олар ... ... ... және де ... терминология ендіру және қолдану оның екі
мағынада ... әкеп ... ... пен ... ... мен ... ... гуманитарлық көмекті қамтамасыз ету ретінде
Жарғының 42-бабы аясындағы мәжбүрлеу шаралары жөнінде айту ... ... ... ... ... және Қауіпсіздік кеңес
қызметінде қолданатын ... ... беру ... ... ... ... бермейді.
Жарғы қабылданғаннан кейінгі кезеңде, гуманитарлық интервенцияға
халықаралық заңның рұқсат беру ... бар ма ... ... ... ... ... мүмкін. Мұндай құқық жоқ. Анық болуы үшін, біз ... ... ... ... басқа сөзбен айтқанда,
классикалық гуманитарлық интервенция ісін ... ... ... ... ... құқықтарын өрескел бұзған жағдайда, оны қорғау
немесе сақтау мақсатында мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ... тиісті БҰҰ органдарымен қатар ... ... ... санкциясынсыз орны бар болуы мүмкін.
Бүгінгі таңда, заңгерлердің ... ... ... 3 түрлі себеп бойынша қарсы шығады. Біріншіден, ... мен ... ... ... ... ... қарастырмайды;
екіншіден, соңғы 20 жылдағы мемлекеттердің қызметі, әсіресе 1945 жылдан
кейін, гуманитарлық интервенцияның ... ... ғана атап ... ... ... олар ... жоқ; ... сақтану мақсатында
мұндай құқықпен қауіп төндіру мүмкіндігінің масштабына, оның мәніне күмән
келтіреді ... ... ... ... ... бір ... Қауіпсіздік кеңес қызметі №688 ... ... ... адам ... бұзу ... ... айту керек,
бұл Жарғының 39-бабындағы шараларға келеді және Кеңестің осыған ұқсас
мемлекет ... ... ... үшін ... 42-бабына сәйкес
мәжбүрлеу шараларын қабылдау ниеті БҰҰ ... ... ... ... болып табылады. Осы салада Қауіпсіздік кеңесі қызметінің әрі
қарай дамуы гуманитарлық ... беру ... ... ... ... құқық қағидаларын іске асыру тиімділігіне әкеледі.
Өйткені, бұл ... ... ... ... ... ... ... Мұндай қағидалар бізге белгілі және 1949 ж. Женева
конвенциясы және 1977 ж. ... ... ... ... ... негізін салды. Осы қағидаларді мәжбүрлеу шаралары концепциясы
аясындағы “гуманитарлық көмек беру” ... ... ... ... айта ... жөн.
Мұнымен қатар, Қауіпсіздік кеңес жаңа векторды үйрену жауапкершілігін
мойнына алды және осы ... ... ... ... ... ... берудің жаңа түсінігін ұсынды. Жаңа бағыттардағы ... және ... ... ... ... ... баға беру
әлі ертерек, алайда осы қысқа ... ... жаңа ... ... ... ... ... жоққа шығаруға болмайды. Дегенмен де, Қауіпсіздік кеңес
терминология мазмұнын тереңдетуде әлі де ... ... ... және
“гуманитарлық сипаттағы төтенше операциялар” мен “азаттық жолындағы төтенше
акциялар” секілді терминдерді қалдыру керек.
Қорыта айтқанда, егер гуманитарлық интервенция және оның ... ... мен 7 ... ... ... ... арасындағы
айырмашылықты ескерсек, онда гуманитарлық интервенцияның болашағы ... ... ... ... ... құқықта превентивті шаралар БҰҰ Жарғысы негізінде
мемлекеттер қауымдастығымен іске ... ... шара ... БҰҰ ... ... шараның 2 түрі көрсетілген: қарулы
күш қолданбау арқылы жасалатын шаралар (экономикалық байланысты үзу, ... әуе, ... және ... да ... құралдарын толық немесе ішінара
тоқтату); БҰҰ мүше мемлекеттерінің қарулы күш қолдану ... ... ... шешімді тек бірауыздан қабылдау қағидасы негізінде ... ... ... ... ... айналысатын ресей ... ... ... О.Н. ... мен батыс
ғалымдарының көпшілігі (Дж. Али Сааб, А.Бали, Э.Майер, Дж. ... Дж. ... 2001 ж. 11 ... ... және оған ... ... халықаралық-құқықтық тұрғыдан баға беруге тырысады.
Осы уақытта дейін халықаралық терроризмге берілген нақты бір ... ... ... ... ... ... ... әмбебапты
конвенциялар да қабылданбаған. Осы саланың құқықтық алғышартын 12 әмбебапты
және 7 аймақтық конвенциялар, БҰҰ Бас Ассамблеясы мен ... ... ... ... ... барлық актілерін, әдістерін және
тәжірибесін, оны кім және ... іске ... ... және ... шара ... ... – делінген. Келісім шарттарда халықаралық
терроризмге берген ортақ түсінік жоқ. Тең құқылы ... аясы ... ... ... ... (мәселен, 16.12.1970. ... ... ... ... қарсы күрес жөніндегі Конвенцияның 1-бабы;
23.09.1971. Азаматтық авиация қауіпсіздігіне қарсы бағытталған ... ... ... ... ... 1-бабы).
Халықаралық конвенциялар террорлық актілерді ұйымдастырушыларға ұлттық
юрисдикция ... ... ... мемлекеттер мен ұлттардың
өмірлік маңызды ... ... ... ... құқық қағидаларын
бұзады және халықаралық ынтымақтастық пен ... ... ... актілері ең бірінші рет АҚШ-қа қарулы шабуыл жасау ретінде
қарастырылды. Осы ... ... ... ... ... ғалымдары арасында
басымдыққа ие 36. Ол Ауғанстан мен Иракқа жасалған АҚШ іс-шаралары үшін
халықаралық-құқықтық ... ... ... ... ... бір ... шаралар кейде БҰҰ Қауіпсіздік
кеңесі резолюциясын орындауды қамтамасыз ету ... ... ... 10 жылда халықаралық терроризмге қарсы күрес мәселесі
Кеңестің күн тәртібінде тұрақты орын ... 2001 ж. 11 ... ... және 2001 ж. 28 ... 1373 (2001) резолюциялары ... жаңа ... ... ... ... Мәскеуде
(23.10.2002), Кикамбаледе, Кенияда (28.11.2002), Боготе, ... БҰҰ ... ... Иракта, Бағдатта жасалған террактілерге
байланысты қабылданды. Соңғы екі жылда ... ... ... ... ... ие.
Қауіпсіздік кеңес резолюциясы мемлекеттерді келісімге ... ... жеке ... ... ... ... жасалынған
қылмыс ретінде қарастырады, оның ішінде, мемлекеттің біржақты превентивті
шараларды ... ... ... ... баспана беру немесе көмек
ұсынатын елдерге қарсы әскери ... ... ... ... ... ... ... элементтер бар.
Доктринадағы үлкен айтысты Қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ұжымдық қорғанудың ажырамас құқығы”
расталады. “Халықаралық терроризм актілері барлық мемлекет пен ... ... ... ... табылады” дегенге сәйкес ... тек ... ... ғана ... ... ... ... іс-шарасының мүмкіндігі түсіндірілуі ... ... ... барлық мемлекеттер террорлық актілерді жою
мақсатында барлық қажетті шараларды іске ... ... ... ... Резолюцияның 2-тармақшасы 1373 (2001), “Терроризмді барлық
белсенді немесе бәсең ... ... ... басу немесе жою мақсатында
барлық қажетті шараларды қабылдау міндет” – ... ... ... жөніндегі Декларацияның 1-тармақшасымен бірдей. Резолюцияның 2-
тармақшасы мемлекеттің өз ... ... ... және ... ... қолданбау міндетін қарастырады. Алпауыт мемлекеттер
жекелеген араласу актілерін ақтау үшін осы тұжырымдаманы қолдануы мүмкін.
Осының ... ... ... ... ... қарсы күрес
бойынша акциялар негізінде, Ауғанстан жөнінде ... ... ... мен ... сөз ... да ... аудандық тұтастығы мен саяси бостандығы қағидаларын құрметтеуі
жөнінде бірнеше рет баса ... айта кету ... ... қарсы күрес (резолюция преамбуласы 1452 (2002), ... 1456 (2003)) ... ... ... ... сақтау үшін іс-шараларды іске асыруына ... ... ... ... БҰҰ Қауіпсіздік кеңес резолюциясы мемлекеттің ішкі
ісіне араласудың ... ... ... ... ... қылмыс ретінде қарастырылады. Онымен күресте барлық мемлекеттің
күш-жігері мен тиімді практикалық іс-әрекетінсіз жеңу мүмкін емес 37.
Халықаралық терроризмге қарсы күрес үшін ... ... ... ... ... таласты туғызып келеді. Жауапты ... ... ... ... ... бірауыздан танылады. Осыған
орай, нормативті актілер мен әдебиеттерде белгілі бір ... бар. ... ... ... терроризмнің шығу көздеріне қарсы күресті барынша
күшейту (мемлекетті ... ... және ... ... ... жету
құқығы, әлеуметтік және экономикалық мәселелерді шешу, білім беру ... ... ... жол бермеу, бұқаралық ақпарат
құралдарында террорға қарсы бағдарламаларды жүргізу, ... заң ... ... ... актілерге қатысы бар тұлғаларға қылмыстық
іс қозғау бойынша шараларды қабылдау38. ... ... ... ... мәселен, терроризмге, сепаратизмге және ... ... ... ... ... көрініс береді. Халықаралық құжаттар
келісімнің бағыты ретінде, сондай-ақ халықаралық терроризмге қарсы күрес
бойынша ... ... ... де ... ... және ... халықаралық келісім шарттар аясында бірлесе жұмыс
істеуі қажет, террорлық ... ... ... іс қозғауда,
тексеруде, жоюда бір-біріне көмек беруі ... БҰҰ ... ... 1456 (2003) сәйкес шаралар қабылдау керек.
Жаппай зарарсыздандыру қаруын таратуға қарсы күрес бағытталған АҚШ-тың
ұлттық стратегиясы АҚШ-қа террористерге, ... ... ... ... ... ... құқығын жариялайды 39. Мұндай шара күш
қолдануға немесе ... ... ... ... салу қағидасын,
мемлекеттердің ішкі ... ... ... ... ... ... бұзуға әкеп соқтырады. ... ... ... ... ... ... жинау, иммиграциялық
саясат, азаматтық өндіріс, қарумен жауапты соққы беру, әскери превентивті
іс-шаралар танылады. ... ... ... ... актілерді бастаушы
мемлекеттің территориясына, сондай-ақ басқа мемлекетке қарсы ... біле ... өз ... ... ... ... ұсынған
мемлекетке қарумен соққы беру мүмкіндігін қолдайды. Қарулы соққы беру
полицейлік шара деп ... ... ... іс-шаралармен
негізделуі мүмкін. Ұлттық мүдделерді қорғау жағдайында да мұндай ... ... ... доктринасында жауапты қарулы шара қолдану
мүмкіндігіне едәуір сақ ... Оны ... ... тек ... жағдайда
ғана танылады. Басымдықты жағдайды реттеудің басқа тәсілдеріне береді 40.
Өкінішке орай, БҰҰ Қауіпсіздік кеңесіне ... ... ... роль
атқару беріледі. Ертеде мемлекеттер шиеленісті шешуді оның қарауына беруде,
террористерге көмек ... ... ... ... Қауіпсіздік
кеңесінің тұрақты мүшелеріне вето қою мүмкіндігінен бермеген.
Мемлекет Қауіпсіздік кеңестің тыйым салуына тікелей бұзуына қарағанда,
тіпті ... орын ... ... ... ... ... көрсетсе де,
халықаралық ынтымақтастық пен қауіпсіздікке қауіп төнуі жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... Ентеббе
аэропортында (1976) адамдарды тұтқынға алуы кезінде, Югославиядағы НАТО
елдерімен (1999) ... ... ... ... ... барысында
қолданды41 . Осыған ұқсас жағдай, Ауғанстан (2001) мен Иракта да (2003)
болды. Бірінші жағдайда, АҚШ ... ... ... ... ... ... Қауіпсіздік кеңесінің тікелей санкциясынсыз
бастады. Ирак ... ... ... пікірі ескерілмеді.
Осыған орай, АҚШ-тың ұсынған тәсілдері ... ... ... Оның ... ... елге “едәуір демократты” мәртебесін
берді және басқа елдің ішкі ісіне араласуды өзінше шешу құқығын ... ... ... ... жаппай зарарсыздандыру қаруын қолдану қаупін
жоюды әлемдік қауымдастықты қатыстырған Иракқа қарсы жүргізілген әскери
акциялар. ... не ... ... ... не оны ... ... лабораториялардың әлі күнге дейін табылмауын айтуға болады. ... ... ... ... ... ... ... жекелеген
мемлекеттерді қылмыстық іс ретінде айқындау және ұлттық ... үшін ... істі ... ... ... ... қағидасын, ал оны жүзеге асыру құқығы – ... ішкі ... ... ... көрсетілгендей, БҰҰ Жарғысына сәйкес ... пен ... ... үшін ... ... БҰҰ ... ... табылады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... өту ... ортақ жүйесін,
әлемдегі қалыптасқан тәртіпті бұзады және халықаралық қатынаста анархияға
әкеледі. Жоғары мақсатты ... пен ... ... ... ретінде берілгендер қатаң сақталынатын құқықтық мәнге
ие емес және оған қиянат ... үшін тым ... ... ... күш ... ... нақты критерийлер
бекітті. Күшті тек БҰҰ Қауіпсіздік кеңесі шешімі бойынша ... ... ... ... өмір тәжірибесінде превентивті күш
қолдану қағидасы бекітілетін болса, онда кез-келген ... ... ... ... ... ... ... құқығын мәлімдеуіне болады.
Қорытынды
Жүргізілген зерттеу нәтижесінде, төмендегідей қорытындыларға келеміз:
1. Әділ ... ... ... және оған ... ... ... құқық нормаларының кодификациялануы және дамуымен тығыз
байланысты. Әділ ... ... ... жаңа ... кезеңі ХХ ғ. 45-
жылдарында БҰҰ ... ... және ... ... бар ... ... ... басталды. Күш қолдануға тыйым салу
қағидасының қазіргі нормативті ... ... ... ... ... оны ... ... шекарасын бұзу ... ... ... территориялық мәселелер мен шиеліністерді
шешу құралы ретінде қолданудан бас тарту керек деген ... баса ... ... ... күш қолдану қаупін төндіруге тыйым салу қағидасының
алғышарты БҰҰ Жарғысындағы ... ... ... ... ... салу немесе күшпен күш қолдану қаупін төндіру қағидасына
түсініктемені 1970 ж. ... ... пен ... қатысты халықаралық құқық қағидалары жөніндегі Декларация,
1974 ж. БҰҰ Бас Ассамблеясы қабылдаған ... ... 1975 ... ынтымақтастық пен қауіпсіздік жөніндегі мәжілістің Қорытынды
актысы және 1987 ж. 18 ... БҰҰ Бас ... ... ... ... немесе оны халықаралық қатынаста қолданудан бас тарту
қағидасының тиімділігін арттыру туралы ... ... ... ... ... ... соғыс ашу құқығын БҰҰ Жарғысының
тұжырымдамаларына сәйкес, тек Қауіпсіздік Кеңесі рұқсат беруі керек.
2. Соғыс жүргізу құқығына ... ... ... шектеу
қойылып келеді, ол әсіресе халықаралық ... пен ... ... ... бар ... түрде бекітілген қағидалар. Қазіргі соғыс
құқығының жоғарыда көрсетілген құжаттары ... күш ... ... ... шаралары, басқа мемлекетте террорлық актілерді ... ... ... ... мен ... алу ... ... мен әскери оккупациялар секілді басқа мемлекетке қарсы
күшті тікелей немесе жанама қолданған ... ... ... ... ... ... құқық күш қолдануға тыйым салуына қарамастан,
БҰҰ Жарғысы қарулы күш ... ... 2 ... ... 1)
қорғану мақсатында (51-бап); 2) әлемге қауіп төнгенде, ... ... ... ... ... ... жағдайда (39, 42-бап) БҰҰ
Қауіпсіздік кеңесінің шешімі бойынша қолданылады. БҰҰ ... ... ... ... ... ... кезінде қолданылады. 42-бап БҰҰ
Қауіпсіздік кеңесімен тек ұсынылған ... ... ... толық болмаған
жағдайда қолданылады. Мұндай шараларды халықаралық ынтымақтастық ... ... және ... ... тиімді болатын әуе, теңіз немесе
дала күштерін іске ... ... ... ... ... ... беру ... халықаралық құқық
нормаларында шабуыл жасау мәртебесінің ... ... ... ... Осы ... ... келуі мүмкін қауіпке қарсы қорғану
ретінде жазғыру соққысын қолдану ... ... ... ... ... құқығы регламентациясы жеке немесе ұжымдық қорғану
құқығының қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... басқару құқығы бөліну құқығын жүзеге асыру
барысында және колониалдық басқару ... ... ... ... ... ... күш ... заңды түрде рұқсат берілгендігін
білдірмейді. Өзін-өзі басқару үшін қандай да бір ... ... ... жөніндегі мәселенің ашықтығы және осы құқықты өз мақсатына
пайдалануы өзін-өзі басқару үшін жасалынатын ... ... ... ... қою қажеттілігіне әкелді.
6. БҰҰ Қауіпсіздік кеңесі БҰҰ Жарғысындағы мақсаттар мен ... ... ... пен ... ... үшін негізгі
жауапты орган. БҰҰ бітімгершілік операцияларының “күш ... ... ... ... күмән келтірілмейді және БҰҰ Жарғысының 6 және
7 ... ... ... ... БҰҰ ... бітімгершілік операциялардың жағымды жайттарымен қоса жағымсыз
жақтарын да ... ... ... масштабы мен заңдылығы жөніндегі
мәселе мемлекеттің ішкі ... ... ... себеппен араласу
мақсатында қарулы күш қолдану мәселесінің мәнін қозғайды. Бұнымен қоса, әлі
күнге дейін қандай да бір ... және оның ... ... ... ... ... соғып отыр. Біздің ойымызша,
гуманитарлық интервенцияны тек ерекше жағдайларда БҰҰ Жарғысына ... ... ... ... ... ... ... мәжбүрлеу
шаралар ретінде бағаланса ғана қолданылады.
8. Біздің ойымызша, превентивті қорғану доктринасын қолдануға шағым
берудің дұрыстығы БҰҰ ... ... ... ... ... ... ... күш қолдану шараларын қабылданғанда ғана орын алады.
9. Әділ соғыс концепциясы қазіргі ... ... күш ... ... ... ... ... Күш қолдануды тек жеке
немесе ... ... ... ... БҰҰ Қауіпсіздік кеңесі шешімі
бойынша қолданылады. Мұндағы басты мәселе – БҰҰ Жарғысын дұрыс түсіндірмеу
және ... ... ... ... жету ... халықаралық құқықтағы жалпыға ортақ нормалардан ауытқып кетуі
болып ... ... ... ... 1970 ж. 24 ... ... Жарғысына сәйкес мемлекеттер
арасындағы ынтымақтастық пен келісімге қатысты ... ... ... ... ... ... право. В 3-х
томах. Сост.: Колосов Ю.М. Т.1. – Москва: ... ... ... ... ... 1996. ... Күшпен қатер төндіруге немесе оны халықаралық қатынаста қолдануға
тыйым салу қағидаларының тиімділігін арттыру жөніндегі Декларация. 1987 ... ... БҰҰ Бас ... № 42/22 ... ... ... В 3-х ... Сост.: Колосов Ю.М. Т.1. – Москва:
Издательство Московского независимого ... ... ... 1996.
–С.103.
3. 1992 ж. 15 мамырдағы ұжымдасқан қауіпсіздік жөніндегі ... ... ... ... 35 мемлекеттің жобасы негізінде (А/43(887)) 1987 ж. 22 қарашадағы
ІІІ Комитетпен мақұлданған 1988 ж. 8 ... БҰҰ Бас ... ... ... Швеция жобасы негізінде (А/46/L. ... ... БҰҰ Бас ... № 46/182 ... 1990 ж. 29 ... Қауіпсіздік кеңесі резолюциясы. Действующее
международное право. В 3-х томах. Сост.: Колосов Ю.М. Т.1. – ... ... ... ... ... ... 1996.
–С.25.
7. 1991 ж. 5 сәуірдегі БҰҰ Қауіпсіздік ... № 688 ... 1992 ж. 27 ... БҰҰ ... ... № 767 ... 1949 ж. 4 ... Солтүстік атлант Бітім шарты. Действующее
международное ... В 3-х ... ... ... Ю.М. Т.1. – Москва:
Издательство Московского независимого института международного права, 1996.
–С.12.
10. БҰҰ-ның Жарғысы. Действующее международное ... В 3-х ... ... Ю.М. Т.1. – ... ... ... ... международного права, 1996. –С.12.
б) Негізгі әдебиеттер:
1. The Agenda for Peace of the UNSG UN Doc. A/47/277, S/24111 of ... 1992; Boutros ... ... the United Nations, ... 93-94-бб.
2. Basic Facts about the Nations. N.Y. United Nations, 1998.
3. Boyle F.A. The Entebbe Hostages crisis // The Indian journal ... Law. V. 22 ... 1982), N 2. 210-211- Myjer ... N.D. The Twin Towers Attack An ... Rights to ... ... of Conflict and Security Law. V. 7 (April 2002), N 1. 11-б.
4. Доклад Наблюдательной комиссии по ... ... ... ... Наблюдение по вопросу правомочности
гуманитарного вмешательства в эре ... ... ... ... ... ... ассоциации международного права о
международном терроризме // Московский журнал ... ... ... 226-бет.
6. Карпович О. Международно-правовые проблемы защиты национальных
меньшинств // Юрист, №6. 1998. ... ... ООН мер по ... с терроризмом //
htpp//www.odccp.org/odccp/terrorizm measures. html.
8. Колосова С. Реализация қағидаа справедливости при ... ... ... ... в ... ... // ... журнал
международного права. №4, 2002. 120-бет.
9. Кряжков В. Коренные малочисленные народы международное право //
Государство и право. – М., №3, 1999. ... ... И. ... безопасность государств и международное
право // Безопасность Евразии. №3, 2003. 291-бет.
11. Malanchuk, The Kurdish Crisis, ... n. 32. ... ... ... n. 10, 27-. Repr. In 57 British Yearbook ... Law 614 (1986).
13. Мартенс Ф. ... ... ... ... Т.ІІ. Спб., 1896. ... публичное право. Под ред. Бекяшева К.А. –Москва:
Проспект, 2003. 39-бет.
15. Международное право. Отв. ред. ... ... ... ... 1994. ... ... право. Под ред. Г.И.Тункина. –Москва: Юрид. Лит.,
1994. 41-бет.
17. Murphy S.D. Terrorism and the concept of Armed Attack in ... of the UN Charter // Harvard ... Law Journal. Winter 2002. ... (1). 49-бет.
19. National Self-determination and Secession / Ed. Moore. Oxford:
Oxford ... Press, ... ООН S/PV 2982 от 5 ... 1991 г.
21. Печуров С., Курдов Б. Вооруженные силы в ...... ... 2004.
22. Предварительный отчет 4734 заседания Совета Безопасности ООН, ... ... 2003 ... Sandoz, loc. cit., n. 3, ... Scheffer D.J. Towards Modern Doctrine or ... The ... of Toledo Law Review, 1992. ... ... В.А. ... ... ... государств и регулятивное
свойства норм международного права // ... ... ... №1, 2003. 10-бет.
26. M. Torelli, loc. cit.n. 3. Also R. Dumas, La France et le droit ... ... ... internationals et strategiques, 57-бет.
27. W.D. Vervey, loc.cit., n.9; T.Schweisfurth, Operations to Rescue
Nationals in Third States Involving the Use of Force in Relatoin to ... of Human Rights, 23 German Yearbook of ... Law, ... ... Д. Средства защиты прав человека в международном праве //
Государство и право. №3, 2004. 152-бет.
1 Мартенс Ф. Современное ... ... ... народов. Т.ІІ.
Спб., 1896. 477-бет.
2 Международное право. Под ред. Г.И.Тункина. – М., Юрид. лит., 1994. 41-
бет.
3 Международное право. Отв. ред. ... ... ... ... 1994. ... ... ... право. Под.ред. К.А.Бекяшева. –Москва: Проспект,
2003. 39-бет.
5 Международное ... ... ... ...... ... 1994. ... БҰҰ Жарғысы. Действующее международное право. В 3-х томах. Сост.:
Ю.М.Колосов. Т.1. – Москва: Изд-во Московского независимого ... ... 1996. ... Күш ... ... салу ... оны халықаралық қатынаста қолданудан бас
тарту принципінің тиімділігін арттыру ... ... 1987 ж. ... БҰҰ Бас ... № 42/22 ... ... ... В 3-х томах. Сост.: Ю.М.Колосов. Т.1. – Москва: Изд-во
Московского независимого института ... ... 1996. ... ... ... ... ... право. В 3-х томах. Сост.:
Ю.М.Колосов. Т.1. – Москва: Изд-во Московского независимого института
международного права, 1996. 12-бет.
9 БҰҰ-ның Жарғысы. Действующее международное ... В 3-х ... ... Т.1. – ... ... ... ... института
международного права, 1996. 12-бет.
10 Соколов В.А. Модели ... ... ... и ... норм ... ... // Московский журнал ... – 2003, №1. ... 1949 ж. 4 ... ... ... бітім шарты. Действующее
международное право. В 3-х ... ... ... Т.1. – ... ... ... ... международного права, 1996. 12-бет.
12 1992 ж. 15 мамырдағы ұжымдық қауіпсіздік туралы Бітім шарт /
http:mmj.ru/index. phd.
13 1990 ж. 29 ... ... ... ... Действующее
международное право. В 3-х томах. Сост.: Ю.М.Колосов. Т.1. – Москва: Изд-во
независимого института международного права, 1996. 25-бет.
14 ... И. ... ... ... и ... право
// Безопасность Евразии. №3, 2003. 291-бет.
15 Колосова С. Реализация принципа справедливости при защите социально
уязвимых категорий населения в ... ... // ... ... права. №4, 2000. 120-бет.
16 Кряжков В. Коренные малочисленные народы международное право //
Государство и право. М., 1999, №4. ... ... О. ... ... ... ... //
Юрист. №6, 1998. 52-бет.
18 Шелтон Д. Средства защиты прав ... в ... ... ... и ... №3, 2004. 152-бет.
19 1970 ж. 24 қазандағы БҰҰ Жарғысына сәйкес ... ... пен ... ... халықаралық құқықтың принциптері
туралы Декларация. Действующее международное право. В 3-х томах. Сост.:
Ю.М.Колосов. Т.1. – ... ... ... независимого института
международного права, 1996. 12-бет.
20 National ... and ... / Ed. Moore. Oxford: ... Press, ... Basic Facts about the United Nations. N.Y.: United Nations, 1998.
22 ... С., ... Б. ... силы в ... ... ... ... D.J.Scheffer. Towards Modern Doctrine or Humanitarian intervention. The
University of Toledo Law Review, 1992. 253-293-беттер.
24 M. Torelli, loc. cit.n. 3. Also R. Dumas, La France et le droit ... ... ... ... et ... p. ... Sandoz, loc. cit., n. 3, 215-бет.
26 The Ageda for Peace of the UNSG UN Doc. ... S/24111 of 17 ... ... ... the United Natoins, Foreign Affairs, ... W.D. Vervey, ... n.9; T.Schweisfurth, Operations to Rescue
Nationals in Third States Involving the Use of Force in Relatoin to the
Protection of Human Rights, 23 German Yearbook of ... Law, ... 35 ... ... ... 1988 ж. 22 ... ІІІ Комитетпен
мақұлданған 1988 ж. 8 желтоқсандағы БҰҰ Бас ... ... ... ... ... ... ... БҰҰ Бас Ассамблеясының №
46/182 Резолюциясы.
30 Malanchuk, The Kurdiish Crisis, ... n. 32. ... ... ... ... ... комиссиясының доклады. Гуманитарное
вмешательство: Наблюдение по вопросу ... ... в эре ... ... войны. 2001.
32 1991 ж. 5 сәуірдегі БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің №688 Резолюциясы.
33 1991 ж. 5 ... БҰҰ 2982 ... 1992 ж. 27 ... БҰҰ ... ... № 767 ... Malanchuk, loc.cit., n. 10, 27-. Repr. In 57 British Yearbook of
international Law 614 (1986).
36 Murphy S.D. Terrorism and the concept of Armed Attack in Articlr 51 ... UN Charter // Harvard ... Law Journal. Winter 2002. V. ... 49-бет.
37 2003 ж. 4 сәуірдегі БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің 4734 отырысында алдын ала
жасалған Есебі.
38 БҰҰ-ның терроризмге қарсы ... ... ... ... // ... measures. html. 21.01.2003.
39 htpp// www.whitehouse. gov/news/releases/2002/12/WMDstrategy. Pdf.
28.03.2003.
40 Заявление Российской ассоциации международного права о международном
терроризме // Московский журнал Международного ... 2002. №2. ... Boyle F.A. The Entebbe Hostages crisis // The Indian journal ... Law. V.22 (April-june 1982), N 2. ... Myjer ... N.D. The Twin Towers Attack An ... Rights to ... ... of Conflict and Security Law.V. 7 (April, 2002), N 1. 11-бет.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халықаралық дербес құқық пәні бойынша дәрістер кешені334 бет
Маркетинг жайлы жалпы түсінік13 бет
Маркетинг негіздері туралы13 бет
Маркетингтің өндірістік Концепциясы3 бет
Пәнді оқытуда жаңа педагогикалық, ақпараттық-коммуникативтік технологиялардың мүмкіндіктерін қолдану формалары9 бет
«Ақтау теңіз порты» АЭА-ның даму концепциясы19 бет
Абайдың әділеттілік туралы іліміне шолу6 бет
Азаматтық құқықтағы міндеттеме ұғымы62 бет
Азаматтық құқықтағы мердігерлік ұғымы35 бет
Азаматтық құқықтағы мерзім түсінігі, түрлері14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь