Баспа ісіндегі бәсекеге қабілеттілікті арттыру жолдары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.5 бет

Негізгі бөлім
I тарау Баспа ісіндегі бәсеке күресінің маңызы
1.1 Кітап бизнесіндегі бәсекелестік . дамыған елдер тәжірибесі негізінде ... ... .6.14 бет
1.2 Отандық баспа бизнесіндегі келеңсіздіктер ... ... ... ... ... ... ..14.21 бет
1.3 Бәсекеге қабілеттік факторының «сұраныс.ұсыныс» механизіміне тигізер ықпалы ... ...21.29 бет

II тарау Отандық кітап өнімдерінің бәсеке қабілеттігін арттыру жолдары
2.1 Бәсеке қабілеттілік . Қазақстан экономикасының беталыс бағыты ... ... .30.36 бет
2.2 Қазақ баспалары арасындағы бәсекелестікті арттырудың негізгі тетіктері ... 36.44 бет

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45.47 бет
Сілтемелер көрсеткіші ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..48.49 бет
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... .50 бет
        
        Журналистика факультеті
Баспа ісі және редакциялау кафедрасы
Б І Т І Р У Ж Ұ М Ы С Ы
Баспа ісіндегі бәсекеге ... ... ... ... бөлім
I тарау
Баспа ісіндегі бәсеке күресінің маңызы
1. Кітап бизнесіндегі бәсекелестік – дамыған елдер
тәжірибесі
негізінде..............................................................
....6-14 бет
2. Отандық баспа бизнесіндегі
келеңсіздіктер..........................14-21 бет
3. Бәсекеге қабілеттік ... ... ... бет
II тарау
Отандық кітап өнімдерінің бәсеке қабілеттігін арттыру жолдары
2.1 Бәсеке қабілеттілік – Қазақстан экономикасының
беталыс
бағыты.................................................................
........30-36 бет
2.2 Қазақ баспалары ... ... ... ... ... көрсеткіші..........................................48-49
бет
Пайдаланған әдебиеттер тізімі.................................50 бет
Кіріспе
Қазақ прозасының алыбы Мұхтар Әуезовтің жазушы мен оқырман арасындағы
алтын ... ... ... ... ... ... ... ашық
хат» мақаласында былай деп түйгені бар: «Ежелден жазу заңы – әрбір жазушы
өзіне лайықты оқушы табу керек. ... ... ... әдебиет болам десе,
сол оқушының ауданын үлкейту керек. Сондықтан жазушының міндеті: ол ... нені ... ... рухы бар, соны ұғып алу һәм ... лайықтап
сөзін жазу [1]». Арада ғасырға жуық уақыт өткенде сол Әуезовтердің ұрпағы –
біздің алдымызда сол айтылған «оқушының неге ... нені ... рухы бар» ... ... ... ... ... қырын
зерттейтін мамандарға, соған қатысты мемлекет қамқорлығына деген мұқтаждық
туып отыр. Ондағы мақсат – кітап ... ... ... ... өнім шығаруына жол ашу.
Американың экономисі, ғалым Т. Питерс экономика тарихына арналған бір
зерттеуінде былай деп жазыпты: «Соғыстан ... ... ... ... ... адам ... ... қалғандай әсерде
болды. Оның негізгі себебі, халықаралық экономикалық байланыстың үзілуінен
болса керек. ... ... ... үзіліп, өндіргіш күштердің
қуатын салыстыратын еш балама таба алмаған ... өнім ... ... өнімдерінің сапасы кейін кетіп, бәсеке ... ... ... еді [2]» деп, ... ... қызметін атқаратындығын айтқан.
Капиталистік қоғам жағдайында кітап ... де ... ... кітап баспадан шыққасын, өзге баспалардың өнімінен басымдығын
дәлелдеп, өтімді тауар бола алуы ... Бұл орта – ... ... ... ... – өнімдердің еркін бәсекеге түсіп, өз тұтынушысына жету
арнасы болса, бәсеке дегеніміз не? ... – өнім ... мен оны ... әрі ... ... ... ... жағдайлары үшін тауар
өндірушілер мен сатушылар арасындағы бәсеке [3]». Міне, ... ... ... осы ... ... ... – тауардың бәсекелес рынок талаптарына, тұтынушы
мұқтаждығына өзге ... ... ... ... басым болуы.
Кітаптың бәсекеге қабілеттігі сол өнімді шығаратын өзге ... ... ... өте ... ... ... салыстырмалы түрде
анықталады. Бұл ретте, бәсекелестік тек кітап емес, тұтас өндіріс саласын
ілгерілету ... ел ... ... ... ... – елулікке ұмтылу мұраты ел
үшін елеулі сын, жауапты қадам. Бұған батыл бет алу үшін ... де ... ... парыз болмақ. Мұратқа жетуіміз ең алдымен көп
оқитын, ... ... ... ... ел ... тікелей байланысты.
Көзі ашық, көңілі ояу қауым, өркениетке бет алған ел алдымен ... ... ... ... өзін-өзі танытуы керек-ақ. Оқитын ел ... ... ... ... түп ... ... ... жүргізілген бағыты – отандық кітап шығару ... ... ... ... ондағы тосқауыл, кедергілерді анықтау
болатын. Олай болса, бітіру жұмысымның мақсаты – ... ... ... ... ... ... шетелдік әріптестерінің
тәжірибесі негізінде Қазақстан ... ... ... ... ... тұрғыда жүйелеу. ... ... ... ... ... жүргізілмейтіндіктен, бұл тақырыпты
зерттеу қиынға ... ... ... ... өгіз ... алға жылжып
келеді. Соңғы үш жылда қағаз бен картон 138 пайызға ... ... ... елеулі ілгерілеушілік байқалып, жылдық өсім 128,8 ... ... Бұл ... кітаптар мен кітапшалар шығару 2 еседен астамға,
газеттер мен журналдар шығару 2,2 есе ... ... бәрі ... сайын
ашық бола түскен ел рыногындағы қатал бәсеке жағдайында қалыптасып отыр ... ... осы баяу ... ... да ... ... ... тенденциясын белгілеуге болады. Осы тоқтамды негізге
алып мен «Аруна», ... ... ... «ЭкономикС» (кітап
таратушы компания), «Қазақ университеті» баспаларының өз ... ... ... ... ... оқырман сұранысын анықтау, шығарған
кітаптарын жарнамалау, бір сөзбен бәсекеге қабілетті болу үшін ... ... ... түрлі ақпарат көздеріндегі мәліметтерге жүгініп
және баспа басшыларымен ... ... ... Одан өзге ... ... ... де осы ... қатысты пікірін жұптап
бердім.
Бәсекелестік – өндіргіш күштер арасындағы өнім шығару тұрғысындағы
қарым-қатынасының шиеленіскен формасы. Біздің ... ол ... ... отырғандығының себебі, біздің баспалар шығарып жатқан кітаптар
баспаның қаржылай алға ... еш ... ... отыр. Кітап өзін-өзі
коммерциялық тұрғыда ақтай алуы (оған жіберілген қаржыны қайтара алуы) үшін
оның таралымы кем дегенде 3000 ... ... ... ... ... жатқан
кітаптардың орташа таралымы 7000. Осы көрсеткіштің арқасында ... ... ... ... дамып отыр. Демек кітап бизнесіндегі таралым
мен баспаның қаржылық әлеуетінің өзара байланыста болатынын есте ... ... ел ... шығатын кітаптардың ең көп деген таралымы
5000, ал елде жалпы саны 12 000 ... бар. ... әлгі ... ... ... кітапханаларға бір-бірден таратып бергенге ... ғой. ... ... ... ... біртұтас шоғырынан
туып отыр. Айтар болсақ, өзіне тиесілі капитал аз болғандықтан, білгір
мамандар ... ... ... ... ... ... болады. Кітап таратуға
қолайлы орындардың жалдау бағасы жоғары болғандықтан, аудандық, ... ... ... мен ... саны аз болады. Соған
негізделіп, таралымның да ... ... Бұл өз ... ... ... қаламақының себепкері; дарынды авторлар, редактор, тәржімашы алдына
кесе-көлденеңдеп жататын кедергіге айналады. Осы ... ... ... ... үшін ... ... мен ... дүкен басшыларына жолыққан
едім. Ол жөнінде жұмыс барысында кеңінен айтылады. ... ... ... аздығының себептерін және оған мемлекет ... ... ... ... ... Ресейдің «Полиграфист и издатель», «Книжное обозрение»,
«Книжное дело» салалық журналдарындағы ... мен ... ... ... ... (мысалы, «Арыс») интернеттегі
сайттарына сүйене ... ... ... ... ... ісіндегі бәсекеге қабілеттілікті арттыру
жолдары» тақырыбының өзектілігі – баспалар арасындағы ... ... ... ... ... талғамына икемделуіне ... өнім ... сол ... ... ... қабілетті 50 ел
қатарына кіруі жолындағы шағын ізденіс. Екіншіден, кітап – ... ... ... ал ... ...... өрлеудің кепілі. Жұмыс барысында
қазақ мәдениетінің бір бөлігіне айналуға тиіс, қара үзер кітап шығарудың
теориялық ... ... ... құрлымы: жұмыс: «Баспа ісіндегі бәсеке күресінің
маңызы» және ... ... ... ... ... ... ... екі үлкен тараудан тұрады. ... ... айту ... ... ... ... бөлінді. Жұмыс соңында пайдаланылған
әдебиеттер мен ... ... ... ... ісіндегі бәсеке күресінің маңызы
4. Кітап бизнесіндегі бәсекелестік – ... ... ... ісіндегі бәсекелестіктің негізгі бағыты – баспа өнімдерін жылдам
тарату, бәсекелестерден оза шабу үшін ... ... ... ... ... бәсекелестік алаңында жұмыс істемеуі – отандық
кітап шығару ісін ... ... ... ... Сол ... капиталистік
қоғамға әбден бейім Еуропа, ... ... ... бизнесіндегі
бәсекелестік жағдайды сипаттауды жөн санадым. Бір айта ... ... ... ... бәсекелестігін қарастырғанда мен тек жекелеген
баспалардың тактикаларына тоқталмай, кітап ... ... ... ... ... жағын, қолдау саясатын да қамтыдым.
Жоғарыда баспалар жұмысына кедергі келтіріп отырған бір ... ... ... ... құн ... ... ... Бұл салықтың мәні –
кітаптың өзіндік құнының үстіне 16 пайыз көлемінде ақша ... ... одан ... ... ... ... ... Мысалы, 500 теңгелік
кітабыңызға 32 теңге ҚҚС ретінде салынады.
Еуропа елдерінде арнайы төмен жарнамен несие беретін банктер ... ... ... ... ... жеңілдетілген несиелер ... ... ... ... 20 ... төмен несие жоқ.
Біздегі кітап дүкендерінде сатылып жатқан кітаптардың көбі Ресейден
әкелінгенін білеміз. Заманында пайда ... жаңа ... ... мен ... шығармасын іздегенде оларсыз іс тағы бітпейді. Алайын десең,
кітаптардың ... удай ... ... Неге ... ғой, оның сыры ... ... ... бағаға көлікке және кедендік құжаттарға кеткен шығын
мөлшері қосылады, оның ... ... заңы ... 16 пайыздық қосымша
құн салығы салынады, оның үстіне Ресей заңы бойынша, (Ресей ... ... ... құн салығы тағы қосылады. Нәтижесінде кітаптың өз бағасы,
көлік-кеден шығынына қоса, 26 ... ... ... құн ... ... ... ... кітап дүкендеріндегі ресейлік кітаптардың қымбат
болатыны осыдан. Кітап шығару ісіндегі бәсекелестік ... ... ... ... неше есе көп ... ... ... болады. Сол себепті,
үкімет ол кітаптардың ... неше ... ... құн ... күш салу ... ... басынан бастап Ресей кітапқа деген қосымша құн ... және ... ... ... 20 пайыз етіп бекіткенде,
дүкендердегі кітап бағасы 1,5 есеге қымбаттаған. ... ... ... ... ... ... ... саясат екенін хабарландыруға
бадырайтып жазып қойған. Салыстыру арқылы байқалғаны, 2002 жылдың алғашқы
жарты жылдығында сатылған кітаптың мөлшері ... ... ... 3
есе төмендеді [5]. Осы болмашы салықтың өзін ... ... келе ... ... ... ... қарсылық танытып отыр. «Ресейдегі баспа
өнімін ... ... ... Баспасөзді реттеудің ұлттық
кеңесі (НКСП) ықпалымен ... ... тобы РФ ... ... ... салық саясатын жетілдіру жөнінде ұсыныс тастады. Алдағы үш
жылға бюджет жобасын ... ... ... үміт ... ... Баспа
өнімдері мен мерзімді басылымдарға салынып отырған салық ... ... ... мен ... ... мен тұтынушыларға ауыр жүк болып
тұрғанын айтып, Қосымша құн ... ... ... ... ... Баспаханадан тартып оқырманға дейінгі аралықтағы іс-шараларға
салынатын ҚҚС – 10 пайыз ... ... деп ... Олар 2008 ... ... ... ... атқарушы билік назарға алар деген
ойда.
Кітап пен оқырман арасына қамал орнатып тастаған басшылық сол ... ... ... құн ... ... 10 пайызға қайта түсірді.
Қазір Ресей кітап рыногындағы алпауыт ...... ... ... ... ... ... комбинатын иемденген,
«Издательство АСТ», «Дрофа», «ОЛМА-Пресс», «ЭКСМО» деген ... ... ... және ... алып ... ... ұсақ баспалардың
бәсекелестік күресінің тәртібін бұзып, оларға жұтылып кету ... ... ... ел ... ... ... құн ... мүлде алып
тастады. Мысалы, Финляндияда қосымша құн салығының ... ... ... мөлшері 22 пайыз болса, кітап өнімдеріне салынатыны ... ... ... Мәдениетін ойлаған елдер осылай етіп отыр. Оның үстіне
ҚҚС түсетін пайда ... ... ... ... ... ... ... айтқан: «Мемлекет кітапқа қатысты пошталық, кедендік және ... ... ... ... ... ... ... деген
қосымша құн салығынан түсетін пайда – тиын ғана! Ал кітап шығарушылар мен
полиграфистерге ол үлкен ... ... ... ... кітап рыногын
бәсеке күресте аяғынан шалып, кейін тартып отыр. Оны жеңу үшін ... мен ... ... өз ... ... ... ... баспа рыногы мемлекеттік реттеуге мұқтаж болып отыр.
Мемлекеттік ... мен ... ... екі ... ... ...
мемлекет монополистердің құқығын шектеп, шағын кәсіптің тынысын кеңейту
арқылы бәсекелестікті арттырса, ...... ... ... толық өзі шешіп отырады.» [7]
Баспалардың жұмысын кейін тартатын қосымша құн салығын ... ... ... ... ... жолмен мемлекет мүлкін иемденіп, кейін
алпауытқа айналғандардың қаржысын елдегі кітап ісінің көп ... ... ... ... ... ... еді. Ол механизмнің балама
үлгісін қолданушы ел – Англия.
1980 жылы М. Тэтчер үкіметі жасаған ... ... елде ... ... орнады. Соның салдарын дұрыс бағытқа бұру үшін 1997
жылы ағылшын үкіметі Windfall ... ... ... мәні ... барысында түрлі жолдармен мол материалдық игілікті иемденген
тұлғалар мемлекетке өз табысының 23 пайызын бір рет ... ... ... қолданып, мемлекет бюджетіне 5,2 млрд. фунт ақша ... ... осы ... ... ... болсақ, еліміздегі кітап шығару
ісінің етегінен кейін тартып тұрған көп ... ... ... ... ... ... ... құрлысын жүргізуге болар еді.
Бұл салықтың енгізілуі тек әлеуметтік мәселені шешіп қоймай, қоғам алдында
жасалған әділетсіздік үшін қарапайым халыққа қайтарылған ... ... ... өнімдерінің бәсекеге қабілеттігін арттыру мақсатында баспалар өз
тарапынан өнімнің түрлі формаларын шығаратын да тактикасы бар. Мәселен,
кітаптың электрондық үлгісіне қоса, бүгінде ол ... ... ... ... қоса сатады. Алғаш рет 1975 жылы Боготэ қаласындағы
Дэвид Сэнчео Жулиаоның ... ... ... ... ... ...... бастап радиоқойылымдар болды. Есте болса,
қазақ радиосының қорында да Шерхан Мұртаза, Әзілхан ... ... ... ... Ал енді сол ... жасалу
технологиясы негізінде есту құралдарына жазылып, таратылатын аудиокітаптар
әлемнің озық дамыған елдерде 30 аталым бойынша шығарылады. ... ... ... ... 70 ... авторына бөлініп беріліп
отырады. Жалпы әлемдік кітап нарығында аудиокітаптардың 40 пайызы
аудиокассета, қалғандары диск және өзге де ... ... ... [9]. Біздің Қазақстанның кітап дүкендері мен сауда орындарын
аралағанда, бірер Құран сүрелері мен Абайдың қара сөздерінен өзге
аудиокітап көре алмадым. Онда бұл ... ... ... шығару ісінің бәсекеге
қабілетті болуына үлес қосып жатыр деп айта алмаймын.
Енді электронды кітап шығару ісіне көшейін. Әлемдік деңгейдегі ... Inc», «Barnes & Noble Inc» және ... Corp» ... ... ... ... жаңа технологияларды қолдануда алдыңғы қатарда.
«Forrester Research» электронды ... ... ... ... ... жеткенін хабарлаған. «Consumer Book Buying ... ... ... Weekly» ... үшін ... нәтижесі электронды кітап адамзат өмірінен ... ... ала ... екен [10]. ... ... кітап сатуға бейімделген
Arcadia.ru. мен Ozon, Bolero электрондық дүкендері бар. Дегенмен, ... 1-2 ... ғана ... ... санатына енеді екен.
2003 жылы ресей кітап дүкендерінің қатары «Суперкнига» интернет-дүкенімен
толықты. Бұл дүкен ... ... ... ... «Москва»,
«Слово» және тағы бірнеше баспаны өнімдерін электрондық торап шеңберінде
сатумен айналысады. Интернет-портал қызметкерлері тұтынушыларының ... үн ... жиі ... ... ... [11]екен. Бұл –
аталған баспалар үшін біріншіден, өнім таратудың төте жолы ... ... ... ... ... ... қызметкерлерінің
деректері бойынша баспа қай өніміне басымдық беру, қай ... ... ... ... ... ... ... шыдас беретін өнімдері
сұрыпталып шығады.
20-ғасырда америкалықтар тысқы мұқабасы жұмсақ қағаздан ... ...... ... ... ... ... әлемдік рыногындағы
өндіріс айналымының 30 пайызын құрайды. Оның ...... ... ... кітаптан 1,5 есе арзандығында.
Өнертапқыштар шоғырланған Америкада кітаптың тағы бір үлгісі ... ол – ... ... ... ... дайджест
ұғымының кітапқа қатысы қанша десек, кітап ісінде де ... ... ... ... – мәтіні қысқартылған кітап. ... ... ... ... 8 бет, Диккенздің «Крошка
Дорритін» 6 бет етіп шығарып берген. Кітап рыногын жаңа ... ... ... енді ... мазмұнының өзегін құрап тұрған ... ғана бір ауыз ... ... бере ... ... ... – шығарманың мазмұнын жалпылама білгісі келетін ... ... ... ... ... ұсынып, өздері жаңадан еш ... де, тың ... ... ... пайдаға кенелу. «Қор
биржасынан екі миллион ... ... ... ... 4 млн. ... «Шарасыз арулар» 2,5 млн. данамен жарық көріп, әлемдік бестселлерге
айналған. Бүгінде ... ... ... ... ... денсаулық сақтау саласындағы кітаптары таралымы,
өтімдігі жағынан шашасына шаң жұқтырмайды.
Кітапты тарату топтарына ... ... 15 млн. ... ... ... барысында орныққан заңдылық бойынша ... 1 ... ... келу ... Ендеше Қазақстанда 1500 кітап дүкені
болуы керек.
Қазір кітап рыногында «автор – баспагер – көтерме сауда нүктесі – ... ... ... байланыс жүйесіз, эпизордық сипатта. Мәдениетте
баға нарығы заңынан құндылықтар заңы биік тұруы керек. Себебі олар ... ... соң, ... ... ... ... ... президент
Б.Ельцин өте дұрыс шешті. Ол 208 ... ... ... ... демонополияландырды. Сөйтті де заманауи талаптарға сай жұмыс
істейтін ... ... ... «Дом ... на ... ... на Марксистской» және өзге де кітап дүкендерінің ірге ... ... ... ... ... ...... сауда
үйінің сөрелерінде 100 000 ресейлік, 15 000 шетелдік кітап және өзге ... 35 000 ... ... 25 000 ... ... екен. «Библио-
глобус» сауда үйіне күніне 10 000 тұтынушы бас сұғады. 1992 жылдан ... дана өнім ... www. ... ru ... да бар.
Ал олардың ішінен айналымға шыға алмағанын, нарық тілімен айтқанда
бәсекеге қабілетсіз болғандарын Мәскеу мэрі Лужков Арбаттағы ... ... ... 38 ... тұратын тораптың құрамына қосып жіберді. Қазір
ол торапта 1800 адам жұмыс істейді. Торап арқылы жыл ... 25 млн. ... ... Мәскеу қаласында ұсақты-кішілі 1800 кітап дүкені бар.
Кеңес Одағы тарағалы бері Ресей ... 15 000 ... ... 6000 ... ... өнімін шығаратын баспаның 300-і ереже бекітетін
үстемшіл фирма. Негізінен, баспалар Мәскеу мен ... ... ... ... ... нысанына айналдыруға келгенде, Ресейден
үйренеріміз – көп. Мәселен, Ресейде ... ... ... ... ... айналдырған. Бұл – авторлардың ысылуына, ... ... ... алға ... жол ашады. Сайыс қорытындысында
жеңімпаз баспаға «ұлттық бестселлер» ... ... Әр ... ... ... жарық көріп, сиясы кеппеген шығармалар ғаламторлық long-list
электрондық ... ... ... ... ... ... идеялық-мазмұндық болмысы дара, коммерциялық тұрғыда өтімді
кітаптарды шығарудың төте жолын ... ... ... ... ... ... ... тактикасына орын берейін. Баспаның ... ... ... ... ... 400-ге жуық ... өткізіп тұрады. Ол – ... 64 ... ... ... ... қосып, тек оқырманның ғана
емес, барлық орыс халқының көкейіндегі рухани ахуалға алаң ... ... ... «5» ... бағамен жарнама жасайды. Әрі басқосуда ... ... ішкі ... ... ... енгізу қажеттігін
түсіндірсе, баспагерлер ол мазмұнға қандай лайық формалар бар ... ... ... ... толықтырып, оңтайлы деген тоқтамға
келеді.
Жарнаманың өзге ...... ... ... газетке
берілген жарияланымдарға келгенде, баспалар өзара «жиендік» ... ... ... біздің баспа жарнаманы өзгелердікіне ұқсамайтын 3
арна бойынша жүргізеді. Олар:
1. Электрондық тұсаукесер және өз ... ... ... ... Бұл бір қарағанда жарнама еместей көрінеді. Бірақ ол
баспа өнімдерін жылжытудың бір жолы. Беделі мен кәсіби ... ... ... әріптестік орнату – баспа өнімдерінің
үздіксіз сұранысын қамтамасыз етеді.
3. Нарыққа өту кезеңiнде ... ... ... өзгерiстерге
ұшырайды, ондағы ... ... ... ... тұтыныстарын
қанағаттандыруға және баспа мен тұтынушының арақатынасы неғұрлым ұзақ сипат
алуына арналады [12].
Ресейде ... ... ... ... ... ... ... қағаздың 86 пайызын, газеттік қағаздың 95 ... 8 ... ... бар. Бұл сала ... ... ... 70 ... экспортқа шығарылады. Әлемдік
қағаз экспорты бойынша Ресейдің үлес ... 10 ... ... ... ... ... ... 250 млн. доллар бар ... ... ... ... 30 цифрлік баспахананы қолданысқа
қосып, ТМД елдерінен алда келе жатқанымен, ... ... ... ... ... ... Германияда полиграфия өндірісіне кадрларды 300-
ден аса оқу орындары даярлайды. Мұның өзін немістер аздық көріп отыр. ... ... ... оқу ... ... ... ... де сын
көтермейтін деңгейде. Әсіресе, компьютерлік дизайн, ... ... ... ... бояу ... ... ... қанық білімі
бар мамандар өте аз.
Кадр саясатына келгенде де, бізде кітап саласының анық ... әлі бет ... ... ... ... ... түйткілдер
қаншама.
АҚШ-та кітап жазу үшін “Writing for money” (табыс үшін ... guide” ... ... деп аталатын басшылық кітаптарды сатып
алып, жақсы, өтімді кітап жазудың ұйымдастырушылық және ... ... Онда ... бірге шығарма құрлымы мен дұрыс ... ... ... ... мен колледждерде жазушылық ... ... да бар. Алты ... бір ... ... аралықты
қамтиды, ақысы 100 доллардан жоғары. Сонымен ... ... ... одан арғы ... ... ... Бір ғана басылымның таралымы
аса ... ... ... оған ... ... ... ... қиын. Сол үшін автор баспа саласынан әріптестер табуға ұмтылады.
Шетелде ... ... ... бар. Олар ... ... жағдайды бес
саусағындай біледі. Агент кітапты бір көргеннен оған жұмсалған автор еңбегі
мен жалпы редакциялық ... ... ... оның ... ... ... ... жасалған келісім-шарт негізінде әдеби агент, әдетте,
авторлық қаламақының 10 ... ... ... ... ... түбегейлі сараптайды да, сол тақырып
бойынша жарық көрген кітаптарды ескере отырып, өзіндік ... ... ... ... ... ... қабілеттігін қамтамасыз ететін келесі фактор –
жарнама. Кітап жарнамасын да агент шешеді. Шебер ... ... ... ... 50 пайыз, кейде тіпті 100 пайыз серпін береді.
Шетел баспалары кітапқа жазылған ... да ... ... етудің бір
көзі деп қарайды. Атағы жер жарған, ... ... ... ... ... ... кітапқа қатысты қоғам пікірінің орнығуына ықпал етеді.
Одан кейін кітап тарату тораптарына: дүкендер, ... ... ... ... әуежай нүктелері, тіпті дәріханаларға жеткізіледі.
Тарату тораптары пайыздық түсімге жұмыс істейді. Олар ... ... ... ... ... ... байланыста болады. Соның
арқасында сұранысқа ... үн ... ... ... ... ... немесе кері қайтарып отырады. Автор алғашқы 5000 дана ... 1 ... 7-10 ... ... 5000 данадан 20 пайыз, одан кейінгі
5000-нан 25 пайызға дейін ақша алып отырады.
Андрей Ильницкидің айтуына қарағанда, ... ... ... ... ... ... сатылғанда 3 рубль, ал автор әрі кеткенде 2 рубль
пайда көреді екен. Ал ... және ... ... дүкендері
дүкеннің орналасқан орнына байланысты кітап бағасын әркелкі етіп белгілейді
екен. Ондағы ...... ... үшін де ақы алу. ... ... ... ғана емес, таратушы да сондай пайдаға кенеледі.
Мәскеу қаласында 270, ресейліктер «солтүстік ... деп атап ... ... ... 220 кітап дүкен бар. 4,5 млн. халқы бар ... бір ... ... ... 20 000 ... ... ... жыл сайын «Жыл кітабы» ... ... ... ... «Жыл ... «Жыл ... «Орыс әдебиеті» (жаңа әдебиет
жасампазы), «Күзгі хризантема» (орыс тіліне үздік аударылған шығармалар),
«Humanitas» ... ... және ... ... ... ... және басты жүлде «Жыл кітабы» бойынша бәйге
жариялайды [13]. ... ... ісі ... ... ... ... ... бар. Электрондық сайтында берген мәліметтеріне қарағанда, ол
басылым: авқпараттық және сараптамалық сипаттағы ... ... ... мен ... ... ... ... кітап рыногы мен
маркетинг тәжірибесіне ... ... ... ... ... мол
мағлұмат, алуан түрлі анықтамалық ақпарат береді. Журналдың қазіргі бас
редакторы Морозовский А. М. ... ... төл ... бар. Осы ... мұрындық болып, Ресей Федерациясында жыл сайын «ең
ірі 100 Ресей баспасы» ... ... ... ... ... негізінде 1997 жылдан бері жариялап келеді. ... ... ... ... ... бермей келеді.
Биыл солтүстіктегі көршіміз Ресей ... және ... ... ... ... 2005-2007 (осы жылдың алғашқы
тоқсаны) жылдардағы іс-шараларының қорытындысы және оның негізінде 2008-
2010 жылдары жүргізілетін ... ... ... ... ... мәселелер айтылды.
Ресейде 1000 адамға шаққанда 2005 жылы 4770 дана кітап пен кітапша,
2006 жылы 4818 дана ... ... 2007 ... көрсеткіші 4886 дана
болар деген үмітте. 2007 жылы кітап шығару ісіне мемлекет тарапынан ... ... ... 2008 жылы 4921 млн, 2009 жылы 4955 млн, 2010 жылы ... ... Алға ... ... ... үшін басқарма Ресейде «Кітап
рыногының интеллектуалдық, тәрбиелік, мәдени қуатын арттыру және ... ... құру және оның ... ... ... ету» ... 2006-2010 жылдарға ... ... ... ... ... Осы ... 2007 жылы 174 млн., 2008,
2009, 2010 жылдары да әр жылға 174 млн. ... бөлу ... ... ... ... ... бар ... және кәсіби әдеби шығармашылықты
қолдау;
– Балалар мен жасөспірімдерге арналған ... ... ... ... Ресейдің халықаралық көрмелер мен жәрмеңкелерге ... ... орыс ... орыс ... мен ... шетелдердегі мәртебесін
күшейту;
– Кітап шығару ісінің ақпараттық технологияларын модернизациялау.
Роспечаттің 2007 жылға белгілеген жалпы ... 62,9 млн. ... ... ... ... ... ... қаншалық қамқорлық
жасайтынын осыдан-ақ көруге болады.
Кітап шығару ... PR-ға ... ... озық ... де ... ... болады. Биылғы жыл халықаралық саяси аренада Франция
президентін сайлаумен айшықталғаны есімізде. Бұл ... ... ... ... соқпай кетпепті. Сайлау алды компаниясы аясында қарсыластар өзге PR
шараларды айтпағанда, өздері жайлы кітап шығару ... ... ... ... ... ... шығарылған кітаптар қалың оқырман
үшін ел тізгінін ұстайтын азамат жайлы қанық дерек көзі ... ... Олай ... Николя Саркози «Біргеміз» кітабын жалпы саны
145 000 таралыммен шығарған болса, ... ... ... оның 115 000
данасы сатылып, «Көркем саналмайтын әдебиет» ... ... ... ... ... тізімінің басына бір-ақ шығыпты. Оның
басты бәсекелесі Сегулен Руайяльдің де «Дәл қазір» кітабы сатылу ... ... ... ... Ал ... үміткер Франсуа ... ... ... ... есе ... Дамыған елдердегі
бұл тенденцияны – кітаптың насихаттық қуатымен байланыстыруға болады.
Енді ... жеке бір ... ... ... талдап көрелік.
Бүгінде әлемдік кітап өндірісінде алпауытқа айналған, 85 жылдық тарихы бар,
15 елде өкілеттігі ... ... ... ... ... ... жылдық табысы 2 млн. долларды құрайды.
Аталған баспа тәжірибесіне жүгінсек, ол әлем оқырмандарының назарына
ілінген «Гарри Поттер» хикаят ... ... ... ... ... оны
жарнамалау, насихаттауға миллиондаған доллар жұмсаған. Баспаның бір басшысы
Кэрол Кнут ... ... ... ... жоба ... ... болжай білу керек. Кітаптың тұтас өмірлігі содан басталады,
маркетингтік компаниясы ойластырылады, кітапты насихаттау ... ... ... тартылады. Неше данасы сатылуы мүмкін екенін ... ... ... ... ... ... ... кейін ғана
кітаптар дүкен сөрелеріне түседі. Дүкен ... ... ... ... керек. [16]», – депті.
Кітап бизнесінің келесі бір көп қолданылмайтын бағыты – «кітап+объект
(зат)», мәселен, дәптер, қалам секілді қосымша сыйлық ... беру ... ... сатып алушыны қызықтыруға болады. ... ... жай, ... шығарған кітаптардың көпшілігі осы күні кітаптарын электрондық
нұсқасымен қоса ... ... ... ... ... басқаруға өткен ғасырдың
басында бейімделді. Ол елдерде маркетинг пен ... ... ... Өзге ... ... қойғанда, кітап-тауарын бәсекеге қабілетті
етудің барлық шаралары ғылыми ... ... ... ... ... ... ... ол елдерде кітап шығару саласы, ... ... ... ... ... үлкен бизнес.
2. Отандық баспа бизнесіндегі келеңсіздіктер
Қазақстан баспалары арасындағы бәсекелестіктің төмен ... ...... ... ... ... тарихи жағдайы. Жоспарлы
экономика тәртібімен өмір сүрген ... ... ... әр ... ... өзі ... керек дегенде біраз тұралап қалды. Біріншіден, қазіргі
баспалардың да, ол қарайтын комитеттің де ... ... ... ... ... ... ... қоғамның даму заңдылығын
жете түсінген мамандар өндіріске бармайынша, ... ... ... ... деу ... Ал ... осы ... дейін
үстемдік құрған идеологияның баспа ісі де тартты. Жекешелендіру кезінде
жіберілген көп ... мен ... ... ... өзара
әділ бәсекелесуіне мүмкіндік бермеуде.
Біздің қоғамда өткен кезеңнен мирас ретінде қалып қойған: өндірістегі
монополиялық жағдай ... ... ... ... нарықта тауар
өндірушінің үстемдігі, билігі орын алып, бұл тауар өндірудің ... ... және ... ... ... ... кедергі
келтіруіне және тауар молшылығына жол бермей, маркетинг концепциясына
материалдық негіз жасауды ... ... ... ... және ... министрі болған Мұхтар Құл-Мұхаммед
жөнінде тәуелсіз «Эпоха» ... «ол кісі өз ... ... ... алуы ... Егер ... болса, тізгініндегі баспахана,
автокомбинат, кітап дүкендері жүйесінен бас тартып, өзге ... ... ... ... ... тапсырыс үшін әділ бәсекеге түсіп, таза
баспа қызметімен айналыссын. Ал егер ол ... ... ... ... ... ... профильді емес активтерінен бас ... ... ... ... ... мен ... ... әкімшіліктер, кітапханалар, оқу орындары мен ... ... өз ... ... ... ... көрсетіп отыр [17]»
деп жазғаны бар. Қалай болғанда, еркін бәсекелестік болу үшін монополия мен
«көрінбейтін қолдардың» өндіріске ... ... ... уақытқа дейін
қадағалағаны дұрыс деп санаймын. Жеке ... ашу ... ... ... ... ... ... несие алу, жалға ғимарат алу дегендерге
көп уақыт, қажыр, таныс-тамыр керек екенін осы күні ... ... бәрі ... ... ... осы ... ... өз қадағалауына
алып, баспалар арасында бәсекелестіктің «заңды» жүруін қамтамасыз еткені ... ... ... үшін өте ... ... ... ... пен оқырманның арасын жақындататын ... ... ... ... ... ... түп ... жойылды. Ауылдарды
қойып, аудан орталықтарынан арнайы кітап дүкендерін ... ... ... ... ... ... ... Сөзімізге дәлел болу үшін
келтіре кетейік, Мигрян, Хантингтон секілді теорияларын әлем мойындаған
ғалымдар ... жаңа ... мен ... ... ... демократиялық қоғамға өту үшін алдымен «басқарылатын
демократия» мектебінен өту керек дегенді ... Ол ... ... ... ... ... қиындықтарын жеңіл өткеруге жағдай жасайды ... ... ... ... ... ... кейінгі өтпелі кезеңді
бастан кешіріп отырған ... ... да ... ... ... ... тұр. Ол қалай жүзеге асады?
Осы күні экономикамыздың даму жағдайында жұмыс істеп отырған басты үш
сектор: мемлекеттік, қоғамдық және жеке ... ... ... ... ... ... ... араласу деңгейі. Қарсылық танытайық десек,
жекеменшік сектор өрістеуі үшін оған ... мен ... ... ... Бұл ... ... ... өз орнын табуына жәрдем
жасайтын мемлекет кепілі немесе төте әдіс.
Айтылған дәйегімізге қатысты балама тәсілді ұсынып ... ... ... ... Германия, Франция киноиндустриясында бір
жазылмаған заңдылық бар. Ол ... ... ... ... ... нәр ... ... құндылықтар негізінде жасалған кинолардың
басымыздан кешіріп отырған бұқаралық ... ... ... ...... Сол ... ел басшылығы киноны екі ... бірі – ... ... ... ал ...... ... Франция басшылары өз ұрпағы ұлтының тарихы мен әдебиетінен ... үшін 10 ... ... ... 1 кассалық (әдетте, атыс-шабыс,
қырғын-жойқын сипаттағы) фильм түсіріп ... ... кино ... ... өзі таба ... қоғамның барша субъектілерінің қажеттілігін толық
өтеп отырады [19].
Міне, осы механизмді кітап индустриясына да ... ... ... біраз оңалар еді. Бірақ, бізде шығып жатқан кітаптардың ... ... ... деген айдар таға аласың? Таралымы 2000-ға
зорға жететін көркем туындыларды ма, әлде 100-300 таралыммен шығатын ғылыми
еңбектерді ме? ... ... ... ... ... мен авторының
«даңқымен» өтіп жатқан: Паоло Коэльоның «Захир» романының таралымы – ... Алон ... ... ... Бога» романының таралымы – 100
000, және «Код да ... ... ...... Бұл кітаптардан
түсетін пайда импортерлердің қалтасына кетеді. Ал біз ... ... ... ... орап ... береміз. Ол аздай, мәдениет пен
тарих, әдебиет пен ... ... ... ... кітаптар
(негізінен, ғылыми монографиялар мен зерттеулер) барған сайын ... енді ... ... алмасқанда із-түзсіз жоғалып кетудің аз алдында
тұр. Таралымы – 300-дің айналасы. Мысал қажет болса, ... ... ... саласы бойынша Қайрат Сақтың «Ұлттық сана ұйтқысы» және
Құдайберген Тұрсынның ... ... ... ... ... ... 300 ... шықты?! 300 кітап – Кітап
палатасы, Ұлттық кітапхана ... ... ... ... ... бір ... ... әзер жететін кітап. Кітап
дүкендерінде жоқ, ... – қат, ... енді бір бес ... ... ол
кітаптар ізім-қайым табылмайтын болады. Олардың ... ... ... басуға болады. Бірақ қазір пәлен кітап қайта ... ... ... ... ... ... дегендер Әзілхан
Нұршайықовтың «Махаббат, ... мол ... ... Иманғазинаның
«Тауқымет» романдарынан кейін қазақ кітап ... сап ... ... үш жылда мемлекет түгелдей мәдениетімізге, оның ішінде кітап
шығару ісіне де қамқорлық ... ... ... ... Бұл шара
«Мәдени мұра» бағдарламасы деген ... ... ... ... ... 16 сала бойынша кітап шығарылды. ... ... 15 ... ... ... ... Жұбанов,
Латиф Хамиди мен И.Шуховтарға кітаптар шығарылды. 2006 жылғы мемлекеттік
тапсырысты қанағаттандыру үшін ... ... яғни ... ... 30 ... көбірек бөлінді. «Мәдени мұра» бағдарламасы аясында
шығып жатқан кітаптардың 75 ... ... ... ... тапсырыс
бойынша 9 337 бетті құрайтын 429 аталым кітап шықты[20]
Аталған бағдарлама аясында шығарылатын кітаптарға өткізілген тендерге
қатысып, қаражат алып, кітап шығару үшін ел ... ... ... ...... баспалары арасындағы бәсекенің ең ілкі формасы. Мемлекеттік
тендер кезінде тендерге ... ... ... бір сала ... әдебиеттерінің сапасы, мазмұны, санитарлық нормаға сәйкестігі,
баспа ... ... ... ... ... ... көз ... – ел баспалары оқырманның назары үшін
күреспейді, ... ... ... ... ... ұту үшін ... көрініс табады.
Біз кітап шығару ісін заман талабына сай модернизациялауды мақсат
тұтқасын, баспалар шығаратын өнімдердің өзара бәсекелестігін қамтамасыз
ететін маркетингтік шараларды тыс айнала ... ... ... ... ... ... саясат теория жүзінде маркетинг
талаптарынан тым қашық.
Маркетингтің бір ...... ... ... жөніндегі ақпаратпен
қамтамасыз ету. Кәсіпкер қай саланы таңдамасын, ол міндетті ... тап ... Сол ... ... ... ... ... Мұның бәрі баспа ісінің бір бөлігі. Бәсекелестік ортаны ... ... ... ... ... мәселесі, рынокты сегменттеу, баға саясаты
және тарату каналдары бойынша негізгі бәсекелестерін анықтау;
➢ Бәсекелестердің стратегиясы мен ... ... ... ... анықтау;
➢ Бәсекелес баспалардың ұйымдастырушылық құрылымы мен қаржылық ахуалы
жөнінде ақпарат алуға тырысу;
➢ Баға құрау және ... ... ... ... ... ... бәсекелестер әсіресе, маркетингтік делдалдар қолданатын
тарату арналарын зерттеу.
Бәсекелестік ортаны зерттеудің дұрыс та нәтижелі жүргізілген ... ... ... сату мен одан ... пайданың көлемін арттырады.
Бәсекелес баспалардың өнімдерін: авторлар ұжымын басылымдардың тақырыбы мен
проблематикасы, олардың ғылыми ... ... ... ... ... ... аса маңызды. Баспаның ... ... осал және ... тұстарын білу арқылы сіз өз өніміңізді бағалай
аласыз. ... – баға ... әділ ... Көптеген баспалар
бәсекелестерінің мұқабаны дизайнерлік безендіруін, терімнің ... ... ... жапсырманы пайдаланудың тың жолдарын
еншілеп алып жатады.
Бәсекелестерді ... ... ... ... өз ... қажет бағытқа, анағұрлым тиімді етіп қайта құруға мүмкіндік
береді. Осы арқылы басты ... ... ... ... ... құралдарды да тиімді жолға қоюға көмектеседі.
Зерттеудің негізгі нысаны – ... ... ... ... ... ... ... және көркем
безендірілуін күшейту.
Маркетингтік зерттеулер мына мәселелердің ... ашып ... ... ... ... және зерттеу – сату көлемі, реализация шарты,
баға деңгейі потенциалды ... ... ...... ... ету ... ... мүмкіндіктерін және
баға құру стратегиясын зерттеу; 3. Тарату торабын зерттеу, ... ... ... ... анықтау.
Бәсекелестерді зерттеу рынокта өз баспаңыздың қадамдарын дұрыс жолға
салу, мүмкін болса, бәсекелестермен ұжымдасуды ... Осы ... ... үлес ... анық ... өмір ... ... орта мынадай негізі элементтерден құралған
күрделі құрылым: біріншісі – ... ...... жұмыс күші,
баспа және техникалық материалдар, кітап шығаруға арналған жобалар, көтерме
сатушыларды қамтитын ресурстар рыногы; екіншісі – ... ... ... ... өз ... құратын тұлғаларды маркетингтің ішкі ортасына жатқыза
алады. Ал сыртқы ортаны ресурстар рыногына ... бар ... ... ... да ... ... ... есебінде жүрген. Кәсіпкер бастамақ
ісі жөнінде молынан ақпарат жинауға тырысады. Жекеменшік өндіріс ретінде
баспа да өзге ... ... ... ... өз өнімдерін
тұтынушысына жылдам жеткізуге тырысады. Өнімді ... сату ... Егер ... ... заңдарына бағынбаса өнімді өндіру мен ... ... ... ... ... ... ... анықтау
үшін: маркетингтік зерттеу дегеніміз – баспа жұмысындағы іркілістерді
мүмкіндігінше болдырмаудың ... ... ... ... ... ... ... ішкі әлеуеті – зерттеу нысаны. Зерттеу жалпы ғылыми және
сараптамалық-болжау әдістері бойынша жүргізіледі. ... ... ... және ... ... ... ... және өзге де
ақпарат көздерінен алынады.
Қазір Қазақстан дағдарыстан ... ... ... ... ... ... экономикалық реформалардағы Қазақстанның
көшбасшылығы ТМД ... ... ... ... ... ... ... таңдап алуында деп санайды, олар-күшті президенттік билік
және оған қосымша шапшаң да ... ... ... айту ... ... жүргізуге тура келді. Бұл тік сатылы күшті биліксіз
табысқа жете ... ... ... осы ... тәуелсіз мемлекетімізді құру мен нығайтуға, экономика
мен саяси өмірдегі реформалардың нақты да ... ... ... ... ішкі ... ... кепілдік берді. Сол кезеңде парламенттік
басқару түрі мен ... ... ... ... ... ... және саяси реформалар дағдарысына душар болатыны түсінікті
еді. Өз ... аса ... ... ... ... ... жас ... бұл бейберекеттік пен тоқыраушылыққа апарып соқтырмай
қоймайтын еді.
Солай бола тұра, мемлекеттік қамқоршылдықтан ... ... ... жеделдете көшу тек халыққа ғана емес, мемлекеттік аппараттың
үлкен бөлігі үшін де өте жайлы шаралар бола ... ... ... ... ... ... ... үшін жанға батарлық тәсілдермен
шешілді. Кейде сондай және басқадай қадамдардың қажеттігін ... ... ... ... ... ... қысым жасауға да тура келді.
Кейде өмірдегі жүргізілген өзгерістер үшін жеке ... ... ... тура келді. Осының барлығы да «бәрі ретінде келер», реформалар ... ... ... деп күтуге уақыттың жоқтығынан еді. Ондай
жағдайда біз ... де – не ... не ... ... ... талапқа сай кітап – үш айдан үш жыл ішінде өз ... ... Егер бұл ... ... ол ... ... ... болмағаны.
Кітаптың өтпеуіне шарықтап кететін бағасы да аз әсер етпейді. Баспагер
Тұрлығазы Дуанбек біздің сөзімізді ... ... ... ... ... ... ... десем, тасымалы арқаңа аяздай батады. ... ... жүк 700 ... ... Әлгі бес ... жеті ... сонда
әр кітап 700 теңгеге тоқтайды. Және бір ... ... Біз бір ... ... ... оны дүкенге жеткізсек, дүкен оған 40 пайыз қосады.
Осыдан келіп кітап ... 500-600 ... ... көтеріліп кетеді. [22]».
Міне, баспалар шығарған кітаптардың ... ... ... ... ... ... түгел қамти алмаған кітаптың сапалы-
сапасыз екенін қалай анықтаймыз, кітап ... ...... емес
пе? Өзге елдерді баспалар өз кітабын пойызбен, ... ... ... ... – кітап шығару ғана. Ал оны тарату мәселесі ... ... ... ... дистрибьюторлық торап атауға
боларлық бір ғана ... ... ... ... ... ... айналысады. Ол жағын «Академкітап» кітап ... ... ... ... ... ... шығарда өз мақсатын айқындап алғаны
абзал. Мәселен, жоғарыда айтқан «ЭкономикС» ... ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде, ол өз
бәсекелестерінен осы қырымен ерекшеленді.
Мақсатты функция белгілі бір ... ... ... ... ... мақсатпен өзектес келеді. Мысалға, әу баста ... тек қана ... ... шығаруға маманданған болса, ол өнер, сәулет, дизаиннан
иллюстрацияланған альбом, кітаптар шығара алады.
Баспа міндетін ... ... және ол ... ... ... ... ... жұмысшының инттеллектуалдық мүмкіндігі мен
психологиялық бейіміне қарай белгілі бір моральдық және ... ... ... ... ... ... ұзақ уақытқа арналып белгіленеді.
Баспа міндетінің мазмұнына кім ықпал етеді? Алдымен ... ... ... ... ... кәсіпкерлер. Алдымен ... оның ... ... ... ... де кем түспейді,
сонымен бірге сыртқы (геосаяси, әлеуметтік, экономикалық, ... ... да ... ... ... жалпы (тұтас мекеме үшін) және ... ... жеке ... ... ... және ... көрсетіледі.
Тиянақталған мақсат ең алдымен, кәсіптің ... ... ... ... ... белгілеуге, нақты бір бағытқа күш салуға,
бөлімшелер мен қызметтің мәнін ашуға тиіс. ... ... ол ... ... ... қонымды, жүзеге асырушылар үшін қолда бар материалдық және
адами ресурстарға шақталғаны ... ... ... ... ... істейтін жұмысшы бейіміне сай,
кітап рыногындағы ... ... ... ... қол жеткізу
негізінде, ұсыныс пен ... ... қол ... ... соған
негізделіп құрылады.
Алайда менеджер баспаның ... ... ... ... ... жоспарлау кезеңіне ойысатын уақыт туады. Егер де мақсат ... ... ... дәл ... ... ... жұмысшыларын қызықтыра
алмаса, жұмысты жоспарлау және оны орындауға керек құралдарды таңдау, ... ... мен ... ... мүмкін емес.
Келесі бір баспай кетуге ... ...... авторларын
материалдық қамту мәселесі. Қаламақы, жалпы ... ... ... ... ... ... да мәз ... «Кеңес
өкіметі тұсында жазушы стажы тырнақалды шығармасы ... ... ... ... де, ... бір пайыздан үстеме қосу белгіленген. Соның
нәтижесінде, жазушылар зейнетақыны басқалардан 40-50 ... ... ... 1998 ... ... туралы" Заң жазушылардың бұл артықшылығын
жойып жіберді.
Зейнеткер ... ... ... күн ... ... ... жай-күйі қандай? Соны да бір еске алайықшы. Жас ... ... ... ... ... екінші
бастықтарынан басқаларының айлықтары 25-27 мың ... ... ... ... Иманғали Тасмағамбетовтың мәлімдемесіне қарағанда, Оңтүстік
астанада өткен 2005 жылы ... ... ... 47 мың теңге болған. Ал
жазушылардың зейнетақысы 15 мың ... асып ... ... ... [23] деп, бір ... өте ... ... шығару саласының иек артатыны – ... ... ...... өзіне бірдеңенің жетіспейтін іштей түйсінуі.
Адамдардың мұқтаждықтары әрқилы, әрі қарама-қайшылықты болып ... ... ... ... өз ... ... ... жеке
бастық және тамақ ішу, киіну, өз ... ... ... ... ... қатар әсерлену, сүйіспеншілік,
сыйластық секілді рухани мұқтаждықтар – адам табиғатынан туындайтыны аян.
Бұлардың адамзатпен бірге жасайтынын ... ... ... ... ... оны ... тарату ісіндегі келеңсіздіктер ұзақ тәжірибе
барысында шешілетіні түсінікті.
Мемлекетті нығайту міндетін шешу ... ... ... ... мыналар кедергі [24]: 1. Қазақстан экономикасының әлемдік
экономикалық жүйемен ... ... 2. Жеке ... ... ... ... меншік иелерінің құқығын ... ... ... 3. ... ... тыс ... 4.
Нарықтық қоғамның негізгі тетігіндегі тұлғалар ... ... ... бұл ... ... бір ... ... екіншісіне
өткен елдердің барлығында болған. «Ауруды жасырғанды, өлім ... ... ... ... ... ... тартып отырған кедергілерді
тізбектеп ... ...... Қазақстан кітап шығару ісін алға
сүйреу үшін ... ... ... ... ... алғышарт
жасау.
3. Бәсекеге қабілеттік факторының
«сұраныс-ұсыныс» механизіміне тигізер ықпалы
Кітап шығару ісіндегі бәсекеге қаблеттіліктің келесі бір ... ... ... ... ... деген сұранысты
анықтайтын ... бірі – осы ... ... ... ... ... еместей көрінгенімен, кітаптың ... бұл да ... рөл ... ... ... ... ... басымдық салатын тұсы – осы безендірілу екенін келесі
тарауларда ... ... ... ... безендірілуі – көпқырлы сипатта
болғанымен, оның біртұтас көрінісі – кітап композициясы. Композиция арқылы
оқырман кітапты қабылдайды.
Автордың өз ... ... ... дегенін дұрыстап, толық
мәнінде әдемілеп жеткізіп беру сонау қадымнан бері көнермей, таусылмай келе
жатқан игі ... ... ... ... ... ... әдемілігі, сурет, ою, нақыштарының келісті салынуы әмәнда ... биік ... ... ... ... өскендігі саналған.
Жазатын қағазы жарасымды, сапалы, қаламының ұшы шыңдаулы болмаса, бұл шебер
қолды олақ етеді, мініскердің мүмкіндіктерін ... ... ... бар мүмкіндікті сарқа пайдалана отырып,
кітап келбетіне, тұлғасына көркем бейне ... ... ... етіп ... ... ... мамандары – нағыз кітап инженерлері. Олар кітап
мазмұнын оқырманға толық мәнінде жеткізуге ат ... ... ... ... ... ... ... жұмсаулары тиіс
[25].
Кітап композициясында басы артық еш нәрсе болмауы ... ... ... ... үшін ... ету ... ... элементті ысыра
тұрып, композицияға бір көз салу керек. Егер композицияға одан еш нұқсан
келмесе, ... ...... ... ... ...... тұтастық және өзара байланыс деген
мағынаны үстейді. ... ... пен ... ... ... деп
туындының құрлымын, оны құраушы бөлшектердің байланысын, ішкі мазмұнын
айшықтайтын сыртқы болмысының ... ... ... ... үшін ... ... бірі. Оны ішкі, ... деп ... ол ... ... ... анықталады. Композиция ... ... ... емес, ол бөлшектердің белгілі бір мақсат
бойынша бірігіп, бір идеяға тұтасып, тұщымды мән ... ... ... ... тысқы мазмұны, оған қажет материалдық игіліктердің қолда
бар болуына да ... Бұл енді ... ... ... полиграфия саласындағы көшбасшы “Қазақстан ... ... ... қағаз өнімі тәулігіне 100 тоннаны құрап отыр.
Алайда ол баспа өнімдері емес, сусын, косметика, сүт ... ... ... ... ... де осы ... өткір тақырыбына айналды. 2004 жылдан бастап
Қазақстан республикасы ТМД ... ... ... ... ... кітап
тарату мен баспаханалар аясындағы бірлестік бойынша Мемлекетаралық кеңесте
төрағалық етіп ... ... ... өткен халықаралық көрмеде күн
тәртібіне қойылған болатын. Онда отандық полиграфияның осал тұстары ... ... ... жаңа ... озық ... ... тұр. ... өркениетке ұмтылған мемлекет атаулы жанталаса
жарақтанып жатқан ... ... ... істейтін құрылғылар атымен жоқ. Бұл
реттегі ... ... ... ... айтудың өзі ұят.
Екіншіден, баспаханалардан көзге түсерліктей өзгеріс байқау ... Сол ... ... қалпы. Мұның себебін олардың заманауи технологияларды игеріп
үлгермегенімен түсіну керек. Тіпті еліміздегі ең ірі деген ... ... ... ... ... ... ... ұмтылыс та
төмен. Тек бірқатар баспалардың кітап өнімдерінің көркем ... ... ... ... ... ... ... Үшіншіден,
полиграфиялық материалдар шығаруда ешқандай жаңалық жоқ ... ісі – ... екі: ... және ... аспектіден құралған
күрделі процесс. Бірінші аспекті ішкі орта жұмысын құруға – баспа өнімінің
өндірісіне ... ... ... ... ... жекелеген
элементтерімен ажырағысыз байланыста болғандықтан, оны жеткілікті ... ... ... ... ... тәжірибесі де шешуші
факторлардың бірі. Мәселен, «Білім» баспасының ... Ж. ... ... арқасында баспаның қандай шығармаларды, қандай серияларды
қолға алса, өтімді болатынын ... ... ... ... ... ...... басты мақсаттарына қатысы бар,
жүзеге асыруға экономикалық тұрғыдан тиімді деректерді жинақтауға ... ... ол өз ... ... ... ... ... арқа сүйейді. Ол бөлімдер жұмысын қадағалап, керек тұсында өзі
де араласып, ... ... ... ... ... ... мен ... шеңберін кеңейтуі керек.
Редакциялық-баспа процесіндегі келесі буын: редактор – автор. Бұл екі
шығармашылық тұлғаның өзара ... ... ... басталып,
процестің соңына дейін ... ... ... ... өңдеу, көркем безендіру, авторлық құқық пен қаламақы ... ... мен ... ... келісім-шартқа негізделеді. Егер автор
қолжазбасы өзге тілге аударылуы керек болса, аудармашыға қатысты ... ... ... ... ... арттыру, мәтінді өзгертіп
қайта басу, сондай-ақ кітапты басқа мұқабада (қатты және жұмсақ) ... ... ... ... арналған) қайта ... жағы ... ... ... тоқталсақ, редактор кітаптың,
ондағы ақпараттың жанашыры ретінде кітапты ... ... ... ... ... Бұл ... ... артылатын жауапкершілік те зор. Сол
себепті редактор ... ... қыры бар ... ... шығара
алмаймыз.
Редактордың маркетингке ықпал етуінің түрлі жолдары бар. Оның бастысы
– кітап шығаруда аппарат ... ... ... ... және баспа
өнімдерінің өз оқырманына жол ... ... ... бар тұлғалармен
биресми кездесулер ұйымдастыру. Тәжірибеден белгілі, аталғандай тілдесулер
кітаптың сатылуын ... ... ... ... ... ... келіспей қалуы мүмкін. Бір нәрсені есте ұстау керек:
қолжазбаны әсіре бағалап, оның ... көз жұма ... ... ... ... кітаптың ертеңгі тағдыры екіталай болып тұрса, иесіне қайтарып
берген абзал. Ол ... ... ... ... ... ... рынокта
жылжытудың шараларын белгілеуде шешуші болып табылады. Демек, кітап
өтімділігін бағалауда кітап ... да рөлі ... ... аса
маңызды.
Баспа ішінде кітап таратушыларына ... ... ... мен ... ... кітаптың басым тұстарын,
артықшылықтарын анықтауды көздейді. Осы шараға арнап редактор өзі ... ... ... аннотация әзірлейді. Аннотация кітап мазмұнын,
қандай ... ... ... ... тиіс. Сол аралықта
шығарылмақ кітаппен мазмұндас, келешекте бәсекелестік тудырарлық ... ... ... ... ... болса, редактор өз қолынан шығып жатқан
кітаптың озық екендігін ... алуы ... ... ... ... боларлық сөздерді кітапты жарнамалаушы буындар кітапқа
арнаған компанияларына алғышарт етіп алады.
Кітапты шығару мерзімі жақындаған сайын редактор барлық ... ... ... ... ... ... ... Жобаны жүзеге асыруға бір топ адам қатысқанда, қателіктер жіберілуі:
автор немесе редактор түзетілуі, мұқаба қағазына, ... ... ... ... жарыққа шыққан соң редактор авторға авторлық экземплярларды
беруге, автордың кітабына қатысты ... ... ... ... ... ... ... рыногы дамыған баспаларда
редактор кітаптың сатылу деңгейін қадағалап, кітап тұсаукесеріне ... ... ... ... ... кезең редакциядағы кітаптың қарлығаш данасының ... ... ... ... ... ... қамтиды.
Баспа рынокта өмір сүре және оның заңдарына бағына отырып, ... ... ... мол ... ... Бұл оның ... Баспа өнімдері кітап рыногында көптеген өзге баспа өнімдерімен
бәсекеге түсуге тиісті. ТМД ... ... ... ... ... ... ... позициялары бойынша ұсыныстың сұраныстан үстемдігі
байқалған. Сол ... ... яки ... ... ... басты
тұлғаға айналды.
Кітап шығару ісінің менеджменті – баспаны нарық экономикасы жағдайында
басқару – мынадай принциптер бойынша құрылады:
Тұтынушының ... ... ... ... және ... сондай-ақ сұраныс пен баспаға пайда әкелуші ... ... ... ... қысқартып отыруға деген үздіксіз талпыныс,
рентабельділікті ... және ... ... ... жоғары нәтижелерге қол
жеткізу;
Мекеме міндеттері мен мақсаттарын кітап рыногында орнаған ... ... ... ие кітаптар, ғылыми-ақпараттық жинақ, баға, сатылым,
кітап палатасы беретін мәліметтер жүйесі жөніндегі мағлұматтардан тұратын)
ақпараттық ... ... да ... ... шығару үшін міндетті түрде
қолдану;
Баспа мамандарын тиісінше ... және оны ... ... ... ... шығару ісі – алуан да күрделі іс. Баспа ісін ... ... ... ... әдісімен басқаруға келмейді. Егер де ... ... ... мамандардың даралығын ескере отырып жүзеге
асырылғанда ғана сәтті болмақ. Бұл тиімді маркетингтің негізі.
Халықтың әлеуметтік-экономикалық жағдайы және ... ... ... ... субъектілердің құралуы мен ... ... ... маркетингтік мағлұматтардың адам мұқтажына қарай
бейімделетіні белгілі. Шындығында, маркетингтің басты ...... ... ... өндірушілерге және оны сатушыларға қызмет көрсету,
басқаша ... ең ... ... бір тауар түрін алуға ... ... ... ... ... ... дерек
мәліметтерге сәйкес өндіріс ... ... ... ... ... ... Бұған қоса, өндірілген тауарды алдын-ала анықталған
сұранысқа қарай ... ... ... ете ... сол тауарды
өндіруші мен сатушының да жоғары ... ... ... жасау қажет болады.
Кітап, газет, журнал, альбом, түрлі жарнамалық өнім (көбіне оларды
қатар алып) ... ... ... ... концерндері төл баспаханасы
болғандықтан, өздері өндіретін баспа ... ... ... ТМД ... ... ... әсіресе жекешелендіру
саясаты баспаханалардың экономикалық, ұйымдастырушылық және ... ... ... ішкі ... ... ... ... ортақ функционалдық салалар
түрінде көрініс табады:
кадрлы – өндірістік және өзге салаларды адами ресурстармен (жалдау,
әзірлеу және білігін ... ... ... ету және ... ... жалдау шарттарын қанағаттандыруға қатысты барлық міндеттерді орындау:
бухгалтерлік есеп – бұған ... ... ... ... жинау,
өңдеу және қаржылық мәліметтерді сараптаудан бастап барлық қаржылық мәселе
енеді;
ресустармен ...... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алғанынан бастап кітап ... ... ... ... ... көшу ... екі мемлекеттік
және 300 жеке меншік баспалар пайда болды. 2005 жылы 377 баспадан ... ... ... ... және ақпарат министрлігінің баспа ісі
және ... ... ... ... ... ... ... шығару жөнінде мемлекеттік саясатты жүзеге асырады.
Алайда осы ... ... ... ... ... ілесіп, бәсекелестіктің
жаңа белесіне құлаш ұруына құлықсыз екені қынжылтады. Жоғарыда айтып
отырған ... ... ... ... ... институты осы баспа
ісі және полиграфия жөніндегі комитет болуға тиіс.
Қазақстанда ... ... ... ... ... өнім шығару
талпынысы 90-жылдардың аяғында сезілді. Ал іс ... одан да кеш ... 2004 жылы ... ... басқарып отырған экономика
министрлігінде маркетинг орталығы ... 1990 жылы ... ... жөнінде қызмет көрсететін «Бриф» агенттігі ... ... ... ... ... ... бір тауар өніміне деген сұранысты
анықтау қызметін ақылы түрде осы агенттіктен алуға болады.
Нарықты ...... ... ... бағдарламасына және оның
нақты мүмкіндіктеріне сәйкес тиісті потенциалдық тұтынушыны іздестіріп ... сөз. ... ... ... нарығы» шеңберіндегі сұранысқа
жету үшін тауар өндіруші өндіріс ... мен ... ... ... ... ... да ... болуды ғана көздеп, бәсекелік күрестің
асқынып ... жол ... ... ... ... өз сегментін
сақтап қалуға ... ... ... оны ... түсу ... ... қызмет көрсетуі осы жағдайдан туындайты. Әрі ... мол ... ... ... ... ...... кітапты алдын-ала анықтауға жол ашады. Ал
кітап рыногы тек сұранысқа ие өнімдерден тұрса, ... оның ... ... болар еді. Демек кітап өнімінің бәсекеге қабілеттігі – кітап деген
сұранысты да ... ... пен ... өзара байланысы сауда жүйесі арқылы жүзеге
асады, ал сауда жүрген жерде нарық ... ... ... ... ... және баға ... ... тигізетін өзіндік әсер-ықпалы
болатыны сөзсіз. Нарық жағдайында ... ... пен ... ... тығыз байланыстылығының өзі ... ... ... ... ... ... болады.
Бүгінде базарда немесе кітап дүкендерінде ресей баспаларының
өнімдері толып тұр. Ал ... ... ... жатып қалуының себебі,
оқырманға керек кітаптар ... ... ... ... ... ... ұйымдастырады. Батыс баспагерлері тәжірибе жүзінде сұраныстарына
қарай оқырманды үлкен үш ... ... ...... ... ... оқырмандар сұранысын кең
профильді яғни әмбебап баспалар ... ... ... ... және ... әдебиеттер, түрлі жанрдағы әдеби- көркем
шығармалар, анықтамалықтар мен ... ... ... ... сұраныстары бір оқырмандар яғни бұл топтағы оқырмандарды
белгілі бір сала немесе тақырып ... ... Олар ... ... ... әуестенушілер, дін жолындағы адамдар т.б. Шет елде мұндай
оқырмандар тобына арнайы баспалар өз ... ... ... ... ... ... Батыста бұл топқа
жататын оқырмандар кітапты тікелей ... ... ... ... Баспаның
саудадағы одақтасы ретінде мекеме немесе кәсіпорын кітап ... ... ... ... – тауар тұтынушылар мұқтажының жиынтығы болса, ұсыныс – тауар
өндіру қабілетіне ие өндіріске тәуелді, сонымен қатар ... ... ... ... ... мен ... ... қорынан құралады.
Оқырман сұранысын анықтау - баспагерге өзі шығарған кітабын ертең кім
алатынын анықтау екенін айтқымыз келеді. Сондықтан батыс баспагерлері ... ... ... Олар ... сұранысын анкета, тест жүргізу арқылы
анықтап отырады. Оқырман сұранысын анықтап алғаннан ... ... ... ақпарат беру қажет, яғни алдын - ала іске асырылатын жарнамалық
шараларды жүзеге асырады [30].
Баспа өнімдерін оқырманына ... ... ... ... ... Яғни баспадан шығып жатқан өнімдерді жүйелі
түрде оқырманға ұсынып ... Шет ел ... ... екі рет ... ... бір рет ... ... отырады. Оқырман каталогтан қарап, өзіне
қажет кітапқа тапсырыс береді немесе кітап дүкендерінен сатып алады.
2. ... ... мен ... ... ... жобада
кітаптың тақырыбы, авторы, қысқаша аннотация, тиражы, бағасы, ... ... ... ... ... ... жобалар мен
листовкалар кітап дүкендеріне, ... ... ... ... көп жиналатын мәдени орындарға таратылады.
3. Кітапханаларға, кітап дүкендеріне, сауда орындары мен мекемелерге
плакаттар тарату.
4. Тапсырыс ... ... ... мен ... ... кітаптар жайлы қысқа мәліметтері бар бланкілер таратып, ... ... саны ... ... ... жинап алады.
Айтпақшы, тапсырыс бланкілерін жарнамалық ... ... ... ... ... жарық көретін кітаптың мұқабасын ірі кітап дүкендері мен
кітапханаларға жіберу. Баспадағы ... ... ... ... ... ... ... шығатын күні, бағасы көрсетіледі. Бұл
мұқабаны кітап дүкендері көрмеге және ... ... ... ... ... ... жарнама беру. Өкінішке қарай,
бүгінгі баспаларымыз жарнамалық ... ... ... ... өз ... ... да осы ... Бұл мәселені
баспагерлер қауымы да біледі, бірақ оған бара бермейді. Әрине, ... ... ... беруді баспаларымыздың қалтасы көтермеуі де мүмкін.
Мәселен, Германия баспалары ... ... ... ... 5-10 пайызын
жарнамалық жобаларға жұмсайды екен.
7. Авторлармен кездесулер ... 2007 жылы 24-26 ... ... ... ... ... салонында» орыс тілді қырғыз
жазушысы Шыңғыс ... ... ... горы» романы тұсаукесері – кітап
авторымен кездесу түрінде өткізілгенде, кездесудің сәтті ... дәл сол ... ... 2500-і ... ... ... ... [31].
Маркетингке қатысты тағы бір ұғым – қажеттілік. Қоғамның дамуына орай
адамның әлденені ... ... де ... ... береді.
Шындығында, адамның сұранысы мен әлденені қажетсінуінде шек жоқ, ... ... ... ... ... шектеулі. Тіпті табиғи байлықты
былай қойғанда, ең ақыры жеке адамның сатып алу ... өзі ... емес пе? ... адам ... аса ... ... ... алудан
бастап, өз қаржысының мөлшеріне қарай әрекет ... Ол ... ... ... ... яғни талап ету делінеді.
Демек, сатып алу қабілеті жоғары тұтынушыларды тауарлардың ... ... ... мен ... ... бар тауарлар
қанағаттандырмайды. Олар ... ... да, ... сапалы тауарларды талап
етіп отырады.
Мысалы, келесі жылда өндірілетін тауардың көлемі мен түр-түрін өткен
жылғы тауарға ... ... ... ... ... тауар
молшылығы жағдайындағы нарықтық қатынастың сенімді көрсеткіші бола алмайды.
Шын мәнінде адамдардың үнемі өзгеріп, өсіп отыратын мұқтаждықтары ... және ... ... ... жақсара түсуінің,
тұтынуға қолайлы болуын алға тартады. Ал ол ... ... ... ... ... ... жол ашады.
Маркетинг мұқтаждықты қанағатандыруды айырбастаудан бастап зерттейді.
Коммерцияға жатпайтын жүйенің маркетингі белгілі бір ұйым ... ... ... ... ... ... ... туғызу міндетіне
байланысты көрініс береді. Маркетингтің міндеттерін жүзеге асыруда белгілі
бір ... ... ... тура ... ... ... бұл ... мыналар:
нарықтық-экономикалық конъюнктураны және кәсіпорынның ... ... ... және ... ... зерттеу;
нарықты сегменттеу; өндіріс пен тауар өткізуді потенциалдық сұраныстың
өскелең талаптарына сәйкестендіріп отыру; инновациялық шараларды жүргізу.
Кітап бизнесінде (әлемдік ... ... ... игерілмей
жатқан бір бағыт – жер бетіндегі сауатсыз халықты – оқырман рыногы ретінде
қарастыру жағы. Оларға арнап әлі ... жоқ, ... ... ... ... болады. Жер шары тұрғындарының 70 пайызы ... ... ... ... ... кітаптардың тек 20 пайызы ғана басылады
екен. Қалған 80 пайызы ... ... ... ... ... ... көбінде төл баспалар жоқ. Шетелден келген кітап ұлт ... ... ... ... ... да, көптеген елдер
сауатсыздықты әліге дейін еңсере алмай ... ... бес ... ... ... ... 700 миллион кісі, Африка тұрғындарының көбі дәл
сондай. Міне ... ... ... ... ... ету жағы
әлемдік кітап рыногында қарастырылмай отырған ... ... Бұл ... де ... ... ... жағдайда өнімді бизнес болатынына
кепілдік берген. Әлемдік деңгейдегі кітап бизнесінің келесі бір даму ... ... ... ... ... бір жағынан тауар сапасы, оның техникалық
деңгейі, өзіндік қасиеті, ... ... ... ... баға шешеді.
Одан өзге факторларға мода, ұсыну қызметінің дұрыстығы, ... ... ... және сұраныстың құбылуы жатады.
«Кітап-тауардың» бәсекеге қабілетті болуы мына ... ... ... ... ... маркетинг пен жарнамалық-ақпараттық қамту;
➢ оқырман талаптарына, ... ... және ... ... ... деңгейі, авторлық қадағалау, кепілдік, сатып
алушыға берілетін кеңес;
... ... ... ... және ... ... есеп айрысу жолдары (айырбас, электрондық пошта арқылы
және өзге де);
➢ Кітаптың белгілі бір рынокта дәл ... ... ... ... Сол ... саяси-экономикалық жағдай.
II тарау
Отандық кітап өнімдерінің
бәсеке қабілеттігін арттыру ... ... ...... ... беталыс бағыты
Бүгінде Қазақстан жаңа бір секірістің, өзінің дамуындағы жаңа кезеңнің
табалдырығында тұр. Біз үшін жаңа уақыт – бұл ең ... ... ... қарқынын сақтауға мүмкіндік беретін, осындай жаңа адамдардың ... ... ... ... ... аймағында көшбасшылығын
сақтауы үшін, алдымызға асқақ міндеттер қоя алатындай және өзгелерге
қарағанда ... көп ... ... тиіс ... керек. Қазақстанның
әлемдегі бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына ... үшін дәл ... ... ... бәсекеге барынша қабілетті 50 мемлекетінің қатарына
кіру міндетін орындауға бүкіл еліміз жұмылып отырғанда, бұл ... ... ... іс-қимыл жоспарлары түзілген. Оның шешілуі
экономиканың барлық саласы мен ... ... ... ... үшін ... кадрлар керек, сол жаңартуға негіз болатын жаңа
технологиялар мен инновациялар ... Ал ... өз ... ғылым мен
білімді дамытуды талап етеді. Елдің бәсекеге ...... ... ... ... ... өз елдерінің
қабілетті де серпінді даму үстіндегі елдердің бірі ... ал ... ... да ... мақсатқа жете алатын халық екенін талай рет
дәлелдеген. Мемлекет ... өз ... ... ... қол
жеткізуге болатыны анық. Бұл жолда экономиканы жаңартуға, оған инновациялар
енгізуге қатысты барлық ... ... да ... ... ... ... шетелдік өнім берушілер үшін ... ... ... рыноктың бір бөлігіне айналдырды. Соған қарамастан, ең
жаңа технологияларды ендіруге, өндірісті халықаралық ... ... баса ... ... отырып, қатал бәсекелестік жағдайында өз
орындарын ... ... ... бизнестің жетістіктері қуантады.
Бәсекеге қабілеттілік – бұл экономиканың сапасы ғана ... ... ... ... мен ... ... ... рынокқа қажетті
өнімді өндіре білу қабілеті де [32].
Ақпаратты қоғам дәуірінде білімге және сауаттылыққа байланысты ұғымдар
терең өзгерістерге ұшырады. Ақпаратты ... ... ... ... және ... жаңа ... мен құралдары толассыз пайда
болуда[33]
Қазіргі таңда әлемдік нарыққа шығу мен ... ... ...... ... үшін ... стратегиялық міндет
болып отыр. Бұл Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің
қатарына кіру ... ... ... ... ... ... бұдан әрі дамуы ең алдымен ... мен ... ... ... ... ... ... экономикалық жағынан
тиімді жұмсалуы, өнім өндіру мен оны өткізудің, ... ... ... ... үшін тауар өндірушілер арасындағы бақталастық болуы
шарт. Бұл өндірілген өнімнің сапалылығы мен ... ... ие ... ... Осы негізде тауар нарқының құрлымын былай етіп көрсетуге
болады:
Нарық өндіріс пен ... ... ... ... ... ... тауарларға, қызметке және жұмысқа деген сұранысты қанағаттандыру
секілді міндеттерді шешеді. Өндірісті материалдық-техникалық ресурстармен
және ... ... ... ... ... береді. Тауар айналымында
инфрақұрылым мүмкіндіктерін толығымен іске қосуға мүмкіндік туғызады.
Тауар ... ... ... ... ... мақсат болса,
тауар нарығында сатып ... ... ... ... ... ... тауар нарқы субъектілерін құқықтық,
экономикалық қорғауға алып, ішкі-тысқы ... ... жол ... ... ... ... өзге елдердің) фирмаларды ығыстыру,
нарықты басып алуға, қор көздерін сатып алу, нарықтың өркендеуіне кедергі
келтіретін ... ... ... ... елдері мен Қазақстанның қазіргі замандағы дамуында нарықтың дамуы
экономикалық ортаны реттеуді институционалдық негізде жетілдіруге тәуелді
болып ... ... ... үш ... ... ... ... негізге сүйенеді. Алайда бұл арқылы нарықтық қоғамның бар мәселесі
шешілмейді. Айталық, монополистік дау ... ... ... орын ... ... ... келісім факторынсыз іс бітпейді[34].
Маркетинг нарықтық экономикасы барынша дамыған мемлекеттердің өзінде өткен
ғасырдың бірінші ... ... ... ... ... ... сала ... қалыптасты. Ұлы Жібек Жолы бойымен ... ... ... ... ... зат ... ... экономикаға
ортақ заңдылықтарына қоса, өзіндік, ұлттық ерекшеліктері ... ... өзі ... ... ... ұлттық бояу берді. Өйткені
маркетинг ... ... ... ... ... нарық
экономикасы жолына баяғыда түсіп, зор жетістіктерге қол ... ... ... үйрене отырып, олар ұзақ жолдан өтіп жеткен
биік межеге біршама қысқа мерзімде-ақ жетуді ... ... ... ... ... ... дамушы елдердің бірі.
Адамзат тіршілігіндегі әрбір жаңа кезеңнің ... тән ... ... ... ... ... қарай өсе түскен өмірлік қажеттілік
өндіру мен тұтыну арасындағы оралымдылыққа қол жеткізуді алға ... ... ... ... ... ... алып келді.
Маркетинг – соңғы уақыттардағы өндірістің және тауар қатынастарының
дамыған елдердегі ... ... ... ... ... кезінде
ең әуелі, тауар тұтынысына айрықша мән беріліп, бұл келесі кезеңде ... ... ... ... ... Сондықтан, екі аралықты,
яғни өндіру мен тұтыну процестерін байланыстыру сауда немесе тауар ... ... ... ... ... осы үш ... зерттеу мен оны
тиімді жүзеге асырып отыру – маркетингтің негізгі ... Сол ... ... ... ... ... бөлшектері ретінде жеке-
жеке зерттеп барып, сол арқылы белгілі бір ... ... ғана ... қабылдай алуымыз мүмкін.
Маркетинг – экономикалық дамудың өзекті ... ... ... ... ... уақыт талабына сәйкес келетін, әрі келешекке бағыт
сілтейтін қызмет түрі болып табылады.
Маркетинг концепциясының жаңалығы мен құндылығы сонда, ол экономиканың
негізгі ... ... ... және адам ... ... ... әрі ... қарым-қатынаста қарастыруға саяды. Ал ... ... ... және ... ... ... ... сұранысын анықтау мен олардың материалдық тұрғыдан
ынталандыру, басқару саласына қатысты қабылданатын шешімдермен қамтамасыз
ету, ... ... ... ... дәлелдеу. Қорыта
айтқанда, маркетинг – тауарға деген мұқтаждықты тауар ... ... ... ... ... ... түрі. Маркетингтің
әлеуметтік негізі – халықтың төлеу қабілетіне ... ... ... оның қалайда адам мүддесіне қатысты екені байқалады. Өндіріс
пен тауар сатуды және ... ... ... ... ... өндірілген тауарды сатумен ғана шектелмей, сол
сатылатын тауарды өндірудің тиімділігіне баса назар аударады. Олай ... ... өзі ... ... қана емес, тағы да ол – өндіріс – сауда
– тұтыну шеңберіндегі ... ... ... ... әрекет. Сонымен,
тауар өндіру, оны сату ... ... ... ал ... ...... деген сұраныстың барлығына байланысты туындайды.
Осылайша манағы айналымы шеңбер көлеміндегі өрістердің бірінсіз бірі
күн кеше алмайтындығы немесе олардың өзара ... ... ... зерттеу және басқару өзегіне айналады. Ал тәуелділік қисынға
маркетингтік тұрғыдан келгенді, адам ... тек ... ... өндірістің, тауар саудасының және экономикалық конъюнктураның, тіпті
қала берді, барлық игілік атаулының ... ... ... ... үстіндегі әрбір саланың (өндіріс, сауда жүйесі мен
сұраныс) өзіндік ... мен ... және ... ... ... ... олардың даму деңгейлері біркелкі бола
бермейді.
Міне, сол себепті келешек тенденцияларға да ... ... ... ...... ... аса мәнді жағы болып табылады.
Экономикалық басқарудың нарықтық концепциясы ретіндегі маркетинг
қазіргі даму ... ... ... ... ... ... нарық
жүйесін, тауар-ақша қарым-қатынасын, ұйымдастырушылық-техникалық кешенді,
коммерциялық жұмыстарды, өндіріс-тауар өткізу процестерін, ... ... ... ... ... және іске ... ... айналып
отыр.
Маркетингтің өндіріс пен тауар саудасын ұйымдастыру арқылы тұтынушыға
нақты ... ... ... ... ... мазмұны мынаған
саяды: сұраныс құрамы және оның өзгеру динамикасы, тұтынушылардың талғамы
мен ... ... ... де ... ... ... сұраныс талабына
сәйкес келетін мұқтаждық проблемасын шешуге қабілетті әрі ... ... ... ... ... сату ... ... жіті
бақылап отыруды қамтамасыз ету, ол үшін тұтынушыларға, сұранысқа және
нарыққа тиісті ... ... ... іске ... ... ... ... әрбір жекелеген жағдайда толықтырылып отырады.
Тауар нарығындағы бәсекенің шиеленісе түсуіне ... ... жету ... де қиындап кетеді. Сол үшін де өндіріс ... ... ... мен оны ... ... қарай бейімдеу ісін әу
бастағы мақсатты ... ... ... ... ... ... ... қадағалаумен қатар инновациялық
шараларды дер кезінде жүргізіп отыру – кәсіпорынның стратегиялық ... ... мен ... ... жағдай туғызып, бәсеке
төзімділігіне қол жеткізуге мүмкіндік береді. Ал жұмыстың ... ... ... ... ... ... мен ... банкін
қолданатын хабарландыру жүйесін ауадай қажет.
Маркетинг өзін ... ... ... зерттеуден басталады. Оған
қатысты жұмыс атаулы ... ... ... және ... ... ... отырып зерттеледі. Ең алдымен, ... ... ... ... ... ... анықтау кезінде
осы төңіректе шоғырландырылған барлық ... ... ... ... ... ... жалпы нарықтық қарым-
қатынастың ... ... ... ... ... ... ... және
олар өз әріптестерін бәсекеде жеңіп ... ... ... ... ... жасап отыруы тиіс.
Соңғы жылдары демография мен технологиялық даму ... ... ... ... ... Сондықтан тауар өткізу
тым күрделі проблемаға айналуда. Бұл тенденция әлдебір кездейсоқ ... ... ... ... ... араға уақыт салып тауар өндіру
қарқынының бәсеңдеуі әсер ететін болмаса, ол бір ... ... ал ... ... деңгейде қалыптасып келетініне байланысты проблеманы
шешу қиынға түседі.
Инновациялық саясат қашан да маркетингке қатысты ... ... ... бір ... жақын тұрады. Бұл саясат маркетингтік концепцияның
құрайтын элементтер ретінде өндіріс пен ... ... ... ... Сондай-ақ тауар сапасын жақсарту, оның жаңа үлгідегі ... жаңа ... ... ... ... ... ... отыру – инженерлік-констукциялық ... ... бет бұру ... әрекеттер инновациялың негізгі бағдарламасы
болып табылады. Бұған қоса, инновациялық шараларға ... ... ... мен ... ... ... ... өткізу мен жарнама әрекеттерін
ынталандыру ісіне жаңалық енгізу, кәсіпорынды басқаруда жаңа ... ... және т.б. ... ... стратегиясын анықтау мен кәсіпорын ... ... ... ... ... мына ... ... асыру арқылы қол жеткізуге болады: ... ... ... ... жаңа лық ... ... тұсындағы тауардың
өмірлік циклдерінің кезеңі; кәсіпорын тауарының нарықтың белгілі ... ... ... ... оның ... ... тауардың барлығы;
тауардың белгілі бір ... ... ... сатып алушылармен
тұтынушылардың талаптарына үйлесу дәрежесі; ... ... ... ... ... көрсетуге қатысты талаптардың дәрежесі; сатылған
тауарды жеткізу үшін инфрақұрлымның қажеттігі; кәсіпорынның қалыптасқан
ұйымдық ... жаңа ... сай ... жаңа ... ... ... қаржының көлемі; белгілі бір нарық сегментінде тауар ... ... ... ... ... дайындау және өндіруге жұмсалған
инвестицияның ... ... ... ... өнімге шаққандағы шығын;
кәсіпорынның тиісті технлогия, машина, құрал-жабдық, материал, шикізатпен
қамтамасыз ... ... ... жаңа ... игеру мерзімі;
кәсіпорынға қатысты тауар таңбасының ... ... бір ... т.б.
Француздың кемеңгер ойшылы Дени Дидро «Кітап оқудан тиылсақ, ой
ойлаудан да ... ... ... ... ... ақыл-ойының кемесі,
мәдениет пен руханият көпірі болғандықтан, оны ... ... ісі ... нарығындағы басқа тауарлардан өзгеше жүргізіледі.
Интернет ешқандай қашықтықтарға қарамай газет пен оқырман, радио мен
тыңдаушы, кітап пен ... ... ... әрі ... қарым қатынас
орнатуына мүмкіндік берді. Шет ... ... ... ... ... ... оқу мүмкіндігі туды. Соңғы мәліметтерге сүйенсек,
интернет желісіне қазақстандық бір баспасөз клубы, төрт ... ... жеті ... ... алты газет-журнал және баспа тіркелген.
Интернет мүмкіндіктерін қазақ баспалары да тиімді пайдалануда. ... ... ... ... ... желісінде сайттары бар. Мысалы
«Атамұра», «Алматыкітап», «Аруна» т.б. кітап ... ... ... табуға болады. Интернеттегі веб-сайттардың ішінде ерекше атауға
тұрарлығы «Алматыкітап» баспа-кітап тарату компаниясының ... ... ісі ... ... ... өткен ғасырдың екінші жартысында
пайда болған ... ... ... ... ... Интернет:
біріншіден, электрондық кітаптардың тарау кеңістігі; екіншіден, интернеттік
жарнама құралы; үшіншіден, кітап маркетингін жүргізу: ... ... ... және т.б. ... ... ... ... аудан орталықтарында, тіпті кей «дамыған»
ауылдарда интернет клубтардың, интернет ... ... ... ... біраз уақыт болды. Кез келген мәселе секілді бұл жердегі де ... ... ... интернеттегі қазақ тіліндегі мәліметтердің аздығы,
ұлттың өзіне тиесілі жеке құндылықтары жайлы ақпараттардың түспеуі және ... ... ... ... ... ... сабылса да таба
алмауы. Қазақ кітаптарының таралымы да, ... да ... ... ... ... ... те, бүгін өте төмен жағдайда тұр. Бірақ оны оқуға
құмар адамдар аз деп айта алмаймын. ... ...... ... ... өте құмар халық. Санаулы ғана тиражбен ... ... ... ... білімге құштар оқырманның қолына жете бермейді. Қазір енді
интернеттің мүмкіндігі мол ғой. Бірақ біздегі интернет ... тек ... ... мәселелерге қатысты оқулықтар мен әдебиеттер
енгізілген[34]. Олар да санаулы ... ... ... ... ... ... кітап компаниялары алдына жан салар емес. Бұл компаниялар
кітап жарнамасына өзіндік жол тауып, ... ... ... ... «Лабиринт» баспасының кітап жарнамасына тоқталар болсақ,
каталогтары мен ... ... ... етіп алады. Арнайы
оқырмандарға жеңілдіктер қарастырылады, тұтынушыға жан-жақты жағдай ... өз ... ... ... елде кітап бизнесінің
интернет арқылы дамуына тосқауыл қойылуының себебі – интернет ... ... ... ... ... ... ... интернет
пайдаланушыларының саны өте көп. Мәселен, 2006 жылы БҰҰ ... ... ... ... ... 1 млрд 20 млн ... адам ... екен. Олардың ішінен алпауыт тұтынушыларға АҚШ (200
млн. ғаламтор тұтынушылары бар). ... (111 млн. ... ... ... ... (85,29 млн. ... ... бар). Көршілес Ресей екінші
орында [36].
Соңғы кездері Қазақстанда отандық өндіріс ... ... ... ең ... ... ... ... қабілетті болуына
байланысты екендігіне көздері жетті. ... өнім ... ... ... ... жұмыс істеуіне негізделеді. Сапалы өнім тұтынушының бір
жолдан, еш ... ішкі ... ... ... ... ... сапа ... өзі кездейсоқтық емес, ол интеллектуалдық күш-
жігердің арқасында келеді.
2.2 Қазақ баспалары арасындағы бәсекелестікті арттырудың ... ... ... ... ... және өзге де ... шығару ісінің
бәсекеге қабілеттігін арттыруды дұрыс ... ... ... ... ... ... ... шараларын қазақстандық рынокта қалай
қолдануға болатындығын қарағанбыз. Енді соның негізінде Қазақстан ... ... ... ... мен оның дамытудың ... ... ... ... қалыптасу ерекшелігіне қарай ұсынуға
тырысамын.
Біз баспалар ... ... ... ... ... ... ... баспа саласына қатысы бар мамандарға жолығып, солардың
пікірін білгенімізді айтқанбыз. Айтылған ... ... ... ... ... үшін сол ... бір қайтарып алайық.
«ЭкономикС» кітап таратушы компаниясының бас ... ... ... ... ... ... 1992 жылы өмірге ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттерге деген зәрулік
анық сезілді. Алғашында баспа компаниясы Кэмпелл Макконел мен Стэнли Брюдің
«ЭкономикС» кітабы керемет қарқынмен ... ... қара ... ... ... ... жекеменшік оқу
орындарының экономикалық бөлімінің студенттері осы кітапты ... ... 1994 жылы ... 2 ... ... ... Жарты жылдан кейін 3
бөлмелі пәтерге ойысты. 1996 жылы алғашқы дүңгіршектерін ашты. ... ... ... ... ... ... ... мекемесі ретінде жүзеге
асырған). Алғашында 60 шаршы метрлік, кейін 200 шаршы метрлік ауданы бар
кеңсе ... 2003 жылы ... ... ... 2 кеңсе сатып алды.
Қазір Астанада үлкен сауда орталығының құрлысы жүргізіліп ... ... 70 ... ... 30 ... отандық кітап
баспаларының өнімдері. Қазақстан бойынша 11 кітап дүкені бар: Алматыда – 4,
Астанада – 2, ... – 3, ... – 1, ...... ... үстеме ақы мөлшеріне келсек, өнімнің дистрибьюторлар
бекіткен бағасына 100 пайыз қосамыз, кейбір эксперттердің кеңесімен ... тағы да 10-15 ... ... – деп, ... ... ... таба білетінін қуана жеткізді.
Қазастан баспа өнімдерін қалай бәсекеге қабілетті етуге ... ... ... ... ... ... олардың мұқтаждығын бес
саусақтай білетін, тәжірибелі маман, «Академкітап» ЖШС директоры Нина
Тимонинаға жолығып, мынадай ақпарат ала алдым: «Біздің дүкендегі кітап
өнімдерінің жүзден, тіпті ... бір ...... ... ... шықпай жатқан жоқ, біздікі секілді дүкендерге жетпей
жатыр. Баспалар шығарған ... ... ... ... – болды. Ал
екі аралықта тарату мәселесін шешетін буын жоқ. Автор болса, кітабын
біздікіндей дүкендердің сөресіне ... үшін ... ... бір қап ... ... ... ... есепке тұрып, патент алуы керек. Ал көп
кітап дүкендері осы күні заңды тұлғалармен ғана ... ... де, ... өнімін мүлде қабылдамайды. Тек, «Гулянда» дүкенінде қазақ
авторларының кітабын табуға болады. Оның өзі ... ... ... ... Жаңа, тың шығарма жоқ. Мұның бәрі жарнама мен кітап тарату
механизмдерінің жоқтығынан. Меніңше, кешегінің елесімен өмір сүріп жүрген
емес, бүгінгі ... ... ... авторлардың іріктеу үшін бәйге жариялау
керек. Әсіресе, Алматы әкімі И. Тасмағанбетов мәдениетке бір шама жақын
адам, мүмкіндік жасап берер еді. Келесі бір ... ... ... әдіс ... бизнесі саласына тіс қаққан ресейлік мамандарды тарту. Міне, осы екі
шара таптырмас авторлар имиджін жасауға және сол ... үшін ... ... ... ... себеп болады», – дейді.
Балалар кітабын шығаратын «Аруна» баспасына телефон арқылы хабарласып,
олардың өз өнімін ... ... ету үшін ... шара ... ... ... ... әдебиетін шығаратындықтан, негізінен кітап
дизайнына безендірілуіне мол ақша ... көп мән ... ... «Қанық
бояуларға толы кітаптың ... ... ... ... ... жаздырып алдыртады. Әрі авторлық ... ... ... Осы ... бас маманы «балалар кітабының ерекшелігі
мен маңызы – суретте. Суреттерді әдемі және қанық етіп беретін компьютерлік
бағдарлама ... ... кез ... ... келе ... ... біз өзіміздің дизайнерлеріміздің болғанын
қалаймыз. Тіпті кадрлар әзірлейтін оқу орындарына да ... ... ... тек ... шақырта аласыздар деп жауап берді» дейді.
Сол секілді «кітап қымбаттап кетті» ... ... ... ... ... Оған ... ... бар. Барлық кітап, газет-журналды
шығаруға арналған материалдарды шеттен алдыртатынымыз баршаға аян. Дегенмен
баспа мен типография арасындағы ... ... ... ... ... тыс ... Мәселен, қосымша құн салығына деген
жеңілдік шет елден алдыртатын техникаларға, типографиялық бояуларға, ... ... ... берілмейді. Полиграфиялық компаниялар
төлеген қосымша құн салығы ... тағы ... ... ... ... құн ... кейбір арнайы баспалар ғана ... Ал ... ... ... ... одан ... Ол еріксіз баспа
өнімінің құнын арттыруға әсер етеді». Міне, өз ... ... ... ... күресте неліктен ақсап жатқандықтарын қоса айтып берді.
Баспалар арасында еркін ... ... ... ... ... баспасының директорының мына сөздері де куә:
«Баспалар осы ... ... өз ... ... деген әдебиеттерді
іріктеп, жоспарлауға ұмтылады. Есеп-қисабын жасайды. ... ... ... ескеріле бермейді. Мемлекеттік сұранымдағы әдебиеттерді жоғары жақ
ұсынады. Содан ... ... ... Сол ... әдебиеттерге
жергілікті жерлердегі оқырмандар сұранымы қандай, сол жағы ескерілмейді.
Таралымның белгілі мөлшерден, яки ... ... ... кілтипаны да
осында. Және бөлініп отырған қаражатқа қарап таралымы белгіленеді. Бұл әлі
күрмеуі тарқатылмаған түйін, оның ... ... көп ... ... болар еді.
Баспа бір кітап шығару үшін ең кемі қырықтан астам, ал полиграфияға
ондай материалдық қажеттілік он еселеп ... ... ... ... Бәрі ... – шет ... ... Шығарған кітабымыздың
өзіндік құнының тым аспандап кететіні ... ... ... басшысы Ғарифолла Әнес өз баспаларының өзгелерден
екі дүниесімен: 1– жеке сайтының болуымен (ол ... ... ... ... ... сұранысын зерттейді) және өнімдерінің ... ... алға ... Осы ... айта ... ... ... де баспаның имиджіне нұқсан келтіретіні ... ... ... ... ... ... өзге, стильдік,
мазмұндық қателіктер көп жіберілетіндіктен, баспа оқырман ... ... ... осы ... ... ... (А. ... 2002ж.)
кітабынан түрлі деңгейдегі 40-тай қате таптым. Осындай мәселелер жиналып
келіп, баспаның ... ... ... төмендетеді. Редакциялық
аспект – бәсекеге қабілетті өнім шығарудың бір ... ... ... ...... ие және ... ... кітап шығару. Жақсы
кітаптың шыққандығы – баспагер, (әдеби және көркем) ... мен ... ... ... ... баспасының директоры Есенбай ... ... ... жоқтығы – жемқорлық, таныс-тамырлықтың кең қанат жаюынан
дейді.
Енді жекелеген азаматтардың ... ... ... ... шығаруға
қатысты пікірлерін келтірмекпн.
Баспагер-жазушы Асқар Алтай болса қазақ кітаптарының жақсы өтуі үшін
оның ауылды жерлерге ... жол ашып ... ... ... ойын білдірді.
Өз сөзінде жазушы ауылды жерлерде ... ... ... ... ... тілге тиек етті.
Ақын Нәзікен Алпамыcқызы болса кезінде кітапқа ... ... ... ... бар деп пайымдайды. Оның айтуынша, қазіргі уақытта жақсы
кітапты жазатын қаламгерлерді ынталандыратын жағдай жасалуы ... ... ... ... ... заманда басқалармен
салыстырған сатиралық кітаптардың жолы ... ... ... ... ... ... ... ең алдымен Қазақстан
Жазушылар Одағы ықпал етуі тиіс. Жас сыншы Әмірхан Балқыбек болса ... ... үшін ... ... талантты жастарға қамқорлық жасалуы
қажет деп есептейді. Ал, Фурманов даңғылында орын тепкен кітап дүкеніндегі
Гүлмира ... ... ... ... ... ... ... шығармаларына деген сұраныс көбейгендігіне ... ... ... ... ... екен ... ... бәсекелестікке түсуіне кедергі келтіріп отырған
түйткілдер – қосымшы құн салығы, мемлекет ... ... ... және ... ... ... ... тораптарының жоқтығы деп
қысқа қайыруымызға болады.
Кітаптың таралуы оған жасалған коммуникациялық бағдарламаға тәуелді.
Коммуникация кең мағынасында, ... ... мен ... ... ... ... ... біріктіре отырып, тауар өндіруден – ... ... және ... молшылығы кезіндегі басқа да ... ... ... ... ... ... немесе оны өндіруші
кәсіпорын жөнінде хабар таратып, оның ықпал ету ... ... ... ... ... қатар, тауардың тұтыну қасиетін және оны өндіруші
фирма ... ... ... ... ... ... ... және
потенциалдық тұтынушыларды тауар алуға ... ал ... ... тиісті сұраныс тудыру мен оны ынталандыруға күш салады.
Кәсіпорын, әдетте, өз мақсаттары мен ... ... ... ... ... ... хабарлар мен бәсекелік ортасын ескере
отырып, коммуникациялық ... ... ... ... ... ... ... нәтижелі
аяқталуына көмегін тигізеді. Дәлірек айтқанда, алғашқы ... ... ... ... ... коммуникацияның кімге бағытталғаны анықталады.
Потенциалды ... қай ... ... ... ... пайдаланудың қажеттігі айқын көрсетілуі тиіс.
Жазушылар, жалпы авторларды қолдау жағы ... елде өте ... ... біздің қаламгер қауымын қатты қынжылтуда. «Жан-жақты ... жоба ... ... ... ... не ... тарапынан аракідік
«жарылқаушылық» жасау арқылы әдебиетті көтереміз деушілік мәңгінің қиялы
болып табылады. ... ... ... шығармашылықты бір кездегі
тоталитаристік меценаттықтан бетер рухани кіріптарлыққа ұрындырады. Зиялы
қауымның ... ... одан ... ... түседі. Бизнесмендерді
оққағарсыз, полисмендерді дүресіз, министрлерді мерседессіз ... ... ... ... ... ... ... үсті-үстіне
тоғыта беретін көңілшек сауын сиырлардай көреді. Кітап оқуда біз де ... ... ... баспа ісінің құлдырауынан емес, күл шығарып, тезек
теруге аз-ақ қалып ... ... ... ... ... ... барады. Қай елде де, қай кезде де жаңа ... ... ... ... ... Әбіш ... ... пікірі орынды. Жазушылар –
баспа бизнесінің интеллектуалдық базасын қамтамасыз етушілер. Ол ... ... үшін ... берілетін қаламақы жағын да дұрыс жолға қою
керек.
Төлеген Айбергеновтің күнделігінде мынадай бір пікір бар: ... бір ғана ... – арғы ... көп ... ... ... ... деп қана мақтануды кешірер едім. Ал, басқа мақтанның
қандай түрін де тіпті ... ... ... қашан да жақсы сыйлық,
адамзат ой-парасатының тасымалшысы. Сонау 12-ғасырда-ақ ұлтымыздың
философиялық әлеуеті аспандағанын ескерсек, ... ... ... ... бұғып жатыр деп еркін айта аламыз. Бәсекелестіктің ... – сапа ... ... ...... сапасы оның ішкі мазмұнымен, ой
қарымымен анықталады. Бұл ретте, көп ... ... ... ... өз тұғырынан түспеген қазақ кітаптарының бәсеке күрестегі ұтымдылығы
– осы аталған ішкі мазмұнының кеңдігінде десек, еш ... ... ... ... ... ... көпшілік
оқырман қолына кітап жеткізу үшін кітап дүкендерін немесе дүңгіршектерін
вокзал маңынан, демалыс - сауықтыру ... ... ... ... ... ұтымды екенін айтады. Ал, ... ... ... ... ... ... ... ашса өнімдері өтімді болары
анық [41].
Жарнама – тауар мен тұтынушы арасына салылған көпір. ... ... ... ... ... жоқ. Біздегі кітап рыногының бір
ерекшелігі – ... тек ... ... ... ... Аялдама кешеніне енетін тақтаға Т. Бесбаев деген автор өзінің
«Төсек ләззаты» деген қазақ тіліндегі кітабына ... ... Одан ... ... осы ... дейін саентология діни тариқатының «Дианетика»,
Алон Давидовтың біздің ... ... ... ... ... подпись бога» кітабының жарнамасын көре алдым. Қазақ тіліндегі
мәнді, оқырманға ой салатын кітаптарының ... ... ... әлемі» хабары мен «Қазақ әдебиеті», «Әдебиет айдыны», «Жас ... және ... ... «Жұлдыз» бен «Таң шолпан»
журналдарында арагідік жарияланатын рецензия түрінде көрініс ... ... ... ... гөрі, ақпараттық сипаты басым, олар қалың
бұқараны қамти алмайды. Әсіресе, ... ... ... ... ... ... жарнама құралдарын қолдануды талап етіп отыр.
Жарнаманың теориялық құрлымы: 1. Қаратпа сөз белгілі бір ... ... ... бірден-бір сегментіне арналады; 2. ... ... аса бір ... ... баса ... бөлінеді; 3. Потенциалдық
тұтынушыға түсінікті тіл немесе ... код ... 4. ... ... ... ... екіұшты емес болуы керек; 5 Өнімнің өзі
тұтынушы көзіне бірден түсерліктей ... ... ... ... ... ... ... тоқталуға тура келсе, онда бұл болашақ
тұтынушысын сөзсіз ... етіп ... ... ... ... ... тауар өткізуді ынталандыру ... ... ... ... ... ... БАҚ ... беруге бел байласа, олар мына арналарды пайдалана алады:
| | | ... ... ... |
| | ... берушегі |
| | ... ... |
| ... ... қамтуы. Ықпал |Жарнаманың ... ... ... ... мәтін, |қысқалығы. Сюжетке |
| ... ... ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... ... |
| ... ... қамтиды. Қала |ақпараттың үлкен |
| ... мен ... ... ... ... ... |жүргізушілері, ойын-сауық ... |
| ... ... саласына қарап |Сипаттамаларын есте|
| ... ... Аса ... ... қиындығы. |
| ... ... ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
| ... ... ... |
|интернет |динамикалығы. Мақсатты |3 % ғана ... |
| ... ... Жаңа ... Тауар|
| ... ... ... ... көрсету |
| ... ... ... ... |
| | ... |
| | ... ... |
| | ... ету |
| | ... |
| | ... |
| | | |
| | ... ... |
| ... толық қамтиды. |мерзімдігі. |
| ... ... өте ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... лайық) Тауар не ұсыныс |мүмкіндігінің |
| ... ... ... беру ... ... |
| ... ... мөлшердегі |(газет, журнал) тез|
| ... ... ... |
| | ... |
| | ... |
| | | |
| ... нақты белгіленген |Мақсатты ... ... ... ... ... ... |
|журналдар ... жас ... ... ... орта |
| ... көлемді, бояуын қанық |өзгерістеріне баяу |
| ... алу ... ... ... |
| ... ұзақ мерзімділігі |жоғары. |
| |
| ... ... ... ... ... бола |
| ... ... ... ... ... баспаөз |оралу мүмкіндігінің болуы. Жарнама|Шапшаңдығы төмен. |
| ... ... ... аса ... ... ... |
| ... Аймақтық және ұлттық ... |
| ... ... ... |
| | ... ... |
| ... қасиеттерін толық көрсете | |
| |алу ... ... ... мен | |
| ... ... ... ... бақылаудың|
| ... ... Неше ... ... |қайтара қолдану мүмкіндігі. Аса ... ... ... ... ... ... тұтынушымен, | |
| ... ... ... жұмыс істеу | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... ... | ... |
| ... ... ... |көрсетудегі |
|сыртқы жарнама ... ... ... ... |
| ... ... ... жарнама | |
| ... және ... ... | |
| ... | |
| ... ... ықпал ету. | |
| ...... өзге ... ... тысы |тауарлардың бөліп көрсету ... |
| ... ... Тауардың|Шапшаңдықтың |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |жоғарылығы. |
| ... ету. | |
| | ... ... |
|кино және | ... ... ... ... ... ... |
| ... Сюжетке жиі оралу. |қиындығы. Баяу. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... мен ... 90 ... ... күн көреді. БАҚ-тың танымалдығы мен сұранысқа иелігі
жарнама беруде ... рөл ... ... өте ... ... ... КТК
телеарнасының күніге 2 рет жарнама беру – 630000 ... НТК ... 2 ... ... бергізсеңіз, ақысы – 588000 теңге, «Хабар»
телеарнасының күніне 3 ... ... – 1 ... «Рахат» телеарнасының
бір күнде 3 рет берген жарнамасы – 1 204 000 ... ... ... 4 рет ... ... – 1 680 000 ... тұратынын
сұрап білдім. Енді бұл қаражатты Қазақстан кітап бизнесінің қалыбына салып
көріңіз... Баспалардың қазіргі жағдайында телеарна ...... ең ... Сол ... жарнаманың отандық рынокқа қолайлы
формасында жүргізу керек. Біздің ... ... ... ... жарнамасы – кітап авторларымен ... ... ... ... авторларын аңсайды. Автормен кездесу ұйымдастырғаннан кейін
оның жаңа шыққан кітабына деген сұраныс міндетті түрде артады. Авторлармен
өткізілетін шуақты ... ... ... ... ... жарнама.
Әсіресе, балалар мен жасөспірімдер жазушыларының өз оқырмандарымен жиі
кездесіп тұруы жас жеткіншектің кітапқа ... ... ... ... өндірістің осалдығына қарамастан, жарнама рыногы жақсы дамыған.
Қазір Қазақстанда түрлі іскерлік деңгейдегі 250 ... ... 180-і ... ... ... ... ... [43]. Олар пайда көзі ретінде
ресей тауарларын жарнамалауда.
Мемлекет кітап басу мен сатуды сауықтыруға ... беру мен ... ... ... ... ең ... ... ретінде көңіл
бөлмей болмайды. Оған мемлекеттен қаржы ... ... басы ашық ... ... Оның ... отандық өнім шығаруға жасалатын қамқорлыққа ең
алдымен осы баспа саласы ілігуі ... ... ... мен басқа да
экономикалық ынталандыруды батыл қолға алмай тұрып, кітап басу мен ... ... ... еш ... ... Ол ... қойылмай тұрып, жаңа
әдебиет жасалмайды. Кітап басу ... әрі ... әрі ... ... ... ... күрделі үдерісті ойдағыдай
шешпей тұрып, авторлық еңбекті әділ бағалау ... ... ... бәрі де ... ... ... жүзеге аспақ.
Қорытынды
«Жазылмаған іс көкейде көп тұрмайды» деп Жүсіп Баласағұн ... ... ... бір замандары тасқа қашалып ... одан ... ... отырған. Тәуелсіздік алғаннан ... де ... ... бұл үрдіс жалғасын тауып келді. Соңғы өрлеу ... іс тың ... ... ... айғағындай, том-том кітаптар
жұрт қолына тиіп, ел ... ... ... ... ерекше септігін
тигізе бастады.
Қазір елімізде 700 баспа мекемесі, 650 полиграфиялық мекеме бар. ... ... 8 млн. ... ... ... ... ... екен. Кітап
ісінің қай саласындағы болмасын ілгерілеу – кітап ... ... ... ... ... ... ... оқитын ұрпақ – ұлт болашағы» деп аталатын
Халықаралық оқу конгресі өткен. Сол шара ... ... ... ... ... ... ... зерттеу жүргізіп, біралуан
статистикалық мәліметті баспасөз бетінде ... ... ... 3500 ... ... ... оның 10/1 пайызын көркем әдебиет
құрайды. Отандық кітап нарығының 65 ... ... ... ... ... ... баспа өнімдерінің үлес-салмағы 10-35 пайызды
құрайды екен. Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... және оқу құралдары екен [44]. ... ... ... ... ... ... ... қаражатына
«Атамұра», «Мектеп» секілді ... ... ... ... деген сұраныс саябырсығанымен, тоқтап қалған жоқ. ... ... ... ... ... ... ... Бүгінде кітап дәуірін
электрондық БАҚ жояды деген жорамалдар да айтылады. ... ... жыл ... ... барлық елінде 600 000 астам кітап шығарылады
екен. Сұраныс болмаса, бұ көрсеткіш бір-екі ... кері ... еді. ... да адамзатпен бірге жасайды.
Алайда, кітап оқу дағдарысы – біз сияқты ... ... ... жуық ... ғана ... ... ... қоғамдарда ғана емес,
көптен бері қоры ортайып, қоңы сөгіліп көрмеген іргелі ... да ... ... орын алып ... ... ... ғылымы
саласының мамандары Ральф, К.Стегер ... ... әдет ... ... ... ... ... үшін;
ағымдағы оқиғалардан хабардар болу үшін; сол кездегі сезімді қанағаттандыру
үшін; күнделікті өмір талаптарына жауап беру үшін; ... ... ... ... ... ету үшін; өзін-өзі жетілдіріп, өзін-өзі
дамыту ... ... ... ... ... ... таза ... қандыру үшін; өз рухани сұранысын өтеу үшін ... ... ... оқу ... ... ... ... тиылмайды. Ал
кітаптың мазмұндық, техникалық кемелденуі әлі де ... ... ... болып, теориялық тұрғыда сұрыпталып, біртіндеп тәжірибеге көшеді
деген сенімдемін.
Бұқара халық қоғамдық процестерді демократияландыру ... ... ... ... өзін ... ... ... әрі тұтынушы ретінде сезіне
бастағаны рас. Сол ... де ... ... экономиканың материалдық
негізін жасау жөніндегі ұмтылыстар нарықтық қатынасқа алғышарт ... ... ... айрықша кезеңіне айналып келеді.
Елімізде кітап шығару, тарату құрлымын ілгерілету үшін ... ... алу, ... ... ... өте ... Ол ... қазір отандық баспагерлердің бас ауруына айналып отырған – ... ... ... және оны ... ... ... ... барысында жан-
жақты дәлелдедім. Менің ұсынысым – баспалар арасындағы ... ... ... ... жасалған қамқорлық болар еді.
Қазақстанның 6 қаласында мақсатты топтардың ... ... (K ... жылына екі рет оқырмандардың кітап сатып алу деңгейін анықтап отырады.
Ол шара British Market Global TGI ... ... ... ... ... жас ерекшелігі әркелкі: балалар ... ... ... ... ... саны 200 000-нан асады.
Маркетингтегі сұраныс пен ұсыныс бейнелеп айтқанда, ... қос ... ... ... ... да, мол ... болғанымен,
маркетингтік болжамдар тап осы екі түсінік төңірегінде топтасады. Өйткені,
шаруашылық, экономика мен халық әлеуеті, жалпы адам ... ... ... ... да: ... мен ... механизіміне бағынады. Егер
экономиканы өндіріс құрайтын болса, онда сол ... ... ... ... ... ... ... бұл айтылғандардың мәні жойылады.
Қысқасы, өндіріс тұтыну үшін, ал ... ... ... өмір ... олар ... күнелте алмайды. Жұмыс барысында кітап ... ... де ... ... бәсекеге қабілеттілігіне
байланысты екенін дәлелдеп шықтым.
Бәсекелестік географиялық масштабына қарай ішкі рыноктағы бәсекелестік
және әлемдік рыноктағы бәсекелестік деп бөлінеді [46]. ... ... ... ... ... ... кедергі тұстар өте көп. Оның бірі ... ...... ... ... 9 млн. Ал оның ... ... білмейді. Сонда қазақ кітаптарының таралу жағрапиясын ауыл-
қыстақтардағы 7 млн қазақ құрайды. Олардың ... ... ... ауыл ... ... ... ескерсек, қазақ оқырманының
кескінін елестетуге болады. Салыстыру үшін айтсақ, Ресей халқы 150 ... ... ... әр ... ... ... ... саны 280 млн.
құрайды. Одан бөлек, ... ... ... ... ... ... де ... керек. Орыс кітабының оқырманын осыдан мөлшерлей беріңіз.
Ресей кітап бизнесінің дамуына тарихи жағдай ... ... Біз ... ... ... алшақтық осыдан туындайды.
Екіншісі, мемлекет имиджіне қатысты. Бір жолдары АҚШ президенті ... ... жаңа ... ... мен ... бір екен деп ... ... Қазақстанды әлемдік масштабтағы ойыншылардың қатарына қоса
алатын бір ғана ... ... деп жүр ... Өз ... таныла
алмай отырған отандық баспа өнімдерін халқаралық масштабта неге ...... ... ... ... атын ... танытудың балама жолдары
да бар. Ол біздің қолданыста бар ... ... ... «Бір ел – бір ... ... дәлелдеуге болады.
«Бір ел – бір кітап» дегеннің өзі Қазақ атын әлемге таныта алатын,
отандық брэнд мәселесін ұштастырған шара ... «Бір ... ... ... М. Әуезовтің «Абай жолы», Қ. Салғараұлы, А. Сейдімбектің, ... Н. ... ... ... Өлең ... патшасы, Шәкәрімнің “Жол табайық ақылмен”
кітаптары халықаралық “Абай” қорының қолдауымен шет тілдеріне аударылып
басылып, Куба, Итальян, Ватикан оқырмандарына жол тартты.
Өтпелі кезеңнің ... ... ісін ғана ... ... ... саласына
залалын тигізгенін елбасымыз былай жеткізген: «Қазақстан қиындықпен, жан
күйзелісі мен ... ... ескі ... ... ... ... ... әкімшілік-әміршілік экономикасынан байсалды
да ұтымды жоспарлау мен менеджментке, нарыққа көшті. Мұның бәрі тек ... мен ... ғана ... әрі ... бола ... ... ... бұл буырқанған теңіз толқу мен торығу сезімдерінің, әр түрлі
топтар мен тіпті ұрпақтар ... ... ... ... ... өмір ... ... Мұның бәрін біз өз жүрегіміздің
тебіренісі арқылы өткіздік.» [47]
Жұмысты аяқтар алдында осы ... ... ... мынадай ұсыныс жасамақпын: бәсекелестік қай ... ... ... шығуына, әлсіздердің жұтылуына себеп болатын бүтіндей
тіршілік ортасының – өмірдің де, нарықтың да ... Мұны әлем ... ... ... шындығында бәсекеге қабілетті елдердің санатына ену үшін
барша ел таласуда. Біздің ... да ... ... бел ... Біз ... ... заманауи тетіктерін жетік меңгерген буын ертең өндіріске
бет қойғанда еліміздің кітап шығару ... қара ... өз ... ... ... ... М. 50 томдық шығармаларының жинағы. – Алматы, Ғылым,
1997ж. 3-том
2. Цай. Т. және т.б. ... и ... ... ... в ... рынка. – Москва, Аланс, 1997г. 166-167 бет
3. Хожаназаров Қ. ... ...... ... 260-бет
4. Алшанов Р. Жаңа экономика, ... және ... ... Қазақстан 17.03.2006ж.
5. www. zerkalo nedeli. com.
6. СМИ добиваются снижения НДС ... дело ... ... және ... ... ... Б. ... сұхбатынан //Central Asian monitor 27.10.2006г.
8. Ақпарат және ... ... ... Б. ... ... ... Asian monitor ... Бузыкин К. «Кто защитит аудиокниги?» //Книжное обозрение
2007 жыл №8 16-бет
10. Ильницки А. Книгоиздание в современной ...... 2002г. ... ... «Мы ... научиьтся готовить успешных людей» «Дрофа» баспасының бас
директоры Александр Федотович Киселевпен сұхбат //Книготорговая газета
2007 апрель ... ... ... идет ... ... ... дело 31.05.2007ж
14. Роспечать ставит задачи //Книжное дело ... ... ... ... ... книжные магазины
//Книжное дело 13.04.2007г.
16. Есенкинь Б. Учитесь книжнему бизнесу//Полиграфист и ... ... ... ... ... ... Мамасейіт Т. Кітап өтпей жатқан жоқ, жетпей жатыр
//Айқын 22.10.2006жыл
19. Гүлжан ... ... ... ... ... //Айқын 2006 жыл 11-тамыз 5-бет.
21. Культурное наследие: что, по чем? ... ... жыл ... 2-бетте.
22. Комаров Е., Маковеев Н, Эффективное издательство. – Москва,
Логос, 2000г.27-бет
23. «Елорда» баспасының директоры Тұрлығазы Дуанбекпен сұхбат ... ... ... ... 06.01. ... ... С. ... жазушыларының қайыршылық күйі //Қазақ әдебиеті
газеті 02.02.2007ж.
25. Утемисова А. Нарықтық экономиканы реттеу жүйесіндегі мемлекеттік
бюджеттің маңызы ... ... ... ... ... ... университетінің хабаршысы 2006/3
26. Елеукенов Ш. Кітаптану негіздері. – Алматы, Санат, 1997жыл. 153-
бет
27. Бельчиков И. ... ... книг и ... ... «Книга» 1968г. 113-118 беттер
28. Күмісжан. Б. «Қазақстан қағазының» ... мен ... ... ... ... А. Отандық полиграфиялар заманауи технологияларды
меңгеруден ақсап тұр //Айқын 15.03.2007ж
30. Пилдич Дж. Путь к ... – М, ... ... Майлықұтова М. Кітап ісіндегі оқырман сұранысын анықтау //ҚазҰУ
хабаршысы 2006 №1 бет.
32. Чудеса в Питерском салоне //Книжное обозрение 2007 №17 (2131) ... ... ... ... ... Жаңа ... инновация және
бәсекеге қабілеттілік 17.03.2006ж.
34. Н. Назарбаев Қазақстан жолы. – Астана, 2007ж, 364-бет.
Хожаназаров Қ. Маркетинг негіздері Алматы, Экономика, 1995ж. ... ... Ш. ... ... қазақша кітаптар жайлы
ақпарат неге аз? //Айқын 10. 01. 2007ж
36. Майлықұтова М. Интернет жүйесіндегі ... ... ҰУ ... 2006/2 ... Утро ru. ... 2006 ... Камзина М. Конкурентоспособность предприятия в условиях
рыночной экономики ... 2006 жыл 61-64 ... ... С. ... шығарманы стандартқа салып, лотқа
бейімдеу – бұқаға бұзаудың терісін жапқанмен бірдей
//Айқын ... ... А. ... ... ... бар ма ?
// ... газеті 22. 04. 2006ж.
41. Бисембина Д. Книжный мир //Литер 16.06.2007ж
42. Бэйберсток Э. ... и ... ... ...
Москва, Прогресс, 2001г 140-бет
43. Практическая журналистика Казахстана А. Medianet 2006ж. 266-бет
44. Практическая журналистика Казахстана А. Medianet 2006ж. ... ... С. ... ... ұрпақ – ұлт болашағы
//Дала мен қала 2007 жыл 13-сәуір 12-13-бет
46. Кекілбайұлы Ә. ... ... ... ... 19.05.2007ж
47. Большой экономический словарь Москва, Вече, 2006г. 58-бет
48. ... Н. ... ...... 2007ж. 208-бет
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Хожаназаров Қ. Маркетинг негіздері. – Алматы, ... ... ... ... 50 томдық шығармаларының жинағы. – Алматы, Ғылым,
1997ж. 3-том
3. Ильницки А. Книгоиздание в современной России. – Москва, Вагриус,
2002г
4. Елеукенов Ш. Кітаптану ...... ... ... ... Дж. Путь к ... – М, ... 1991ж
6. Бэйберсток Э. Маркетинг и управление книгоиздательского дела. –
Москва, Прогресс, 2001г
7. Назарбаев Н. Қазақстан жолы. – Астана 2007ж
8. ... ... ... А. Medianet 2006ж.
9. Бельчиков И. Техническое редактирование книг и журналов. –
Москва, ... ... Цай. Т. және т.б. ... и управление рисками на
предприятих в условиях рынка. – Москва, Аланс, 1997г.
11. Комаров Е., Маковеев Н, Эффективное издательство.
– Москва, Логос, ... ... ... ... ... ... 2006г
-----------------------
ЖАРНАМА ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ САРАПТАМАСЫ[42]

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Агроөнеркәсіптік кешеннің бәсекеге қабілеттілігін арттыру71 бет
Бәсекеге қабілетті кәсіпорынның факторы ретінде өнім сапасын басқару102 бет
Бәсекелестік. Алматы нан» АҚ әлеуетін талдау24 бет
Индустриялық-инновациялық даму стратегиясын 2007-2009 жылдары iске асыру42 бет
Компанияны басқарудағы қаржылық есептілік9 бет
Кәсіпорын өнімінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру жайлы мәлімет72 бет
Кәсіпорынның бәсекелестік қабілетін талдау24 бет
Маркетинг- өнімнің бәсеке қабілеттігіне жетудің кешенді жүйесі59 бет
Мұнай-газ саласындағы бәсеке қабілеттіліктің теориялық аспектілері27 бет
Нарықтық экономика және кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін арттыру78 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь