“Қош бол, майдан!” романдағы соғыс тақырыбының бейнеленуі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
Негізгі бөлім.

1 . ТАРАУ Э.Хемингуэй шығармаларындағы өмір шындығының бейнеленуі
1.1. Э. Хемингуэйдің жазушылық шеберлігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2.“Шал мен теңіз” повесі аудармасындағы мәтін мағынасының дәл, көркем берілуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..


2 .ТАРАУ. “Қош бол, майдан!” романдағы соғыс тақырыбының бейнеленуі ...
2.1. Романның қазақ тіліне аударылуы және стильдік қателіктер себептері ... .
2.2. Жазушының “ Килиманджаро қарлы тау” аудармасының сапасыздығы туралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қорытынды
Қосымша
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ...
        
        РЕФЕРАТ
Жұмыстың тақырыбы: Э. Хемингуэй шығармаларындағы сатылы аударманың
ролі.
Жұмыстың көлемі: 48
Жұмыстың ... ... ... бөлімнен (1,2 тараулар),
қорытынды, қосымша, пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Жұмыстың мақсаты: Жазушының ... ... ... ... міндеттері: Э.Хемингуэйдің шығармаларының аудармасын дәл,
көркем беруі.
Кіріспе бөлімі.
Негізгі бөлімде: Э.Хемингуэйдің жазушылық шеберлігі.
Э.Хемингуэйдің «Шал мен теңіз» ... ... ... ... майдан!» романдағы соғыс тақырыбының бейнелеуі.
Романның қазақ тіліне аударылуы және ... ... ... ... - ... тау» аудармасының сапасыздығы туралы.
Жұмыстың негізін сипаттайтын ... ... ... ... талдау, салыстыру.
Қолданылған әдіс-тәсілдер: талдау әдісі, салыстырмалы зерттеу әдісі.
Пайдаланған әдебиеттер саны: 57
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.................................4
Негізгі бөлім.
1 - ... ... ... өмір шындығының
бейнеленуі..................................................................
........................................
1.1. Э. Хемингуэйдің жазушылық
шеберлігі................................................
1.2.“Шал мен теңіз” повесі аудармасындағы мәтін ... ... ... “Қош бол, майдан!” романдағы соғыс тақырыбының
бейнеленуі....
2.1. Романның ... ... ... және стильдік қателіктер
себептері.....
2.2. Жазушының “ Килиманджаро қарлы тау” аудармасының сапасыздығы
туралы......................................................................
..................
Қорытынды
Қосымша
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.......
КІРІСПЕ
“Егерде ... ... бақ ... ... ... ... ... жүрсең де, ол
өміріңнің ақырына
дейін өзіңмен бірге
болады, өйткені Париж
өміріңнің ... ... ... ... ... жазған хатынан
(1950 ж.)
Американың ұлы ... Э. ... ... ... адам болғанда да жүректі адам ... ... ... ... ... биік ... ... тәрбиелейді.
Өйткені, қай жердің, қай елдің ... ... да, ... рухани ләззат алып, қызыққа, хикаятқа толы өмірінен
мол тағылым ... ... / 1, ... балалық шағынан бастап ... ... ... аң ... ... ... және соғыста басынан ... ... әрі ... ... ... көруге
болды. Оның кітаптарын оқып ... көп ... есте ... ... ... ... прозаларымен мүлдем шатастыра
алмаймыз .
Өйткені өзгеге ұқсамайтын дара ... ... бар. ... ... ... жақын орналасқан Оук-Парк қаласында өткізді.
Хемингуэйдің әкесі дәрігер болған, ал ... жас ... ... әнші ... армандаған .
Сонымен бірге әкесі табиғат аясында болуды ... ... де ол ... ... кішкене ғана ... үйін ... ... ... ... ... ол сол мылтықпен ... ... ... орта ... оқып ... ол кей-кезде үйден де
қашып кететін кездері де ... ... ол 1917 ... ... бірінші дүние жүзілік ... ... ... ... ... ... оның көзі боксқа ... ... ... сол ... ... ... ол ... болып сол жақта
қатты жарақаттанып, Миландағы ... ... ... жатып, емденіп
шығады.
Ол бүкіл Еуропа мен Амераканың ... ... ... Оның ... ... сол кездегі оқырмандар ... ... ... қазіргі жас оқырман қауымға да үлкен мақтаныш
деп айтсақ, ... ... ... ... ... тұрады, өйткені шығармалары көбінесе ... ... ... және табиғат тақырыптарына арналады . / 2, ... ... ... ... ... ... орыстың
классик жазушыларынан, басқа да ... ... ... ... ... ... ... жазушылары Толстой, Тургенев,
Генри, Стендаль, Флобер, Джейм, ... ... ... ... “Көркем
мәтін немесе көркем шығарма мен оқырманның ... ... ... ... ... Э. ... бұл ұстамдылығын, ... ... ... ол 1918 жылы ... ... 8-күні қатты жарақат ... үш ай бойы ... ... ... ... жылы ... ... өзінің туған жері Оук ... де, 1920 ... тағы ... ... Торонтоға (Канадаға)
көшіп келеді. “ Торонто дейли стар” деп аталатын ... ... ... ... Чикагоға көшіп ... ол ... ... ... жұмыс істейді. Желтоқсанда ( 1921) “Дейли
старға” ... ... ... ... ... бір кезде ақындар мен ... ... ... ... ... суреттейтін “ Қызығы сол мол жылдар ”
атты шығармасын ... ... ... ... рас. ... қылқалам шеберлері бір көруді өмірлік ... етіп ... ... тұрғызылған мұнара ” деп атапты.
Орыс ақыны Маяковскийдің өзі де “ ... ... өлер ... егер ... ”, деп ... ... Жазушы осы Парижде
аяғынан тік тұрған ... ... ... ... ... ұрғаның, оның жазған ... ... ... ... ... ... ... Парижде өткен өмірін
суреттеген жазушының “Қызығы мол сол жылдар” атты ... өзі ... кейн ... Мэри 1964 жылы ... ... Ол ... үш аудармашы азаматтардың аударуымен 1966 жылы ... ... осы ... XX ... ... ... тіршілігін,
ондағы американдық жазушылар мен суретшілердің тағдырын, өз ... ... ... ... етіп ... ... ... жер-жердегі ойшыл ғұламалар, үлкен өнерге
талпынған таланттың бәрі ... ... ... ақ ... жан -жақтан Парижге ... ... ... ... ... зәру жас суретші де ... ... ... ... американ жазушысы Шервурд Андерсон Хемингуэйдің
талантың ... оған өзі ... ... ... ... ... ақыл береді. ... ... Эзра ... ... ... Биг, Томас Вульф секілді жазушыларға ... үміт ... ... ... ... деп ... ... етуді жан-тәнімен сүйіп, өз шығармашылығына өте
қатал қараған жазушы. Жұмыс істегенде әр ... ... ... ... да көрмей, шын беріліп істейді екен. ... ақ тер ... ... ... ... “Мен нағыз шыңайы өмірдің ортасында тұрдым, - деп жазды ... ... ... ... еске ... ... адамдар болды, олардың
құлқын түсінуге тырысып бақтым, қайсыбірі ... ... ... әлі ... ... жек көремін.” Парижде ... ... өмір ... ... ... ... білеміз.
Ол мұнда алғашқы жұбайы сұлу, сымбатты ... ... ... Сол ... ең ... ... ... оңаша кафені
іздеп, сақал-шашын қидыруға да шамасы келмей, болашақ ұлы ... ... жаяу ... кезі ... Кейде көшедегі
саудакештерден қуырған ... ... алып қана ... ... ... ... ... істейді, қыста Австрия ... ... ... таулы ауданына барып демалу үшін тау
шаңғысы спортының нұсқаушысы қызметіне ... ... ... ... бар ... бес ... ... алған екі сурет қана еді. Оның бірі ... ... деп ... ... - ... ... “Гитарашы” деген
суреттері. Жұбайы Хедли Ричардсон екеуі ... ... ... ең ... ... сатып алған екен. ... ... де ... ... ... ... ... Гавана маңындағы жеке ... ... ... көрнекті
жерінде ілулі тұрған. ... ... бұл ... ... 100 мың ... ... одан да қымбатқа түсетін көрінеді.
Қаражат ... көре ... да, ... ... шет ... өзге ... жазғанын ешкімге сатпайды.
Мәселен, Париждегі “Херст” бірлестігінің бір ... ... ... ... ... жазса, ауқымды қаражат
төлейтінін ... ... ... ... одан ... бас
тартқан. Өмір сүру үшін ат бәйгесіне барып, жүйрік ... ... ... ... бокс ... ұйымдастырып, содан қаражат табуға
болар. Бірақ, ... “ең ... ...... ... ... ... - дейді жазушы өнерін пір тұтқан ол.
Хемингуэй өзі ... ... бола ... ... астанасы
Парижді кереметтей сүйіп, ... одан ... қала жоқ ... жер ... ... көп ... де (Америкада, Мексикада,
Францияда, Испанияда, Италияда, Англияда, ... ... т. ... ... ... ... ... асқақтаған Эйфель мұнарасы
көрініп тұратын сәулетті, сәнді ... көп сұлу қала – ... ... ... ... ... қалада өткен думанды күндер жазушының
мәңгі есінен ... ... ... ... бақ ... ... Парижде өткізсең, сонан соң қай жерлерде жүрсең де, ... ... ... өзіңмен бірге болады, өйткені Париж
өміріңнің ... ... ... жадыңда жүреді жаңғырып”, ... ол ... ... жазған бір хатында. /1,67/
Жазушы өзінің алғашқы шығармаларының бірі – “Қош бол, ... ... осы ... ... ... жазып, 1929 жылдың
көктемінде Флорида штатынан ... ... ... ... ... соңғы
тарауларын осы қалада тәмәмдағаның аса мақтанышпен айтады. Бұдан біз
Париждің өзге ... ... ... жас ... үшін де ... ашқан, шабытына қанат бітірген қасиетті қала ... ... ... жазушы “Эсквайр” ... ... Бұл ... ... ... балық аулау эпизоды туралы
әңгімелейді. Қарт балықты ... ... ... ... ... ... балықтан түк қалмайды, ал ... ... ... Осы ... жағдай “Шал мен теңіз” повесінің сюжетінің
негізіне ... ... ... оның ... ... ... ... те очеркке ұқсамайды. Тек 1950 жылдың соңында ғана
суреткердің бұрын ... ... ... ... салады. 1951
жылдың 17 ... ... ... ... 1952 жылдың
қыркүйегінде ғана “Лайф” журналында басылып шығады. /4, ... ... ... көз жұмғанша жақын болды. ... 1960 ... ... Э. ... ... ... туралы ауыз
ашпау” шартымен бірнеше рет келген. Саясат туралы ... ... ... ... ... ... ... жарияланды. Жазушы шын
мәнінде саяси талқылаудан бас ... ... ... ... ... ... деген көзқарасты сол
қалпында қойғанын дәлелдейтін ... ... ... ... лето” очерктік әдебиеттің озық үлгісі ... ... ... елеулі орынды иеленбейді.
Суреткердің өмірінің соңғы ... ... ... оның ... ... нашарлауымен ғана
түсіндірілмейді. Соғыстан кейінгі ақиқат ... ... ... ... шыға алмады. Бұл да бір себеп болып табылады.
Ұлы ... өз ... ... ... ... ... ... сараптаманы У. Фолкнердің сөзімен бітіргіміз
келеді. Ол ешбір ... ... ... ... ... ... ... туындымыздан үздік
екенің уақыт көрсетер. Мен оны және ... ... ... . ... Мемуарлық очерктер кітабын жазу ... ... күз ... ... бірнеше үзілістерімен 1960 жылға ... Осы ... ... ... аяқталып қысқаша авторлық
алғысөзбен қорытылған еді.
1964 жылдың мамыр айында ... ... ... с ... деп
аталатын кітабы дүниеге келді. Бұл кітапты құрайтын автобиографиялық
очерктер, хаттар, 1921 ... 1926 ... ... ... ... қамтиды. Бұл оның соңғы ... ... әрі ... ... ... ӨМІР ... Э. Хемингуэйдің шығармашылық шебері
Жазушының ... ... ... ... ... яғни
адамның ішкі ... ... және де ... өзгеруі,
көңіл-күйінің жағдайға байланысты әр түрлі болуы ... ... ... ... ... оның жазған әңгімелері мен
очерктерінде көбінесе әйел ... ... ... ... ... болып табылады. Мұндай бейнелерді ... ... ... айқын көрінеді. Ал кері әйел ... ... К. ... ... мынадай пікір айтады.
Ол ; “Любовь к женщине занимает огромное место в ... ... И ... человеческого мужества, риска,
самопожертвования, ... ... ... за ... ... ... от представления Хемингуэя, о том, что ... ... и что не ... о ... с личностью которых слово
“любовь” ... и о тех, с кем оно не ... ... всуе ”. /5, ... ... оқи отырып біз ... да өжет ... ... және ... кейпкерлерді аңғара аламыз . ... ... ... ... ... Мысалы ; Франция, Куба, Африка,
Рессей, Германия, Американың жерлерінде болғандығын ... ... ... ... бол, майдан!”, “Шал мен
теңіз” “Фиеста” сияқты ... ... оқып ... ... өзін бас ... орнына қойып, яғни кейпкердің
бейнесіне ... ... ... ... ... ... ... қоса ашуланып кетеміз десек, қателеспейміз.
Мысалы “Шал мен теңіздегі” шал ... ... ... ... ... көз ... ... бірге қиналып
кетеміз. Ал сол балықты сондай ... ... ... үйіне
жеткізгенде, үстімізден жүк түскендей жеңілдеп, қуанамыз.
Міне, ... ... ... ... ... қандай деңгейде тұрғаның , біз айқын байқай
Жазушының ... ... өте ... әрі ... ... табиғат, ерлік пен махаббат тақырыбына ... ... ақ бұл ... ... ... ... испан суретшісі Луис Кантанильдің ... ... “ Э. ... ... ... атты ... ... – жиіркенішті әрекет. Ол өзін - өзі қорғау ... ... ... ... отырып, жазушы ... ... ... ол ... өте көп ... ... ... - суреткердің сенім сыры. Енді, романды қайтара
оқып шығықан ... ... ... сұрақтар орын алған еді;
нағыз әдебиеттің тірі ... ... ма, ... ... испан соғысы туралы шындықты ... ма ? ... ... жоқ, ол бір ... бір ... ... ... де емес. Тіпті, ... өзі ... ... ... ... ... ... орыс қоғамының
тарихын ашып бермеді.
К.Симоновқа жазылған хатта ; ... ... ... ... ... тоғыз жылдай жаза алмадым. ... ... ... ... тура ... ... мен ... тығыз екенің білдім.
Осы соңғы соғыста үш рет ... ауыр ... ... ... ... мені үнемі мазалап жүрді. Бірақ, жазуға бел будым. ... 800 бет, ... ... әлі ... ... ... ... соғысқа да жетермін. Жақсы кітап шығады деп ... ... 1962 ... ... ... соңына дейін жазған
романы туралы айтылса керек. Бұл ...... на воде , на ... в ... деп ... ... аяқталмаған. Жақында бұл
трилогияның “теңіздік” ... – “ ... в ... романның оқып
шықтық. Мұнда “суретші Томас Хадсонның Кариб ... ... асты ... ... жеке ... сөз ... 78/.
Бірде Фолкнер жазушы туралы былай деп пікір ... : “Ол ... ерте ... және осы ... ... Ол ... тыс ... тырыспады. Тәуеклге бел ... іске ... ... Бұл сөздер әділетті емес екенін “Шал мен ... ... көз ... ... ... ... бағаның нақтылығын күту
мүмкін емес, өйткені оның әлемі мен тұлғасының ... ... ... тым ... ... үнемі төніп ... ... ... дәл ... ... осы секілді арбауға автор қарсы тұра
алмады. Бұл ... –ақ, ... бұл ... өмірлік әрі
шығармашылық тағдырының ... ... ... табылған
туындылардың бөлігі ғой. Жаңа ... ... мен ... ... ... бол, майдан” романының 1948 жылғы алғы сөзінде
жақсы көрсетілген. Осы ... “За ... в тени ... алғашқы беттері жазылып жүрген еді. Сондықтан, романның
кейпкері, ... ... ... соғысты басынан кешірген адам ... ... ... ... ... қалыптастырған көзқарас
ойын білдіруі таңқаларлық құбылыс емес. /6, 85/.
Бірақ шығармада жеке ... мен жеке ... ... ... да, бұл әлі ... ... кітап болып саналмады. Бұл
осы кітапқа ... ... ... Ол әлі ... ... талап
етеді.
Ал “За рекой, в тени ... ... ... бақылаулар
мен қорытындылардың деңгейін көтерген де жоқ. Мұнда кейіпкердің ... мен ... ... ... Оларды тек ромндық шарттылық
қана біріктіреді.
Соғыс туралы Кантуэль ... ... көп ... “За ... в тени ... ... мен ... қаратүнек фаталистік ... в ... ... ... ... ... екі
шығарманың көзге түсетіні - ол қайталанушылығы ... ... ... ... ... ... ... ең үздік
шығармаларының ... ... ... Онда ... ... ... ... адамның міндеті бейбітшілікті түсіну
болғанда, біз үшін қиын ... ... ... ... ... ... ... жер бетінде бірге жүру ... ... жылы ... “Шал мен теңіз” повесін жарыққа шығарып,
осында ... ... ... бел ... ... шектен тыс
шыққысы ... ... ... ... ... ... шектен шықты, тамаша, күтпеген кітап дүниеге келді.
1936 ... ... – ақ ... “На ... ... очеркі
басылып шыққан еді. Марлин балығын ... ... ... ... апаты мен үлкен балықпен бірге – бір қалғанда адм ... ... ... ... ... ... ... Дик ” шығармасы еске түседі.
Бұл XIX ғасыр американ ... ірі ... бірі ... Осы ... да ... ... ... кит майын өңдеуді ... ... бір ... ал кит аулау өнеркәсібі ... ... ... ... билейді. Міне, прозаикалық кең ... ... : Адам Моби Дик атты ақ ... ... ... зұлымдығымен күреседі./4,89/
“Праздник, который всегда с тобой” атты ... ... ... ... орыс ... алғашқы кездесуі туралы
жазады. Бұл кездесу ... ... жыл ... әдебиет атақтылары
барып тұратын Сильвия Бичтің дүкенінде ... ... ол ... Чехов, Достоевскийдің туындыларының аудармаларын табады.
Сонда ғана ол ... ... ... сезінеді.
“Толстоймен салыстырғанда, - деп жазады ол, - ... ... ... ... көрінісі, соғысты көрмеген тек ... мен ... ... әңгімелерді оқыған ауру баланың тамаша
ойлап табуына ұқсайды. ... дәл осы ... ... ... биігінде ғана ... ... ... ... ... ... болған.
Жас солдат Генри Флемингтің ... ... ... ... ... ... сияқы сөздердің ұрыс
алаңындағы көрініспен ... ... ... ... ... көркем шығармаларында, беллетристикасында ... ... ... ... ... ... ... /7,
37/.
Сыннан өту - өмір, өз мәртебесін сақтап қалу ... адам ... ... ... яғни өмір сүруі керек.
Мұны Фолкнер ... ... Ол өз ... ... ... ... отырған.
Мұны Достоевскийде жақсы түсінді. Басқа орыс ... сөзі ... ... оқи ... өзіннің өзгергеңінді
сезінесің - әлсіздік пен ... күнә мен ... ... ... ... ... ... Бұл Тургеневтің жолдары мен
әсем көріністері, Толстойдың ... ... ... ... , ұрыстары секілді шындыққа жанасады ”.
Достоевскийдің “астыртын ” ... ... ... ... ... ... Долгорукийдің алдынан шығатын үнемі таңдау
жағдайы бар поэтикасы, жалпы ... ... ... жат ... ... адам ... ... босанып,
өзінәлемдегі қарама - қарсы кез – келген күшке ... бере ... ... ... ғана орыс ... көркем - этикалық
тәжірибесіне көңіл аударған болса керек. /8, 95/.
Ол – ... тек ... ... қана ... ... ... пен ... жаңа тұжырымдарын келтіруге, ... да ... ... ... ... ... ... жазушыны тануға үйреніп кеткен. Осылай, кенеттен, ... ой – ... күн ... ... ... ... сыншыларда дау тудырған. Тіпті, И. ... ... ... ... ... ... “жарты дауыспен”
жүреді, “соғыстан кейінгі өмірмен ... ... ... үн ... деп ... біз суреткердің шығармаларына зер салып ... қай ... қай ... ... та, өз ... өз ... , тек туған жерінде ғана ... ... ... ... ... ... бірге өмір сүріп жүрген кездерінде ... ... , ... ... баға ... ... Осындай
классик жазушылардың әйгілі шығармаларын біздің аудармашыларымыз өз
қабілет - ... ... ... ... ... ... Бірақ,
ешкім туғаннан аудармашы бола ... ... ақын да ... ... өзінің дарыңды да, талантты қасиеттерінің бірі ... ал ... ... ... егер өз ... алға қойып,
жігерін асырып, білімін дамытып, алға ғана ... ... ғана ... ... ... ... Сол ... суреткердің бәріне
мәлім “Шал мен теңіз” және “Қош бол, ... атты ... ... ... ... деп ... әсіресе, Н. Ғабдуллин ... ... мен ... ... қазақ тіліне аударған ... дәл ... ... ... ... етіп ... әркімнің қолынан келе
бермейді.
Аудармашының алдында ... да ... ...... , бірақ
диалектикалық бірліктегі үлкен мәселе тұрады: бір ... ... ... ... ... екінші жағынан, аударма
жасалып отырған ... ... сол ... ... ... ... - талғамы да ескеру қажет. Аудармашы таразының екі
басын тең ... ... /10, ... мен ... повесі аудармасындағы мәтін мағынасының дәл
көркем берілуі
Эрнест Хемингуэйдің “Шал мен ... ... ... ... аудармашы Нығмет Ғабдуллин аударған ... ... бол, ... атты ... ... қазақшаға
Қ.Қараманұлы аударды.
Сол сияқты суретшінің ”Килиманджаро – ... ... ... және әңгіме повестерін жазушы Нәбиден ... ... әр ... алып ... ... ... туралы,
мұхит, балық аулау табиғатты суреттеуі, ... бәрі ... ... ... ... ... айқын.
Нығмет Ғабдуллиннің – көрнекті әдебиетші ғалым, белгілі ... әрі ... ... Ол 1927 жылы 26 желтоқсанда ... ... ... ... деген ауылда туған. 1950 жылы ... ... ... ... ... ... ... 1950-1962 ж.ж. “Қазақ әдебиеті”, ... ... ... ... ж.ж. ... ... бас редакторының
орынбасары ... ал ... ж.ж. бас ... ... жылдан бастап қазақтың Абай ... ... ... еткен. Профессор 1964 жылы “Ғабит ... ... ... ... ... ... көптеген шығармалары басылып ... ... ... оның
жасаған еңбектері, орыс тілінде жазылған кітаптары өте көлемді ... : “ Жаңа ... (1957), “ ... бұралаң жолдары”
(1967) прозалық кітаптары ... ... Тағы Г. ... екі
кітаптан тұратын “Жер құты” романың , М. ... ... атты ... В. ... ... ... “Атар таңға аман
жетсе” повестерін қазақшаға ... Одан ... да ... авторы. Мысалы: “Менің достарым”, (1951); ... ... ... ... (1963); ... жыры” Таңдамалы.
“Жалын”, ( 1998 ).
Осы ... ... ... мен теңіз” повесін оқып отырған
адамның ... ... ... ... яғни адамның психологиясына
әсер етеді, әрине жақсы жағынан. ... ... ... яғни сатылы ... ... ... орыс ... ... ... ал ... тіліне басқа аудармашы аударады.
Егер түпнұсқадағы ... деп ... ойды ... ... қате аударып жіберсе, онда орыс ... ... ... ... ... негізгі идеядан алшақтап кетеді.
Ал енді осы ... ... біз, осы 3 ... ... ... мысалдар келтірсек:
They walked up the road together to the old ... and ... through its open door. ... орыс ... ... аударма жасаған :
Они поднялись по дороге к ... ... и ... в дверь
,
растворенную настежь. /12, ... ... ... деп ... ... жолмен жоғары көтеріліп , шалдың ... ... ... ашық ... есіктен ішке кірді. / 13, ... ... ... орыс ... ... ... тіліндегі аударылған сөйлем, дәл мағынасына жақын ... деп ... ... ... бұл жерде, ағылшын
нқсқасындағы ...... сөз, орыс ... ... ... жоқ, ал қазақ тіліндегі ......... ... біз ... ... ... сәттірек шыққандығын
байқаймыз.
Сол сияқты мынадай ... ... ... :
What do you have to eat ? the boy asked .
A pot of yellow rice with fish . Do you want some ... у тебя на ужин ? ... ... ... ... с ... . Хочешь ? /12, 14/
Кешке не ... бар ? - деп ... ... ... пісірілген бір шөңке күріш ботқа бар. Жейсің бе ... ... ... ... “ What do you have to eat ? ... сұраулы сөйлемді орысшаға, қазақша аударылған ... ... ... ... тұр. ... ағылшын сөйлемінде ... жай ғана ... ... бар ?” ...... ... ... деп сұраған. Орыс тіліне аударған ... ... , ... ... “кешке ” деген ... ... ... ашу үшін қосқан болар.
- May I take the cast net ? Of ... ... ... сеть ... Ауды ... бола ма ?
Болғанда қандай.
Бұл сөйлемде “ of course ” ...... ” деп ... ... ал қазақ тіліне ... ... ” деп ... Міне осы ... ... әрі нұсқа “ ... ” деп ... ... еді. ... ... бұл ... ... өзінше
қолданып жүргеннен соң , солай аударған болуы ... ... ... month when the great fish come, the old man ... can be a ... in ... I go now for the sardines ”, the boy said . / 11, ... В сентябре идет крупная рыба. ... ... ... в ... я ... за сардинами, - ... ... 602 /
- ... ірі ... ... жүре ... ... осы
кезде көрсету ... Май ... ... ... ... келеді.
Ал, кеттім сардина ұстап әкелуге, - деді ... ... осы ... ... ... белгісіз бір айды жазып
тұрса, ал аудаған кезде ... деп, ... ... нұсқасында
беріп, аударып жіберген.
Осы аудармада, яғни орыс ......... ... ... күз айы деп ... жөн деп ... ... ... де “ ... ” деп ... жіберген. Және де қазақша
аудармаға “ Қайратты осы кезде ... ...... ... ... Ал бұл ... түп нұсқада да, орысша аудармада да жоқ.
Мүмкін, ... ... ... ашу үшін ... ... ... автор стилін сақтау қажет еді.
- The boy took the old army blanket of the bed and spread ... the back of the cair and over the old man’s ... ... снял с кровати старое солдатское одеяли и ... ... ... и ... старика. /12, 602/
- Бала кереуеттің үстінен ... ... ... ... иығына
жапты.
Бұл сөйлемді қазақ тіліне қысқартып аударып жіберген. “ ...... ... аудармай тастап кеткен .
Содан :
- They were strange ... still powerful althoudh very ... the neck was still strong too and the creases did ... so much when the old man was asleep and his ... forward. /11,49 /
Могучие, ... на ... да и шея была ... ... ... ... спал, уронив голову на грудь, ... ... так ... / 12,605/
-
- Кәрілігіне қарамастан, шалдың жауырыны қақпақтай, екі ... кісі ... сом ... еді, ... да жуан ... ... ол ... төмен салбыратып ұйықтап отырғанда, желкесінің
қатпар-қатпар әжімдері де ... ... ... бұл ұзақ сөйлемде, түпнұсқа ... ... ... сәттірек
шыққан. Әрине қазақша нұсқасы да ... ... ... ... тәсілін көбірек қолданғанын мынадай ... ... ... кісі ... және ... ... ... ... Yankees cannot ... I fear the Indians of ... faith in the Yankees my ... of the great ... ... не ... ... бы их не ... ... ”Индейцы”
Не бойся , сынок. Вспомни о великом Ди Маджио.
- “Янки” ұтылмасқа ... ... ... топайдан бірақ қақпаса
неғысын!
Қорықпа , балам ! Ұлы Ди ... ... ... ... ... “But I fear” деген сөзі орыс ... бы их не ... деп ... ал ... ... ”топайдан
бірақ қақпаса неғысын” деп аударылған.
Сөйтіп, ”But I fear the Indians of ... ... ... еркін аударған, ал менің ойымша бұл сөйлемді қысқартып
нақты ... ... ... я ... ... ... Кливлендік “Индейстерден”
қорқамын. Содан “неғысын”, “ұтылмасқа” деген сөздері, аудармашының
стильдік ... деп ... ... I like the beer in cans ... know. But this is in bottles hatney beer, and I ... the
bottles . / 11, 45/
Орыс тіліне былай аударған:
Я то ... ... ... ... пиво.
Знаю. Но сегодня он дал пиво в ... ... я ... /12, ... Мен ... ... ... ... ... ... ол шыныға құйылған сыра берді. Шынысын
қайыра ... . /13, ... осы ... ... ... ... ... сөзін қазақ
тіліне “шыны” деп аудара ... Ал ... ... ... да стильдік қателікке жатады. ... ... ... ... ... ... , яғни ... да, шай ішетін кесені, не басқа
сұйық зат ... ... ... шыны ... . Ал бұл жерде ... ... ” яғни ... деп ... , ... ... еді. ... сол аудармашы ... ... ... “ шыны ” деген сөзді қолданған шығар. Бұл енді ... ... ғана ... ... керек.
Сонымен қатар ағылшын сөзі ... яғни орыс ... ал ... тілінде “ тәуір ” деген сөздерге зер ...... ” бұл ... ... ... ... жейтін
нәрсені тәуір дегеннен, ұнатамын, “ ... ...... ... шығушы еді. Бұл енді біздің ... ... ... айта ... бір жәйт, яғни ... ... ... мына ... ... аударсақ :
He was asleep in a short time and he dreamed of ... he was a boy and the long, golden beaches and ... beaches, so white they hurt your eyes, and the ... and the great brown ... /11, ... он ... , и ему, ... Африка его юности,
длинные золотистые ее ... и ... ... - ... ... глазам больно – ... ... и ... бурые горы.
/12, 608/
Ол тез ұйықтап қалды, өзінің жас ... ... ... ,
оның созылып жатқан сап – сары ... ... ... ... , биік ... мен қызыл шақат таулары түсіне кірді.
/13, 20/
Міне осы ... өте ... әрі ... аударылған мына
сөйлемдер ... ... ... The bird is a great help ” the old man said. ... the stern line came taut under his foot, where he had ... loop of the line, and he dropped his oars and felt ... of the small tuna’s ... pull as he held the ... and ... to haul it in. /11, ... - верный помощник рыбаку, - сказал старик. В этот ... ... ... с ... ... под ногой ; которой
он придерживал один ее ... ; ... ... ... , и ... ... бечевы, стал выбирать ее чувствуя вес ... ... ... ... ... /12, ... - балықшының адал серігі ғой, - деді шал. Осы ... ... ... ... ... ... ... қалды
мұның бір ұшы шалдың қолында еді. Қария ... ... ... ... ... тұтты да, өзіне қарай сусыта ... ... do not ... these things, he thought. But it ... that we do not have to try to kill the sun or the ... the stars. It is enough to live on the sea and kill ... ... /11, 80/
Я многого не понимаю, - подумал он. Но как ... что ... ... ... ... луну и ... ... того,
что мы вымогаем пищу у моря и ... ... ... көп ... ... - ... ойға берілді қарт.
Адамның аспандағы күнді, айды, жұлдызды құлатып ... ... ... ... Біз ... ... зорлық қып
тартып алып өзіміз секілді тіршілік иелерін ... ... ... осы да ... ғой.
Міне осындай сөйлемдерді сөзбе – сөз ... ... ... ... ... ... етіп ... Аудармашыға
тән кемшілік - мағынаны бұрмалау, ... ... /14, ... ... ... ... did not stay long, the man thought. But ... where you are going until you make the shore. How ... let the fish cut me with that one quick pull he ... I must be getting very stupid or perhaps I was ... the small bird and thinking of him. Now I will ... to my work and then I must eat the tuna ... I will not have failure of ... ... же ты ... со мной, - подумал старик. – Но там,
куда ты ... ... ... ... и он будет дуть ... суши – как же это я ... рыбе ... меня ... ... я совсем поглупел. А может быть, ... ... ... и ... ... о ней? ... я буду думать о
деле и съем ... ... ... ... менің қасымда аз уақыт қана ... ғой. ... ... ... жел ... ... тұр, ... құрлыққа
жеткеніңше осы жел бәсендемейді, - деп ойлады шал. ... бір рет ... ... ... ... алғаным
қалай?
Мәңгіп ... ... ... әлгі ... ... ... ойым соған ауып, ... - ... ... ба? Қой, енді ... ... әлденіп алу үшін тунецті ... ... ... орыс ... ... тіліне
тәржімаланған “птичку” деген сөзді “ кішкентай ... деп ... бұл ... “торғай” деп аудармаған. Негізі ... ... ... ... еді, ... аудармашы мүмкін барлық халыққа
түсінікті болу үшін жай ғана ... ... деп ... болар.
Бұл аударма барлық оқырманға түсінікті де, ... ... ... ең ... тәржімаланған шығармалардың бірі
болып табылады.
Сөйтіп аудармада түпнұсқаның жанрлық ... ... ... Мысалы, С. Маршак, У. Шекспир соннеттерін таза ағылшындық
сонет үлгісінің ... ... ... ... ... ... ... көтерді.
Осындай тағы бір мысалдар бар:
As the sun set he ... to give himself ... the time in the tavern at ... when he
had played the hand game with great negro from ... ... the ... man on the docks. /11, ... ... зашло, старик, чтобы подбодриться стал
вспоминать, как однажды в таверне Касабланки он ... ... с ... негром из Сьенфуэгос, самым сильным человеком в
порту. /12, 625/.
Күн ... ... ... ... еңсесін көтеру үшін өткен
бір ... ... ... Бір жолы Касабланка тавернасында
оның порттағы ең ... адам деп ... ... ... зор негрмен күш сынасқан бар ... match had started on a Sunday morning and ended on ... morning. Many of the bettors had asked for a ... the had to go to work on the docks loading ... sugar or at the Havana Goal Company. /13, ... ... в ... и окончился утром в
понидельник. Многие из державших пари ... ... ... что им пора было выходить на ... в ... где ... ... для Гаванской угольной компании или ... ... ... күні ... басталған тірек, дүйсенбі күні
таңертең аяқталып еді. Бәс тігіскен жұрттың ... ...... деп төре ... талап етті, өйткені бәрінің портқа
жұмысқа баратын уақыттары ... ... ... ... мән ... ... екі ... де өте
сәтті аударған. Түпнұсқаны орыс тіліне, одан қазақ тіліне ... ... ...... ” “ екі ... ” – ... ... символикалық туынды ретінде оқу керек деп ... /15, ... да ... ... күрделі жүйесін тапты. /16,269/.
Мейлінше, Э. Хемингуэйдің ешбір ... ... ... ... ... ... ... Осы көзқарасты
Р.И.Спиллер, М.Бекмен, К.Бейкер және т.б. ... ... , ... арыстан символдаумен ... ... деп ... ... мен оптимизмін атап өткен сыншылар ... баға ... /17, ... ... реализмін жоғары бағалады. /20, ... ... ... ... ... ... ... бірге
оның ең жақсы белгілері де жазылған деп ұйғарды. /22, ... Д. ... ... ... ... ... ешбір жақ жеңіске жетпейді, бірақ адамның жеңіске ... ... деп ... /23, ... “Шалды” екілік аллегория ... ... ... ... ... өнермен күресі. Барлығына қарама-қарсы қара
дарвинистік ... ... деп ... ... мен ... ... ... да әрқилы қарастырылды. /24, 110/.
В.Горохов ондағы екі сәтті ерекшеледі: ерліктің ... ... ... ... ... деп пікір білдірсе,
В.Дробышевский ... екі ұшты әсер ... деп ... ... ... ... зарядына” жалғыздың ... ... /26, ... болса, Хемингуэйадам тарихын өз ... ... ... деп білді. /27, 123/.
М.Мендельсон мен ... ... ... ... зерттелген. М.Мендельсон повесть адами еріктің шыңы ... ... ... ... деп ... /28, 209/.
И.Кашкин “Шалды” жоғары бағаны берген философиялық ... ... Онда ... ... ... ... ... бар деп бекітеді. /29, ... ... ... формада ең маңызды тақырып бар: адам ... ... ішкі ... ... ... ... басқаша
айтқанда, өмір мәні, ұрпақтың еліктеуі мен ... ... ... ... оның ... ... куәландырады.
Онда барлығы маңызды, өйткені барлығы елеулі рөл атқарады.
Бұл туындыда шал мен бала ... ғана ... адам ... ... сөз ... Балықшымен өткен жағдайдың бәрі кәсібіне
тәуелсіз ... адам үшін ... ... ... ... ... және
денесінің күш қуатын ескере отырып ... жеке ішкі ... ... ... мен ... ... өмір бойы ... үлкен кітабының
философиялық эпилогі болып қалды.
Повесттің ортасында қарт ... ... ... тұр. Бұл
ерекше шал. Ол өзі ... ... ... ал ... ... осы өзін-өзі сипаттаудың әділдігіне көзін ... ... ... ... ... белгілерін иеленеді. Бұл
өзіндік еңбекті этикалық кодексімен ... өмір ... ... ... пен ... мәселесі-повестегі бірінші мәселе: “ ... өз ... ... балық аулап жатты. Міне, 84 ... ... ... ... ... / 13, ... ... алғашқы сөздері. Сексен бесінші күні ... ... ... ... ... ... ... Балықты акулалар
жеп қойды. Шал, қайтадан жеңіліс тапқан ... Бұл ... ... ... ... ... Егер
повесттің философиялық сипатын ... ... пен ... ... ... ие болады.
“Желкен кенеттен жамалған, тұла ... ... ... ... .” /13, ... полк сөзімен ... ... ... Повесте тұрақты жеңіліс туралы айтылады. Мұның ... ... ... ... ... Онда барлығы кәрілік, ... мен ... ... ... тұрады. Тіпті, оның қолында
тыртық та жоқ, ал бары ... қуаң ... ... ... ... сырт ... ... суреттеу оптимистік ноталарға
жалғасады:
“Оның барлық ... ескі еді, тек ... ... Оның ... түсі ... жеңілмейтін адамның шат ... ... ... ... мен ... ... ... басталады.
Повесть көп ... ... ... ... ... шал ... жатты. “ Ол қайтадан етбетімен ... ... Оны бала ... ... ... ... арыстандар кіріп
жатты” / 13, 290/
Бұл арыстандар қарт ... үшін ... өмір ... ... еді. ... соңғы сөйлемі жеңіс пен ... ... ... - ... аяда ... болып көрінген нәрсе,
философиялық жалпылық аясында жеңіс болып ... ... ... ... жеңімпаздығының көрінісіне айналады. ХХ ғ. ... ... ... ... үздіксіз күрес арқылы
шыңдалады. Күрес неғұрлым қиындаған сайын, ... ... ... ... ең басты ... бірі ... ...... ... жаңа ... ... Шалдың
жалғыздығын шын мәнінде, ... ... ... ... ... мен ... ... жалғыздығынан
өзгеше.
Повесттің алғашқы сөйлемдерінен - ақ ... ... ... ... білдік. Әйелінің өлімінен ... ... ... ... суреттеуде ерекше бір деталь бар: ... ... ... ... ілініп тұрған еді, бірақ кейін оны ... ... ... оған ... мұң ... еді. Енді ... сөреде, таза көйлектің астында жатыр”. / 13, 223 ... ... ... ... ... алыс кете алмаймын , – деп ойлады шал. Олар ... ... жоқ ... Бірақ тек бала ғана уайымдауы мүмкін.
Жоқ, ал менен ... ... ...... ... ... болар. Жастар да ойланып отырған шығар, – деп ойлады ол. ... ... ... ... ғой”. / 13, 238 /
Жалғыз адам ... адам ... адам – ... ... жалғыздық
тақырыбы шешіледі.
Осымен жазушының “Шал мен ...... ... ... жасадық. Бұл шығарманың ... , яғни ... ... ... мен жазушылардың осы ... ... ... ... талғампаздықпен тәржімалағанның байқаймыз.
Осындай жағдайда, біз аудармашылар мен ... өте ... ... ... еш күмәніміз жоқ. Біз ... ... ... ... ... оның осындай керемет
туындыларынан – ақ ... ... ... ... ... ... - ол
тек шыңайы ... яғни ... ... ... сол ... ... біз атақты жазушының теңіз тақырыбын шолу жасадық , ... ... ... ол - ... пен бейбітшілік” деп
қарастырсақ жөн болар.
2 - ... БОЛ, ... ... СОҒЫС ТАҚЫРЫБЫ БЕЙНЕЛЕНУІ
2.1. Романның қазақ тіліне аударылуы және ... ... де ... Марк Твен де, ... ұлтшылдық пен
Фредерик Генридің өзінің ... ... ... ... хемингуэйлік сықақты өз дәрежесінде бағалар еді.
Э. Хемингуэйдің Шекспирді қайта оқып ... ... ... ... ... ұлы ... ол тек трагедиялық ... ... ... ... да көре ... “Қош бол, майдан!” атты ... ... ... есе ... байланысты образ туралы
ескертулер де жасалған.
М.Урнов ... ... ... сол, ... Генри ойламаған жерде “торгаштық әлемнің ... ... мен ... ... ... көрінісі
Хемингуэй романында өзінің ... әрі ... ... ғана
маңызды рөл атқармайды. ... ... бұл ... ... ... тақырыбымен байланыстылығы маңызды. Соғысты бейнелеу ... ... ... ... ... ... туралы басқа
романдардан ерекше етеді ... ... ... ... бол, майдан!” романындағыдай елеулі ... ... ... ... ... Барклидің трагедиясы мен ... ... ... ... ... соғыс пен ... ... ... жоқ.
Әлемдік апаттар туралы ... ... ... ... соғыс пен өлімге қарсы тұрады. Бірақ, мұнда ... ... ... ие ... ... иеленбейді.
Осы, әрі басқа да ... ... ... ... бол,
майдан!” ерекше, тіпті, осы тектес анахронизм ... ... ... осы тектес ерекшеліктерге ... ... ... ... да, ... ... ... да, тамаша кітаптардың
бірі ретінде қабылданды.
“Сұрқиялық ... ... ... ... ... соғысқа деген нақты қатынасын танып көрсетуге түрткі
болады.
Жарықтан ... ... ... ... Фредерик
оған өлімнен құтылуға көмек ... ... . ... Генриден “
осы қарғыс атқыр соғысқа ” ... ... ... ... ... деп ... береді. Яғни ... ... ... ... ... қайталады. Қайталау, әрине, ... ... ... ... рухани тазалығы
Фредерикті соғыстың мәнсіздігін, өз ... ... ... ... реалист жазушылар қашанда махаббатты тарихи өмірдің ... ... ... - деп ... В. Днепров.
Хемингуэй де бұл ... ... ... ... Лейтенант Генридің
махаббаты ... ... ... сезімдеріндегі барлық
өзгерістерді сәулелендіреді. Басында, ол суық, ... , ... ... “ аңға ... ... ... ... соғыс тұңғиық жанға енді, ол, кенеттен, өзге
жүрек ... ... ... ... түсінді. Қара әлемнің арасында
жүріп, ол адами жақындықтың рақатың сезінеді, онан ... ... ... қорытынды бөлімнің алғашқы үш тарауы да ... ... ... тыныштық секілді. Ондағы күшеюдің төмендеуі
“сепаратты әлемді” ... деп ... ... ... ... ... ... /32, 432/.
1938 жылда-ақ Кеңес жазушысы А. ... ... ... ішкі логикасы мен шығыссыз аяқталуының ... ... - деп ... А. ... - ... жылдам жұтады,
егер көпшілік адаммен орындалатын ... ... өз ... ... емес ... ол ... таза ... өз-өзінде жасырынған махаббат өз-өзін
өлтірумен тең. Ол ерекшелік ... ... ... ғана өмір ... Оған ... бол, майдан!” романында нақты дәлел көрсетілген.
Нағыз жазушы ... А. ... ... ... ... тығыз
байланысты қорытындылардың болу ... ... ... ... да ... аяқталу- тығырықтың әлеуметтік-психологиялық
шарасыздығы түсінікті ... ... ... бір ... өте маңызды. Ол жазушы
тапқан қорытындының философиялық – ... ... ... , ... ... ... астарында тек 1914-
1918 жылғы оқиғаларды ғана білдірмеді. ... ... тек ... ... бойынша, адамзат тағдырының өзі ... оның ... жеке емес жау ... ... ... ... Кэтриннің өлімі жалпы трагедияның бір ... ... ол ... ұлы апаттары секілді заңды деп ... ... ... өз ... ... ... ... соңына дейін ұстап тұруға көмектесті. Міне, осылайша роман
да ойлап ... ... ... өмірді қайта түсінуге ... ... ... мәселелерді шешуге жаңа қадам жасады.
Суреткер романында ... ... ... ... ... ... біз ... әрі әңгімеші Фредерик Генридің ойы,
сезім призмасы арқылы қабылдаймыз. Бұл ... ... сол ... ол ... пен ... ... ... басынан кешті, бұл
өмірлік тәжірибенің маңызы неде, ол бұдан ... ... ... бұл кітабының романтикасы - Фредерикпен кездеспей
тұрғандағы ... ... ... ... ... ... алдымен, дәрігерлердің не ... не ... ... ... шаттыққа толы әзілімен көркемделген
жекелендірілген, бірақ ... ... ... айту керек.
Хемингуэйдің “ Қош бол, майдан” атты ірі ... ... ... ... ... те болады. Бұл шығармадағы кейіпкерлер
жасанды кейіпкерлер, яғни ... ... сол ... ойынан
құрастырса да, бұл шыңайы өмірден алынған ... ... ... туынды бір жағынан соғыстың қандай суық , ... , ... сол ... ол адам ... ... ... екенің ,
махаббаттың ащысы мен тәттісін де ... ... ... қай ... қай ... басымызға
зенбірек түсер ... ... ... ... бәрі , оқып отырған
адамға ... ... ... әсер ... ... амал қанша,
олар үміттерін үзбей, алға ... ... ... айт та, ... ... ... ... нәрсе жоқ. Олар
елдің ... ... ... ар - ... үшін соғысты, ... ... қан ... ... төгіп, өздерінің жері үшін не ... жан ... сол ... ... те, міне ... қаҺарлы соғысты айта келе, ... ... да ... ... : “ ... -
адам мен әлемнің жалғыз ... ... - бұл ... ... Ол ... ... өтірік пен арсыздықтың ортасында
да ... Һәм ... /34, ... осыдан біз суретшінің жан – жақты дарын иесі ... ... ... ... ... ... ойымызды да ,
жасайтын ісімізді де, дұрыс жолға ... ... ... ашуға ,
күш беретін, осы ... мен ... ... ... зор пайдасы
десек болады.
Сол себептен, көптеген ... лар мен ... ... ірі көлемді туындылардың ... бола тұра , әрі ... ... ... ... ... ... мәдениетімен,
өнерімен, тарихымен бізге осы ... ... әрі ... ... ... мәлім де, айқын таныс дүние ғой.
2. 2. ... бол, ... атты ... орыс ... ... ... мысалы: Б. Грибанов, И. Кашкиннің, ... ... ... ... көптеп кездеседі. Осы
шығарманы жазу, Хемингуэй үшін оңай ... жоқ, ... сол ... ... ... қатысып, қиын тағдыр кешкен ол, ... рет ... ... 1929 жылы жарық көрді. Орыс ... да, ... ... себебі бұл өте күрделі ... ... ... ... ... ... ... аудармашы Қ.Қараманұлы
аударған болатын. Аударманың сапасы ... ... деп ... Оның ... де ... ... ... деген тақырыпта
жазылған мақалада (Жас алаш, 2003жылы) ... ... ... ... ... көркем туынды жазып жүргеніне көп жыл ... ... ... шетелдік талай тұлғалы қаламгердің
шығармасын оқып - ... ... ... ... да
мәлім.Осыншама еңбектің зейнетін көріп жүрмін деп ... ... ... ... ... ... ... жұртты ырза
қылуы, ол қызықтауға ұсынған оқиғалар мен ол ... ... ... ... ... орын алуы ғой, ал ... бір
өлшемі, меніңше, қаламгерге жазылған хаттар секілді. Енді өзін
танымайтын, білмейтін қарпайым ... ... ... ... ...
бұдыр тілмен болса да саған өзінің ... ... ... ... ... ақжүрек жандар кейіпкерлеріңнің кейінгі тағдыры не
болғанын білгісі кеп ... ... ... – шын ... ... Жан ... мұндай қуаныш сезімін мен де бастан кешіп
көрдім. Қаламгер ... ... осы деп ... Ал, ... алғанда жазған дүниелерімен жан бағып жүргендер кемде – ... - ... ... ең сәтті шығарма жазғаның сезіне ме,
сезінген кезде, ары қарай жазуды доғаруы ... бе? ... ... ?
- ... ... . ... да ... сүйектен жаралған жан.
Айрықша бір атаң қуып, жанкештілікке салынып ... ... ... ... кеткендер, кетті, енді оны қуып ... ... ... ... алда ... де жарайды дейді.
Белгілі бір биікке шыққан соң, ... ... ... әлі ... ... кейін келе жатқанын ... ... ... ... жата ... ... ... Қараманұлы көптеген шығармалар жазды, оның ... ... жылы ... ... ... ... Қызғыш құс. Повестер.
“Жалын”, 1987; т.б. Сол ... И. ... ... ... 1983), орыс жазушысы Г. Гриннің “Комендианттар” (“Жалын”, ... ... ... ... ... Ал ... “Қош бол,
майдан!” атты шығармасын 1979 жылы ... ... ... аударды.
Бұл шығарманы аударғанда :
-Sometimes in the dark we heard the troops ... the window and guns going past pulled by ... ... Иногда в темноте мы ... как под ... ... ... и ... везут мимо нас орудия. /12,8/.
- Кейде қараңғы түсе ... ... өтіп бара ... мен нақ ... ... ... ... дауысын
еститінбіз. /37,5/.
Осы аудармада “тягачи” деген сөзді ... деп ... бұл ... ... деп ... ... еді ғой. ... “в
темноте” дегенді “қараңғы түсе” деп ... ал оны ... ... ... болар еді. Келесі мысалда былай аударылған :
-There were small grey motor cars that passed going very ... there was an officer on the seat with the driver ... officers in the back ... ... ... ... легковые машины , которые шли ... ... ... с ... сидел офицер и еще ... ... ... қазақ тіліне былай аударған : - Кішкене ақсұр
жеңіл ... да өтіп ... ... ызғытып тез ... ... ... ... бір офицер , артқы орындықта да офицерлер
отыратын.
Осы ... ... ... деген сөзді ... ... ... деп аудару керек еді, ... ... өзі ... ... ... ... ғана ... жеке стилистикалық ерекшеліктерінде тану үшін ... ... ... ... ... – деп М. О. ... пікір
айтқан. /38, 156/.
Аудармашы көбінесе өзінің жергілікті қолданатын ... ... ... ... ... ... ... lived on in it and there were ... and ... ... up side streets and two bawby ... ... в городе, и там были госпитали, и кафе
, и ... в ... ... да, ... де бар еді. ... көшелерде
артиллерия тұрды..... [9 ... ... “up side ... “ в ...... сөзді
“келте көшелер” деп аударған, ал “келте” ... сөзі ... ... болғандықтан “қысқа көшелер” деп ... ... еді. Міне ... біз ... жергілікті сөзін қолданып
отырғаның байқадық.
Тағы бір айта кететін ... ол ... ... италия, француз, испан тіліндеріндегі ... ... және ... ... ... ... сөздерді аудармай , сол қалпында ... ... ... бір ... әр ... ... ... беріп отырған,
ол жазушының бір шеберлігі болып ... ... ... ... ... he said. “What kind of time did you ... - сказал он. Ну , как ... ... ... - деді ол . – ... ... қайттыныз? Өте жақсы.
Ciao – итал. – привет , ... Бұл ... “ Ну, как ... дегенде сөзбе - сөз аудармай, мағынасын ашып, ... болу ... ... ... ... ... ... болған сайын соғұрлым нағыз
авторға айналады. Таланттың орны ... ... Ал ... істе
айырықша қажет. Аудармашылық талант ... қона ... ... ... “Аудармашы ешкімде жоқ талантты өзіне ... ... Г. ... : ... ... ... адам болуға тиіс.
Себебі, ол ... ең ... ... тап ... ... көрсетіп беруге міндетті” ... нық ... ... енді біз ... ... көңіл бөлсек, міне тағы
да ... ... ... ... ... жатқызсақ:
Do you suppose it will always go ... to stop ... will crack ... crack. We’ll crack in ... ... это ... продолжаться вечно?
Нет.
А что же произойдет?
Сорвется где-нибудь.
Мы сорвемся . Мы сорвемся во ... ... ... ... ... деп ойлайсыз ба ?
Жоқ.
Сонда не ... ... ... ... ... Біз Францияда шытынаймыз.
Бұл сөйлемдерде ... ... сөз бір ... ... көрінгенімен, аудармашы дәл баламасын таппай осылай ... ... тағы бір ... ... ... мысалы :
I’m afraid not now. Tell me. Why did you join up ... ... ...... в aитальянском армий.
Итальян армиясында ... ... ... ... ... ... страшно” деген ... ... ... ал бұл ... ... ... “ қорқынышты – ақ” деп
аударғаны, біраз ... сай ... еді. ... ... ... тәсілді қолданғаның байқауға болады.
It’s very nice.
Это очень мило.
Сүйкімді – ақ ... мына ... ... very nice”, ... очень мило” деген
сөйлемдерді ... – ақ” деп ... ал ... – ақ” деген
сөзді бір затқа сүйсіне ... ... ... өзінше әдемі
затқа қолданылатын сөз ғой. Мына ... ... ... деп ... ... ашып ... еді.
Аудармада әр ... ... ... ... ... бар. Ол ... мәтінінің мағынасымен үйлесіп, оны сол
дәрежеде ... онда ... ... ... өз ... ... ... қолданылған әсірелеу сөздер мен
тіркестер шығарманың ... ... ... ... ойды ... ... өзгертеді, стильді бұрмалайды.
/43, 75/.
Аударма зерттеушісі В. ...... ... өнері
дегеніміздің өзі ... ... ... ... жүзеге асыру қабілетіне байланысты ... ... ... ... ... ... ... есептей келе
аударманың толыққұнды мәтінін жасау” – деген ой ... ... ... ... көп сөйлемдерде жергілікті
сөзін қолданған. Мысалы:
We sat down on a bench and I looked at ... сели на ... , и я ... на ... ... кеп отырдық. Мен оған көз тіктім.
Осы жерде, ... ... ... синонимі болып ... ... көз ... деп ... ... деп ... аудармашыға
жәй, көркем болмай қалар еді.
Демек, ... ... ... ... ... ... қолдана білу – аса ... ... ... ... ... ... ... логикалық ой, кәсіби шеберлік ... ... ... ... керек.
Әлем әдебиетіндегі қатал стилист саналатын Г. Флобер: “ ... да, ... да жоқ.. Бәрі де ... бір жағдайды көрсету үшін
оны дұрыс таңдап алуға байланысты. ... ... ... ... қоя ... ең ... деген сөздің өзі жаман болып шыға
келеді” ... /44, ... ... мән бере ... ... ... аударыпты:
Rocca ignored this and went on to explain the joke to ... не ... на него ... и ... ... ... шутки.
Рокка оның сұрағын далада қалдырып, маған ... ... ... ... ... this”, “не обратил внимания” деген
сөздерді ... ... деп ... Ал енді ... ... орыс ... ... сол тілде оқып ... ... ... ... сондықтан аудармашының ... ... ... ... сай, сол ... ... тауып аудару, біз
үшін үлкен мақтаныш. Бұл әр ... ... ... болып тұрады.
Абайдың “Бөтен сөзбен былғанса сөз арасы, ол ... ... ... ... ақынға ғана емес, аудармашыларға ... ... Сөз – ... де ... өнер. Аудармада орнын
таппай, олақ қолданылған сөз ... ... ... әсері мен эмоциялық реңкінен айырылады. /45, 134/.
Міне енді біз тәржіманың ... ... ... болу ... ... Қазақтың кейбір сөздері ... ... ... мына ... have a good ... others all grinned ... ... провели?
Его товарищи тоже заухмылялись;
Уақытты жақсы ... ... да ...... етісті.
Міне осы ... ...... ... ... ... шың ... “ыржың – ыржың” десе де ... ... ... – жол ... еркін, тепе-тең болсын, тек бір
нәрсе ешқашан естен ... ... Оның аты - ... ... ... ғана ... өте алады. Сапа санға айналып ... / ... ... көңіл аударсақ:
That night at the mess I sat next to the priest and ... ... and suddenly hurt that I had not gone ... ... в ... ... я ... рядом со священником,
и его очень огорчило и ... ... что я не ... ... ... ... мен священниктің жанында
отырдым. Абруццыға ... оны ... ... ойда жоқ
жерден өкпелетіп қойды.
Осы арада аудармашы өте ... ... дәл ... ... ... бере ... ... стильдік жағынан түпнұсқаға
жақынырақ болып келеді. Біз оны ... ... ... ... ... ... себебі, ол “өкпелетіп” деп ... деп ... ... ... ... сол орыс ... аудармамен
салыстырыптәржіма жасайды:
The next afternoon I went to call on Miss Barkley ... ... день я ... ... к мисс ... мен мисс Барклиге тағы да бардым.
Бұл аудармада “ертеңіне” деп ... тағы да, ... ... ... отыр. Әрине оны біз қате деп ... жоқ, ... ... аудармашы болу, әркімнің қолынан
келе бермейтін іс.
They were top-heavy, ... ... painted gray ... like moving – ... были ... с громоздким кузовым, санитарные ... в ... ... на ... ... қораптары қауқиған, сұрғылт түске боялған, мебель таситын
фургондарға ұқсас үйрек ... ... ... еді.
Осы сөйлемдегі “blunt nosed” “тупоносые” деген сөздерді, “үйрек
тұмсық” деп ... ... ... аша білген, әрі нақтылықты сақтаған.
Осылайша біз ... ... ... тәржімаланғаның байқауымызға болады.
Аудармаларды салыстырып, салғастыра отыра, біз олардың сапасын ... ... ... өте ... ... сәттілігі - ... ... ... түсіну, бар
көркемдік, мағыналық, эстетикалық ... ...... ... негізгі бір мәселесі, өзара
рухани қарым – қатынас пен ... жолы ” ( Жан ... Жоли ... ... сипаттама берген.
Тағы да мынадай ... ... ... mashine is no good but the others ... эта ... ... не ... а остальные все в
исправности.
Мына бір машинаның саудасы ... ал ... ... тіліне тәржімалаған бұл сөйлемдегі “саудасы ... ... ... ... ... деп ... ... тағы да
аудармашы өзінің жергілікті ... ... ... ... “еш ... ... деп аударғаны жөн ... ... ... ... ... бөлсек:
I took another mounthful and some cheese and a rinse ... ... свой ... сыру и ... ... бір кесім сүтсірне алып, асықпай шайнадым да, бір
жұтым ... әрі ... орыс ... ... ... ал қазақша аудармада
“сыр” дегенді “сүтсірне” деп аударған, бұл ... ... ... табылады. Осылайша біз аударманың сапасының қандай
деңгейде ... ... ... ... ... ... ... асқан
шебері, үлкен ғалым деп ардақтайтын М.О. ... ... ... ... ... ... ... кеткен. “Аударма теориясын
жетелеп, жіктеп ... ... ... екі түрлі өзгеше
бейім барлығы анықталды, бірі ... тілі ... ... енетін сала болғандықтан, ... ... ... ... бұл мәселені лингвистикалық әдіспен зерттеу жағына қарай
тартады, ... - ... ... бейім - аударманы сөз ... түрі деп ... да, ... ... ... ағы ... қояды, сондықтан бұл ... ... ... ... объект деп қарайды”, - деген /40,
186/.
Міне біз американың ұлы ... ... ... ... ... ... ... Оның шығармалары біздің әдебиетімізге
елеулі роль атқаратыны белгілі. Әрине ... ... әрі ... ... ... екенің, оның журналистермен ... ... ... – ақ ... ... ... ... сияқты” атты мақалада мынадай
сұрақтар қойылады:
Журналист :
- Сіз ... ... рет ... ... Оны ... ... “Қош бол, майдан!” атты романымның ақырғы
бетін мен отыз ... рет ... ... ... барып көңілімнен
шыққандай болды.
Журналист:
- Сіздің санаңызда ... ... ... ... , сюжеті
немесе кейіпкері дегендей , бәрі ... жүре келе ... ... ... сен өз ... ... ... білесің, ал
кейде, бастап кетесің де ... ... ... ... Оның ... ... ... тек біртіндеп алға ... ... су ... шығып келе ... ... ... жазудағы
ерекшелік те осында.
Осылайша суреткер өзінің қысқа әрі ... ... ... ... ... ... тау” аудармасының сапасыздығы
туралы
Жазушының көптеген ... ... ... ... құрылысы көбінесе диалогтардан құрылған. Жазушы Нәбиден
Әбуталиев 1928 жылы 18 мамырда Атырау ... ... ... ... ... 1952 жылы ... ... Университетінің
журналистика факультетін бітірген соң, ұзақ ... ... ... КСР ... ... және кітап саудасы ... ... ... ... ... ... ... қызмет атқарды және ол бірталай көлемді шығармаларын
жарыққа шығарды ... ... ... ... еңбектері бар:
“Жайлауда” 1972, әңгемелері; ... ... атты ...... ... ... повесі, “Сегіз сері” 1991, әңгімелері;
Сонымен бірге бірқатар көлемді шығармаларды ... ... ... ... ішінде мынадай шығармаларды:
“Өттің, дүние” атты тарихи драмасы, М.Әуезов театрында қойылған
(1992), “ Мереке – ... мол ... атты ... орыс
жазушысы С.Сартаковтың “Тау самалы” деген атпен ... ... ... Б. ... “ Ұлы ... атты ... В.
Пикульдің, Ә. Бикчетаевтің әңгімелерін ... ... ... ... ... үздігі” белгісімен марапатталған.
Оның “ Килиманджаро қарлы тау” атты ... ... ... орыс ... ... тіліндегі аудармасымен ... ... ... ... ... бұрын аудармашы мағынасын өзгертіп тастаған
жерлері де бар. Мысалы:
Is it ... ... не ... еш ... ... ... ... “Is it really” ... ... ... ... ... да осындай мысалдар келтірсек:
Правда, запах.
Тек қолқаны ататын мүңкіген иісі ... осы ... ... ... ... ... аудармашы өз
сөйлемін қосқан. Және көп жерлерінде сөздердің мағынасын ... been there since the day the truck broke ... ... ... здесь с того самого дня, как сломался наш
грузовик – сказал он.
Машина бұзылған ... бері олар ... осы ... ... - деді ауру. / 47, 67/.
Бұл сөйлемде аудармашы “сумандаған”, “ауру” ... ... ... көркем тілмен аудармаған.
Түпнұсқаны қабылдау үрдісінде аудармашы оны ... ала ... ма ... көз ... ... Мәселен Бальзактың шығармасын
аударған аудармашыға Г. Мопассан, Э. Золя ... ... ... ... ... стилі қарапайым, халықтық сөз саптау
үлгісінде жасалса, Бальзак туындыларының тілі ... ... ... бар. Әр сөзінің мағынасына мән бермесе,
аудармашы қателесуі мүмкін.
Ал енді тағы да ... ... ... did you read ... are such a bloody fooll”.
You might think about some one ... ты это ... ... до чего ты ... ... о ком-нибудь другом.
Ондайды бір жерден оқып ... ба ... ... не ... ... өзге ... ойлап тапсаңшы.
Міне осы сөйлемдерді де аудармашы өзінше ... ... ... ... ... саналады.
“No”, he said. “It’s good for me”.
So now it was all over, he ... now he would never have a chance to finish ... - ... он. Мне это ... ... уже ... не поделаешь, думал ... ... он ... не ... до ... - деді. Гарри, - ішімдік өзіме ... ... ... былай ешбір лаж жоқ”, - деп ойлады ол ... ... Оның ... енді ... ... ... асыл арманына
енді жете алмайды.
Ақыр аяғы бәрі ... бола ... ғана ... сөйлемдерді түпнұсқада, әрі орыс нұсқасында да ... ... ... ал қазақша аудармада тым асырып, көп
сөздерін ... сол ... ... ... да, алып ... was not her fault that when he went to her he ... over.
How could a woman know that you meant nothing that ... you spoke only from habit and to be ... это ее ... что он ... к ней уже ... ... ... что за словами, которые ... ей, ... что ... ... в силу привычки и ради ... ... ... ... ... ... барып артында
ешбір зіл жоқ екенін, ондай бейпіл ... ... ... ... ... тен тек өз ... жұбату үшін ғана асыра
сөйлейтінің байғұс әйел ... ... ... ... салыстырсақ, әсіресе қазақ тіліне
аударғанда, сөйлемнің мағынасын ... ... ... ... ... ... ... сөздің өзі, түпнұсқада да, орыс тіліне
тәржімалаған сөйлемде де ... ... Ал ... ... ... көп ... жібереді.
Орыстың ұлы классик жазушысы Тургенев ... ... ... ... ... ... ... өзіндей төл тума шығарма
болып ... онда оның ... ... ... Белинский “Аударма автордың өзі орысша жазған секілді
болып көрінсін, көркем ... ... етіп ... үшін ... болып туылуы керек”, - деп ... ... Бұл ... ... өте ... Сол ... қазіргі күні осы қағидаларды, ой –
пікірлерді ... ... ... ... те болады.
Мысалы, аударма саласында ... ... ... ... ақын және керемет аудармашы ... ... ... ... ... сөздерін”, “Ескендір” және “Масғұт”
поэмаларын аударды. Бұл аудармалардың құндылығында дау жоқ, ... төл ... ... ... ... ... /47, ... осындай аудармашының шыққан тәржімаларының сапасын біз
салыстыра отырып біле ... ... ... салу - ... ... ... қиянат. Мұндай қиянатты қай ... ... да ... аудармасынан табуға болады.
К. Батюшков сөзімен айтқанда “ Аудармашы – мәдениетті ... ... ... ... аудармашының жеке басының
мәдениетімен сақтаумен бірге, басқа ұлттың әдебиетіне, тіліне ... биік ... ... ... ... ... ... құнды,
шынайы аударма – халықтар мәдениетінің жоғаы жетістігі саналып,
олардың ... ... ... ... қалап қана қоймайды,
сол ұлт тілін меңгеруге, үйренуге, құрметтеуге деген қызығушылық
сезімді ... ... ... ... ... суреткердің
шығармашылық өмірінде біраз уақыт үзіліс болды. 1941 жылы әскери
тілші ... ол ... да, одан ... ... ... 1944 ... ... әскери нышаның көтеріп, тілші ретінде қызмет
жасайды.
Ол сол ... ... ... ... ... ... жақта оның “За рекой в тени ... атты ... ... Бұл 1949 ... бысы еді, ... ... ... жазда 1950 жылы роман “Космополитен” деп аталатын
журналда ... ... сол жылы жеке ... ... ... ... Кейбір
сыншыларға бұл кітаптын саяси жағы ұнаған жоқ, Н. ... ... өте ... деп пікір жазады.
Э.М. Хэллидей “ разочаровывающем романе” туралы ой ... ... М. ... ... ... жазушының басқа шығармаларының
ішіндегі ең ... ... деп ... /49, ... Янг болса, шығармадағы басты кемшілік, ондағы басты
кейіпкердің әр ... ... ... қатынасы, олардың сөйлесуі,
онымен қоса автордың да ... /50, ... Ф. ... ... ... пікір айтады:
“Шығарма өте нашар әрі сәтсіз шыққан”. /51, ... ойды Ф. ... де ... /52, ... И. ... ... 1959 жылы романға мынадай пікір ... Это либо ... в виде ... ... ... ... воспоминаний о войне, либо, что хуже, - ... И. ... ... қарастырып, ондағы маңызды үш
негізгі тақырыпты ... ... ... ... жалғыздығы мен оның өлуі.
Соның өзінде ... бір ... ... ... ... ал ... романды әлі дамыту керек дейді.
Я. Засурский болса өзінің ... ... ... ... ... /53, 243/.
М. Мендельсон, саяси ойлармен, ... ... ... ... ... ... жоқ деп белгіледі. /54, 105/.
Шын мәнісінде бұл шығарма ... ... да ... ең нашар шығарма ... ... да ... ең ... ... болып есептеледі.
Романда өте көп қайталаулар кездесе ... Ең ... ... ... шығу ... ... болып саналады. Бұл
жағдай көбінесе “Иметь или не ... деп ... ... жерлері келеді.
1949 жылы суретшінің өзі ... ... ... ... ... да ... ... Хемингуэй шығармаларының басқа да
жазушылардың ... ... оның ... не ... ... та ... мәселе ондағы сол замаңның
шынайы жағдайы, әрі сол ... ... ... ... соғыста болған кездегі жазған романы “ Қош ... ... ... ... байланысты “ Какими вы не
будете” ( “A Way you’ ll Never Be”) ; “ В ... ... ... country”) деген әңгімелері дүниеге келді. Солардың ... жылы “ In Our Time ” ) “ В Наше ... ” деп ... ... ... “ The End of ... ” деген әңгімесін
оқығанда, (түпнұсқадан) Хемингуэй балық аулауға арналған құралдарының
түр – түрін ... ... ... айтылған, және көптеген
ұсақ детальдар, оның балық аулауға деген ... ... ... ... Ник пен ... ... екі ... түсінбеушілік, олардың көңіл – ... ... ... Көптеген қайталаулар да ... . ... What’s ... ... ... Ник та, ... қайталап қояды.
Диалогтағы автордың өзінше енгізген сөздері мысалы; he ... said ... ... ... Тағы бір ... ...... стране” деген ... ... ... ... ... ... ... Ондағы суретшінің соғысқа
қатысуы, сол соғысқа жәй ... ... ... ... ... Бұл ... ... стильдік жағынан қарастырсақ,
мұндағы сөйлемдерде қайталаулардың орын ... ... ... ... ... he did not want ”, “it was not worth it ” және ... сөздердің кездесуі. Әңгімелердің ... ... ... және ... көбісінде суретшінің ой – ... ... ... ... ... ... қатар Хемингуэй өзінің шығармашылығын ... ... ... тигізетін новеллаларымен бірге романдарын
біздің күнге ... ... өте ... деңгейде, себебі көптеген орыс
аудармашылары солардың ішінде, Б. ... И. ... К. ... И. ... А. Финкельштейндер тағы басқалары оның ... ... ... ... ... ... керемет тұлғаның шығармаларының бар екенің көрсетті.
Және ... ... ... ... ... де ... ... тікелей ағылшын тілінен қазақ ... ... ... аудармашылар, қазіргі кезде көптеп ... ... ... ... ... ... ... жазушылар қазақ ... ... ... Сол ...... ... колокол ” (For Whom the Bell Tolls), “ ... ... ... Summer), “ ... после полудня ” (Death in ... ... ... да ... бастады.
Міне осыдан адамға әсер ... ... ... бір ... ... ... алды деп ойлаймын. Оның осындай
керемет шығармаларды жазу, әр бір ... ... келе ... ғой! Тек ... ... ғана ... бүкіл әлем
әдебиетінде Э. Хемингуейдің ... ... ... ... ... біз ... да, жасы ... мен барлық
білім қуған азаматтар үшін шет ... ... мен ... білу ... деп ... ... ... көлемді жазған очерктері, әңгімелері, қалдырған ... ... ... ... ... сөзі ”, “ ... ... ”, “ Конрад - оптимист и моралист”.
“Письмо Ф. ... ... (1934); ... ... (1954) ... ... ... жазылған және “Праздник,
который всегда с тобой”, “ Острова в ... ”, “За ... в ... ... или не ... ... ... полудьня” атты
бірнеше ірі туындыларын, жазушы ... мұра етіп ... ... ... ... болса да, оның шығармашылығы мен
өмірбаянына ... ... әлі ... ... Әрбір жыл сайын
Хемингуэйдің туған ... және өзге ... ол ... жаңа ... ... ... шығуда. Оның шығармашылық мол мұрасныың айналасында
күрес күшейіп келеді. /57,5/.
Көптеген американ сыншылары ... ... ... ... ... ... ... сыншы Малькольм Каули «Эсквайр»
(июнь 1967 ж) ... ... ... ... өз мақаласын «Папа и отцеубийцы» деп ... ... ... ... таптамақ болған америка сыншыларына
«Отцеубийцы» дегеннен артық атау табу мүмкін емес. ... ... ие ... ... сыншы, әдебиеттанушы, профессорлар еді. Нью-
Йорк Университетінің ... Джон ... ... шығармашылығы
бүгінгі таңдағы америка әдебиетіне ешқандай әсерін тигізе алмайды» - ... ... ... ... ... жазушы қаламынан туындаған «И восходит солнце»
романы және бірлі жарым әңгімелерін ерекше атауға болады. Ал Ванс Бурджейли
Хемингуэй ... «И ... ... ... ... он бес
жиырма шақты ... ... Одан әрі ... ... ... болашақ
оқырмандарға «И восходит солнце» романын және бірнеше қысқа әңгімелерін
қалдырған. Роберт Эммет Лонг Э.Хемингуэй жетістіктеріне өз ... ... ... ... ... «Прощай оружие» (Қош бол, майдан!) романын
қосқан алайда оның новеллаларын қысқартып жоққа шығарған.
Лесли А. ... ... ... екі ... тек қайталап
кейін өзіне еліктеуге ғана бейім болған» – деген пікір айтты.
Дуайт Макдональд ...... ... ... ... ... ... бойындағы романистік талантты жоққа ... ... ... осы ... ... ... болады.
Сыншылар оның шығармашылық жетістіктіктерін екі үш ... ... ... де аз ... ... ... ... гуманист
– жазушылардың шығармашылығына қарсылық білдіру ... ... ... ... өмірніде де кездескен. Осыған орай Малькольм Каули
былай дейді.
«На этот раз, - пишет он, – мы видим картину, на ... ... ... вокруг него осторожно, готовые убедитесь при первом признаке
жизни, а ... ... ... друг от ... они ... чтобы
рвать мясо от костей». /57,6/.
М.Каули Хемингуэй шығармашылығына қарсылықты әр түрлі ұрпақтар таласы
деп тапты. ... ... оның ... ... ғана ... ... оның ... идеясы ұнамады. Осы себептен болар сыншылар
Хемингуэйдің алғашқы романы мен ... ... ... ... 40-50
жылдары жарыққа шыққан «По ком звонит колокол» романын, «Шал мен ... ... ... ... ... еспепке алмайды. Э.Хемингуэй
публикациясында айтылған барлық терең ойлар мекн идеяларында ... жоқ. Ол ... ... ... ... атты ... жазғандай
«Өмірдегі ең қиын іс ол – адамдай тіршілігі туралы таза шындықты жазу» –
деген ... ... ... горы» репортождар жинағынан алынған бұл материалдар ... ... ... ... Э. ... ... көбісі соғыс
табиғат, махаббат, теңіз тақырыптарына арналған. Суреткер өз заманында
жазған туындылары, қазіргі ... ... өте зор. ... ... өте ... деңгейде жазушының айтуы бойынша, жазушы роман жазған
кезде, ол шыңайы адамдарды, тұлғаларды жазушы қиялынан емес шынайы жазушыға
осы ... өмір ... ... ... ... ... көп кейіпкерлер бола қоймас, бірақ оның романы сол қалпында қала
береді. Егер адамдарға жазушы көне шеберліктерімен ... ... ... ... жайлы айтылуы міндетті. Тек айтып қоймай сол шығармаға еңгізуі
тиіс. Жақсы жазушы мүмкіндігінше бүгін ... ... ... ... ... ол туғаннан таланттың қасиетке ие, яғни
дарынды болып табылады.
Әр кітаптың шынайы жазылуы – ол жалпы ... ... ... ... соншалықты сегізден бір бөлігі ғана су бетінде
тұрады. Жазушы өзінің жұмысына таңғылықты ... ... ... ... ... білімін немесе мәдениеттілігін көрсетіп жеткізе
алмауы мүмкін.
Э.Хемингуэй ... ... – жить и ... на ... ... слушать,
учиться и помнить все понимать, и писать о том что ... как ... ... ... но и не ... ... ... Пусть те, кто хочеть, спасают
мир – если они ... его ясно и как ... ... ... в ... части его,
если она показана правдиво, будет отражен весь мир. ... ...... научится этому» дейді жазушы” /55, 54/.
Әрі атақты, әрі адал суреткер ретінде Э.Хемингуэй өзінің публицистика
саласында, ... ... ... да, ... ... сай ... ... қиыншылықтарына төзіп, көптеген күрделі сұрақтарға жауаптар
табуға тырысты.
Басты жазушының тақырыбы публицистика болып табылады. ... оның ... ... ... мен әр түрлі жағдайлар адам ... тек ... ... ... Э.Хемингуэй бірінші дүние жүзілік соғысына
келіп тоқталады. Ол «величайшей, безжалотснейшей и ... ... ... – деп атайды. Суреткердің бірқатар репортаждары және очерктері
фашизмге қарсы үкімдер шығарды. 40-шы ... ... ... соғыс» жаңа
соғысты бастаушыларға қарсы Э.Хемингуэй ... ... ... алға ... Бір кездері ол былай деп өз-өзіне ... ... ... ... ... Қазіргі таңда, негізгі қарастыратын
мәселесі, оның ... ... ... жеткізілуі.
Э.Хемингуэйдің паублицистикасы өте қызыты. Себебі мұнда әдеби
мәселелерге ... ... ... ... ... тілші қызметін
атқарып жүргенде, ол бекерден ... ... ...... ... – деп атамаған. Жазушы өзін тілші деп көп рет айтқан ... да оның ... ... ... әрі ... ... үзілістерімен,
Хемингуэй журналист әрі публицист ретінде үзбей белсенді атсалысып отырды.
Көптеген ... ... ... сол уақытта Хемингуэйде өзінің
әдеби ... ... ... ... ... ... кеткен
бетте 17-жасар жас жазушы Эрнест, өзінің ... ... және ... ... ... ... ... Канзас-Ситиге кетіп қалады. Ол онда
«Казас-Сити Стар» деп аталатын жергілікті газет ... ... ... ... – ол көп ... жасаған жоқ, тек жарты жыл ғана
еңбек етті. Бұл қызмет, ол үшін үлкен ... ... ... көп ... бұл өте жақсы мектеп болды. Ол бұл қызметін үлкен ризашылығымен
есіне алып отырды, ... сол ... «тек жәй ... ... ... ... өзі айтатын. Сөйтіп ол Италия соғысында болып келеді.
Кейіннен ауыр жарақаттанып, бірнеше айлар госпитальдарда ... ... оның ... ... жас журналисттің қалыптасуы туралы оның
жинақтарында айтылып кеткен. Сонымен қатар Францияда да, Испанияда да ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер болады. Ол Парижға
«Дейли Стар» газетінде шет елдің тілшісі ретінде ... ... ... ... ... ... болды. Екі жыл ішінде 1922 және ... ол, ... ... ... ... Греция, Болгария, Германия,
Испания, Швейцария жерлерінде болған. Ол ... ... ... ... ... соны ... ... отырған.
Осы кезде оның «Американская богема в Париже» деп аталатын очеркі орын
алады. Және одан басқа ... ... Рене ... жазылған «Батуала»
романы Гонкурлық жүлдесі ... ... Онда ... ... қарым-қатынасын көрсетеді. Романның рецензиясына көңіл бөлетін
нәрсе ол әдебиеттегі жазушының жоғары деңгейдегі шеберлігі және ... ... ... сезімін білдіре алуы: «Оны оқып біткеннен кейін,
сіз өзіңізді Батуало сияқты сезінесіз, міне ... бұл ... ... өте ... ... ... осы ... саласына келгеннен
басталды. Ал, Хемингуэйдің жалпы өміріне қатты әсер қалдырған ... ... ... ... гректердің әскерлерінің құлдырауын өз көзімен
көріп, грек халқының Фракидегі қайғылы ... ... ... бәрі ... әсер ... Көп ... кейін ол: «Я помню, как я вернулся ... ... ... с ... разбитым сердцем и в Париже ... ... ли я ... всю свою ... ... ... что-нибудь
с этим, или стать писателем. И я решил, ... как ... ... и всю свою ... ... так ... как смогу». Міне осы –
кілт қоғамдық әрі шығармашылық жазушының ешқайда ауыстырмайтын ... ... «На ... воде» сияқты очерктері бар. Испаниядағы соғыс
біткеннен кейін Э.Хемингуэйдің “По ком ... ... деп ... романы
шықты. Ондағы басты кейіпкер американ, өз бетінше Испанияға фашизмге қарсы
барады. К.М.Симоновқа жазған ... ... ... деп түсіндірген
«После испанский войны я должен был писать немедленно, потому что я знал,
что ... ... ... ... и ... что ... ... қабілеті шын мәнісінде оның өзінің шеберлігін ... ... әрең ... 1939 жылы ... ... ... соғыс
болады, мұнда Германия Кеңес Үкіметіне шабуыл ... Сол ... ол ... ... бақылап қарайды. Бұл оның К.М.Симоновқа жазған хатынан
білуге болады.
Э.Хэмингуэй өзін ең бірінше жазушы екенін ұмытпай, ... ... оның ... ... ... ... Біле тұра оның оның жан
дүниесінде ... ... ... күш ... Сол ... ол сөз ... ... бітті, осныдай ауыр жылдарды жазушы оңайшылықпен ұмыта қоймады.
Модан 1948 жылы оның «Қош бол ... атты т.б. ... ... шыға
бастады. Суреткердің осыдан кейін бірталай шығармалары, әңгімелер жинағы
көптеп шықты. Оның «Крылья над Африкой», «Дома», «Мистер и ... ... под ... ... ... джентельмены!», «У нас в
Мичигане» т.б. көптеген әңгімелері жарыққа шықты. ... бұл ... ... әр ... ... әр ... ... түрлі оқиғаларды
суреттеп жазған. Және де бұл ... ... ... ... ... оның шығармаларын күрделі әрі философиялық
тұрғыда қарастырылған.
Мысалы қысқа мынадай шығармасы «В ... ... – онда ... было ... ... отдать своих мертвых детей. Иногда
они держали их на руках по шесть ... ни за что не ... ... не могли поделать», ары қарай: «Трудно забыть набережную Смирны.
Чего только не плавало в ее ... ... в ... я ... до того,
что такое снилось мне по ночам. Рожавшие женщины – это было не так ... ... с ... ... А ... ... что так мало их умирло. Их просто накрывали чем нибудь ... Они ... ... в ... темный угал трюма и там
рожали».
Ал бала ... ... ... «Индейский поселок» атты
әңгімесінде анық берілген: ... на ... ... лежала молодая
индианка. Она мучилась родами уже ... ... Все ... поселка
собрались возле нее. Мужчины ушли подальше: они сидели и ... в ... ... где не было ... ее ... Міне осындай оқиғалары бұл
шығармада суреттелген. Осындай әңгімелерді қазақ ... ... ... ... орыс ... аудару оңайға соқпады.
Ал жазушының көлемді әрі ... «Шал мен ... ... ... ... көптегн аудармашылар жоғары баға берген.
Бұл ... ... дәл ... ... ... ... ... аудармасынан көре аламыз.
Сол сияқты «Қош бол, майдан» атты Э.Хемингуэйдің көлемді ... ... ... шеберлігін атап өтсек, қателеспейміз. Ол
түпнұсқаның мағынасын түсініп және белгілі бір ... жеке ... ... ... аша ... ... аудармашыларымыздың бірі.
Бұл шығарманы аудару барысында, аудармашы нақтылықты өте орынды
пайдаланған. ... ... ... ... сөздерін
қолданған, әрине бұл қателікке жатпайды.
Келесі айтатын аудармашы, әрі ... ... ... осы
Э.Хемингуэйдің әңгімелерін повестерін ... ... бұл ... ... тау” повесінің аудармасы сәтсіз шыққан. ... ... ... ... ... бе, әлде, тілді
білмегендіктен бе, жалпы аудармада ... ... ... әрі
бұрмалауылар, сөздерді тастап кету көп ... ... ... ... ... ... ... аударма
саласына көп еңбектері де бар, ... ... ... біз аударма арқылы; бүкіл біздің әдебиетіміз, мәдениетіміз,
техника жағы да, ... ... ... осы сатылы аударма арқылы байланысып
отыр. Себебі қай елдің, қай жердің салт-дәстүрі мен ... ... ... үшін ең ... ... ... ... Сол аударма арқылы біз
ел-елді, жер-жерді танимыз. Сондықтан «Өзге тілдің бәрін біл, өз ... деп ... ... ... бұл ана тілі ... ... ... Бірақ көп тіл білген жақсы ғой! Тіпті Канаданың атақты ... ... ... ... ... что вы ... быть ... только
потому, что вы знаете два языка, это все равно что считать, что ... ... на ... ... потому, что у вас две руки».
Аударма біздің ана ... ... ... ... дүниетану
өрісімізді ұлғайтады. Аудармашы жеке сөздерге балама іздеу арқылы ... ... ... ... ... ішіндегі асыл сөз байлаықтарын
шебер пайдалануға тырысады.
Орыс ... ... ... осы ... әдебиет жаңа Европа ... ... ... ... ... және ... әдебилікті айыра білу талғамының өсуі
үшін айтарлықтай рөл атқарған. Сол себептен тарихи-әдеби шығармалар аударма
әдебиетке барынша көп көңіл ... ғана ... бір ... ... /56, ... ісінде аянбай тер төгетін таланттар да бар. Аудармашылықты
таза шығармашылық жұмыс деп ... ... ... ... бұл ... оңай дүние еместігіне көз жеткізеді. «Аударма – ...... ... Жақсы аударманы оқу сол туындымен өз ... әсер ... Тілі ... ... ... де ... үйлесімді, көркем мәтіндерінің мағыналық тұтастығы ... ... ... ... ... ... Өзге ... аударылған
дүние өз ұлтыңның төлтумасындай қабылданады. Көркем шығармашылық саласында
жақсы аударма – аудармашылықтың жетістігі ғана ... ... да ... ... ... тән биік өнер. К.Чуковскчий «Биік өнер» деп
жайдан жай ... ... ... ... ... ... ... қиындығын сезінген дарын ғана түсіне алады. Әлем әдебиетінің
асыл мұраларының, ... ... бір ... ... ... сәтті
аударылуы сол елдің ұлттық рухани қазынасын ... асыл ... ... Көркем аударма шығармасында түпнұсқа мәтінінің ... ... ... сөйлемдер, жалпы стиль құрылымының ... ... ... ... жиі ... «Дәл емес дәлдік»
мәселесі төңірегінде де айтыс тындауда. ... ... бір ... ... ... ... ... жақсы, сапалы аудармалар да аз емес.
Ол аудармалар шығармашылық табыс қана емес, аударма үлгісі саналады.
Осымен біз ... ... ... әрі ... аудармасымен таныстық. Жазылу ерекшеліктеріне түрлі пікірлер
айтылғанның, әрі ұлы жазушының үлкен мұрасына салыстырмалы түрде ... ... ... – ол ... әдебиетінің асыл мұрасы.
Э.Хемингуэй өзі американдық жазушысы бола тұра, Франция ... ... ... ... одан ... қала жоқ деп есептеген.
Жазушы өте көп бітпеген шығармаларын тастап кеткен, олармдың көбісі
түрлі дүкендерге таратып жіберген. ... ... үшін ұлы ... тілінде шыққан кітабын тауып оқудың өзі бір ғанибет.
Рухани қазынамызға асыл мұра ... ... өз ... Хемингуэй теңсіздік орын ... шет ... ... ізгілікті, кәдімгі шын мәнісіндегі биік ... ... ... ... ... ... ақ, адал ... деген жазушы бар болса осы ... ... ... ... ... Н. Э. Хемингуэйдің Парижде өткен ғұмыры// Жұлдыз 5
2005ж
2. Hemingway. The writer as Artist by Carlos Baker – ... ... ... ... ... 1974- 459c.
4. Анастасьев Н. Творчество Э.Хемингуэя М. Просвещения. 1981, 110c.
5. З.А.Мукашева, Евразия 2005, 3
6. Грибанов Б. ... ... ... И. Для читателя современника. М., 1968,с.37.
8. Ю.Я.Лидский. Творчество Э.Хемингуэя. Киев., “Наука Думка”, 1978 с.350
9. Симонов К. Сегодня и ... ... ... ... аударма тәжірибесі, Алматы, “Қазақ Университеті”
2005, 178б.
11. Hemingway E. The Old Man and the sea.1952, p.256.
12. Е.Калашникова. ... ... ... ... и ... 1986.- 656c.
13. Хемингуэй Э. Шал мен ... ... ... ... ... ... тануға кіріспе. Алматы: “Қазақ Университеті”,
2004,- 214б.
15. Waldmeir J. ... Hominem: ... Religion of Man, ... ... ... of Critical Essays, p.161.
16. Harada K. The Marline and Shark: A note on “The Old Man and ... In: ... and His Critics, ... Spiller R.E. The Cycle of American ... New York, ... Backman M. ... E. The Matador and the ... In:
Hemingway and His Critics, p. 258.
19. Baker C. Hemingway E. The writer as Artist, 1955, ... ... ... and ... London e.a., 1957, ... Young Ph. E. ... p. 127.
22. Burhans C.S. Ir. “The Old Man and the sea”: ... Tragic ... Man. – In: ... and His Critics, ... Anderson D.D. Ernest ... the voice of an Era.- “Personalist”,
1966, April, p.247.
24. Sanderson S. ... ... ... В. ... и его ... ... “Новое время”, 1955, 37,
c.28.
26. Дробышевский В. Непобедимый. О ... ... ... и ... 1956, 5, ... Львов С. Реплика критику Владиславу Дробышевскому. “Звезда”, 1956, 8,
c.200.
28. Мендельсон М. Современный американский ... ... ... И. ... ... ... Geismar M. American Moderns, ... Grebstein Sh.N.Hemingway’s Graft. London,Amsterdam, 1973,p.445.
32. Baker C. E.Hemingway. A life Story,p.550.
33. Ә.С.Тарақов. ... ... және ... ... ... ... Жас ... “Адам ұстанымы” мақала.Алматы,2003,4 желтоқсан
35. Қазақ әдебиеті. “Аударма мәдениетін көтере берейік” мақала.Алматы,
1958.17 ... ... A Farewell to ... ... Э. Қош бол, ... ... ... 1979.-312б
38. Әуезов М. Көркем аударманың кейбір теориялық мәселелері // Уақыт және
әдебиет. Алматы,1962.
39. Талжанов С. Аударма және қазақ әдебиетінің ... ... ... Ә. ... қазына.Алматы: Жазушы, 1987.- 232б.
41. Левый И. Искусство перевода.М.:Худ.лит.,1971.
42. ... Н. ... ... ... ... ... Алпыспаев Қ.., Қазыбек Г. Қазақ аудармасының теориясы мен
тәжірибесі.Алматы: Қазақ Университеті, 2001.
44. Ә.С.Тарақов Аударма ... жіне ... ... ... ... З. ... ... дәнекері // Қазақ аударма өнері
жайлы ойлар.Алматы:Қазақстан,1977.-147б.
46. Әбуталиев Н. Хемингуэй Э. Килиманджаро – қарлы тау.Повестер мен
әңгімелер. Алматы: Жазушы, 1977.
47. Хасанов Б. ...... ... ... ... ... ... Halliday E.M. Hemingway’s Ambiguity: Symbolism and Irony. In:
Hemingway E. A Collection of Critical Essays, p.63.
49. Frohock W.M. ... to This Ground, Dallas, 1961, ... Young Ph. Ernest ... ... Moloney M. F. Ernest ... The Missing Third ... In:
Hemingway and His Critics, p. 180.
52. Carpenter F. I. Hemingway Achieves the Fifth ... 1955. ... and His Critics, p. ... Засурский Я. Американская литература XX века, ... ... М. ... ... ... с. ... ... Э. Старый газетчик пишет..: М.: Прогресс, 1983.
56. Чернышевский Н. Г. ... ... соч. Т.4.- М.: ... 1948.- ... ... Я.Н. Э. Хемингуэй. Репортажи. М.: 1969. – 202c.
ЭРНЕСТ ХЕМИНГУЭЙ
НОБЕЛЬ СЫЙЛЫҒЫН АЛАРДАҒЫ СӨЗІ.
Осынау ... ... ... ... - ... ұлы ... ... жақсы хабардар кез – ... ... оны ... ... деп қана қабылдамақ. Ал, әлгіндегі ұлыларды
бұл жерде ... ... ... жоқ – осы ... ... ... ... мен ... қарай,
олардың тізімін өздері ойша ... ... ... ... ... ... ... егжей-тегжейлі жеткізу
үшін, мен өз елімнің ... осы ... сөз ... ... ... емес деп есептеймін. Адам бірдеңе ... ... ... ... назарына ілікпей қалатын ... ... және ... одан ... ... ... емес; бірақ ерте
ме, кеш пе, уақыт өте келе әлгі ... ... ... ... түседі де, міне осылардан, ... ... ... ... ... - оның ... бойы өмір ... немесе естен шығып, біржола ұмытылатындығы ... ... түсі ... жазушының өмірі жаңғыздықта
өтеді. Жазушылар ... ... оны осы ... ара тұра ... ... мүмкін, бірақ жазушының жұмысы сапасын ... ... ... ... ... – ақ, ... ... болып шыға келеді және ... – көп ... ... зиян ... Өйткені, туындыны ол оңаша жалғыз өзі ... ол ... ... ... ... ... онда фәли ... мәңгілік күресін күн сайын көз алдынан ... ... Оның ... шаруасы болуға тиіс.
Нағыз ... үшін оның әр бәр жаңа ... ... ... жетпес ... ... ... ... ... басы
болуға керек. Ол әрқашан өзіне дейін ... ... ... ... ... ешкімнің қолынан ... ... ... ... Тек сонда ғана, егер жолы бола ... ... қол ... ... ... жасау үшін бар болғаны өзіңе дейінгілер ... және өте ... ... жәйттерді жаңаша жазып шығу ғана
керек болса, онда бұл – ... оңай ... ... еді. Бізде
бұрынғы кездерде, дәл ... ұлы ... көп ... осы заманның жазушысы кісі зиялы жетпес ... ... тірі жан ... және енді қол үшін бере ... ... ... ... ... ... отыр.
Міне, өйдеп-бүйдеп тұрып мен де тым көп ... ... ... бар ... ... оның бәрін ежіктеп, езіп отырып алмауы
керек, жазу керек.
Тағы да ... ... ...

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай жолы романындағы антропонимдер38 бет
Бір фазалы синусоидалы тоқтың электр тізбегі9 бет
12 жылдық білім беруге көшудегі эксперименттік іс әрекеттерді ұйымдастыру5 бет
12 жылдық білімге көшу жағдайында балаларды психологиялық тестілеу арқылы дамыту мен түзетудің маңызы10 бет
12 жылдық жалпы орта білім беруге көшудің негіздемесі9 бет
12 жылдық жалпы орта білім беруге көшудің негіздемесі туралы7 бет
1941-45 жылдардағы қанды майдан13 бет
1941-45 жылдардағы қанды майдан туралы18 бет
1970 – 1990 жылдардағы Қазақстандағы көші – қон процестерінің тарихы46 бет
VI-XII Көшпенділер мәдениеті200 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь