Бидай және арпа дақылдарының халық шаруашылығындағы маңызы

Мазмұны

Кіріспе

1. Әдебиетке шолу
1.1 Бидай және арпа дақылдарының халық шаруашылығындағы маңызы.
1.2 Бидай және арпа дақылдарының бастапқы тұқым шығару үрдісіне сипаттама.
1.3 Оңтүстік Қазақстан облысындағы тұқым шаруашылығына сипаттама.

2. «Алтын төбе» тәжірибелік бекетіндегі өсімдік шаруашылығының жағдайлары.

3. Облыстың табиғи.климаттық жағдайы.

4. Негізгі бөлім.
4.1. Материалдар мен әдістемелер.
4.1.1. Дипломдық жұмыста қолданылған материалдар.
4.1.2. Зерттеу жұмыстарының әдістемелік негіздері.
4.2. Зерттеулік жұмыстардың нәтижелері.
4.2.1. Бидай мен арпаның бастапқы және өндірістік тұқым шығару үрдістері.
4.2.2. Тұқымның сорттық және себістік сапасы.
4.2.3. Бидай мен арпаның сорттық тұқымын өндіру технологиясының ерекшеліктері.
4.2.4. Бидай мен арпаның тұқым тазалау, кептіру және сақтау ерекшеліктері.
4.2.5. Бидай мен арпа өнімін өндірудің агротехникалық негіздері.
4.2.6. Топырақ өңдеу ерекшеліктері.
4.2.7. Тыңайтқыштар
4.2.8. Тұқымды себіске даярлау және себістік мерзімдері.
4.2.9. Егістікті күту.
4.2.10. Өнім жинау.

5. Тұқым өндірудің ээкономикалық тиімділігі

6. Еңбекті қорғау

7. Табиғатты қорғау

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қазіргі кезеңде Қазақстанның жалпы ішкі өнімі көлеміндегі ауыл шаруашылығы өндірісінің үлесі айтарлықтай (8,1-8,7пайыз). Ауыл шаруашылығы адам тіршілігіне қажетті азық-түлік өндіреді, мал шаруашылығын мал азығымен және өнеркәсіпті шикізатпен қамтамасыз етеді. Ауыл шаруашылығы негізін жасыл өсімдіктер құрайды, сондықтан олар ауыл шаруашылығы өндірісінің негізгі құралы болып табылады. Өйткені өсімдіктер күн сәулесінің қуатын пайдаланып, топырақ пен ауадағы органикалық емес заттардан органикалық заттар (көмірсулары, ақсыл, май, дәрумен, т.б.) түзеді. Адамзаттың азық-түлікке пайдаланатын өсімдік өнімдері ұдайы өндіріліп отыруға тиіс, себебі ауыл шаруашылығы өнімдері ұзақ уақыт сақтауды көтермейді, бұзылып істен шығады. Осыған сәйкес аграрлық өнеркәсіп кешенінің басты бір саласы - өсімдік шаруашылығы жоғарыда аталған міндеттерді ойдағыдай шешуде үлкен маңызға ие болады.
Өсімдік шаруашылығының ауыл шаруашылығының бір саласы ретінде өнеркәсіп өндірісінен ерекшеліктері бар: басты ерекшелігі – маусымдық өсімдіктер жылдың жылы, аязсыз кезеңінде ғана өсіп-жетіліп жаңа өнім береді; қоршаған орта факторларына байланыстылығы (жылу, ауа, қоректік заттар, ылғал, күн сәулесі, т.б.) және дақылдардың өсіру технологиясына тәуелділігі.
Өсімдік шаруашылығы ауыл шаруашылығы өндірісінің басқа бір саласы – мал шаруашылығымен тығыз байланысты: өсімдік шаруашылығы мал шаруашылығын мал азығымен қамтамасыз етсе, өз кезегінде мал шаруашылығы өсімдік шаруашылығына органикалық тыңайтқыштар (көң,т.б.) береді, ал соңғысы өсірілетін дақылдардан мол өнім алуға, топырақ құнарлылығын арттыруға мүмкіндік жасайды.
Жер шарында ауыл шаруашылығы өсімдіктері 1 млрд. га-дан астам егістік жерлерде өсіріледі, оның ең көбі – дәнді (астық және бұршақ) дақылдар 750 млн гектар, 110млн гектар майлы дақылдар (күнбағыс, майлы зығыр, майбұршақ, қыша, т.б.), 30млн гектардан астам талшықты дақылдар (мақта өсімдігі, талшықты зығыр, т.б.), 18млн гектар картоп, 3,5млн гектар шамасында қант қызылшасы, т.б.
Қазақстанда 2001 жылы ауыл шаруашылығы дақылдарының егіс көлемі 16,7 млн.га болса, оның ішінде дәнді дақылдар 13,2млн.га (оның 10,8 млн.га еліміздің басты дақылы - бидай) жерге, майлы дақылдар 349,5 мың га (оның ішінде күнбағыс – 255,4 мың га), мақта өсімдігі 184,7 мың га, картоп 162 мың гектар, қант қызылшасы 19,7 мың га егістік алқаптарда өсіріледі. Мал азықтық дақылдар 2,6 млн.га егістікке орналастырылды.
Дәнді дақылдардың егістік құрылымында еліміздің басты азық-түліктік дақылы – бидайдың үлесі 80 пайыз шамасында. Одан кейінгі орында арпа (16 пайыздан астам), әрі қарай сұлы, тары, жүгері, т.б. орналасқан.
Келтірілген деректер қаншалықты қомақты болғанымен, біздің елімізде азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге келелі мәселелер жеткілікті. Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан халқына жолдауына»(2002ж) сәйкес жасалған Қазақстан Республикасының 2003-2005жж арналған мемлекеттік аграрлық азық-түлік бағдарламасында өсімдік шаруашылығы өнімдерін ұлғайту, қайта өңдеуші кәсіпорындар үшін шикізат базасының өсуі және мал шаруашылығының жемшөп базасын нығайту көзделген. Бұл міндеттерді шешудің жолдары ретінде егіс алқаптарының құрылымын оңтайландыру, ауыл шаруашылығы техникасымен қамтамасыз ету, химияландыру, өсімдіктерді қорғау, тұқым шаруашылығын дамыту және т.б. шаралар қарастырылған.
Жоғарыда келтірілген жолдардың ішінде соңғысын саралау осы дипломдық жұмыстың мақсаты болып табылады. Тұқым шаруашылығы елімізде бұрынғы КСРО заманында құрылып, дами бастады. Тұқым шаруашылығы белгілі бір жүйеге келтірілген болатын. Бірақ кезінде дүние жүзіндегі ең ірі екі мемлекеттің біреуі болған Кеңес Одағы жиырмасыншы ғасырдың 80-90 жылдарында терең экономикалық дағдарысқа ұшырады. Мұның арты әлеуметтік-экономикалық және саяси өзгерістерге әкеліп соқты. КСРО ыдырағаннан кейін еліміздегі барлық жүйелер бұзылып, капиталисттік (нарықтық) жүйеге сәйкестеліп құрыла бастады. Ауыл шаруашылығының басты тіректері - совхоз бен колхоздар ыдырап, барлығы талан-таражға салынды. Олардың орнына жеке меншіктер құрылды. Өйткені нарықтық экономиканың тиімді жұмыс істеуінің негізгі шарты нарықтық іс басындағы субъектілердің толық өзін-өзі басқаруы мен олардың экономикалық жауапкершілігіне негізделетін тәуелсіздігі болып табылады. Әміршіл-әкімшілік экономикаға тән «әкімшілдік адам» моделінің орнына ақыл ойына жүгініп жұмыс істейтін, өз пайдасын ерекше ойлайтын, ілкімшіл де іскер, нартәуекелге бара білетін, өз қимылына жеке жауапкершілікпен қарайтын «экономикалық адам» келуі керек болды.
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында ауыл шаруашылығына аз көңіл бөлінді. Міне, қазір енді сол бұрынғы жоғалтылған жетістіктерге қайта қол жете бастады. Тұқым шаруашылығы толығымен дерлік мемлекет бақылауына алынды. Мемлекеттік құрылымдар ауыл шаруашылық өнімін өндірушілерге ақшалай қосымша көмектер (дотациялар), несиелер, салықтық жеңілдіктер мен үкіметтік тапсырмалар бере бастады. Кәсіпкерлерді қажетті ақпаратпен қамтамасыз ете алады және заңды бизнесті жүзеге асыруға кепілдік бере алады.
Аталған міндеттер мен шешу жолдары өздігінен орындалмайды. Әрбір диқан, ауыл шаруашылығы мамандары, агрономдар, басшылар – ғылым мен өндірістік тәжірибе жетістіктеріне сүйене отырып
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Оразалиев Р.А. «Қазақстан бидайы», Алматы «Қайнар», 1984ж.
2. М.Г.Пруцкова. «Күздік бидайдың жаңа сорттары», Алматы, «Қайнар», 1974ж.
3. E.H.Roberts. Жизнеспособность семян. Москва «Колос» 1978г. перевод с английского.
4. Научно практические аспекты развития растениеводства и животноводства в Юго-Западном регионе Казахстана.
5. Рефератный журнал серия 3. 2007 18-23ст. Нац. центр научно-технической информаций РК.
6. Государственная программа развития сельских территорий РК на 2004-2010 годы. Астана 2003г.
7. П.А.Забазный. Краткий справочник агронома. Москва «Колос» 1983г.
8. 6-я международная научно-практическая конференция // «Качество урожая в зависимости от сорта семян» 61ст «Бастау» Алматы 2003 г.
9. Н.А.Майсурян.Практикум по растениеводству 6. «Колос» Москва 1970г.
10. Селекционные достижения Казахстана 1. алматы «Бастау» 2001г. 19-50ст.
11. Научные основы развития сельского хозяства на юге Казахстана. Алматы 2001г. 128-138; 6-18ст.
12. И.Сейітов, Т.Саудабаев, Ш.Әбдірашев. «Агрономия негіздері», Алматы, «Ана тілі» 1991ж.
13. Г.В.Коренев, П.И.Подгорный, С.Н.Щербак. Растениеводство с основами селекций и семеноводства. Москва «Колос» 1973г.
14. Қ.Әрінов, А.Нағымтаев, М.Ысқақов, Н.Серікпаев, И.Жұмағұлов. «Агрономия негіздері», Астана «Фолиант» 2007ж. 107-190б.
15. И.Г.Строн. Промышленное семеноводства. Москва «Колос» 1980
16. Г.В.Гуляев, А.В.Сергеев. Справочник агронома – семеновода. Москва изд.2-ое пер. и доп. «Россельхозиздат» 1984г.
17. В.М.Кавун, К.А.Савицкий. Агротехника важнейших сельско-хозяйственных культур. «Высшая школа» Москва 1967г. 10-93ст.
18. И.А.Абугалиев. Справочник по семеноводству полевых культур. Алматы 1981г. «Қайнар»
19. В.А.Добрынин, А.В.Беляев. Экономика сельского хозяйства. Москва «Агропромиздат» 1990.г. 306-322ст.
20. Оңтүстік Қазақстан облысы ауыл шаруашылығы өндірісін өркендету жүйесі. Алматы «Бастау» 2006ж. 60-159б.
21. К.К.Абуллаев, Б.А.Мустафаев. Современные агротехнологий зерновых культур на Северо-востоке Казахстана. Павлодар 2005г.
22. ICARDA Annual Report 2003y.
23. Маханов Б.Б., Сатаев М.И., Өсербаев М.Т., Сатаева Л.М. Тіршілік
қауіпсіздігі. – Шымкент, М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті, 2005, 243 бет, әдебиет атаулары 20.
24. Шайық.Ө.Ш, Батырбеков А.Д., «Шоқан тағылымы-12»//Оңтүстік Қазақстан жағдайында күздік бидайдан мол өнім алу үшін агротехникасын жетілдіру. Халықаралық ғылыми-практикалық конференция. Көкшетау, 2007ж. 76-79б.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1. Әдебиетке шолу
1.1 Бидай және арпа дақылдарының халық шаруашылығындағы маңызы.
1.2 Бидай және арпа ... ... ... ... ... ... Қазақстан облысындағы тұқым шаруашылығына сипаттама.
2. «Алтын төбе» тәжірибелік бекетіндегі өсімдік шаруашылығының ... ... ... ... ... ... ... мен әдістемелер.
4.1.1. Дипломдық жұмыста қолданылған материалдар.
4.1.2. Зерттеу жұмыстарының әдістемелік ... ... ... нәтижелері.
4.2.1. Бидай мен арпаның бастапқы және өндірістік тұқым шығару үрдістері.
4.2.2. Тұқымның сорттық және себістік сапасы.
4.2.3. Бидай мен ... ... ... өндіру технологиясының
ерекшеліктері.
4.2.4. Бидай мен арпаның тұқым тазалау, кептіру және сақтау ерекшеліктері.
4.2.5. Бидай мен арпа өнімін өндірудің агротехникалық ... ... ... ерекшеліктері.
4.2.7. Тыңайтқыштар
4.2.8. Тұқымды себіске даярлау және себістік ... ... ... Өнім ... ... ... ... тиімділігі
6. Еңбекті қорғау
7. Табиғатты қорғау
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Белгілер және қысқартылған мәндер.
МҮҚ – мемлекеттік үлгі қалып.
АӨК – агро ... ...... ... ... ... ...
Сорт жаңарту –
Вегетация бойында егістікті ауру, зақымдалған, бөгде сорттық, дақылдық
өсімдіктерден және арам шөптерден тазалау – фитотазарту ... ... ... ... ішкі ... көлеміндегі ауыл
шаруашылығы өндірісінің үлесі айтарлықтай (8,1-8,7пайыз). Ауыл шаруашылығы
адам тіршілігіне ... ... ... мал ... мал ... ... ... қамтамасыз етеді. Ауыл шаруашылығы негізін
жасыл ... ... ... олар ауыл шаруашылығы өндірісінің
негізгі құралы болып табылады. Өйткені өсімдіктер күн ... ... ... пен ... ... емес ... ... (көмірсулары, ақсыл, май, дәрумен, т.б.) түзеді. Адамзаттың азық-
түлікке пайдаланатын өсімдік өнімдері ұдайы ... ... ... себебі
ауыл шаруашылығы өнімдері ұзақ уақыт ... ... ... ... ... ... аграрлық өнеркәсіп кешенінің басты бір саласы -
өсімдік шаруашылығы жоғарыда аталған ... ... ... үлкен
маңызға ие болады.
Өсімдік шаруашылығының ауыл ... бір ... ... ... ... бар: ... ... – маусымдық
өсімдіктер жылдың ... ... ... ғана өсіп-жетіліп жаңа өнім
береді; қоршаған орта ... ... ... ауа, ... ... күн сәулесі, т.б.) және дақылдардың өсіру технологиясына
тәуелділігі.
Өсімдік шаруашылығы ауыл шаруашылығы ... ... бір ... ... шаруашылығымен тығыз байланысты: өсімдік шаруашылығы мал ... ... ... ... өз ... мал ... ... органикалық тыңайтқыштар (көң,т.б.) береді, ал соңғысы
өсірілетін дақылдардан мол өнім ... ... ... арттыруға
мүмкіндік жасайды.
Жер шарында ауыл шаруашылығы өсімдіктері 1 млрд. га-дан астам егістік
жерлерде ... оның ең көбі – ... ... және ... дақылдар 750
млн гектар, 110млн гектар майлы дақылдар (күнбағыс, майлы зығыр, майбұршақ,
қыша, т.б.), 30млн ... ... ... ... ... ... зығыр, т.б.), 18млн гектар картоп, 3,5млн гектар шамасында қант
қызылшасы, т.б.
Қазақстанда 2001 жылы ауыл ... ... егіс ... 16,7
млн.га болса, оның ішінде дәнді дақылдар 13,2млн.га (оның 10,8 ... ... ... - ... ... майлы дақылдар 349,5 мың га (оның
ішінде күнбағыс – 255,4 мың га), мақта өсімдігі 184,7 мың га, ... ... ... қант ... 19,7 мың га егістік алқаптарда өсіріледі. ... ... 2,6 ... егістікке орналастырылды.
Дәнді дақылдардың егістік құрылымында еліміздің басты азық-түліктік
дақылы – ... ... 80 ... ... Одан ... орында арпа (16
пайыздан астам), әрі қарай сұлы, тары, жүгері, т.б. орналасқан.
Келтірілген ... ... ... ... ... елімізде
азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге келелі мәселелер жеткілікті.
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың ... ... ... ... ... ... 2003-2005жж арналған ... ... ... ... ... ... ... өңдеуші кәсіпорындар үшін шикізат ... өсуі және ... ... ... ... көзделген. Бұл міндеттерді шешудің
жолдары ретінде егіс ... ... ... ауыл шаруашылығы
техникасымен қамтамасыз ету, химияландыру, өсімдіктерді ... ... ... және т.б. ... ... ... ... ішінде соңғысын саралау осы дипломдық
жұмыстың мақсаты ... ... ... ... ... ... ... құрылып, дами бастады. Тұқым ... ... бір ... ... ... ... ... жүзіндегі ең ірі екі мемлекеттің
біреуі болған Кеңес Одағы жиырмасыншы ғасырдың 80-90 ... ... ... ұшырады. Мұның арты әлеуметтік-экономикалық және
саяси өзгерістерге әкеліп соқты. КСРО ыдырағаннан ... ... ... ... ... ... жүйеге сәйкестеліп құрыла
бастады. Ауыл шаруашылығының ... ... - ... бен колхоздар ыдырап,
барлығы талан-таражға салынды. Олардың орнына жеке меншіктер ... ... ... ... ... істеуінің негізгі шарты нарықтық
іс басындағы субъектілердің толық өзін-өзі ... мен ... ... ... тәуелсіздігі болып табылады.
Әміршіл-әкімшілік экономикаға тән «әкімшілдік ... ... ... ... ... ... ... өз пайдасын ерекше ойлайтын, ілкімшіл ... ... бара ... өз қимылына жеке жауапкершілікпен
қарайтын ... ... ... керек болды.
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында ауыл шаруашылығына аз көңіл бөлінді.
Міне, ... енді сол ... ... ... ... қол ... Тұқым шаруашылығы толығымен дерлік мемлекет бақылауына ... ... ауыл ... ... ... ақшалай қосымша
көмектер (дотациялар), несиелер, салықтық жеңілдіктер мен ... бере ... ... ... ... қамтамасыз ете
алады және заңды бизнесті жүзеге асыруға кепілдік бере алады.
Аталған міндеттер мен шешу жолдары ... ... ... ауыл ... ... ... ... – ғылым мен
өндірістік тәжірибе жетістіктеріне сүйене отырып
«Алтын төбе» тәжірибелік бекетіндегі өсімдік шаруашылығының жағдайлары.
РМҚШ «Алтынтөбе» тәжірибе ...... ... ... Қазығұрт
ауданы, Алтынтөбе селосында орналасқан. Шаруашылық 1968 жылы ашылған
«Алтынтөбе» совхозының негізінде ... ... ... ... ауылшаруашылық дақылдары мен мал азықтық дақылдарының ... ... ... ... ... ... ... материалдық техникалық базамен
жабдықталған: 14694 гектар егіс ... 2 ... 3 ... ... ... ... бір орталық гараж, 4 жөндеу парктері және 1
орталық жөндеу шеберханасы, «Беларусь» маркалы 31 доңғалақты ... ... ... 9 ... ... ... 30 ... ауыл
шаруашылығы машиналары мен жерді өңдеу құралдарының толық саймандары.
Аудан ... ... ... 50 км ... ... ... қаласынан 80 км қашықтықта орналасқан. Шаруашылық-климаттық
тұрғысынан аудан аумағы өте ... ... ... ... және ... ... Жер ... негізінен таулық-далалық және қаралау-
сұрғылт топырақтар басым.
Тәжірибе бекетінің негізгі бағыты – ауыл ... ... ... ... ... ... ... түрлері:
1.Дәнді дақылдардың элиталық тұқымдары
2.Көп жылдық бұршақ тұқымдас шөптердің элиталық тұқымдары.
3.Майлы дақылдардың элиталық тұқымдары.
4.Элиталық ... ... ауыл ... ... ... негізделген технологияларын құру.
Қосымша жүретін жұмыстар:
1.Бау-бақша өсіру.
2.Мал азықтық жемшөп өндіру.
3.Ұн өндіру.
Мұндай жұмыстарды атқаруға шаруашылықтың келесідей ... ... ... ... егіс ... ... ... материалдық-техникалық базамен жарақтандырылуы.
4.Басшылар мен қызметкерлердің қажетті дәрежедегі біліктіліктері.
Қызметкерлер. Қазіргі уақытқа дейін ... 30 адам ... 2007 ... ... ... көлемінің ұлғаюына байланысты
жұмысшылар саны 55 адамға жеткен. ... ... ... ... ... және ... ... тығыз қарым қатынаста
жұмыс жүргізеді.
Қаржылық жағдайы. 2005 жылға дейін шаруашылықтың кредиторлық қарызы
38 млн. теңгені ... ... ... ... деп ... ... ... 3 жылдық жоспар бойынша (2005-2007) шаруашылық
қарыздардан толығымен құтылып, 2007 жылы таза ... ... ... ... ... ... жақтары – сапалы өнім мен төмен
баға.
Сыртқы қарыздарын ... ... |Жыл ... ... ... |Жыл ... |Жыл |
| | ... |кредиторлық |қарыздарды |кредиторлық |соңындағы |
| | ... ... ... ... ... ... | ... |млн.теңге |млн.теңге |қалған бөлігі,|млн.теңге |
| | | | | ... | |
|1 |2005 |13 |45 |8 |37 |- |
|2 |2006 |34 |47 |25 |22 |- |
|3 |2007 |55 |32 |40 |- |8 ... ... өнім түрлері:
Күздік бидайдың «Южная 12» сорты. Жаңа сорт, жұмсақ бидайдың бірнеше
сорттарын будандастыру (Красноводопадская25* Безостая1* ... ... ... ... – В.Ф.Марко, Р.А.Оразалиев. сорттың сабақтары
бірқалыпты, төгілмейді, жеңіл ... ... ... ... жеткілікті болса, өнім арта береді. Сорт ерте піседі (егілу ... ... 242-246 ... ... ... ... төзімділігі
орташа, ауруға аз шалдығады. 1000 дәнінің салмағы -42-47гр. Биіктігі орташа
(103-118см), сабағы ... ... ... ... және ... ... Белок 12,7, клейковина 27,2-31,2 пайыз.
«Память 47» (қос жарналы) күздік және жаздық бидайы. ... ... ... ... ұршық пішіндес, ұзындығы 9-11см, тығыщдығы – 10см
діңгекке 17-20 дана масақша. ... ... ... 4-6см. Масақ қабығы
ланцет пішіндес, тамырша жүйесі білінер-білінбес. Дән орташа ... 1000 дән ... ... шыны түстес көп тұрса да төгілмейді,
жақсы бастырылады. Сабағы ... ... (4,5-5 ... ... 90-100см.
Кейбір жылдары піскен кезде масақ қабығы күңгірт түске боялады. Сорт тез
піседі, көктемде ... 105-120 ... өсіп ... ... ... ... Нандық қасиеті жақсы, белок 14-16пайыз, клейковина 28-36,8
пайыз, ұнынынң мықтылығы 316-536е.а., 100г ... ... ... ... арпаның «Бәйшешек» сорты. Масақ тығыздығы орташа, екі қатарлы.
Масақ пен мұртша сабан түсті сары. Сорт ерте ... ... ... ... және шық ... қабылдау дәрежесі орташа деңгейде.
Сорт қуаңшылыққа төзімді, өсіп жетілуінің алғашқы кезеңдерінен бастап тез
өседі. Бұл ... жер ... ... тез ... және
өнімділіктің жоғары болуына аса қажет. Сорттың ең жоғары дән өнімділігі
1979 жылы гектарына 44,4ц ... ... ... барлығы тек ішкі нарыққа
шығарылады. Өндірілген өнім ... ... ... репродукциялы тұқым өндіруге мамандандырылған шаруашылықтарға.
2.Тауарлық астық өндіретін шаруашылықтарға.
Облыстың табиғи-климаттық жағдайы.
Оңтүстік Қазақстан облысы 1932 жылы 10 наурызда құрылған. ...... ... оңтүстігі - Өзбекстан Республикасымен, батысы Қызылорда,
солтүстігі Қарағанды, ...... ... және ... ... көлемі 117,4 шаршы км. Әкімшілік-шекаралық құрылымына облысқа
қарайтын 4 ... ... 4 ... ауыл ... ... 11 аудан
және 3 қалалық аудан кіреді.
Оңтүстік Қазақстан облысының шығыс бөлігі ... ... ал ... ... ... бір ... орналасқан. Облыс жері бедеріне
қарай төрт ... ... ... ... ... оңтүстік-шығыс-таулы бөліктерге бөлінеді. Географиялық жағынан
облысқа Қызылқұм шөл ... ... ... ... ... ... аңғары, Мойынқұмның батыс бөлігі, Шу ... ... ... Бетпақдала шөлінің сазды батыс бөлігі, Қаратау ... ... және ... ... ... жоталары қосылады. Қаратау
жотасы оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай облысты екіге – солтүстік
және оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... қараған оңтүстік-батыс
беткейлері жайпақ келеді, шағын өзендер суымен жақсы ... ... ... ... ... ... ... өзендер суымен
жақсы суарылады. Мойынқұмға қараған солтүстік-шығыс беткейлері көбінесе
тік, ... ... де, ... мен ағын ... ... ... ... Қаратаудың солтүстік аңғарларының аралығын тау бөктеріндегі сұр
топырақты енсіз жазық алып жатыр. Бұл ... ... ... ... ... жарамды келеді.
Облыстың қиыр солтүстігін Бетпақдала үстіртінің батыс ... ... ... оңтүстік кемерінде Шу өзенінің кеуіп кететін төменгі
алқабы ... ... ... ... шөлі бар, ол ... бірте-бірте Мырзашөлдің көтеріңкі жазығына ұласады, Шығыста облыстың
Киров атындағы каналдың суымен суарылатын негізгі мақталықтары ... шөлі мен ... ... бөктерлері аралығын оңтүстіктен
солтүстікке қарай кеңи ... ... ... ... алып ... ... бұл аңғарда күріш егісі ұлғайтылуда.
Өзендердің бәрі де Сырдария мен Шу өзендерінің бассейндеріне ... ірі өзен – ... ... ... оның ... 540 ... Қаратау
жотасының солтүстік-шығыс беткейлерінде тау бөктерлеріне барып ... ... ... де ... ... ... облысының климат жағдайы әр түрлілігімен
ерекшеленіп, инсоляцияның және жылу ресурстарының көптігімен өзгешеленеді.
Жазы ... ұзақ және ... қысы ... ... ... ... ... қар
аз жауады. Орташа температурасы 0С-тан жоғары болатын аязсыз ... ... 8 ай ... оңтүстікте 10 ай. Жылдық орташа
температурасы 8-14С аралығында болады.
Жылдың ең суық айы – ... Бұл ... ... ... ...... ... минус 10С-қа дейін. Температураның ең төменгі
көрсеткіші кей жылдары 30-35С суықтықты көрсетеді. Ең ыстық ай – ... ... ... ... ... 24С, ... 35Сшамасында.
Температураның ең жоғары көрсеткіші 40-45С –ді ... Шөл ... ... ... ... жартылай шөл аймақта -250-300мм,
ал ... және ... ... ... 400-800мм. Жауын-шашын әр мезгілде әр
түрлі түседі. Ең көп ... ... ... ... ең азы ... жауады
(5-7пайызы). Қысқы және көктемгі жауын-шашын жылдық мөлшердің 70-80 ... ... ... ... ... ... жағдайы
жоғарыда көрсетілгендей әр түрлі. ... ... әр ... әкеліп соғады. Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... топырақ
картасына сәйкес топырақтың 24 түрі бар. ... ... ... ... ... ... ... топырақ.
3. Күңгірт сұр топырақ.
4. Кәдімгі сұр топырақ.
5. Ашық сұр топырақ.
6. Қоңыр сұр топырақ.
7. Көгалды сұр ... ... ... ... ... ... ... Құмдар.
Ауыл шаруашылығы үшін ең маңыздылары қоңыр, сұр және ... ... Шөл ... сұр ... ... ... келеді. Сұр қоңыр
топырақтар тұзды және ... ... ... ... ... ... дамыған сұр қоңыр топырақты жерлер ... ... Бұл ... ... егіншілік жүйесін жүргізу мүмкін
емес.
Тау маңындағы ылғалмен жартылай қамтамасыз етілген ... ... сұр ... және ... ... ... ... орналасқан.
Бұл аймақ Оңтүстік Қазақстан облысы орталық тұсының ... алып ... ... ... ... ... Түркістан(бір бөлігі), Арыс(бір
бөлігі), Бәйдібек(бір ... ... ... ... ... (бір ... ... кіреді.
Топырақ құрайтын жыныстар ылғалдылық жағдайына және жер бедері
ерекшеліктеріне байланысты ... ... және аз ... ... бөлінеді. Бұл топырақтар тұзданбайды. Сондай-ақ бұл белдеудің
агрошаруашылықта маңызы өте жоғары. Мұнда дәнді дақылдар және мал ... ... ... ... ... ... таулы қоңыр, қоңыр
және күңгірт сұр ... ... ... ... ... күрделі, рельефті және эллювиальді-
деллювиальды шөгінділер қалыптасқан, соның ішінде аз ... ... ... ... ... (әлсіз, орташа, қатты
тастанған немесе қиыршық тасты және ... ... ... жағынан бұл аймақ (таулы қоңыр,
күңгірт, сұр топырақ) мал жайылымы болып ... Тау ... ... ... өркендетуге мүмкіндік бар. Тау бөктеріндегі және тау арасындағы
тегістіктер жер өңдеуге қолайлы, атап айтқанда, дәнді және азықтық дақылдар
егуге мүмкіндіктер ... ... ... ... ... егіншілік үшін, жоғары
жақ тәлімі ... үшін ... ... келеді.
Суармалы және тәлімі егіншілікті бірдей дәрежеде өркендетуге болатын
аралық алқаптар да бар. ... ... биік ... ... ... пайдалануға болады. Тау бөктерінде біршама жақсы ылғалды ... Ол ... ... ... үшін ... ... жер
болып табылады. Беткі қабаты – таулы дала топырағы, сілтісіз қара қоңыр
топырақ. ... ... ... бір саты төмен тау бөктерлерінде
әжептәуір айқын рельефті ылғалы орташа ғана тәлімі жер ... ... ... қабатта таулы дала топырағы, ашық түсті және әдеттегі сұр
топырақ жатыр. Ең оңтүстік ... ... тек ... ... ... ... көп карбонатты сұр топырақ ... ... ... ... ... белгілері осылар. Ал енді «Алтын төбе» тәжірибелік ... ... ... ... ... ... жер көлемі 4,1 мың
шаршы километр болып, облыс жерінің (аумағының) 6,1 пайызын құрайды. Аудан
халқының 2004 ... ... саны 95,5 мың ... 1 шаршы км жерге
орта есеппен 23 адамнан келеді.
Аудан орталығы – Қазығұрт ауылы облыс орталығынан 70 км ... ... ... аудан аумағы өте ыстық, құрғақ,
жартылай шөлейтті және тау ... ... Жер ... ... және ... ... басым. Топырақты өңдеу
қабатының тереңдігі 25-27 см. Топырақтағы қарашірік ... ... ... ... ... ... мен калий минералдық ... ... ... ... табылады. Жердің құнарлылығын арттыру
мақсатында ең тиімді ауыспалы егіс жүйесі мен ... ... ... орташа, қыратты, жақсы суармалы жерлер Қаржантау
жоталарына дейін ... ... ... ... ... ... шыны шикізаты қорлары және минералды тұздар мен минералды
жер асты сулары ... ... 12 ауыл ... кіреді және онда 61 елді мекен ... мал ... ... ... ал егіншіліктен дәнді дақылдар және
өсімдік майларын алатын дақылдар егіледі.
1. ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
1.1 ... және арпа ... ... ... ... ... ... және арпа дақылдары ерекше орын алады. Халық
үшін дәнді дақылдар тағамдық өнімнің көзі және мал ... үшін ... ... ... зор. ... ... ... – бүкіл әлемде 148 елдің негізгі
азық – түлігі болып ... және ... ... ... ... ... ... дәнді дақылдар өнімінің 60 пайызындайы бидайдан ...... ... ... ... аса бағалы қасиеттері бар. Олардың
дәні – аса құнарлы да қуатты азық, оны сақтау да қиын ... бір ... ... тасып жеткізу де оңай және оны өңдеп ... ... өнім ... Еуропадағы елдерде және ТМД-да адамға қажетті барлық калорияның 35
пайызы бидайдан алынады. Адам ... үшін ... ... ... жарымына жуығын, В1 витаминінің 70-80 пайызы, РР және ... ... ... ... тұздарды және басқа қажетті заттарды
бидай өнімі береді. Бидай наны азық түлік көзі ғана ... ... ... катализатор болып табылады. Оны пайдалану нәтижесінде ас қорыту
жақсарады және ... ... де ... ... адам ... ... ... 20-дан астам түрі бар. Солардың ішінде ең көп ... ... ... ... ... бұл түрі ... ... өйткені бұл дақылдың алуан түрлі сорттары бар және олар ... ... ... ... ... ... тиімділігі, олар ауа
райының өте қатал жағдайларында, қар ... ... ... ... ... да өсіріледі. ... ... ... нан өндіруде пайдаланылатын басты шикізат болып табылады.
Бірақ, жұмсақ бидайдың дәніндегі клейковина сапалы нан пісіруге ... ... Тек ... ... ұнынан пісірілген нан көтерілмейді,
сондықтан нан өнеркәсібінде жұмсақ бидай ұнына жиырма пайыздай қатты ... ... ... ... ... durum) ... шаруашылығында аса құнды болып
есептеледі, ... ... ... ... және ... ... тек ... бидай ұны пайдаланылады. Жұмсақ бидай ұнынан
макарон өнімдерін жасауға болады, бірақ олар өзінің ... ... ... ... кезде жабысқақ келеді де , тиімсіз түске енеді. ... ... ... ... ... ұнтақ жармасын өндіретін шикізат ... 1978 ... ... ... ... ... алу ... арттырылған.
Ол қатты бидайдың жаңа сорттарын қосымша аудандастыруға және алынатын жалпы
астық мөлшерін арттыруға септігін тигізе ... ... ... ... ... ... ... өсіріле бермейді, өйткені бидайдың бұл түрі
белгілі климаттық жағдайда ғана ... ... ... жағдайы қатты
бидай өндірісіне өте қолайлы болып келеді. [1,4]
Бидай мен арпадан нан пісреді, макарон, кондитер өнімдерін, тағамдық
құнарлы азықтар, консервілер ... сыра ... ... ... және ... ... ... алынып жатқан био отын (био этанол) алуға
болады. Дәнді дақылдар – мемлекеттердің негізгі азық – ... қоры ... ... ... [5]
Арпа астығы халық шаруашылығында кеңінен қолданылады. Одан ... әр ... ... ... нан ... және ең басты
қасиеттерінің бірі сыра қайнату өнеркәсібінде шикізат ретінде пайдаланады.
Сонымен қатар арпа астығы құнарлы мал ... Оның ... 1,2-1,3 ... мен ... ... сіңімді протейн болады. [6]
Бидай мен арпа – негізгі азық түлік көзі болумен қатар, жоғары сапалы
мал азығы болып та ... ... ... ... ... 60-80
пайызы шамасындай мал азығы үшін пайдаланылады. Олар құрама жем өнеркәсібі
үшін негізгі компонент болып табылады. ... ... және ... ... ... үй ... да, ... да тез өсіп,
жақсы семіреді. [7]
Бидай мен арпа сабаны да едәуір бағалы ірі жемшөп қатарына жатады. Ол
басқа дақылдармен ... ... де ... ... пісе ... көк
күйінде орылып, малға берілетін бидай , қара бидай, арпа өсіп ... аса ... мал ... Бидай мен арапа сабанынан қағаз, картон, өнер
бұйымдары және басқа да ... ... Бұл ... ... ... болып табылады және барлық ауыспалы егіс жүйесінде бидай
санитарлық дақыл болып ... ... ... және арпа ... бастапқы тұқым шығару ... ... – ауыл ... ... ... салалардың бірі,
нысандары сорт және тұқым, олардың сапасы мен құрылымы болып табылады,
бұлар ... ауыл ... ... мол өнім ... ... ... [8]
Жоғары сапалы жаңа және өндіріске енгізілетін сорттардың қажетті
көлемін көбейту, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... сақтау тұқым өндіру шаруашылығының басты міндеті болып
табылады. Осыған ... сорт ... және сорт ... ... ... ... сорт ... нәтижелері бойынша
шаруашылықтарда ескі сорттарды мол өнімді, жоғары ... жаңа ... ... ... ... ... ... және биологиялық
қасиеттерін жоғалтуына байланысты сол сорттың тұқымы жақсы және ... ... ... ... аз ... мол ... сортқа ауыстыру және жоғары сапалы
тұқым егу экономикалық жағынан өте тиімді. Мол өнім алуға климаттық ... ... ... ... ... тыңайтқыш енгізу, өнімді дер кезінде
жинау, тұқым себу мерзімі, себу тереңдігі, ... ... ... ... ... ... ішінде соңғысының үлесіне 20-30 пайызы
тиесілі. ... бір ... және ауа райы ... ... ... оның ... бидай, арпа өсірудің технологиялық шараларын,
атап айтқанда, алғы дақылды ... алу, ... ... өңдеу, тыңайтқыш
енгізу, топырақты тұқым себер алдында өңдеу, тұқым себу, арам ... ... ... ... дер ... ... ... өнімді тазалау және сақтау ... ... ... және оның
потенциалдық өнімділігін көтеруге бағытталған. [11]
Өндіріске тек ... мол ... сорт ... ... 1 гектарға
шаққанда 2-3 центнерге көтереді. Мұндай қосымша өнімді ... ... таза сорт ... бере ... ... мен
өндірістік машықтар нәтижелерінде анықталған. [12]
Тұқым – мамандандырылған арнайы тұқым өндіру ... ... ... ... ... ... және ол тұқым тиісті
жағдайда тазаланып, кондицияға жеткізгеннен кейін сақталынады. [3,12]
Ірі шаруашылықтарда алғы дақылды таңдап алу және ... ... ... егістігі болуы шарт. Жаздық дақыл үшін көп жылдық, бір ... және ... ... үшін сүрі ... ... ... сияқты жақсы
алғы дақылдардан кейін астық дақылдарының тұқымдық егістіктерін орналастыру
керек. Мұнда өсіру жағдайлары, дәлірек айтқанда, ... ... ... ... ... ... Бір сорт егілген танапқа басқа сортты сеппеу
керек. [13]
Тұқымдық егістерді сол сорттың егістігінен кейін орналастыру тиімсіз.
Ауыспалы егіс ... ... ... ... танапты арам шөптерден,
зиянкестерден, аурулардан тазартуға, топырақтың құнарлығын арттыруға, ... ... ... ... процестерінің
жақсаруына, ылғалдың жеткілікті жиналуына тікелей себепші болуы керек.
Танапты арам шөптен таза ... үшін ... ... ... ... негізгі топырақ өңдеу жұмыстарына жатады. [12]
Шаруашылық жағдайында негізінен жер жырту алдында суарған тиімді. Ол
аудару жұмысын ... ... ... ... өсіп ... барлық уақытына жеткілікті ылғал ... ... сол ... ... жер ... ... өніп-өсуін және күздік шынығуын
қамтамасыз етеді. [14]
Тұқым себер алдындағы топырақ ... ... ... және ... ... біркелкі және тығыз қабатқа орналасу үшін тегістеу ... ... орны ... себу ... себу ... ... ... және тұқымның сіңу
тереңдігі ескерілуі тиіс. Өсіру аймағына байланысты қолайлы себу мерзімі 15-
қыркүйек пен 20-қазанға дейінгі ... ... ... ... ... жылу
мен жарықтың жеткілікті кезеңі – күзгі уақытта жақсы жетіледі. ... ... ... ... ... қыстап шығады. Тұқым себу ұзақтығы
әрбір тұқым өндіру танабында 1-2 тәуліктен аспауы тиіс. [15]
Мұндайда тар ... ... ... себу ... Себу ... 2,5 млн.дана өнгіш дәннен (ылғалмен қамтамасыз
етілмеген тәлімі жер) суармалы жерлерде 4-5 млн.дана ... ... ... ... ... ... негізгі тиімділік көрсеткіштерінің бірі
тұқымның көбею коэфициенті болып табылады. Оны көтеру үшін себу ... ... ... ... себу ... жүргізіледі. Сонда тұқым аз
жұмсалып, жақсы өсіп жетіледі.
Тұқымдық материал мемлекеттік өлшемдеу танаптарына, яғни ... ... себу ... 2-кластан және сорттығы бойынша ІІ-категориядан
төмен болмауы ... ... ... ... бірі – ... ... ... өңдеу. Себер алдында қолдануға арналған нұсқауларға сәйкес
дәрілермен тұқымды аз ... ... ... ... ... соң танапты тісті
катокпен өңдеу тұқымды ... ... ... және тұқымның сіңу
тереңдігінде ылғал режимін жақсартады, ... егін көгі ... ... ... ... ... ... жүйесі топырақтың
агрохимиялық көрсеткіштері, дақылдың және ... ... ... ... ... ... ... енгізудің тыңайтқышты тұқыммен бірге енгізу және ... ... ... Мұны ... өңдеу деп те атайды. Негізгі
өңдеумен бірге фосфор және калий тыңайтқыштарының, ал тұқыммен бірге фосфор
тыңайтқышының ... жөн, ... ... ... ... ... тиімділігі өте жоғары. [16]
Өсімдікті минералды тыңайтқыштармен қамтамасыз ету өсіп-жетілу
кезеңдерінде оның дұрыс жетілуіне, ... ... ... ... ... ... ... жұмыстары жоғары сапалы тұқым өнімділігін
көтеруге және сорт тазалығын сақтауға бағытталуы тиіс. Ерте ... ... ... ... соң егін ... пайда болу кезеңінің
басында және түптену кезеңінде БИГ-3 ... ... ... ... ... күресуде гербицидтер қолдану керек. [17]
Масақтану кезеңінде егістік одан басқа дақылдар түрлерін алып ... ... деп ... отау ... жүргізіледі. Бидай егістігінде қиын
бөлінетін екпе өсімдіктер түрлері, арам ... ауру ... ... Бидайда қиын бөлінетіндерге: екпе дақылдар бойынша арпа және қара
бидай, арам шөптерден татар қарақұмығы, арпада – ... қара ... мен ... жабайы шалқан жатады. [17]
Дәннің қамырланып пісу кезеңінде, өсімдіктің сорттық белгілері анық
білінгенде, яғни масақ және ... түсі анық ... ...... ... ... [15]
Мұнда басқа сорт немесе басқа өсімдік қоспалары алынып тасталынады.
Сонымен бірге сол ... ... ... ... де ... жинар алдында барлық сорттық егістіктерде бекіту жұмысы жүргізіледі.
Тұқым өндіру егістіктеріндегі ... ... сол ... қолайлы пісіп-
жетілу кезеңінде жүргізілуі керек. Жинау жоғары ... ... ... басқа да жинау машиналарын, көшпелі және тұрақты
қоймаларды ... ... ... ... ... ... сортты жинап алған
соң комбайнды сол танапта тазартып алу қажет. Тұқымдық егістіктерді қысқа
мерзімде ... ... ... ... және ... ... дұрыс ұйымдастыру қажет. Ол үшін ... өте ... ... ... ... ... ... тасымалдайтын және тұқым
тазалайтын машиналар бөледі. [15,18]
Тез, әрі дер кезінде тұқым тазалау жолымен кондицияға ... ... ... ... дұрыс сақтауға мүмкіндік береді.
Тазаланған және ... ... 14 ... дейінгі стандартқа
сәйкестендірілген, кондициялық сортты тұқым жақсы желдетілетін , ... ... және ... ... ... ... ... алдын ала тазалап, дезинфекциялайды, содан соң олардың
дайындығын тексеріп, акт жасалады. [16,18]
Тұқымдық астықтарды тек сортқа байланысты ғана ... ... ... ... категориясына, класына және басқа ... ... ... ... және ... ... ... Тұрақты орында сақтаудың бос күйінде (еденде,
бункерде биіктігі 2-2,5м-ден артық емес) және ... ... ... 6-
8 ... ... ... ... бар. Көбейтуге арналған элита
тұқымдарын пломба салынған қапшықтарда сақтайды. [19]
Әрбір тұқым ... ... ... аты-жөні, репродукциясы,
сорттық тазалығының категориясы, егіндік сапасының класы және алынған ... ... ... ... жапсырылады.
Сақталу мерзімінде тұқым сапасының өзгермеуін, ... ... ... және ... ... ... ету керек.
Ол үшін тұқымның температурасын, ылғалдылығын, сыртқы түрін, түсін, иісін
бақылап, ... ... ... және ... ... ... тұқымның сорттық және егіндік сапалары әрдайым бақылауда
болуға тиіс. Сорттық егістің сорттық тазалығы егіндік ... және ... не ... ... және ... ... ... арқылы анықталады. [20]
Егіндік бекітуді (апробация) селекционерлер, не ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы департаментінің
агрономы, әйтпесе мемлекеттік тұқым инспекциясының агрономының қатысуымен
арнайы агрономдар (апробаторлар) жүргізуі талап етіледі. [14]
Апробацияның ... тек ... ... ... ғана анықтау емес,
сонымен қатар арам шөптердің кездесу шамасын, аурулар мен зиянкестердің
келтірген зиянын ... ... ... ... ең ... ... ... себілген тұқымның, оның сол немесе басқа сорт ... ... ... ... тұқым өндірудің агротехникалық
әдістемелерінің толық қолданылғанын және тұқымның дұрыс ...... ... сорттық егісті көріп шығып, апробация
жүргізілетін жер көлемін ... Оның ... ... ... ... ... және сорттық отау және арам шөпті жою ... ... ... тәсілдеріне апробациялық масақ бау жинау, оны
талдап-анықтау және тұқымның ... ... ... ... ... ... дақылға масақ (астық) бауын теріп алатын егіс көлемі, өсімдікті
жинайтын жер ... және бау ... ... ... ... ... бауын өсімдіктердің сорттық қасиеттері толық айқындалған
кезеңде теріп алады.
Масақты дәнді дақылдар – ... мен ... ... ... ... ... ... анықтайды. Бұл дақылдар үшін ... ... ... ... 450 ... ... керек. Егер егіс көлемі
бекітілген мөлшерден көп болса, онда танапты бөліп , ... ... ... Бұл ... бауы 1500 масақтан кем болмауы керек.
Оны егістікте диагональ бойымен жүріп отырып, ... 150 ... ... 10 ... алып ... [13,15]
Жай агроқұрылымдардың әр тұқымдық егісінен бір масақ бауы, ал тұқым
шаруашылықтарының егісінен екі бау екі ... ... ... жинау кезінде апробатор егістің арам шөп шамасын ... ... ... ... ... және апробациялық баудың талдап-анықтау
жұмыстарының нәтижелері ... ... акт» және ... ... жасалады. Сорттық тазалығының көрсеткіші арқылы егістің категориясы
белгіленеді. Егер дәнді дақылдардың сорттық тазалығы 99,5 ... ... ол егіс ... 98 ... кем болмаса 2-категорияға, ал
95 пайыздан төмен болмаса 3-категорияға жатқызылады. [9,15]
1.3 ... ... ... ... шаруашылығына сипаттама.
Ауыл шаруашылық өндірісінде тұқым деп жоғары сапалы мол өнім
алуға арналған әр түрлі тұқымдық жадығат ... ... ... ... және шаруашылық құнды қасиеттерін иеленушілер,
соның нәтижесінде олардың сапасы ... өнім мен оның ... ... әсер ... ... дақылдарының өнімі тұқымнан басталатыны ежелден
белгілі: егер танапқа сапасыз ... ... ... өнім төмендеп кетеді.
Мұндай жағдайда топырақ өңдеу де, тыңайтқышты қолдану да, ... ... де, ... ... да құр босқа зая кетеді. [18]
Біздің заманымызда да , ауыл шаруашылығы күрделі ... ... да, ... ... және ғылым жаңалықтарымен қаруланғанда да бұл
шаруалардың шындығы өзінің маңызын жойған емес. ... ... ... ... ... ... маңызы әрқашан да арта
түседі. [12,14]
Тұқым өзінің сапасымен ерекшеленеді: себу сапасы – ... ... ... ... ... тұқымдық қасиеттері; сорттың сапасы
сорттық ... ... ... ... ... келеді;
өнімділік сапасы – нақты ... ... бір ... өнім беру
қабілеті. Бұл аталған тұқым сапасының көрсеткіштері бір-бірімен ... ... ... ... ... ... ... тұқым – басқа
агротехникалық шаралармен қатар, ауыл ... оның ... ... ... ... ... бірі. Сонымен қатар
дақылдар өсірудің аймақтық қарқынды технологиясы да ... ... ... ... өйткені ауыл шаруашылық дақылдарының аудандастырылған жақсы
сорттарының жоғары кондициялы ... ... ... ... ... ... күрт ... кетеді. [8]
Тұқым өндірістің аса маңызды құралдарының бірі болып табылады. Ол
ауылшаруашылық дақылдары ... мол және ... ... ... ... сапасының арта беруін қамтамасыз етуге тиіс. [11]
Оңтүстік Қазақстан облысы жақсы дамыған аграрлық аймақ ... ... ... ... ...... ... және ауа –
райының қалыптасу ерекшелігі ауыл шаруашлығының барлық саласын ... ... ... облысында 10 элита тұқым шаруашылығы бар. Оның
бесеуі мақта тұқымдарын өсірумен, бесеуі дәнді дақылдар тұқымдарын ... ... ауыл ... ... мәліметтері бойынша
облыстағы жалпы егіс көлемі 762,7 мың гектар. Дәнді және ...... 226,5 ... ... оның ... май ... дақылдар 82,1 гектар,
мақта 222,9 мың гектар, картоп 10,2 мың ... ... 24,2 мың ... – 16,9 мың ... ... Ауыл шаруашылығы дақылдарын егудің басым
үлесі – дәнді және ...... ... 29,2 ... көп ... - 22,7 және мақтаға 28,7 ... ... ... ... 41 пайызы (67,1 мың) және оларда жұмыс істейтін адамдардың
40 пайызы (159,8 мың ... ... ... ... ... ... уақытта барынша толық кондициялы тұқыммен қамтамасыз
етілмеген. Тауарлық бидай өндірісінде жоғары өнім ... ... ... ... Соңғы жылдары багарада егілетін дәнді дақылдар көлемінің
артуы байқалған. Осыған байланысты ауыл ... ... ... ... ... деп ... жасалуды [4,20].
Облысымызда республикалық бюджеттен бөлінген қаржы егісттікке су
жеткізу, элита тұқым шаруашылығына, минералдық тыңайтқыштар ... ... ... асыл ... мал ... ... ... ретінде
бөлінеді. Ауыл шаруашылығы машиналары паркін ... ... ... алу ... ... ... ... НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1 Материалдар мен әдістемелер
2.1.1 Дипломдық жұмыста қолданылған материалдар. Дипломдық жұмысты ... ... ... ... ... Қазақстан облысында
аудандастырылған бидайдың ... -12, ... 47 ... және ... ... ... Бұл ... тұқым шығару үрдісіндегі дәстүрлі
технология элементтері сарапталды. ... ... ... ... ... ... облысындағы маманданған «Алтын төбе» асыл тұқым шығару
шаруашылығы қарастырылды. Жұмысты орындау ... сол ... егіс ... ... ... ... базасы, жылдық
есептері, кәсіби нұсқаулары, есеп-қисаптық жинақтары және коммерциялық
жоспарлары пайдаланылды.
Тұқым шығару ... ... ... ... ... ... агротехникалық, аралық және межелік нәтижелер сараптауға алынды.
2.1.2 Зерттеу ... ... ... ... жұмысты орындау
кезінде келесі әдістемелер пайдаланылды:
- бидай және арпа ... ... ... анықтау
әдістемелері;
- тұқымның өнгіштігін анықтау әдістемесі;
- тұқымның тазалығын анықтау әдістемесі;
- тұқымның өсу энергиясын анықтау әдістемесі;
- элиталық тұқым ... ... ... ... тұқымды ору және кептіру ерекшеліктері;
- элиталық тұқымды себу және күту ерекшеліктері;
- элиталық тұқымды сатар алдындағы мөлшерлі қаптарға қаптау әдістемесі;
- ... ... сату ... арнайы құжаттарды толтыру ережелері.
Жұмыс барысында «Алтын төбе» асыл тұқым шығару шарушылығындағы
ауыпалы егіс ... құру ... ... Тұқым питомниктеріндегі
өсімдітерді қоректендіру үшін минералды тыңайтқыштарды ... ... ... ... зат ... ... әдістемелері пайдаланылды.
Топырақтағы азот, фосфор және калий ... ... ... ... ... анықталды.
Тұқым питомниктеріндегі өнімді жинау, алдында фитотазалау және алдын
ала бақылау әдістемелері шарушылық агрономының ... ... ... ... актілер толтырылды.
2.2 Зерттеулік жұмыстардың нәтижелері
2.2.1 ... мен ... ... және ... ... ... мен арпаның өнімділігін арттырудың негізгі шарттарының бірі
болып ғылыми негізделген бастапқы және ... ... ... ... Тұқым шығару үрдісінің басты мақсаты аудандастырылған сорттың
тұқымын басқа сорттармен араластырмай, оның ... және ... ... ... ... ... материалдарын сақтау және көбейту
(оригинаторлық қызмет) ғылыми-зерттеу ... мен ... ... ... ... элиталық тұқым шаруашылықтары элиталық
және 1 репродукциялық тұқымдармен қатардағы шаруашылықтарды ... ... ... облысындағы дәнді дақылдардың бастапқы тұқым
шығару үрдістерімен «Қызыл Сарқырама» селекциялық ... ... ... ... ... - өндірістік орталығы айналысады. Элиталық және
бірінші репродукциялық тұқым шығару «Алтын ... және ... ... жүргізіледі. Қазіргі кезде, бұл ... ... ... ... ... ... ... көптеген шаруашылықтар өзіне қажетті көлемде тұқым
шығарумен айналысуда.
Тұқым шығаруда ... және ... ... ... ... деп ... аймақта аудандастырылған сорттың орнына ... және ... ... ... ... Бұл ... ... өндіріс
талабына сай емес сорт барлық тұқым шығару тізбегіндегі мекемелерден алып
тасталынады. Оның орнына жаңа сорттың ... ... ... Жаңа ... ... ескі сорттың орнын алу үшін жедел және сапалы тұқым
шығару жұмыстары жүргізілуі қажет. Жаңа ... ... ... үрдісі арнайы
тұқым шығару мекемелерінде жүргізіледі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... материал жеткізіледі.
Сортжаңарту деп аудандастырылған сорттың жоғары сапалы ... ... ... ... ... ... шаруашылықтарды қамтамасыз
етуді айтады. Өндірістік жағдайда жыл өткен сайын тұқымның сорттық және
өнімділік ... ... ... Бұл жай ... ... ... ... Сондықтан, тұқым шығару жұмыстары тиянақты,
жоғары агротехникалық талаптарды орындау ... ... ... ... ... ... аудандастырылған сортты 4-5 жыл ішінде барлық
белгіленген аймақтарға ендіріп үлгеруге мүмкіншілік береді (-сурет).
Ауылшаруашылығының даму үрдісінде өнімділікке ... ... ... ... ... жоғары өнімділіктің кепілі. Өнім жоғары болған сайын
одан ... ... да ... өсе түседі. Жаңа өнімді сорттарды құнарлы
танаптарда және қолайлы агротехникалық ... ... ... ... Бұл ... ... ... мүмкіншілігі толық пайдаланылады.
Бастапқы тұқым шығару үрдісі. Бидай мен арпаның бастапқы тұқым шығару
үрдісі ... ... ... ғылыми зерттеу институтында немесе
селекциялық – тәжірибелік бекеттерде атқарылады (1-сурет). Бұл ... ... ... тәжірибелі тұқым шығару ісінің ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері
бар. Мұндағы жұмыстарда сорттың биологиялық және ... ... білу ... ... ... питомниктердегі
жұмыстардың сапалылығы тұқым шығару үрдісінің нәтижелілігін анықтайды.
Бастапқы тұқым шығаруда ... ... ... және ... ... ... ... болып саналады. ... ... ... ... өте ... және ... талап ететін
жұмыс.
Бастапқы тұқым шығару ... ... ... ... дақыл
айналымына орналастырады. Бұл кездегі сақтайтын ережелердің бірі - ол
алдыңғы егіс ретінде ... ... ... ... ... басқа дәнді
дақылдардың егістіктігінен қалған қодыра ... ... ... ... ... Ал, ... ... бидай мен арпа болған жағдайда
сортың тазалығы бұзылуы әбден мүмкін.
Бидай мен ... ... ... ... ... ... сұрыптау
тәсіліне негізделген. Сорттың .элиталық тұқымын бастапқы питомниктерде
өндіру келесі сызба-нұсқа бойынша ... ... ... ... ... питомнигі; 2) екінші жылғы ұрпақтарды
сынау питомнигі; 3) бірінші-төртінші ... ... ... ... ; 5) ... ... бастапқы элиталық өсімдіктерді жеке
сұрыптау тәсілі бойынша көбейту, суперэлита, элита және 1 ... ... ... іріктеп алады.
Іріктеліп алынған өсімдіктер морфо-биологиялық сипаттамалары,
өсімдіктің биіктігі және жалпы ... ... ... ... ... пішіні мен өнімділігі бойынша, сортқа тән параметрлерге сай
болуы тиіс. ... ... бұл ... ... ... сау ... керек.
Бірінші жылғы ұрпақтарды сынау питомнигінде өсімдіктердің өсіп дамуына
қолайлы агрофон жасалады. Барлық агротехникалық іс-шаралар мерзімді және
сапалы ... ... ... ... және ... ... алынатын элиталық өсімдіктердің санын анықтайды. Ең аз көлемде
жоспарлағанда соңғыларының саны 300 ден кем ... ... ... 0,1-0,3 ... айналасында болады. Питомникте арам шөптермен және
басты зиянкестермен күресу ... ... ... ... ... ... минералдық тыңайтқыштар
беріледі. Бұл питомникте өсімдіктер әдеттегіден сирек ... ... ... ... ... іске ... мүмкіншілік береді.
Бұл питомникте әр өсімдіктің ұрпағы жеке егіледі. Вегетация бойында
фенологиялық бақылаулар жүргізіледі. Ауру және ... ... ... ... ... отырады. Өсімдіктер пісіп жетілгеннен кейін әр
ұрпақтың ... ... ... Әр бастапқы өсімдіктің ұрпағы өнімділік
параметрлері бойынша өңдеуден ... ... және ... ... ... өңдеуден өткізгеннен кейін,
жарамсыз ұрпақтарды ... ... ... мен ... жоспарынан алып
тастайды. Олар келесі питомникке көшірілмейді.
Бірінші жылғы ұрпақтарды сынау питомнигінен іріктеліп алынған ... ... ... ... ... ... Бұл ... өсімдіктер ұрпақтарының қалыпты өсіп дамуына барлық агротехникалық
жағдай жасалады. Келесі жылғы ... ... ... ... кезінде
сол пирнциптер сақталады. Келесі питомникке ... ... ... ... ... белгілері бірыңғай, өнімді және аурулар мен
зиянкестердің зақымдалуынан сау, ... ... ... ... ... 0,5-1,0 ... ... болады.
Бірінші-төртінші жылдардағы көбейту (алғашқы көбейту) питомниктерінде
барлық жарамды ұрпақтардан ... ... ... ... ... 1,3,5,7 ... ... көбейтіледі. Әр жыл сайын егістік
көлемі көбейе түседі. Бұл питомниктерде де ... ... ... толығымен орындалады. Вегетация ... ... ... ... ... дақылдық өсімдіктерден және арам ...... ... ... Егістік белгілі ереже бойынша
апробацияланады. Питомникке тән апробациялау, фитотазарту (қолдан немесе
пестицидтерді қолдану туралы) актілері және жиналған ... ... ... ... ... ... (сертификат) беріледі. Төртінші жылғы
көбейту питомнигінен жиналған тұқымның сапасы және апробациялау ... сай ... ... бұл ... ... ... ... болады.
Суперэлита питомнигі аталған бастапқы тұқым шығару мекемелерінде
жүргізілетін ... ... ... ... ... Бұл ... ... материал элита өндіретін шаруашылықтарға сатылады.
Суперэлиталық питомнигінің көлемі 10 гектардан ... ... ... ... ... ... ... элита өндіретін шаруашылықтарда
жалғасады.
Элита өндіруге құзырлы шаруашылықтар элиталық және одан ... ... ... үшін ... ... ... ... алады.
Элита және бірінші репродукциялы тұқым өндіру кезіндегі агротехникалық
талаптар жоғары дәрежеге сай болуы ... ... ... ... және ... ... бойынша жоғары дәрежелі талаптар қойылады.
Питомниктегі өсімдіктердің ... ... және ... стандарттың бірінші
класына сай болуымен қатар, аурулармен зиянкестердің заладық әсерінен сау
болуы тиіс. Бұл шаруашылықта өндіріліген ... ... ... ... ... ... кезіндегі көрсеткіштерінен кем болмауы
керек.
Алғашқы көбейту питом-
никтері және суперэлита
Элита және 1репродукция
Арнайы тұқым ... ... 1 ... ... ... 2 ... ... репродукция
3 репродукция
1-сурет. Бидай мен арпаның тұқым шығару үрдісінің сызба нұсқасы.
Элиталық ... ... ... репродукциялық реттік сан
қосылады. Элитадан кейінге бірінші себістен бірінші репродукциялық тұқым,
екінші ... ... ... ... және ... ... ... сорттық және себістік сапасы
Тұқым шығару үрдісінде егістікке пайдаланатын тұқымдық ... және ... ... ... ... ... болуы тиіс.
Тұқымның таза сортты болуы өндірілетін өнім деңгейіне және оның ... өте ... ... ... оның ... ... ... Сорттық
тазалық жыл сайын танапта жүргізілетін пайымдау ... ... ... ... ... ... ... құжаттамасын
тексеруден бастайды. Одан кейін, танаптағы өсіп тұрған ... ... ... ... бума ... Пайымдық бумадағы өсімдіктерге
белгілі әдістеме ... ... ... ... ... ... актісін» береді. Бұл ... және ... ... ... ... репродукциясын және тұқымның ... ... ... ... ... ... тұқымдық
мақсатта қолдануға болатыны немесе болмайтыны туралы ... ... ... ... ... егістіктің басқа, қиын ажыратылатын,
дақылдармен және арам ... ... ... ... ... өте улы ... бар-жоқтығына, өсімдіктердің ... ... ... аса ... ... ... мен ... барлық
сорттық егістіктері пайымдалуы тиіс. Мұндай жұмыстар атқарылмаған жағдайда
ол егістіктер тұқымдық материалдар өндіруге пайдаланылмайды. Сонымен қатар,
бидай мен ... ... және ... ... ... ... арқылы актіленуі тиіс. Пайымдық бумалардың ішіне және ... ... ... ... ... саны, көлемі және талдау
нәтижелері көрсетілген таңба ... ... бір жыл ... тұқым
өндіруші мекемеде сақталады.
Бидай мен арпаның егістігіндегі ... ... ... пісу
кезеңінде жүргізеді. Талдау жүргізу үшін әр, көлемі 450 гектардан аспайтын,
танаптан екі бумадан алынады. Бумадағы өсімдіктер 1500 кем ... ... ... ... ... арам ... сабақтарын бөлек және қиын
тазартылатын мәдени дақылдардың сабақтарын бөлек жинайды. ... мен ... ... ... қиын ... мәдени өсімдіктерге қара бидай,
бидай, арпа, жабайы өсімдіктерге жабайы шомыр, жабайы бидай мен арпа ... ... мен арпа ... Қиын ... ... ... үлесі 5%, жабайы өсімдіктердің дәндерінің 3% аспауы керек.
Бидай мен арпаның элиталық питомнигіндегі сорттық тазалық 99,7% ... ... ... және одан ... репродукциялық питомниктердегі
егістіктерді, сорттық тазалығына байланысты, ... ... ... кем ... ... (сорттық тазалығы 98,0% кем емес) және үшінші
(95,0%) санаттарға ... ... ... ... жиналған тұқым сорттық тазалығы бойынша бірінші санатты ... ... ... питомниктердегі тұқымның санаты оның сорттық
тазалығына байланысты. Алғашқы питомниктердегі тұқымды санаттарға бөлмейді.
Егістіктегі өсімдіктердің күйе ауруының түрлерімен ауыру ... ... ... ... ... мақсатта жарамсыз болып табылады. ... ... және ... қара ... ... ... ... 0,1%
және 0,3% асқан егістіктен жиналған дәндер ... ... ... ... ... деп саналады.
Аудандастырылған сорттың потенциалын толық пайдаланудың тағы ... ... ... ... физикалық және себістік сапасы. Тұқымдық
материалға жақсы ... ... және таза ... ... ... ... өну қуаты жоғары болғандықтан өсу және даму кезеңдерінде
біркелкі егістік тұрғысын қалыптастырады. Тұқымдық ... ... ... болғанда оны себіс мөлшерінің артық үлесімен ... Өну ... ... ... ... ... алынатын
өнімділіктің төмендігі көптеген зерттеулерде дәлелденген ( Санкт-Петербург
Аграрлық университеті, ... орта ... ... мен ... ... ... ... егістік сапасы, Мемлекеттік Стандартқа сәйкес, үш класқа
бөлінеді (1- ... ... ... ... ... дәндердің үлесі,
1,2,3 кластық талаптарға орай, тиесілі 2,0 , 3,0 , 5,0% ... ... ... ... ... және ... ... 2,0% аспауы
керек. Басты дақылдың дәндерінің үлесі 1,2,3 кластарда, тиесілі, 99,0 ,98,0
,97,0% кем болмауы ... ... ... ... және жабайы өсімдіктердің
дәндерінің үлесі 1–кестеде келтірілген.
Тұқымның басты ... ... бірі оның өну ... ... кластарда 95,0 ,92,0 ,90,0% тең болуы керек. Бірінші және
екінші кластық ... күйе ... ... ... ... керек.
Үшінші класстық тұқымда олардың үлесі 0,02% ғана рұқсатталады. Қастауыштың
мүйізшелерінің үлесі, ... ... 0,01 , 0,03 , 0,05% ... ... ... ... ... бөлінуі оның себістік
сапасына, дақылдық тазалығына, тұқымның ылғалдығына және тұқымның басты
зиянкесті ... ... ауру ... ... болады.
Алғашқы, суперэлита және элита питомниктерінде себілетін тұқымның
сапасы себістік стандарттың бірінші класының талабына сай ... ... және одан ... ... питомниктерде, тұқымдық мақсатта
пайдалану үшін ... ... ... себістік стандарттың екінші
класының талабына сай ... ... мен арпа ... ... ... ... | Әр ... ... ... |
| ... ... ... ... мен арпа тұқымының үлесі (%, одан кем |99,0 |98,0 |97,0 ... ... | | | ... ... ... үлесі (1 кг |10 |80 |300 ... одан көп ... ... Оның ... | | | |
| Арам ... дәндерінің үлесі (1 кг тұқымда |5 |20 |70 ... көп ... ... | | | ... ... (%, одан кем ... ... |95,0 |92,0 |90,0 ... ... (%, одан көп ... |14,0 |14,0 |14,0 ... | | | ... ... ... және |0,01 |0,03 |0,05 ... (%, одан көп болмауы керек) | | | ... ... (%, одан көп ... |0,01 |0,03 |0,05 ... | | | ... ... улы арам шөптердің тұқымы және басты зиянкестер
мен олардың ... бар ... ... пайдалануға рұқсат
етілмейді. Үшінші кластық тұқымдық материалдағы қамбалық кененің саны 1 ... ... ... ... ... ... және ... мемлекеттік тұқым
инспекциялары қадағалайды. Тұқым шығаратын шаруашылықтар тұқымның ... (200 ... ... ... инспекциялық талдауға екі
бөлінді тапсырады. Бірінші ... ... ... ... ... өну ... мың ... салмағын және аурулармен зақымдану
дәрежелерін анықтау үшін. Екінші бөлінді 0,5 ... ... ... ... ... ... және ... зиянкестермен зақымдану дәрежесін
анықтау үшін.
Тұқымның сапасы мемлекеттік стандарттың талаптарына сай ... ... ... ... ... сертификатын» (Тұқымның
кондициялығы туралы куәлік) береді. ... ... ... ... ... болмаған кезде «Талдаудың нәтижесі» беріледі.
Бұл құжатта тұқымның қандай себептен сапалық сертификатқа сай емес екендігі
көрсетіледі. ... ... ... тұқымның сапасын жоғарылату үшін
қажетті іс-шаралар туралы ұсыныстар беріледі.
Тұқым сатушы мекеме сатып ... ... ... материалмен
бірге, осы құжаттардың негізінде «Аттестат» немесе «Күәлік» тапсырады.
Алғашқы, суперэлиталық және ... ... ... ал 1-6
репродукциялық тұқымдарға куәлік беріледі. Суперэлиталық, элиталық ... ... ... ... салынып, ауыздары тігіліп
мөрленеді. ... ... және ... тұқымның сортының ... ... ... ... және ... көрсетілген таңба
бекітіледі.
2.2.3 Бидай мен арпаның сорттық тұқымын ... ... ... ... ... ... ... өте жоғары болады. Сорттың барлық биологиялық потенциалының іске
асуына барлық жағдай жасалуы тиіс. Сорттың агротехникалық сипаттамасындағы
ерекшеліктерді орындау ... ... ... ... ... Тұқым
шығару барысында, сорттың себіс, өнім ... ... және ... ... дақылдармен немесе сорттармен араласпауын кепілдендіру
басты шарт болып саналады.
Бидай мен ... ... егіс ... ... ... ... ... түріне аса назар аударады. Бидай мен арпаны бидаймен
арпадан ... ... ... ... бұл дақылдардан қалған қодыра
өсімдіктер егістікті қиын тазартылатын қоспалармен былғайды. Сонымен қатар,
бидай мен ... ... рет ... мен ... кейін егу өнімділікті
төмендетіп ғана қоймай дәндердіңде жақсы толықпауына және бидай мен ... ... ... тыс көп ... ... ... мен арпа ... танап алдын ала таңдалып анықталады. Бір
танапта екі дақылды ... ... мен ... екі ... ... ... жағдайда, бұл егістіктерді өзара, арасын 2-3 метрдей жолақ қалдыру
арқылы бөлектейді. Ол ... ... ... көк ... үшін
пайдаланылатын дақылдарды орналастырады.
Сорттық тұқымды себер алдында ... ... ... ... ... арнайы, басқа дақылдар мен сорттардың
тұқымдары сақталмайтын бөлмеде жүргізеді. Тұқым ... ... ... ... ала тазалаудан өткізеді. Бұл кезде техниканың
бөліктерінде алдыңғы дақылдың немесе сорттардың ... ... ... ... ... салынған қапшықтарды ашып өңдеуге кірісер
кезде қапшықтардың сыртқы және ішкі ... ... ... бас маманның қатысуымен анықтайды. Өңдеуді алдымен жоғары
репродукциялы тұқымның партиясынан бастайды.
Өңдеуден ... ... ... өз ... ... ... Тұқымды танапқа тасымалдау кезінде көлікке ... ... ... тұқымын бірге тиемейді.
Тұқымдық егістіктегі себіс ... ... ... ... мен арпа ... үшін бұл ... өте ерте көктем кезі болып саналады.
Өйткені, жоғарыда айтылғандай, бидай мен арпаның ... даму ... ... ... ... әсер ... сыпырғының өнімділігі күрт
төмендеп кетеді. Қазақстаннның әртүрлі аймақтарында бұл ... ... бір ... болмайды. Оңтүстік Қазақстан облысында ерте
көктемдік себіс жұмыстарын кейбір жылдары ақпан айының ... ... ... ... ... айында жүргізеді. Тұқым шығару
питомниктеріндегі себістік ... ең ... ... ... ... ... ... техниканың технологиялық әрекеттерін
қадағалау қажет. Тұқым сепкіш техника ... ... ... ... ... ... керек, шашылған тұқым сорттық егістіктің
тазалығын бұзуы ... ... ... ... кейін сепкіш
техниканы сол танапта ... ... ... ... Бұл ... және сапалы жүргізілуін тұқым шығару маманы қатаң ... ... ... ... ... ... ... Танаптағы
өсімдіктердің шектен тыс мөлшері бір-бірін күн сәулесінен тасалап нәзік
болуына, ылғалдың ... ... ... ... ... жаппай жапырылуына себеп болады. Аталған ауытқушылықтардың
барлығы сорттың өнімділігі мен ... ... ... ... ... ... мың дәнінің салмағы және тұқымның өну қабілеті
төмендейді. Кондициялық тұқым үлесі азайып шығынға ... ... ... ... мөлшерін азайту үлкен тиімділік береді.
Сирек өскен өсімдіктер жақсы түптенеді, олардың ... және ... ... ... жақсы толығады, тұқымның кондициялық шығымы
артады. Танаптың құнарлығы жеткілікті болған ... ... ... бірнеше есе артады. Мысалы, ... ... ... бекетінде арпаның Московский 121 сортын көбейту ... 5 млн ... ... 3 млн ... Бұл ... ... ... орнына 22,0-22,4 артқан. Кондициялық тұқымның шығымы 79,8-82,4%
дейін көтерілген.
2-кесте
Жапырылудың ... мен арпа ... ... ... |1000 ... ... ... |
| ... (г) ... |(%) ... |
| | |(г/л) | ... (%) ... ... |26,9 |512 |65,7 |45,3 ... тен алынған | | | | ... | | | | ... |34,5 |598,1 |82,1 |75,6 ... ... | | | | ... | | | | ... мен арпаның жоғары репродукциялы ... ... ... ... ... ... себіс мөлшерін төмендеткен үлкен
ұтымдылық береді. Бұл кезде, міндетті түрде арам шөптер мен зиянкестерге
қарсы ... дер ... және ... ... ... ... кейін танаптың шетіне сорттың аталуы және ... ... ... ... ... ... ... орнатылады. Өнім
жинау кезінде ол тақташаны өнімді тасымалдаушы ... ... ... алып
барып тұқым қоймасына қояды. Бұл әрекет тұқымның ауыспауын және араласуын
болдырмайды.
Өнімділікдің басты кепілінің бірі өсімдіктерді минералды ... ... ... ... ... түйіншіктелген
суперфосфат тыңайтқышын беру өсімдіктердің тамыр жүйесін ... ... ... ... ... байланысты
азот, калий және фосфор элементтерінің теңдестірілген мөлшерін ... ... ... ... тыңайтқыштар ылғал мөлшері артық ... ... ... ... ... орындау біркелкі өнімді және
бірмезгілді пісіп жетілетін егістікті қамтамасыз етеді.
Тұқымдық питомниктердегі аса ... ... бірі ... ... ауру өсімдіктерді және бөгде мәдени дақылдарды отау ... ... ... машықтанған жұмысшылар танаптағы өсімдіктердің
ішіндегі қиын тазартылатын арам шөптер мен мәдени ... ... ... ... Бұл ... атқарылуы туралы арнайы акті
толтырылады. Сорттық танап арам шөптермен және ... ... ... ... алдында, апробация жасайтын маман танапты
аралап көріп фитотазалау жұмыстарының керек екені туралы ... ... ... ... ... ... ... шығарып тастайды. Қара күйе
ауруларымен ауырған өсімдіктерді тамырымен жұлып ылғал ... ... бар ... ... ... ... бөгде дақылдардың масақтану
кезеңі басталғаннан бастап жүргізе бастайды. Ауру өсімдіктерді жою мерзімін
кешіктірмей жүргізу маңызды. Өйткені, бидай мен ... ... ... жүргізілген тазартудан пайда аз. Қара күйені тозаңдары ... ... ... ... ... ... пісіп жетілген кезде өнім жинауды кешіктіруге
болмайды. Танапта тұрып қалған өсімдіктердің дәндері үгітілп түсе ... ... ең ірі және ... кондициялық фракциялық дәндер ысырап болады.
Тұқым шығару питомниктеріндегі өнім жинауды ең ... ... ... ... ... 2-4 метрлік ендікте бөлек орып
алып мал азығына пайдаланады. Бұл жолақтағы ... ... ... ... ... көп ... болуы мүмкін. Өнім жинағыш
техниканың ... ... ... ... ... мен дақылдарды
араластырмау үшін техниканы ... ... ... Бір ... әртүрлі
сорттарын бір техникамен жинау дұрыс емес, сорттарды бір-бірінен ажырату
және отау қиындыққа соғады. Өнім ... ... ... ... ... мен
арпаны бидайдан және арпадан кейін оруға болмайды. Аталған ... ... оңай ... ... ... жинау дұрыс болып
саналады.
Тұқым жинау тәсілі бидай мен арпаның егілу зонасына ... ... және ... ... аз ... ... өнімді тікелей комбайындау
арқылы жинау тиімді. Күздің қысқа мерзімді ... ... ... бөлікті тәсілмен жинайды. Өсімдіктерді қамырлық пісу кезеңінің соңында
алдымен палдарға орып тастайды. ... аз ... ... ... ... ... үгітіп алады. Бұл тәсіл барлық дәнді
дақылдардың ... ... ... ... ... екі кезеңдік тәсілмен жиналған тұқымның сапасы нашарлатпайтыны
дәлелденген. Жалдарға орылып тасталған ... ... ... ... ... ... ... тұқымның сапасы күрт
төмендеп кетуі мүмкін.
Тұқымның ... ... өнім ... ... ... ... әсер етеді. Орылатын дақылдың түріне байланысты комбайынды әрқисынды
реттейді. ... ... мен арпа ... ... ... ... ... тіршілік қабілеттері бұзылады. Тұқымның
айтарлықтай мөлшері ... өну ... ... Бұл ... ... төмендетеді.
Тұқым қабықшасының бүтінділігі бұзылған жағдайда, тұқым ішіне оттегі
мен ылғал мол ... ене ... Бұл шарт ... ... ... мүмкіншілік береді. Уақыт өте тұқымның тұқым бүршігі өну
қабілетін жоғалтады. Тұқым бүршігі тіршілігін ... ... де, ... ... ... ... күшейтіп өсімдік
өскіндерінің ... ... ... ... ... жас ... уландырып өсу үрдісін тежейді.
Тұқымның ору және үгіту кезіндегі зақымдануына дәннің ылғалдығы көп
әсер ... ... мол, ... пісіп жетілмеген, дәндер әртүрлі
механизмдердің жұмыстық мүшелерінің әсерінен қатты ... ... 14%. Бұл ... ... және ... ылғалдықтар
тұқымның зақымдануын күшейтеді.
Комбайынның дәндерді үгітетін доңғалағының (барабанының) айналыс
жылдамдығы минөтіне 1100-1200 тең ... ... мен ... ... ... дәндерінің үлесі 59% жетеді. Бұл ... 800 ... ... ... 26% ... мен арпаны зақымдамай үгіту үшін екі барабанды ... жөн. ... ... ... ... ... 750-800
болса, екінші барабанның жылдамдығы 800-900 болуы ... ... ... жиекшенің (деко) арасының алшақтау болуы тиімді.
2.2.4 Тәжірибе бекетіндегі бидай мен арпаның ... ... ... ... ... ... түскен өнімнің құрамында көптеген қоспалар мен ... ... да ... ... ... болады. Олардың ішінде
пісіп жетілмеген, кенже ... ... ... ... ... ... ірі ... және зақымдалған дәндердің кертінділері
кездеседі. Мұндай қоспалар ылғалдықты арттырады, тыныс алу үрдісінің жүріуі
жеделдейді, сондықтан тұқым тез ... ... ... ... ... ... ... микроорганизмдердің көбеюіне ықпал тудырады. Кептіру
жұмыстарын кешіктірген кезде тұқымның ... ... күрт ... өңірінде, жиналған өнімді қырманда ашық ауа астында ұстауға
болады. Бұл кезде тұқым құрғақ ауада ары ... кебе ... Ал, ... ... өнім ... ... жауын-шашынға ұшыраған өнімді тез
арада желдедіп кептіру маңызды іс-шара. Тұқымды толық ... ... оның ... ... ... үшін қырманға түскен өнімді лезде аса
ірі және ылғалды қоспалардан ажыратып алу ... Ол үшін ... ... тікелей арнайы сепкіштерден (ОВП-20А және ОС-4,5А) өткізіледі. ... ... ... ... қондырғыларында ары қарай кондициялық
деңгейге дейінгі құрғатудан өтеді. ... ауа ... ... ... тек жел ... ауаны айдау арқылы кептіреді. Қоршаған
ортаның температурасы ... және ауа ... ... ... ... ... ... айдау арқылы кептіреді.
Температурасы 15-180С желді айдау арқылы кептіру кезінде ... ... 22% ... ... 12-14 күн ... өну ... Ал, ... 26% дейін көтерілгенде бұл мерзім 6-8 күнге
дейін қысқарады. Айдалатын ... ... 10-120С ... ... ... мерзімін 1,5-2 есеге ұзартуға болады. Соңғы жылдарға ... ... ... ... ... ... ... СЗШ-
8, СЗШ -16, СЗПШ -8. Бұл қондырғыларда тұқым кептіргенде айдалынатын
ауаның температурасы 60-650С , ал ... ... 35-400С ... бері ... келе ... тұқым тазартқыш техникаларға КЗР-
5,ЗАВ, КЗС және «Петкус» ... Бұл ... ... мен арпа ... ірі ... ... және жеңіл қоқыстардан, өте майда
топандардан тазалай ... ... ... ... ... кептірілген тұқымды тазартқыш агрегаттардан өткізеді. ... ... ... ... түрі ... ... Гигант
және «Петкус» Селектра. Бұл техниканың тазартқыш қабілеті өте жоғары, бір
рет тазартудан ... ... ... ... ... ... принципі келесідей : тазартуға түскен тұқымдық материалдар ең
алғашқы желмен тазартудан өтеді. Барлық ... мен ... ... ... ... алады. Тазартқыштың үстіңгі, ірі тесікті қалбырында өте
ірі қоқыстар ... ... ... қалбырда басты дақылдың дәндері
бөлініп алынады. ... ... ... ... ... мен ... ... ал өте майда және ауыр қоқыстар үшінші қалбырдың тесіктері арқылы
астыңғы еденге жиналады.
Селектрадан өткізілген тұқымды өте таза деп ... ... ... ... мәдени дақылдардың (арпа және бидай) және бидай мен арпа
дәнімен бірдей ұзындықты бөгде заттар да өтіп ... ... ... тазарту кезеңінде бөліп алады. Селектрадан кейін тұқым саумалағыш
(транспортер) арқылы бүйіршелер ... ... ... ... үш ... ... Ең ... бүйіршенің ұяшықтары бидай
мен арпа дәнінің параметрлерінен әлде қайда кіші болады. Онда ... ... ... ... ... ... ... екінші бүйіршеде
бидай мен арпа дәнінен әлде ... ұзын ... ... ... ... мен арпа ... ... қоспалардан толық тазартып кондициялы
тұқым алуға болады.
Тазартылған тұқымдық материалды арнайы,алдын ал дайындалған ... ... ... тазаланып, қамбалық зиянкестерге қарсы улы
заттармен өңделуі ... Бұл ... ... ... акті жазылады. Екінші
және одан төменгі репродукциялық тұқымдарды қамбаларда үйілген ... ... ... ... 2-3 метрден аспауы керек. Ал, алғашқы
көбейту питомниктеріндегі және бірінші репродукциялық тұқымдарды арнайы
қапшықтарда ... ... ... 14% аспауы керек. ... ... 8 ... ... ... ені 2,5 ... ... емес.
Ылғалдықтың стандарттық талапқа сай болуы тұқымның өну ... ... ... ... ... ... қал жағдайын жиі ... тұру ... ... температурасы мен ылғалдығы жиі өзгеріске
ұшыраған ... ... ... ... ... мүмкін.
2.2.5 Шаруашылықтағы бидай мен арпа өнімін өндірудің агротехникалық
негіздері. Ауыспалы ... ... ... ... мен арпа ... технологиясына қойылатын
талаптардың ішінде өнім деңгейін көтерумен қатар, тұқым ... ... ... сайын жоғары өнім алу үшін бидай мен арпа өсімдігі талап ететін
агротехникалық іс-шараларды түгел және дер ... ... ... ... ... ... және ... жағдайдың
әрқилылығы бидай мен арпа өнімін өндірудегі ... ... ... ... мен берекелілігі шаруашылықтағы ауыспалы егістік
жүйесінің дұрыс және ғылыми ... ... ... ... егіс
жүйесі дақылдар айналымындағы ... ... ... ... ... мәдени өсімдіктер топырақтан қоректік
заттарды алуына және топырақтың механикалық қасиеттеріне әсер етуіне қарай
ерекшелікте болады. Олар ... ... ... ... ... ... арам ... мен ауруларға төзімділігі бойынша ерекшелікте
болады.
Мәскеудің К.А.Тимирязев ... ... ... ... ... ... бидай мен арпаны бір
танапта көп жылдар бойында еккенде, үшінші жылдан ... ... ... ... төмендейтіні анықталған (ауыспалы егістіктегі өнім 18,5
центнер, жыл сайын бір танапта еккенде 11,7 ... ... ... бидай мен арпа өнімділігі ауыспалы егістік жүйесі арқылы
1,5-2 есеге ... ... ... ... аз ... мен арпаның тамыр жүйесінің сіңіру қабілеті басқа ... ... ... ... ... егістіктегі құнарлы
танаптарда арпа мен бидайды орналастырады. Бидай мен арпа құнары ... ... өнім ... ... ... ... ... айналым
реттілігінде бидай мен арпаны тізбектің ең соңына орналастырады. Минералды
тыңайтқыштармен қамтамасыздандырылған және ... ... ... кезде бидай мен арпа дәнінің өнімділігі айтарлықтай
жоғары болады (3-кесте).
Бидай мен арпа ылғалдың жоғары ... ... ... Сол үшін бидай
мен арпаны сазды және су ... ... ... ... ... ... ... болып саналады. Құмдақ және құмды топырақта
бидай мен арпаның дәндері аш және майда, қабықшалығы жоғары болады.
Су ... ... қара ... және ... ... ... ... бидай мен арпаның тамыр жүйесі тереңдікке таралады. Аз
мерзімді қуаңшылық ... ... онша ... тамыр жүйесі
топырақтың терең қабытындағы ылғалды пайдаланады.
Топырақ қышқылдығы өсімдіктердің тамыр жүйесінің қызметін нашарлатады.
Бидай мен арпа ... ... ... ең қышқылдыққа төзімді дақыл.
Сонымен қатар, бидай мен арпа ... ... ... ... да өте төзімді. Бұл қасиетіне орай бидай мен арпаны дәнді
дақылдардың үлесі 65-70% жеткен ... ... ... ... ... ... мен арпаның жақсы дамыған тамыр жүйесі танапта
айтарлықтай мөлшерде органикалық масса ... ... ... мен ... тағы бір ... орнын атап
айтуға болады. Бидай мен арпа ... ... ... ... ... (пар) ... пайдалануда көк балауса өндіру үшін қолданылады.
Бидай мен арпаны ауыспалы егістіктердің санқилы түрлерінің құрамына
қосады; ... ... ... ... ... ... және ... шығару
ауыспалы егістікте, дәнді дақылды және отамалы ауыспалы егістікте (4-
кесте).
Еңесті жер ... ... ... ... су ... мақсатында ауыспалы егіс пен ... ... ... ... қолданылады. Мысалы, ресейдің кубан аймақтарында ... ... ... 1 – таза пар; 2 – ... ... 3 – арпа + ... 4-5 – ... шөптер; 6 – күздік бидай; 7 – ... ... 8 – ... ... 9 – арпа ... ... мен ... 10
– күнбағыс.
Кейде жолақты ауыспалы егіс нұсқасы пайдаланылады. Бұл кезде бірден
екі ... егіс ... ... қолданылады. Мысалы Е.Грызлов келесідей
дақыл айналымын пайдалануды ... ... ... ... алдыңғы дақылдың бидай мен ... ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... |31,0 |30,0 |
| | ... | |
| |ц/га ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | | |N45 |N45P45 ... ... ... жер ... |11,4 |-0,6 |1,3 |5,9 |6,4 ... см ... | | | | | ... ... |12,0 |- |4,8 |9,8 |10,5 ... жер ... (20-22 | | | | | ... тереңдікке) контрорлды| | | | | ... | | | | | ... ... |13,6 |+1,6 |7,4 |10,2 |11,6 ... ... жер жырту | | | | | ... см ... | | | | | ... ... |13,1 |+1,1 |9,0 |10,5 |13,2 ... 30-33 см | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... ... ... топырақ өңдеу ерекшеліктері.
Бидай мен арпаның өнімділігі топырақ ... ... мен ... ... ... ... ауа, су және қоректік режимдер реттеледі.
Дер кезілік және сапалы жер жырту органикалық ... ... ... ... ... және микробиологиялық үрдістердің жүруін
жақсартады. Өңдеу барысындағы қолданылатын ... ... ... арам
шөптерден, аурулар мен зиянкестердің қыстау кезеңіндегі ... ... және ... ... ... берілген параметрлерге сай
себістік жұмыстарды жүргізу мүмкін болады.
Топырақты себіске даярлау үшін жүйелі өңдеу тәсілдері түзілген. ... әр ... ... және ... ... ... ... қатар,
топырақ өңдеудің ерекшелігін танаптың арам шөптермен ... ... және енді ... ... ... анықтайды. Сондықтан әр
зонада орналасқан шаруашылықтардағы жер өңдеу тәсілдері ... ... ... мүмкін. Жер өңдеу жүйесіндегі ... ... жер ... ... ... ... ... жер жыртудың агротехникалық мәні өте зор.
Көктемгі себіс жүргізілетін танапты күзгі өнім ... ... ... ... ... ... Жер жырту тереңдігі топырақтың типіне ... ... ... 17-27 см ... ... ... Жер бедерлері мен зонаның
ылғалдық ерекшеліктеріне қарай негізгі ... жер ... ... ... алды және ... ... орналасқан танаптарда жер жырту
бағытын су ағысына көлденең бағытта ... ... жер ... және ... жер ... ... өткізеді. Бұл тәсілдер
көктемгі қар еру кезінде танаптың құнарын су шайып кетуден ... ... ... ... ... ... ... артық суды танаптан
айдауға жағдай жасайды.
Жыртылған топырақ астында өсімдіктердің қалдықтары шіри ... жер ... және ... ылғалдың көп мөлшерін сіңіріп ұстай алады.
Топырақтың ауа және су ... ... ... ... ... ... ... және көптеген зиянкестер мен
аурулардың қоздырғыштары жойылады.
Оңтүстік өңірінде өнім жинаудан кейін топырақ құрғақ және ... ... жоқ ... ... ... ... ... Бұл
кезде соқамен бірге тырмалау және ... ауыр ... ... де ... ... Оңтүстіктің көктемі тезде және қысқа
болғандықтан, көктемгі себістік жұмыстарды өте ... ... ... жүргізу
өнімділік деңгейіне қатты әсер етеді. Көктемгі ... ... ... ... ... ... мүшелерінің қалыпты дамуына
зиянды әсер етеді. ... жер ... ... ... ... көктем
күндері себіс жұмыстарын мерзімді өткізуге керекті уақытты үнемдейді.
Мұндай танаптардың жоғарғы қабатын күздік терең жер ... ... ... ... тырмалармен қиып майдалайды. Көпжылдық және қауіпті
арам шөптердің тамыр жүйелері қысқа бөліктерге бөліктеніп ... олар ... ... аязы басталғанша жас өскіндер шығарып үлгереді.
Олардың ... ... үсіп ... тырмалармен қиқаланбаған шымдық қабат таспа түрінде созылып
толығымен аударылмай қалды. Аударылмаған қабаттағы тамыр ... ... ... ... жер ... топырақтың ірі кесектерін қосымша құралдар немесе
механикалық тәсіл арқылы майдаламайды. Ірі және біртегіс емес топырақтағы
зиянды тамыр ... мен ... ... әсеріне кедергісіз ұшырайды.
Олардың тірі қалу ... ... ... қысқы борандарда
топырақ кесектері қарды танаптан суырып кетуге кедергілі жасайды, көктемде
танаптағы ... ... ... ... және солтүстік аймақтарында топырақ эрозиясы
танаптарға үлкен зиян келтіреді. Қатты соққан жел ... ... ... ... ... ұшырып әкетеді. Бұл зиянды және
шығынды құбылысқа қарсы ... ... ... жер ... ... немесе күздік өнім жиналып біткеннен соң танаптағы өсімдіктің
тік тұрған сабақтарын жоймай жер жырту жел ... ... ... Қалқаншасыз соқа топырақты белгілі қабатта асты жағынан
қопсытып кетеді, жырту қабаты аударылмай ... ұша ... ... ... ... соқтығысып танапта
қалады. Мұндай жер жырту тәсілін, ең бірінші академик П.П. Мальцев ұсынған.
Қазіргі ... ... ... кең ... ... ... аудармасыз жер жырту жел эрозиясына қарсы басты тәсіл болып
саналады.
Механикалық құрамы ... ... ... ... танаптарда жер
жыртуды көктемге қалдыруға болады. Жыртылмаған жер тез қызады, қаулап өскен
арам шөптерді көктемгі жер аудару ... ... ... жояды.
Негізгі жер жыртуды көктемге қалдырудың тағы бір реті бар. Отамалы
дақылдардың өнімін ... ... ... ... ... ... және ... арқылы жиналатын дақылдардан кейін танаптың топырағы қопсып өңделген
болады. Бұл танаптарда қара күзге дейін арам шөптер қаулап ... ... ... ... ... өңдеу жүргізілген жеткілікті. Ерте
көктемде себіс ... ... ... көктемгі жер жырту жүргізіледі.
Себіс алдындағы жер өңдеу. Себіс ... жер ... мәні зор. ... ... жер ... ... ... себептері бар. Көктемгі жер өңдеу топырақтағы ылғалды
сақтауға, оның ... және ... ... мен ... ... жақсартуға және жаздық арам шөптерді жоюға
бағытталған ... ... ... ... жер жыртудан біршама ажыратылады. Көктемгі
жер жыртудан кейін культивация мен ... ... ... ... ... ... ой-қырлы бедерін тегістейді. Сонымен қатар,
арам шөптердің массасы мен тамырсабақтары ... ... ... ... екі рет ... ... себіске мұқият және сапалы даярлануы себісті ... ... ... ... ... егістіктегі өскіндер
біркелкі дамиды және бірмезгілде түптенеді.
Күзде жер аударылған ... ... ... ... ... тырмалаудан бастайды. Культивациялау мен тырмалауды біріктіріп
өткізуге болады. Бұл агротехникалық тәсіл топырақтағы ылғалды сақтау ... ... ... өте ... ... ... Қысқы және ерте
көктемгі ылғал бұл ... ... ... ... қыза ... ... буланып ұша бастайды. Жер ұзақ уақыт ішінде өңделмеген
жағдайда ылғал ... аз ... ... ... ... ... Танаптағы су
қоры азаяды. Сондықтан, ерте көктемгі механикалық өңдеу топырақ саңлауларын
бұзу ... ... ... тыс ... ... ... ... құрамы ауыр топырақтарда көктемгі жер өңдеудің ... ... ... ... ... ақталады. С. Наумовтың зерттеулері
бойынша ерте көктемгі булану арқылы танаптағы су мөлшері бір ... ... ... ... ... ... немесе құмдақ топырақтарда тікелей жер өңдеуді жүргізу
тиімді. Мұндай топырақтарда ылғалды ерте себу ... ... ... Бұл ... барлық уақытты себістік жұмыстарды қысқа мерзімде өткізуге
пайдалану керек.
Көктемгі жер өңдеуді айтарлықтай тереңдікке ... ... ... ... ... ... ... топырақта бидай мен арпа
тұқымы топырақпен жақсы түйіседі, сондықтан өну үрдісі ... ... ... ... ... ... тереңдікке дәндердің 50%
ғана түссе, тығыздалынған топырақта бұл көрсеткіш 80-90% жетеді екен. Бұның
нәтижесінде дәндердің ... өну ... 7-8% ... Ресейлік
ғалымдардың зерттеулерінде бидай мен ... ... ... ... 2,5-4 ... ... ... әсіресе механикалық құрамы жеңіл, құмдақ немесе
шымтезекті топырақтарда өте ... ... ... құрамындағы ылғал
тезірек буланатындықтан тығыздау дәннің тезірек өнуіне ықпалын тигізеді.
Көктемде күн қатты ... ... жер ... көк ... үлгеруі керек.
Аталған тәсілдердің барлығы, ақтығында, өнімділікке айтарлықтай әсер
етеді. Көктемгі жер ... ... түрі ... 10-12 см ... мен топырақты себіс алды тығыздау саналады (5-кесте).
Қазақстанның оңтүстік өңіріндегі себіс алды жер ... ... мен ... ... Культивациялау терең жүргізілген
кезде топырақты тығыздап себісті кідіртпей жүргізген жөн. Бұл ... ... ... жер ... даяр болу сәтіне
байланысты, ... ... мен ... ... ... ... Уақытты және қаражатты үнемдеу үшін культивациялау, ... ... ... бір ... ... ... өткізу өндірісте кеңінен
қолданылады.
Ал солтүстік облыстарда, көктемнің кеш ... және ... ... ... ... ... жабу ... қолданылады. Бұл
аймақтардағы ауа райының жыл сайын құбылмалығына және ... ... ... бұл жұмыстар әртүрлі өзгерістерде жүргізіледі.
Жер өңдеу жұмыстарының түрлері мен атқарылу ... ... ... көктемгі жер өңдеудің бидай мен арпа өнімділігіне әсері.
|Жер өңдеу тереңдігі ... ... |
| ... ... ... екі қайтала тырмалау |19,8 |22,4 ... 5-6 см ... |21,6 |24,6 ... 10-12 см ... |24,1 |26,4 ... 10-12 см + ... |26,8 |30,5 ... ... ... + ... |25,9 |29,9 ... ... төбе» шаруашылығында тұқымды себу мерзімдері және
тұқымды себіске даярлау жұмыстары.
Себіске арналған тұқымның сапасы бидай мен арпа ... ... әсер ... Бидай мен арпа тұқымы ... ... ... ... өну ... ылғалдығы, тазалығы және аурулардың
жоқтығы), іріктелген, ірі және ... ... ... ... ... ... кезде, танап құнарының ... ... ... төмендейді. Егістіктегі өсімдіктер өну, өсу, даму кезеңдері және
сыртқы ортаның қолайсыз әсерлеріне төзімділігі ... ... ... танаптан түсетін өнімділік күрт төмендеуі мүмкін.
Бидай мен арпа ... үшін ... ... ... және ... ... біркелкі болуы өте маңызды. Жоғарыда айтылғандай, бидай ... ... ... оның ... ... ... ... дәнді дақылдармен салыстырғанда ұзақ мерзімді.
Іріктелмеген дәндермен себіс жүргізу бұл ... ... ... ... мен арпа ... ... ... түзілген дәндері
ірі және өну қуаты жоғары болады. Жиыннан кейінгі сұрыптау кезінде тұқымдық
материал үшін ... ... ... ... ... өте ... ВИР ... тәжірибелерінде іріктелген дәндердің ... 4-6 ... ... А. ... жазған болатын. Тұқымдық
материал ретінде қолданылатын өнімнің сапасы себістік ... ... ... ... ... сақтау кезінде тұқымдар, төменгі температураның әсерінен, терең
ұйқыда ... ... ... ... ... ... тез өне ... оянуына белгілі уақыт мөлшері қажеттігінен өну мерзімі біршама
ұзарады. Бұл уақытты тездету үшін себі ... ... ... 20-25 0С
дейін қыздырылған ауа ... ... ... Тұқымның температурасы
жоғаыраумен қатар олардың ... ... және ... ... ... тұқымның танаптық өнгіштігі жоғарылайды және ... ... ... егістіктің тұрғысы қалыптасады.
Бидай мен арпаның өнімділігің және ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Ауруларға қарсы
тұқымдық материалды арнайы протравительдермен ... ... ... ... ... жою үшін ... мен арпа ... екі-үш ай бұрын өңдейді. Бұл уақытта протравительдердің жою күші
тиімді пайдаланады. ... ... ... ... ... ... үшін тек ... тұқымды өңдейді, тұқымның ылғалдығы 14% аспауыкерек.
Ылғалдығы 14%жоғары тұқымдық материалды себіске ... күн ... ... ... бар аса ... ... қарсы ылғалды өңдеу
қолданған жөн. Бұл ... ... 1 ... ... ... ... 5
литр суда ерітеді, препарат тұқымға жақсы жұғуы үшін оған ... ... ... ... ... - ОП-7 ... ОП-10) қосады.
Ылғалды өңдеу қиын және өте көп уақытты алатын тәсіл болғандықтан,
оны аса ... ... ... ауруға жоғары дәрежеде шалдыққан тұқымды
өңдеуде қолданады.
Тұқымның себістік сапа көрсеткіштері ... алу ... ... ... мен арпаның өнімділік деңгейіне үлкен әсер ететін
факторлардың бірі. Бидай мен ... ерте себу ... ... ... ... байланысты. Сондықтан, көктемгі себісті ,дәнді
дақылдардың ішінде бидай мен арпадан бастайды. ... мен арпа ... ... ерекшелігіне қарай бұл мерзім әртүрлі болады.
Ресейлік ... ... ... ... мен арпаның себіс
мерзімін 20 күнге кешіктіргенде гектардан алынған ... 43,9 ... ... ... ... ... Арпа мен ... қарағанда бидай
мен арпа себіс мерзіміне өте сезімтал. Бидай мен ... ... ... ... ... ... және ... тапшылығы
өнімділіктің күрт төмендеуінің ... ... ... ... ... ... бидай мен арпаны ... ... ... ерте басталатындықтан, жылдың ауа райына
байланысты, бұл мерзім ақпанның ... ... ... ... ... ... себілген бидай мен арпа егістігіндегі тұқымның
қабықшалығы мен сапасыда нашарлайды.
----------------------------к8*3ік
Себіс тәсілдері. ... ... өсуі мен ... ... ... үлкен әсер етеді. Себіс тәсілдері жергілікті ... ... ... ... мен ... орай әрқилы
болады. Әрбір жеке өсімдікке қалыпты өсіп даму үшін ... ... пен ... заттар қажет. Өте жиі себілген егістікте өсімдіктер
бір-біріне ... ... ... ... төмендеуіне соқтырса, қатар
аралығы алшақ (30-45 см) тәсілді себіс кезінде ... ... ... арам ... зиянды әсері артады.
Қазіргі кездегі, дәнді дақылдарды өндіру технологияларында кеңінен
қолданылып ... ... ... ... ... себі саналады (қатар
аралығы 15 см). Көптеген зерттеушілер қатар аралығы 7,5 см ... ... ... ... ... ... Ленинград облысында Е.В. Лызловтың
және А,В, Маркитантованың зерттеулерінде 7,5 см ... ... ... өнімділіктің 19% артқаны дәлелденген. Мұнда ол ... ... өте ... ... ... жөн. ... құнарлығы
жеткілікті болған жағдайда, барлық өсімдіктердің ... ... ... ... ... Ал, ылғалдылығы тапшы аймақтарда бұл
қатынас басқаша болады.
Далалық және құрғақ климаттық зоналарда бұл себіс ... ... ... екі ... ... ... ... дәнді дақылдарды суармалы
танаптарда өсіруге байланысты, ... шет ... кең ... ( ... 70 см тең) ... себу сыналып жүр. Мұндай танаптарда ... ... ... 15 см ... екі қатар орналасады. Жүйектер
арасында су ағатын арықшалар салынады. Су тапшылығы басталған кезде танапты
арықшалар ... ... ... және қоректік аймағы жеткілікті орналасқан
өсімдіктер қарқынды түптену арқылы танаптағы ... ... ... ... ... Бұл кездегі себіс мөлшері, бір гектарға шаққанда, ... келі ... ... көлемін құрайды. Оңтүстік Қазақстан облысының ... ... ... өндірістік кооперативінде аталған тәсілмен
егілген ... ... әр ... ... жылдары 43-45 центнерден
өнім жиналғаны анық.
Себіс мөлшері.Гектарынан алынатын ... ... ... ... ... әсер ... Өте жиі себілген ... ... ... заттар мен ылғал ... ... ... ... ... ... ... дәрежесі,
сыпырғының өнімділігі, масақшадағы дәндер саны мен мың ... ... ... қабықшалығы) төмендейді. Ал, ылғалдың және азоттық заттардың артық
мөлшері ... ... ... ... ... ... Жапырылған
егістіктегі өсімдіктерде ассимиляциялық ... ... ... ... ... ... өнімділік төмендеп тұқым сапасы
нашарлайды. Ылғалды аймақтарда қалың ... пісу ... ... ... өте ... ... ... өнімділік потенциалы толық
пайдаланылмайды. Сирек өскен егістікте швед шыбынының зиянкестігіне жақсы
жағдай ... ... бос ... арам шөптер қаптап, қоректік
заттарды ... және өнім ... ... ... ... ... ... және климаттық жағдайларға орай, бидай мен
арпаның оптималды себіс мөлшері ғылыми түрде ... Бір ... ... ... ... дана ... тұқым арқылы белгіленеді.
Әр зонаның климаттық және топырақтық ерекшелігіне байланысты бидай мен
арпаның оптималды себіс мөлшері ... Бұл ... ... интститутарында және сорт сынау бекеттерінде жүргізілген танаптық
тәжірибелердің нәтижесіне сүйене отырып анықталған.
Әр климаттық жағдайларда бидай мен арпа ... ... ... ... Бұл ... мың ... салмағы өте құбылмалы көрсеткіш болып
саналады. Сондықтан, себі мөлшерін бір гектарға себілетін өнгіш дәндердің
саны арқылы нақты ... ... ... ... үшін мың ... ... ... және тазалығын білу қажет. Бұл деректерді тұқым сапасын бақылау
зертханалары берген құжаттардан алады. Аталған деректерді біле ... ... ... ... мөлшерін келесі өрнек бойынша есептеп шығарады:
А х В х 1000
Н = ,
C х ... Н - ... ... ... түзетілген, бір гектарға арналған
себіс мөлшері (кг/га);
А - ... ... ... (млн. дана / ... - 1000 ... ... (г);
С - тұқымның өнгіштігі ... - ... ... ... ... тұқымның салмағы - 45 г , өнгіштігі - 95%, ... және бір ... ... ... ... саны 4 млн. болды делік.
Сонда,
(4 х 45) х ... = ... ... ... х ... ... мен арпа ... аймақтарында себіс мөлшері 3,5-6
млн. өнгіш дән аралығында өзгереді. Құрғақ және ылғал тапшылығы жиі ... ... мен ... ... себіс мөлшері өнімділікті төмендетеді.
Ылғал тапшылығынан өсімдіктердің өнімділік түптенуі және әр ... ... ... құмдақ топырақтар үшін оптималды себіс мөлшері 4,5-5
млн. дән. Ал, шымтезекті ... ... бұл ... 2,5-3 млн ... Себіс мөлшерін 4 млн жоғарылатудан өнімділік кірісі анықталмаған.
Егістіктегі себіс және минералды тыңайтқыштардың мөлшері өзара қарым
қатынаста болады. ... мен ... ... А.Г. ... ... ... 4 , 6 және 8 млн ... мөлшерлерінің
N45P60K40 деңгейдегі минералды қоректену кезіндегі өнімділікке ... Ең ... өнім ... 17,5 ... 4 млн. ... ... ... бидай мен арпа себетін ылғалды аймақтарындағы бидай мен
арпаның ... ... ... 6-7 млн. дән. Бұл ... ... ... өнімділік 30-40 центнерге тең ... ... ... ... жақын Ресейдің облыстарында, зоналық
ерекшеліктерге байланысты, бидай мен арпаның ... ... 3,5 – 6,5 ... аралығында өзгереді (-кесте).
-кесте
Арпа мен бидайдың ОҚО –ғы ... ... ... ... ... (1 гектарға / млн. |
| |дән) |
| ... ... ... арпа |
|Ылғалы орташа және аз түсетін тәлімі |3,0-3,5 |3,0 ... | | ... ... ... |4,0-4,5 |3,0 ... мен ... ... мөлшері көпжылдық бұршақ ... ... ... ... ... ... ... Бұл кезде себістің қалыпты мөлшері 20% азайтылады. Танаптағы
өте қалың өсімдік тұрғысы негізігі ... ... ... ... ... мен ... бүркеме дақыл ретінде тек оңтүстік аймақтарда
пайдаланады. Солтүстік зоналарда бидай мен арпаның вегетациялық кезеңі ... ... ... ... ... қалуы мүмкін. Немесе, бидай мен
арпаны көк балауса ретінде ерте орып алады.
Тұқым себу ... ... ... қоса себу ... ... ... кезеңдегі фосфордың жетіспеушілігі бидай мен арпа тамыр
жүйесінің тез дамуын ... ... ... ... 10-20 ... ... ... өнім мөлшерін 2-4 центнерге молайтады.
Бидай мен арпа өнімділігне тұқымның ендіру тереңдігіде әсер етеді.
Топыраққа саяз ... ... ... ... ... төмендетіп
қоймай, олардың ары қарайғы дамуында тежейді. Саяз ... ... ... ... ... пайдалана алмайды. Құрғақ, жауын-шашынсыз
көктем кезінде мұндай дәндер мүлдем өнбей қалуы немесе жаңбырдан кейін өніп
көктемгі өну ... ... ... мүмкін. Өте тереңдікке себілген
тұқымның өніп шығуы қиындайды. Бұл кезде ... ... және ... жер ... шыға алмай өліп қалуы мүмкін. Тұқымның егу ... ... ... ... ... асты ... буыныда тереңдеу
түзіледі. Көпжылдық зерттеулердің нәтижесінде егу ... мен ... ... ... өзара байланыс бар ... В. ... ... мен арпа ... 4 , 6 , 8 , 10 см ... ... ... буынының түзілу тереңдігі, тиесілі 2,3 , 2,6 ,3,0 ,4,2 ... ... ... мен арпа ... ... көп ылғал мөлшерінің керектігін
ескере отырап, құрғақшылық жиі болатын зоналарда әдеттегіден біршама ... ... ... оптималды егу тереңдігі 3-4 см болса, ... бұл ... 6-8 см ... ... егу ... ... кезінде топырақтың механикалық
құрылысында ескерген жөн. Солтүстіктің ылғалды, ауыр топырақты және көктемі
салқын климаттық жағдайында бидай мен арпа ... 2-4 см, ал ... ... 5-6 см ... ... егу ... ... солтүстік батыс және шығыс аймақтарында бидай мен арпа
тұқымын 4-8 см аралығындағы тереңдікке еккен тиімді болып ... ... ... көктемдегі топырақ ылғалының тез ... 6-8 см ... ... ... ... ... тұқымның көлемдік мөлшерінеде
байланысты. Ірі, жақсы сұрыпталған біркелкі тұқымды ... ал ... саяз егу ... ... ... ... ... маман әр
жағдайда, жоғарыда аталған себептер мен ... ... ... ... ... анықтайды.
Тұқымның бірыңғай тереңдікке егілуі топырақ өңдеудегі сапалық ... ... ... ... ... Ой-қыры көп және ірі кесекті
танапта біркелкі тереңдікте себіс ... ... ... ... ... ... ... агротехникасында ірі кесектерді майдалауға және
танап бедерлерін ... ... ... ... ... ... емес танаптарда себістен кейін топырақты тығыздау жұмысын
жүргізу қажет.
Тұқым себу жұмыстарының ... ... ... ... ... мен жөнділігіне тікелей байланысты. Сепкіш техникасының жұмыс
мүшелері ... ... ... ... ... ... жүрген тұқым сепкіш техникасының ішінде СЗТ-3,6 түрі
шаруашылықтарда жиі ... Бұл ... ... ... ... тұқымымен бірге көпжылдық шөптердің тұқымын және минералды
тыңайтқыштар түрлерін себуге болады.
Бидай мен ... ... ... ... орай, көктемгі себіс
жұмыстарын мерзімді және аз уақыт ішінде бітірген тиімді. Себісті ... ... ... ... дәрежелі ұйымдастыру жұмыстарын ... ... ... ... ... ... түрде ұйымдастырылуы
қажет. Себістік жұмыстарға қажетті техника ... ... ... ... жағар-жанармай қоры және тәжірибелі жұмысшылар алдын ала
жасақталғаны жөн.
Себісті белгіленген агротехникалық талаптарға сай ... ... ... экватордан солтүстік жағындағы ... күн ... жер ... ... ... ... ... себісті оңтүстіктен солтүстікке қарай бағыттап жүргізген
жөн. Бұл кезде танаптағы ... күн ... ... ... ассимиляциялық қызметі арттады. Жер жырту және себіс алдыңғы
топырақ өңдеу жұмыстарының бағыттары мен себіс ... ... ... ... ... өңдеу бағытына көлденең жүргізеді.
2005-2007 жылдарға егін алқаптарын орналастыру жоспары
| |Егіс түрлері ... ... және ... ... га ... | | ... | |
| | | | |2005 |2006 |2007 |
|1 ... егіс ... |- |- |8264 |8264 |8264 |
|2 ... ... |- |- |470 |1900 |- |
|3 ... бидай ... ... |110 |120 |200 |
| | ... ... |280 |480 |480 |
| | ... ... |- |1000 |1920 |
| | | |Пит. Р-3 |- |100 |200 |
|4 ... бидай ... ... ... |80 |- |100 |
| | ... ... |Элита |- |- |100 |
| | |-//- ... Р-3 |- |100 |100 |
| | |-//- ... |- |- |100 |
|5 ... ... ... Р-3 |- |100 |200 |
|6 ... ... ... ... ... |120 |- |100 |
| ... | | | | | |
| | ... «Нурлан» |Пит. Р-3 |- |200 |100 |
| | |-//- ... |- |- |200 |
|7 ... ... ... |100 |- |- |
| | ... ... |1700 |- |- |
| | ... ... |- |1780 |500 |
| | ... ... |- |- |- |
| | ... ... ... |- |2084 |
| | | ... | | | |
|8 ... қойылған танап |- |- |2380 |1600 |1880 |
|9 ... ... |- |- |3494 |2280 |- ... ... ... ... егістікті күту.
Бидай мен арпаның егістігіндегі өсімдіктер аолғашқы даму кезеңдерінде
күтуді талап етеді. Бұл кездегі барлық атқарылатын ... ... ... және ... өсіп-дамуына қажетті жағдай жасауға
арналады.
Топырақты тығыздау. Себістен ... ... ... бидай мен арпа
үшін өте маңызды ... шар. ... мен арпа ... ... ... өте көп ... қажет. Ылғалдың жеткілікті мөлшері бидай мен арпаның тез
өніп, алғашқы даму кезеңдерінің көктемгі оптималды температуралық ... ... ... ... Себіс алдында топырақ тығыздалмаған
жағдайда себіс жүргізілген танапты себістен кейін жедел ... ... ... әсіресе құрғақшыл көктемде және ылғал мөлшері аз зоналарда
өнімділікке үлкен әсер етеді. ... ... ... ... ... ... ... қабатына көтеріліп тұқымның тез өнуін
қамтамасыз ... ... ... ... тұқымның топырақпен жақсы
түйісіп артық ауаның шығуына себеп ... ... ... өніп ... ... 2-4 ... ерте ... Қазақстанның
оңтүстік өңірінде себістен кейінгі топырақты тығыздау үлкен әсер береді.
Ылғалдығы жоғары және ауыр топырақтарда (танаптың ылғал ... ... ... ... ) ... ... зиянды болып саналады.
Топырақтың үстіңгі қабаты шектен тыс тығыз болғандықтан, өскіннің топырақ
бетіне ... ... ... және ау ... ... ... ... бетінің бедерлерін тегістеп өнім жинауды
жақсы өткізуге ыңғай жасайды және жел ... ... ... себуден кейін жұмыр немесе қазықшалы
тығыздауыштармен атқарады.
Тырмалау. Бидай мен арпа ... ... ... ... дақылдарға
қарағанда, ерте егілетін болғандықтан, көктемгі жауын ... ... ... ... ... ... ... тығыздап кетеді. Жаңа
өніп келе жатқан өскіндердің ауа режимі бұзылып өсу қабілеті және ... шығу ... ... ... ... ... ... ауыр,
қара шірігі аз топырақтарға тән құбылыс.
Топырақ бетіндегі ... ... ... көп ... ... ... ... 1,5 см шамасынан артпаған кезінде жүргізеді. Ал, көгеру
кезеңі басталып кеткеннен кейінгі тырмалауды 3-4 ... ... ... ... ... ... дмытып жерге жақсы орнығып
үлгереді. Зерттеу жұмыстары арқылы тырмалау кезінде танаптағы өсімдіктердің
3% жуығы зақымдалатыны анықталған. Бұл ... ... ... ... 3-5 күн ... ... кетеді. Бидай мен арпаның бірінші және
екінші жапырақтары жайыла бастаған кезінде тырмалау көп ... ... ... ... ... ... бұзумен қатар,
өсімдіктердің тамыр іргелік ауа режимі ... ... ... және ерте өніп шыққан арам шөптердің өскіндері жойылады.
Тырмалауды ... ... ... ... аздап кебе бастаған кезінде
жүргізген дұрыс. Топырақ қабықшалары оңай майдаланады және бидай мен ... көп ... ... ... ... қарай, жеңіл немесе орташа салмақты
тырмалармен ... Ауыр ... ... өте ... ... ... жүйесін көп зақымдайды.
Үстеме қоректендіру. Бидай мен арпа ... ... ... ... ... негізгі тәсіл бойынша берілмеген және
танаптың құнарлығы өте төмен болған жағдайларда ... ... ... ... ... ... Ерте ... үстеме
қореткендіру өсімдіктердің түптенуін тездетеді, өнімділік ... және ... ... ... ... ... заттардың, әсіресе азоттың жетіспеушілігінен
танаптағы өсімдіктер қылаң жасыл ... ... ... ... қоректендіруді азоттық тыңайтқыштармен жүргізеді. Бір гектарға 25-
30 кг азот мөлшерінде (әсерлі зат бойынша) берілген үстемелік ... мен ... ... ... 4,2 ... көтереді.
Азотпен үстемелі қоректентіру топырақтың жоғарғы қабатындағы ылғалдың
жеткілікті мөлшерінде ғана тиімді. Ылғалы тапшы топырақта және ... ... ... ... әсер болмайды. Құнары жоғары
топырақтардағы жүргізілген ... ... ... ... ... ... сапасы жақсарады. Ал, құнарлығы нашар және
орташа топырақтарда өнімділік ... ... ... ... ... ... күрес. Егістіктегі арам шөптермен күрес жүргізу бидай
мен арпа ... ... ... ... ... ... ... табиғи жағдайға жақсы бейімделген өсімдіктер. Олар бидай мен арпадан
бұрын өсіп дами бастайды. Олардың ... ... және ... ... ... ... жағдайда мәдени өсімдіктерден ... ... ... ... пен ақ ... тамырлары себістен ейінгі
екі апталық мерзімде бидай мен ... ... 2,5-3,5 есе ұзын ... болады.
Арам шөптер танаптағы ылғал мөлшері мен қоректік заттарды өте жылдам
және тиімді ... ... ... ажырықтың, қалың қаптап өскен
жағдайда, бір гектардан 48,6 кг ... 31,5 кг ... және 48,5 ... ... алатыны анықталған, ал сары қалуен, тиесілі, 140,120,
және 30 ... ... ... ... ... ауруларының қосымша егесі
болып саналады. Олар ... ... ... дамуна ықпалын
тигізумен қатар зиянкестерге уақытша қоректік субстарт қызметін атқарады.
Кұрес жолдарын анықтау үшін арнайы зерттеулік және ... ... ... ... жолының бірі – агротехникалық іс-шаралар. Арам
шөптермен агротехникалық жолмен ... ... ... ... ... ... сүдігерлеп жер жырту кезінде екі жылдық қосжарнақты арам
шөптердің басым көпшілігі қысқы аяз әсерінен жойылады. ... ... ... ... ... шалдығып өмір тіршілігін төмендетеді.
Көктемгі себіс алды культивациялау және ... ... ... тірі ... өсімдіктерді топыраққа орнығуына тосқауыл
болады. Тырмалау кезінде арам ... ... ... ... сыртына
ысырылып шығарылады.
Арам шөптері өте көп танаптарды себіске ... ... ... ... ... және басқа тамыр сабақты арам шөптер қаулап кеткен
танаптарда тұншықтыру және ашықтыру тәсілдері қолданады. Күздік ... ... ... ... бетін 10-12 сантиметрлік тереңдікте шеңберлі
тырмалардың тістері арқылы ұсақ қиқалап ... Арам ... ... мен тұтасқан шымдық қабаттағы тамыр жүйелері қысқа бөліктерге
бөлшектенеді. Содан кейін, ... ... ... ... ... ... топырақ астында қалған арам шөптердің тамыр сабақтарынан
шыққан өскіндер жер ... шығу үшін ... ... көп мөлшерін
жұмсайды. Қыс бойында ауа ... және ... ... арам ... ... ... ... ерте көктемде танапты аталған тәсілдермен қайта
өңдейді. Бұл кезде аса қауіпті арам шөптердің басым ... ... ... ... ... ... ... Дегенмен, олар
танаптан түбегейлі жойылмайды. Агротехникалық күрестің қарқыны төмендеген
жағдайда қайта ... ... ... ... арам ... дәy қоры мол танаптарда бидай мен арпаның
егістігін арам шөптер ... ... ... себіс өткеннен кейін,
бидай мен арпаның көктену кезеңіне дейін танапты жеңіл ... ... арам ... ... 60-70% жоюға болады.
Агротехникалық тәсілдердің әсері жеткіліксіз болған ... ... ... ... ... ... ... препараттың түрі мен
мөлшерін анықтау үшін, алдымен танаптағы арам шөптердің ботаникалық құрамын
анықтайды. Өйткені, әртүрлі гербицидтер арам ... ... ... әсер ... ... қатар, химиялық препараттар ... ... әсер ... ... түрлерін таңдау және
себіс мөлшерін анықтау кезінде осы деректерді ескереді.
Бидай мен арпа, арпа мен ... ... ... ... ... ... ... Дара жарнақты арам шөптерді жоюға арналған
гербицидтерді ... мен арпа ... ... болмайды. Ал,
рұқсатталған гербицидтерді қолдану кезінде ұсынылған мөлшерді нақты ... ... ... қолданылған гербицид бидай мен арпаның өсуін ... ... ... ауытқуларға ұшыратады.
Дәнді дақылдардың егістіктерінде қолдануға рұқсатталған гербицидтер
тізімін Қазақстанның ... ... ... ... және
карантин департаменті бекітеді. Рұқсатталған ... ... ... ... ... ... ... анықталған
тиімді және қауіпсіз препараттар енгізіледі. Бұл тізім жыл сайын жаңа және
тиімді препараттармен ... ... ... кг ... арам ... |Қолдану мерзімі |
| ... л/га | | ... ... ... Д, 50 с.е. |1,5-2,0 ... бір ... ... |
| | ... ... ... дейін |
|Дален, 40 с.е. |1,9-2,5 |-//- |-//- ... 50 |140-200 ... ... 2,4 Д |--//-- |
| | ... | ... 8 э.к. |0,4 ... ... ән ... |2-3 жапырақтан |
| | ... ... ... ... – супер, |0,8-1,0 |--//-- |--//-- ... | | | ... 36 |3,0 |Бір және көп ... қос |Қамырланып пісу |
|с.е. | ... және ... ... |
| | ... | ... - Д ... |Бір ... қос ... ... |
| | |2,4Д ... арам | |
| | ... ... | ... 18 |0,15 |--//-- |2,4 – ... |
| | | ... түптенуге |
| | | ... ... ... 416 |3-4 |Бір және көп ... қос ... кезеңінде |
| | ... | ... 40 ... |Бір және көп ... қос ... ... ... | ... ... ... | |
| | |2,4Д ... арам | |
| | ... ... | ... 36 |3,0 |Бір және көп ... қос |Бір және көп ... | ... және ... ... қос |
| | ... ... түптену |
| | | ... ... ... |Бір ... қос жарнақты,|Арам шөптің 2-4 |
|45 э.к. | ... ... 2,4 Д ... |
| | ... ... ... 40 ... |Қос жарнақты, сондай-ақ |2-3 жапырақтанудан|
| | |2,4 Д ... арам ... ... | ... ... ... 50 |140-200 г/га |--//-- |--//-- ... | | | ... 40 ... г/га |--//-- |--//-- ... 75 |10-25 г/га |--//-- |--//-- ... ... ... ... ... өнім ... мен арпаның сапалы және мол өнімін алу өнім жинау науқанынын
уақытылы және қысқа ... ... ... ... Өнім ... ... және өте қарқынды ұйымдастырылуға тиіс. ... мен ... үшін өнім ... кешіктіру тікелей шығынға жол беру болып саналады.
Бидай мен ... ... ... ... оның ... ... Біріншіден бидай мен арпа сыпырғысындағы дәндер
бірмезгілді ... ... ... ... және ... дәндер, ұшындағыларға қарағанда, 6-8 күнге кешірек піседі.
Толық пісу кезеңі басталғаннан кейінгі мерзімде бидай мен арпа ... ең ірі ... ... түсе ... ... ... мен арпа
егетін солтүстік аймақтарда, өнім жинау күздің орта немесе соңғы ... ... ... ... ... ... нашарлайды, ал
ұзақ уақыт танапта тұрып қалған ... ... мен арпа ... өніп кетуге қабілетті. Аязға ұрынған тұқым қыс мезгілінде
нашар сақталады.
Бидай мен арпаның ... пісу ... ... дәндердің ылғалдығы
әр үрлі болады. Ең жоғарғы масақшалардағы дәндердің ... ... 20 және ... 23% ... Ал, өте ... ... бұл көрсеткіштер өзгеріп бидай мен арпаның пісуі ұзақ ... ... ... мен арпа ... ... екі тәсіл қолданылады. Бірінші, бидай
мен арпаның толық пісу ... ... Бұл ... ... мен ... бірдей сабақтарыда қурап піседі. Егістіктегі өсімдіктердің кенже
және алшындық сабақтарыда қурап кетеді. ... ... ... ... ... Ал қурап үгітіліп тұрған төменгі ярустық сабақтар
комбайн жұмысына ... ... ... мал азығына және төсеме материал
ретінде ... ... ... ... облыстарда күз ұзақ және құрғақ
болғандықтан, егістікті ... ... ... өнім ... ... ... екі ... жинау тәсілі қолданылады. Танаптағы
өсімдіктерді алдымен палдарға орып тастайды. Бидай мен ... ... ... орып ... ... кебу кезінде жүреді. Бұл кезде үгітілуден
болатын өнім шығыны төмендейді және ... ... ... ... мен ... екі бөлек тәсілмен жинауды, танаптағы
өсімдіктердің 50-60% балауыздық және ... пісу ... ... Ерте ... ... ... жақсы толықпаған болады.
Жалдағы өсімдіктер кеуіп болғаннан кейінгі комбайнмен үгітуді кешіктірмей
жүргізу керек. ... ... ... мен арпа ... тез ... Комбайнмен үгіту кезінде тұқымның ылғалдығы 16-18% жоғары
болмауы шарт. Ылғалдығы өте жоғары ... ... ... ... нашарлайды. Жалдарды мерзімнен ерте ... ... ... ... ... масақшалардан ажырамай сабанда қалып қоюу ... ... ... ... ... ... ... 900-1000 айналым
саналады. Бөлек жинау тәсілінің тиімділігінің бірі – ол өнім жинауды ... ... ... шаруашылығнда өнім өндіруден түскен жалпы өнім
мөлшері, мың теңге.
|№ |Тауар аты ... |1 дана ... ... |
| | ... |бағасы | |
| | ... | | |
| | | | |2005 |2006 |2007 |
| ... ... |100 |31,870 |3,870 |- |- |
| ... |100 |31,0 |3,100 |- |- |
| ... |570 |31,0 |- |17,856 |- |
| ... |350 |31,870 |- |- ... | | | | | |0 |
| ... |220 |31,0 |- |- |7,011 |
| ... дән |3264 |15 |- |- |48,960 |
| ... дән |248 |10 |248 |- |- |
| ... | | | | | |
| ... |150 |31,870 |- |- |4,78 |
| ... дән |170 |15 |- |- |- |
| ... дән |400 |15 |- |- |6,000 |
| ... дән |128 |15 |1,920 |- |- |
| ... |240 |12 |- |- |2,880 |
| |//-//? | | | | | |
| ... |280 |15 |- |- |4,200 |
| ... | | | | | |
| ... ... |200 |- |- |4,000 |
| ... ... |200 |- |2,000 |- |
| |Шөп ... |50 |- |- |10,000 |
| ... | | | | | |
| ... | | ... |- |
| |шығындар | | | | | |
| |- | | |- |7,800 | |
| |- | | |- |- |42000 |
| ... ... | | |17,030 |- |- |
| |- | | | |34,600 |102000 |
| ... пайда | | |12,867 |- |- |
| |- | | |- |25,000 |- |
| |- | | |- |- |60,000 |
3. ... ... ... ... ... ... шығару үрдісінің
экономикалық тиімділігі
4. Еңбекті қорғау.
Еңбекті қорғау дегеніміз тиісті заң және басқа да ... ... ... ... адамның қауіпсіздігін, денсаулығы мен
жұмыс қабілетін сақтауды қамтамасыз ... ... ... және ... алу ... ... Республикасында еңбекті қорғау ҚР-ның «Еңбек туралы
заңымен» сәйкес жүргізіледі.
Еңбекті қорғаудағы құқықтар мен міндеттер жұмыс ... мен ... да ... ... ... Осы ... қызметкерлердің құқықтары
туралы тоқтала кетсек, өйткені көбінесе қызметкерлердің құқықтары аяқ ... ... ... ... ... бөлінбейді. Қызметкер:
1. жұмыс берушімен осы Заңда ... ... жеке ... ... өзгертуге және бұзуға;
2. тең еңбегі үшін қандай да болсын ... тең ақы ... ... пен ... ... сай келетін еңбек жағдайларына;
4. демалысқа;
5. өзінің еңбек міндеттерін атқаруына байланысты денсаулығына немесе
мүлкіне келтірілген зиянды өтеттіруге;
6. ... мен ... ... егер ... заң ... ... ... кәсіптік одақтарға
немесе басқа да қоғамдық бірлестіктерге өз еркімен мүше болуға;
8. еңбек ... ... ... ... сот ... ... ... шартпен және жұмыс берушінің актілерімен танысуға;
10. өзінің кәсіби біліктілігін арттыруға құқы бар.
Ал енді «Алтын төбе» ... ... ... бұл ... ... ... ... дәрежеде жүргізіледі деуге болады.
Шаруашылықтағы мамандандырылған денсаулықты сақтау, қауіпсіздікті
бақылау және баға беру. ... ... ... ... айрықша қатаң бақылау жасалады. Жұмысшылардың жеке
гигиенасын сақтау істері ... ... ... ... ... Жұмысқа
қабылданатын жұмысшылардың бәрі тегіс ... ала ... ... Әр айда 1 рет ... ... өткізіліп тұрады.
Жылына 1 рет жұмысшылар бруцеллез бен туберкулезге ... ... ... өткізіліп тұрады. Әрбір жұмысшыға арнайы санитарлық
кітапшалар беріліп, әкімшілік тарапынан қатаң бақылау қойылған.
Өндіріс барысы, механикаландыру және автоматтандыру деңгейі. ... ... ... ... ... ... нұсқаулардан
өткізіліп тұрады. Шаруашылықта 55 адам қызмет көрсетеді. Қазіргі уақытта
шаруашылық ... ... ... ... ... ... егіс алқабы, 2 зерно тока, 3 ... ... ... ... бір ... гараж, 4 жөндеу парктері және 1 орталық жөндеу
шеберханасы, «Беларусь» маркалы 31 доңғалақты ... 12 ... 9 ... жиғыш комбайндар, 30 автомашиналар, ауыл шаруашылығы
машиналары мен жерді өңдеу құралдарының ... ... ... 77 пайыз шамасында.
Өндіріс орнындағы ғимараттар. Шаруашылықта бас ғимараттан басқа 2
зерно тока, 3 астық ... ... ... ... бір ... 4 ... ... және 1 орталық ... ... ... шешініп – киінетін орындар , жуынып – шайынатын арнайы ... ... ... ... ... істейді. Сонымен қатар алғашқы
медициналық көмек көрсету орны ... ... және әр ... ... аурулар
және олардың таралу жолдары және де ... ... ... ... мен ... ... ... санитария жағдайы. Шаруашылықта қызметкерлерге алғашқы
көмек көрсету орны ... ... ... ... сабын және басқа да
гигиеналық қажеттіліктер бар. ... ... да өте ... Жұмыс
орындары, демалыс орындары және астық қоймалары жасанды ... ... ... ... суық мезгілге арналған жылыту жүйесімен қамтылмаған.
Мұның себебі ауыл ... ... ... ... ... болатын. Ғимараттарда жарықтандыру жақсы ... ... ... ... ... ... іс ... жақсы
тазалықта ұстау, жұмысшыларды және қызметкерлерді арнайы киіммен жабдықтау,
жеке ... ... және ... ... нұсқаулармен қамтамасыз
етуді басшылық толығымен қамтамасыз етеді.. Қауіпсіз ... ... ... мен ... курстары мен семинарларын өткізеді.
Технологиялық процесстерде және құрал ... ... және ... ... ... ... ... мен қауіпсіздік
техникасы жөнінде нұсқаулармен жабдықталған. Техникалармен жұмыс істегенде
абай болу шаралары қаралған. Әр ... ... алып ... үшін ... ... ... басында егіс алқабында егін егерде, оған күтім
жасағанда, егінді жинауда, қырманда атқарылатын ... ... ... ... ... аса сақ болуларын ескертеді.
Шаруашылықта кейінгі жылдарда бақытсыздық жағдайларға және жұқпалы
ауруларға ұшырау ... ... ... ... ... істегенде
аранйы киім, арнайы аяқ киім және де басқа қорғану заттарымен қамтамасыз
етеді.
Жерді пестицидтермен өңдегенде ... жете ... ... ... ... жұмысшыларға арнайы киім беріледі. Арнайы
ағарғандар беріледі. Пестицидтерді қолданғанда ауа-райы да ескеріледі, және
олармен өңделген ... ... ... ... ... ... қызметшілер еңбегі айлық төленерде ескеріледі. ... ... ... ... ... ... ... сүт
өнімдері молынан беріледі.
Сонымен қатар әр түрлі қол жуатын заттар мен материалдармен және де
қысқы уақытта арнайы ... ... ... ... ... жұмысшыларды
қысқаша оқытудан өткізіп, көктем айларында ... ... ... емтихандар тапсырады.
Өндірістік эстетика. Шаруашылықта ғимараттардың барлығы ойластырылып
орналастырылған. ... іші – ... ... әктелген . мұның өзі
жарықтандыру мәселесіне айтарлықтай оң әсерін береді. Бөлмелердің іші ... ... ... ... ... екі ... терезе мен перде
орнатылған. Едендер линолиуммен қапталған. Қоймалардың ... ... ... ... орналастырылған. Шаруашылықтағы ғимараттар арасы
толығымен ... ... ... ... ... ... орнатылған.
Өрт қауіпсіздігі. Шаруашылықтағы жұмысшылар мен қызметкерлердің
барлығы тегіс өртке қарсы іс ... және жеке ... және ... ... ... ... ... жөнінде түсіндіріліп,
оқытылған. Ғимараттағы жарықтандыру ... ... ... өрт шығу қаупі жоқ. ... мен ... тез ... ... ... пен ... қашықтықта
орналастырылған. Ғимарат пен қоймаларда өрт сөндіру құралдары орнатылған.
Егер өрт ... ... өрт ... ... ... ... ... сымтетік арқылы шақыртады. Найзағай түсіп өрт шығу қаупін алдын
алу мақсатында ... ... ... Олар ... ... ... ... қолданылатын барлық жабдықтармен қамтамасыз етілген. Ашық
отты пайдалану мен темекі шегуге арнайы ... ... ... ... өрт шығу ... тіркелмеген.
Төтенше жағдайдағы тіршілік қауіпсіздігі. Төтенше жағдайлар туралы
қызметкерлер толық хабардар етіледі. Оларға ... ... ... ... ... ... ... керек екенін түсіндіріп отырады. Әсіресе жер
сілкінісі болған жағдайда қалай ... ... ... ... ... ... біледі. Және де бірінші сілкіністен кейін дер кезінде
ғимараттар босатылу керек екендігін де ... Су ... ... ... да ... ең биік ... шатырына шығып үлгеру керек екенін
біледі. Ғимараттарда ғимаратты босату сызба нұсқасы ілінген.
Бұл шаруашылықта ... ... ... ... үшін жауапкершілік
шаруашылық басшысына жүктелген, ал сала бойынша бас ... ... ... ... арттыруға арналған ұсыныстар:
1. Бақытсыздық жағдайларға ұшырау фактілерінің алдын алу.
2. Еңбекті қорғау бөлмелерін жаңа нұсқаулармен, ... ... ... ... ... ... мен ... Шаруашылықтағы еңбеккерлер мен жұмысшылар
қоршаған ... ... ... және де ... ... ... ... іс – шаралар жүргізіп отырады. Дегенмен де, бұл
мәселелер жөнінде төмендегіше ұсыныстар беруге ... ... ... жүргізу және көбейту, табиғатты қорғау жөнінде
тиісті үгіт насихат ... ... ... ... ең ... ... әдістерді қолдану және т.б.
Шаруашылықтың барлық мүшелерін атмосфералық ауаны қорғауды, қоршаған
ортаны және табиғатты ... ... ...... әсіресе
жастарды бұл іске баулу қажет.
Қоршаған ортаны қорғау
Шаруашылықтағы табиғатты қорғау ... ... ... ... ... бұрынғы Кеңестік дәуірден
өтіп, еліміз тәуелсіз егеменді ел болғалы да негізгі ... ... ... ... ... ... ... жахандану процестері, нарықтық
экономиканың өзіне тән ерекшеліктері және табиғат ... ... ... ... ... ... қойып отыр.
«Табиғатты қорғау» түсінігінің аясына табиғат ресурстарын, шарттарын
дұрыс пайдалану мен қоршаған ортаны қорғау жұмыстары ... ... ... ...... ... ... айналамыздағы табиғат пен
қоршаған ортаға көптеген залалын тигізіп ... Атап ... ... ... мен ... әкеп ... әрекеттер оның әртүрлі
көлемде өзгеруіне әсерін тигізеді.
Ауыл – ... ... ... ... ... ... ... эрозияға ұшырайды, нашарлайды және де минералдық
тыңайтқыштармен ... ... ... тыңайтқыштардың
көптігінен өздерінің химиялық құрамын өзгертіп, ол өз кезегімен жануарлар
организмдеріне, олардың ... ... ... Бұл ... ... ... барлық саласына, сондай-ақ адам денсаулығы мен
тегіне әсер етеді. Сондықтан да табиғатты ... ... ... ... ол үкімет тарапынан қатаң бақылауға алынды.
Қазақстан Республикасының Ата ... ... ... және ... ... үшін ... ... тұжырымдалған жерді және
оның ... ... ... және ... ... ... ресурстары көрсетілген және заңмен қорғалған». Табиғат ресурстары
адам әрекетіне байланысты сарқылатын және ... ... ... ... ... өз ... ... қалпына келтірілетін
(жаңартылатын) және қайта ... ... ... ... ... ... табиғи ресурстар жер бетінде мәңгі емес және
барлық жер бетіндегі байлық та шексіз емес.
Сол мақсатпен ... ... ... бері ... заңдар мен
заңдылықтар шығарылды. Оның ішінде атап айтсақ әр ... әр ... ... ... және қоршаған ортаны қорғау қоғамдары мен ұйымдары
құрылған. Бұл ... ... осы ... ... ... ... ... іс-шараларын, үгіт-насихат жұмыстарын, ол істерді
жақсартудың жолдарын ... ... ... дұрыс пайдалану
мақсатын көздейді. ... ... емес ... мен ... ... ... бұл іс-шаралардың бәріне республикамызда өз
алдына жеке министрлік «Экология және қоршаған ... ... ... ... ... етіп ... Республикасы үкіметінің «Атмосфералық ауаны түрлі
ластанулардан қорғау», ... ... ... және ... ... ... Бұл ... барлығы да, табиғатты қорғаудағы іс-шараларды
күшейту, жер және оның қойнауындағы байлықтарын, ... ... ... ... және ... ... қорғау мен оларды дұрыс
пайдалану көздерін қарастырып және олардың орнын ... ... ... Сол ... ... ... ұйымдарды біріктіріп, түгелдей
атсалысуға шақырады.
Шаруашылықтың санитарлық ... ... ... ... ... ... бақылауға алынған. Күнделікті қоқыстар
арнайы темір жәшіктерде жиналып, кейін қоқысханаға ... ... ... ... ... санитарлық жағдайы. Бұл шаруашылық объектілері ... ... және ... ... ескере отырып салынған
шаруашылықтың елдімекендерден қашықтығы әр түрлі ... ... ... ... ... ... пен елді мекендердің
айналасындағы отырғызылған ағаштар мен шөптесін өсімдіктер де бұл мақсатта
өз ... ... ... Егіс ... мен ... ... улы химикаттардың қолданылуына қатаң санитарлық бақылау
қойылған.
Жерді қорғау және дұрыс пайдалану. Шаруашылықта жер ... ... және ... мен ... толық мәліметтері бар.
Шаруашылықта топырақты жел және су эрозиясынан сақтау үшін көптеген
ағаштар мен ... ... ... Жер ... су нормалары қатаң
белгіленген. Жыртылған жерлерді кәдімгі суару әдісімен шайып отырады.
Жерді әртүрлі жанар-жағар ... ... улы ... ... ластау сияқты істерге шек қойылған. Шаруашылықта
топырақ құрамының картасы ... ол ... ... ... ... ... екендігін тура белгілеуге мүмкіндіктері бар. Пестицидтер
қолданылғанда ол алқаптарға арнайы тақтайша қағылады. Онбда ол ... ... ... ... ... ... арнайы жерге жиналып, биотеориялық
зарарсыздандырудан кейін егіс алқаптарына ... ... ... ... дамымағандықтан органикалық тыңайтқыштардың мөлшері аз.
Улы химикаттар мен жанар-жағар майлар арнай жайларда сақталады.
Жердің құнарлығын ... мен ... үшін ... ... жүргізіледі.
Суды қорғау және дұрыс пайдалану. Судың негізгі көзі жер асты ... ... ... мен ... ... ... Шаруашылық негізгі егістік
алқаптарын тәлімі жерлерде орналастырған. Тек қана егілген ... ... ... суарады. Барлық су көздері қатаң бақылауға алынған.
Оның әртүрлі улы заттармен ластану жағдайы бұл шаруашылықта еш ... ... ... ... ... қоймалар мен
объектілер тегіс жел ... ... ... ... ... қоймалар мен
объектілер кәдімгі желдету ... және де ... ... ауаның
желдетілуін қамтамасыз еткен. Атмосфералық ... ... ... ... ... ... өндірісінде барлық ережелер
сақталған, ауаның ... ... ... және қатаң бақылауға
алынған. Шаруашылық және елді ... ... ... мен ... ... олар жақсы күтімге алынған. Аудан алқабында ауа
райы құбылмалы болып келеді. Жазы ... ... ... ... ... ... ... айында тіркеледі. Қысы жылы, ұзақ емес, ең
төменгі температура 25-35С қаңтар айларында байқалады.
Өсімдіктер, ... және ... ... орман жоқ, бірақ көптеген отырғызылған жасыл өсімдіктер
бар. Шаруашылықта өсімдіктерді ... ... ... ... ... ... дақылдарын өз мезгілінде аурулар мен зиянкестерге
қарсы дәрілейді. Ерте көктемде олардың ... ... ... өте ... ... ... ... әрдайым жойып отыруға
тырысады. Алқаптарда өртке қарсы ... ... Егіс ... ... шығу арқылы жол бойынан туатын өрт қауіпсіздігін алдын алу
шараларын жүргізеді.
Қалдықтардың ... ... ... ... ... шегі (ҚМШ) деп – ... ... ... ... ... ауаның жердегі қабатындағы ластағыш
заттардың концентрациясы жергілікті тұрғындар, өсімдік және жануарлар әлемі
үшін ауа ... ... ... тиіс.
Зиянды заттардың мүмкіндік шекті концентрациясы (МШК) деп – белгісіз
уақытта адамның бойында күнделікті әсері кезщінде потологиялық ... ... ... ... ... Жергілікті орындардың ауадағы МШК-
сы максималды бірлік немесе орташа тәуліктік мәндері үшін бекітілген.
Зиянды заттардың жердегі концентрациясының См(мг2/м3) ... Хм ... бір ... ... ... қоспасын тастау кезінде
жетеді:
См =
Машиналар мен ... және ... үшін ... көзін ыңғайлы
есептеу үшін параметрлері кестеде ... ... а ... ... ... ... газды-ауа қоспасының шығыны шартты түрде
алатын болсақ, а үшін ... V1
а) I0 = ... ... ... ... 0,7 ... бойынша I0 = :
NО2 бойынша I0 = :
SО2 ... I0 = :
I ... ... қалдық көзінің улылығы І1 = С1* І0
І=450*0.00222 = 0.99
I1 = 3.0*0.333 = 0.999: I2 = 0.8*1.25 = 1: I3 = ... = ... = ... = 1
Газдардың қоспасы
I0 = : I0 = ... І1 = ... = 0.999: I2 = 100*0.01 = ... улылық салмағының салыстырмалы мәні:
Т1 = I1*V1,
Мұндағы: V1 - і компонентінің ... ... ... қатысты мәндерді анықтаймыз:
а) Т1 = 0.995*4032 = 4031.95987
2) Т1 = ... = ... = 1*256 = ... = ... = 270.99986
Т4 = 1*116 = 116
а) Т1 = 0.999*2496 = 2495.975
Т2 = 1*176 = 176
Қоршаған ортаға тасталатын атмосферадағы зиянды ... ... ... ... ... = 340*103 * ... - і затының максималды бірлік ... ... - і ... ... шығыны, т/жыл.
Мұндай ауыстыруларды түрлі көздерден ... ... ... және ... ... ... ... есептеуге
пайдаланылады.
С1 = {0.125{10-7}+0.125{7-2}*0.0066}*4208 = 14.5953 мг2/м3
С2 , С3 , С4 ... ... = 0.6438 ... ; С3 = 0.1385 ... ; С4 = ... ... См = ... = 0,98067*0,037 =0.0363 мг2/м3 ; С2 = 0.729*0.037 =0.026973 мг2/м3 ;
С3 = 0.113*0.037=0.004181 мг2/м3 С4 = ... = ... См = ... = ... =0.9825 ... ... = ... = 0.77598 мг2/м3 ;
С3 = 0.1117*6.6665 = 0.74465 ... = ... = 0.148662 ... ... сүйене отырып З қалдық көзіне С-Х байланысындағы
сипаттамалық мәліметтер құрамыз.
Қалдықтардың ... ... (ҚМШ) ... ... шегі деп – су ... белгіленген бөлімінде
судың сапасының мөлшерін қамсыздандыру мақсатымен бірлік уақыт аралығында
бақыланып отыратын ағын судағы ... ... ... ... ... су ... ... ластағыш заттардың барынша қауіптілігін,
олардың арасындағы ... ... ... ... ... суды пайдалану орнындағы шекті мүмкін концентрациямен, зиянды
заттардың қауіптілік класымен, заттардың ... және ... ... ... ... бекітіледі. ҚМШ суға тасталынатын мөлшерлі
заттардың ... ... жеке ... ҚМШ ... ... ... = 9cm*Gcm ... 9cm – жоба бойынша ағынды сулардың орта ... ... ... – жоба бойынша ағын ... бір ... ... ... 0,500 ... ҚМШ шамасының мәні : ҚМШ =0.7*0.5=0.35 г/сағ. ... ... ҚМШ суға ... ... ... ... құралады және ол 50мг/м3-қа тең. Бастапқы қатынас: мұндай
қатынас сәйкесінше талаптарға жауап береді.
Қоршаған ортаға ... ... ... ... шығынын
есептеу.
МШК шамасы оның улылығын сипаттайды. МШК ... ... ол ... да жоғарлайды. Әр итүрлі көздерден қоршаған ... ... ... ... ... ... ... айырмашылығын салыстыр
келесі теңдікпен анықталады:
І0 = :
Мұндағы: МШКі – і заттың мүмкіндік шекті концентрациясы.
Жобаланатын қондырғының ... ... ... ... ... = 0.7 * 1280 * 12.61 = 11298.56 ... қорытынды жылдық зақымдану
= 98000 + 244780.7 + 112980 = ... ... ... ... ... ... ол ... компоненттерге
жасалады. Зақым шамасын төмендету үшін келесі ... алу ... ... ... ... өсімдік қабаты қийылады және қоймаланады.
2. Қазаншықтарды өңдеу кезінде шаң ... ... ... ... қоршала ағаш отырғызылған.
3. суды тарту лотоктары немесе құбырлар алдын алынған.
4. қатты қалдықтар қоймаланып, сонан соң тасымалданады.
5. атмосфераға минимальды зақымдайтын машина ... ... ... ... Оразалиев Р.А. «Қазақстан бидайы», Алматы «Қайнар», 1984ж.
2. М.Г.Пруцкова. «Күздік бидайдың жаңа сорттары», Алматы, «Қайнар»,
1974ж.
3. ... ... ... ... ... 1978г. перевод
с английского.
4. Научно ... ... ... ... и
животноводства в Юго-Западном регионе Казахстана.
5. Рефератный ... ... 3. 2007 ... Нац. ... ... ... ... Государственная программа развития сельских территорий РК на 2004-
2010 годы. Астана 2003г.
7. П.А.Забазный. Краткий справочник агронома. Москва «Колос» 1983г.
8. 6-я ... ... ... // ... в ... от ... семян» 61ст «Бастау» Алматы 2003 г.
9. Н.А.Майсурян.Практикум по растениеводству 6. «Колос» Москва 1970г.
10. ... ... ... 1. ... «Бастау» 2001г. 19-
50ст.
11. Научные основы развития сельского хозяства на юге ... 2001г. 128-138; ... ... ... Ш.Әбдірашев. «Агрономия негіздері»,
Алматы, «Ана тілі» 1991ж.
13. Г.В.Коренев, П.И.Подгорный, С.Н.Щербак. Растениеводство с ... и ... ... ... 1973г.
14. Қ.Әрінов, А.Нағымтаев, М.Ысқақов, Н.Серікпаев, И.Жұмағұлов.
«Агрономия негіздері», Астана «Фолиант» 2007ж. ... ... ... ... Москва «Колос» 1980
16. Г.В.Гуляев, А.В.Сергеев. Справочник агронома – семеновода. Москва
изд.2-ое пер. и доп. «Россельхозиздат» 1984г.
17. ... ... ... важнейших сельско-
хозяйственных культур. ... ... ... 1967г. ... ... ... по семеноводству полевых культур. Алматы
1981г. «Қайнар»
19. В.А.Добрынин, А.В.Беляев. Экономика сельского хозяйства. Москва
«Агропромиздат» 1990.г. ... ... ... ... ауыл ... өндірісін өркендету
жүйесі. Алматы «Бастау» 2006ж. 60-159б.
21. К.К.Абуллаев, Б.А.Мустафаев. Современные ... ... на ... ... ... 2005г.
22. ICARDA Annual Report 2003y.
23. Маханов Б.Б., Сатаев М.И., Өсербаев М.Т., Сатаева Л.М. Тіршілік
қауіпсіздігі. – Шымкент, М.Әуезов атындағы ... ... ... 2005, 243 бет, әдебиет атаулары 20.
24. Шайық.Ө.Ш, Батырбеков А.Д., «Шоқан тағылымы-12»//Оңтүстік
Қазақстан жағдайында күздік бидайдан мол өнім алу ... ... ... ... ... 2007ж. 76-79б.
-----------------------
Тауарлы өнімге арналған егістіктер
Тұқымдық егістіктер (тұқым шығаратын бөлімшелер мен шаруашылықтар)
Таурлы өнім өндіретін шаруашылықтар
Алғашқы көбейту ... ... ... тұқым шығаратын шаруашылықтар
Ғылыми зерттеу институты немесе селекциялық – тәжі рибелік бекеттер

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
Аграрлық секторда кәсіпкерлікті дамытуды жетілдіру жолдары21 бет
Сақтандыру шарты жайлы8 бет
Өсімдік шаруашылығындағы міндетті сақтандыру15 бет
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет
Аграрлык реформа және ауыл шаруашылығындағы экономикалық тұрақтылық28 бет
Агроөнеркәсіптің кешенінің қалыптауы және халық шаруашылығындағы алатын орны5 бет
Азот тотығының бидай алейрон клеткаларының программаланған өліміне әсері30 бет
Айқышгүлді егістік, жемдік, көкеніс дақылдарының зиянкестері12 бет
Айқышгүлді егістік,жемдік,көкеніс дақылдарының зиянкестері16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь