Қатты денелер

Біз қатты дене жершарының бетінде, қатты денелерден салынған құрылыстарда-үйлерде өмірсүріп жатырмыз. Біздін денеміздең құрамында шамамен 65% су болғанын өзіде (мйда 80%) олкатты денеге жатады. Қатты денелердің қасиеттерін білу тіршілік үшін қажет.
Қатты денелер сұиықтар сияқты өзінің көлемін ғана сақтап қоймады, сонымен бірге пішінін де сақтай алады. Олар негізінен кристал күйде болады екен.
1)Кристал деген.
Кристалдар-атамдары немесе малекулалары кеністікте белгілі орындалып, реттеліп орналасқан қатты денелер. Кристалдың сыртқы пішіні дүрыс яғни бірқаліпті болуында осған байланысты.
Мысалы: кәдімгі ас тұзы тұиіршігінін бір-бірімен тік бұрыш жасап тұрған жазық жазық тоқтары бар. Мұны лупа арқылы астұзын қарап байқауға болады. Ал қар құлауының пішіні геометриялық шағыннан қандай дұрыс дегенімізше ! Мұндай да кристалл қатты дененің-мұздың ішкі құрылысының геметриялық дұрыстығы бейнеленген.
2)Кристалдық күйлердің айрықша белгілері.
Табиғаттағы днелердің көпшілігінің құрлымы кристалдық болып саналады.
Мысалы:барлық минералдар немесе барлық талдар қатты күйінде кристалл болып табылады.
Бірәқ сыртқы пішіні дұрыс болып келуі кристалдық реттелген құрылысының жалғыз ғана ең басты салалары бола алмай»ды. Бастысы-физикалық қасиеттердің кристалды таңдалып алынған бағытқа тәуелділігі. Ең алдымен, кристалдық механикалық біріктірігінің әртүрлі бағытта түрліше болатыны көзге түседі.
Барлық бағыттар бойынша қасиеттері бірдей болатын денелерді изотопты деп атайды. Кейбір газдар мен сұиықтардаң басқа барлық сұйықтар немесе оларды қатты денелер изотопты болып саналады.
        
        Қатты денелер
Біз қатты дене жершарының бетінде, ... ... ... өмірсүріп жатырмыз. Біздін денеміздең құрамында
шамамен 65% су ... ... ... 80%) ... денеге жатады. Қатты
денелердің қасиеттерін білу тіршілік үшін қажет.
Қатты денелер сұиықтар сияқты өзінің ... ғана ... ... ... ... де ... алады. Олар негізінен кристал күйде болады
екен.
1)Кристал деген.
Кристалдар-атамдары немесе малекулалары кеністікте ... ... ... ... ... Кристалдың сыртқы пішіні дүрыс яғни
бірқаліпті болуында осған байланысты.
Мысалы: кәдімгі ас тұзы тұиіршігінін ... тік ... ... ... ... ... бар. Мұны лупа ... астұзын қарап байқауға болады. Ал
қар құлауының пішіні ... ... ... ... дегенімізше !
Мұндай да кристалл қатты дененің-мұздың ішкі құрылысының ... ... ... ... белгілері.
Табиғаттағы днелердің көпшілігінің құрлымы кристалдық болып саналады.
Мысалы:барлық минералдар немесе барлық талдар қатты күйінде кристалл болып
табылады.
Бірәқ ... ... ... ... ... кристалдық реттелген
құрылысының жалғыз ғана ең басты салалары бола алмай»ды. Бастысы-физикалық
қасиеттердің кристалды таңдалып алынған ... ... Ең ... ... ... әртүрлі бағытта түрліше болатыны
көзге түседі.
Барлық бағыттар бойынша қасиеттері бірдей ... ... ... ... ... ... мен ... басқа барлық сұйықтар немесе
оларды қатты денелер изотопты болып саналады.
Кенес сюданы бір бағытта жұқа ... он ай ... ... оны ... ... ... бағыты жарып болу әлде қайда
қиын. Сондай –ақ графит кристалы қабатарында бір ... оңай ... ... пен ... ... ... қабаттары осылай үздіксіз оңай
ажыратылады да, оның жұқа қабаттары қағаз бетінде қалып отырады. ... ... ... ... ... ... ... болуына байланысты.
Қабаттар көміртегі атомдарынан тұратын ... ... ... ... ... алты бұрыштардың төбелерінде орналасқан . Қабаттың
арақашықтары біршама алшақ. Алтыбұрыш ... ... ... екі есе артық. Сондықтан әр қаббатың өзінің ішіндегі байланыстан
гөрі, қабаттардың өзара байланысы ... ... ... себебін оны құрайтын бөлшектердің
белгілі тәрттіпен ... ... ... ... ... дұрыс болуының бөлшектерінің тәртіппен орналасуымен
түсіндіріледі. Кристалдар жазық ... ... Ол ... ... ... тән ... береді. Кристалдарды жарып бұзғанда, ... ... ғы деп ... ... бір жазықтықпен жүреді.
Көптеген кристалдар жылуды және электр тоғын әртүрлі бағыттарда ... ... ... ... де ... ... ... кристалы оған түсетін сәуленің бағытына ... ... ... ... ... ішіндегі бағыттарға ... деп ... ... ... ... және ... дене бір кристалдан тұрса,оны монокристал деп атайды. Кей ... ... ... ... ... кездеседі.
Металдардың құрылымы кристалдық болып келеді. Сондықтанда, қазіргі кезде
еңбек құралдарын түрлі машиналар мен ... ... үшін ... пайдаланады.
Егер едәуір бір металл кесетін алсақ, онда оның физикалық қасиеттерінен
бірден көзге ... ... ... ... ... аназитропия
байқалмайды.
Бұл жерде мәселе, кәдімгі металл бір-бірімен ... ... өте ... кристалдардан тұратынында болып отыр. Металдың әсіресе, жұқасынған
жерін микраскоп немесе ... лупа ... ... ... көру ... Әр ... бағытқа қарай кристалдың қасиеттері түрліше болады,
бірақ бұл майда кристалдар бір-біріне ... ... ... ... жеке бір ... ... қарағанда анағұрлым ... ... ... ... ... тең ... де, ... барлық бағыт бойынша бірдей болады.
Ұсақ кристалдарды бір-біріне жабысып орналасқандықтан ... ... ... ... ... бірдей болады.
Кристалдарының тәртіппен орналасуы дұрыс, геометриялық кеністіктік
тордың түйіндеріндеорналасуына болады. Кристалдың өзі құрылымдық ... әр ... ... ... көп ... қайталануынан алынады.
Ол құрылымдық элементті элементтар кристалдық ұя деп атайды.
Аса мұқияттылықты сақтай отырып өлшемі ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда поликристалл
денелердің түзілу себебі – көптеген кристалдардың өсуі. Олар ... ... ... ... ... ... де, ... нәтижесінде
біртұтас дене түзіледі
Поликристалл денелерге металдар ғана жатпайды. Мысалы, кесек қанттың
да құрылымы поликристалл ... ... ... ... ... ... ... поликристалдарға жатады. Жеке ... ... ... ... ... және ... әр бағыттағы
қасиеттері де әртүрлі болады.
Аморф денелер.
Қатты денелердің барлығын кристалл денелерге ... ... ... ... ... ... ... дәлме-дәл ретті орналасыу жоқ. Тек жақын
көрші атомдар тері белгілі бір ... ... ... ... ... ... да бір элементінің барлық бағытта дәлме-дәл қайталануы
аморф денелерде ... ... бір ... өзі кристалдық күйде де, аморф күйде де
бола алады. Мысалы, кварц Si O2 кристалды түрде және ... ... ... ... ... түрін бұрыс алты бұрыштарлан тұратын тор ... ... ... ... құрамы да тор тәрізді, ... ... ... Онда ... ... бесбұрыштар және жетібұрыштар
кездеседі.
Аморф денелердің қасиеті.
Барлық аморф денелер ... ... ... ... ... бірдей. Аморф денелерге шыны, көптеген пластмассалар, смола, қант
мұздығы (мөлдір ... т.б ... әсер ... ... ... ... денелердегі сияқты
серпінділік қасиеті және ... ... ... ... де бір ... ... мерзімді әсерлер де (соққанда) олар ... ... ол ... ... кесектерге жарылады. Бірақ өте ұзақ әсер еткенде
аморф денелер ағады. Бұған ұзағырақ уақыт бақылау ... көз ... ... ... ... бір ... ... бақыландар. Смола бірте-
бірте қатты дене бетіне жайылады смоланың температурасы неғұрлым ... оның ... ... тез ... ... атомдарының не молекулаларының отырығшылық өмірінің
сұйық малекулалары сияқты белгілі бір ... ... ... ... ... бар. ... ... қарағанда бұл уақыт оларда
мейлінше көп. Мысалы, бор үшін ... ... ... ... 0,1С –қа ... ... ... аморф денелер кристалл денелерге жақын, себебі
атомдардың бір тепе-тендік қалыптан ... ... ... ... ... болып отыр.
Төменгі температураларда аморф денелер қасиеттері ... ... ... ... аққыштығы жоқтың қасы. Бірақ ... ... ... жұмсара бастайды да, олардың қасиеттері бірте-
бірте сұйықтардың қасиеттеріне көбірек жақындай түседі. ... болу ... ... ... ... бір ... қалыптан екіншіге
секіру жиелене түседі. Кристалл денелерден аморф денелердің ерекшелігі –
оларда белгілі ... ... ... ... ... ... ... денелерді қашанда пайдаланған және болашақта да
пайдаланбақ. Егер бұрын ... дене ... ... тәжірбиеге негізделген
технологияның дамуына ілесе алмаған болса, енді жағдай өзгереді. Теориялық
зерттеулер ... ... ... ... және ... әдісімен ешбір
алуға болмайтын қатты денелерді жасаудың мүмкіндігін бере бастады. Ілгеріде
сөз болатын ... ... ... ... ... ... бет – бұрыс, қатты денелер құрылымын түсіне білудік айқын.
Мысалы:
Алдын –ала өзімізге қажетті механикалық, ... ... ... ие ... жасау қазіргі қатты дене физикасының бірден-бір
негізгі бағыты. ... ... ... жүзі физиктерінің жартысы қатты
дене физика саласында еңбек етеді.
Аморф денелер – кристалл қатты ... мен ... ... ... ... ... атомдары мен молекулалары ... ... ... денелердің құрылымын жете түсіну өзіміз қалаған қасиеті
бар металдарды жасау ... ... .
7. ... ... ... деформация түрлері.
Қатты денелер өздерінің пішінін сақтайды бірақ олар ... ... ... ... ... яғни деформацияланады.
Дене пішінін немесе көлемінің өзгеруі: деформация деп ... ... ... ... ... ... баудың бөліктері бір-біріне
қатысты орын ауыстырады; бау деформацияланған күйге көшеді, яғни ... және ... ... күш ... тоқтатылса, ол қайтадан бастапқы ... ... ... әсері тоқталғанан кейін толық жойылатын деформациялар
серпінді деформациялар деп ... ... ... ... ... болат шарлар және т.б. ларда деформацияға ұшырайды.
Енді пластит кесегін алақанымызға қысайық. Қолымыздағы ... ... ... пішінге келеді. Ал пластилиннің бастапқы пішінге келуі
жүзеге аспайтыны өзінен-өзі ... ... ... ... ... ... де жоқ.
Сыртқы күштердің әсері тоқтағанан кейін жойылмайтын ... деп ... ... бір ... ... ... ... ,
пластилин , балшық, қорғасын пластикалық деформацияға ұшырайды.
8. Созылу деформациясы (сығылу).
Егер бір ұшы бекітілген ... ... оңың осьі ... өзімен
тысқары бағытта F күшімен әсер ... онда ... ... деформациясына
ұшырайды .
Трос, арқан көтеру құрылғыларындағы шынжыр, вагондар арасындағы ... ... ... ... Аз ғана ... ... Бұл
жағдайда салыстырмалы деформация теріс таңбалы E

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сұйық пен қатты денелер22 бет
Сұйықтар мен қатты денелердің қасиеттері6 бет
Сұйықтар,қатты денелер7 бет
Сұйықтар. Қатты денелер5 бет
Қатты денелер жайлы43 бет
Қатты денелердің ішкі құрылысы және байланыс күштері18 бет
Қатты денелердің беттік қасиеттеріне ультракүлгін және иондайтын сәулеленудің әсері80 бет
Қатты денелердің магниттік қасиеттері50 бет
Қатты денелердің қарапайым және күрделі қозғалысы11 бет
Қатты денелердің қирауының кинетикалық концепциясы39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь