Алматы қаласының жоғарғы оқу орындарының тарихи музейлері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. ЖОҒАРҒЫ ОҚУ ОРЫНДАРЫНЫҢ МУЗЕЙЛЕРІ: ҰЙЫМДАСТЫРЫЛУЫ, ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН МАҢЫЗЫ
1.1. Жоғарғы оқу орындарының музейлерін ұйымдастырудың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.2. Жоғарғы оқу орындарының музейлерінің тәрбиелік мәні ... ... ... ... ... ..14
1.3. Музейлердегі қор және экспозициялық жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... ... .17


2. АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНДАҒЫ ЖОҒАРҒЫ ОҚУ ОРЫНДАРЫНЫҢ МУЗЕЙЛЕРІ
2.1. Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің тарихи музейі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
2.2. Абылай хан атындағы халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінің этнографиялық музейі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
2.3. Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтының тарихи.этнографиялық “Ақтұмар” музейі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .41

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 52
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ  ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ТАРИХ ФАКУЛЬТЕТІ
Археология және этнология кафедрасы
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ ЖОҒАРҒЫ ОҚУ ... ... ... ... ОҚУ ... МУЗЕЙЛЕРІ: ҰЙЫМДАСТЫРЫЛУЫ, ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН
МАҢЫЗЫ
1.1. Жоғарғы оқу ... ... ... ... оқу ... музейлерінің тәрбиелік
мәні......................14
1.3. Музейлердегі қор және экспозициялық
жұмыстар.................................17
2. АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНДАҒЫ ЖОҒАРҒЫ ОҚУ ОРЫНДАРЫНЫҢ МУЗЕЙЛЕРІ
1. Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің ... ... хан ... ... ... және әлем ... ... музейі
...................................................35
3. Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтының тарихи-
этнографиялық “Ақтұмар”
музейі.............................................................41
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.................................50
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМ........................................................52
ҚОСЫМШАЛАР..................................................................
...............................54
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі: Бүгінгі ... ... ... ... ... тұрғыдан тұрақтанды. Еліміз тәуелсіздік алғаннан кейінгі
кезеңде мәдениетті дамытуға, ұлттық ... мен ... ... ... ұлттық ерекшеліктердің сақталуына кең жол ашылды. Жаңа ... сай ... ... ... ... ... алдына
қойған мақсаты ғана емес, басты міндеттерінің бірі болып табылады. Бұл
басты міндет - ... ... ... ... ... ... ... оқу орындарында оқып жүргендер, ертеңгі күні бүкіл
республикамыздың ... - ... ... ... ... ... сондықтан олар жан-жақты профессионалдық дайындықтан
өтуі тиіс.
Жоғарғы оқу орындарындағы музейлер ... ең ... ... және ... мәдениетімізді сақтау, дамыту, қолдау және жоғарғы
оқу орнынының қалыптасуы мен дамуын көрсету, жетістіктерін насихаттау болып
табылады.
Музей мен ... оқу ... ... мәні ... ... ... ... бастамас бұрын ең алдымен жалпы музей қызметін
талдап өтейік.
Музей - ... ... ... ... ... және ... ... зерттеу мен насихаттауда үлкен рол атқарады. ... ... ... әскери, еңбек жетістіктерін, әдет-ғұрып, салт-
дәстүрдің ерекшеліктерін оқып- үйренуге оның көмегі зор. Музей ... ... ... ... ... ... сүюге тәрбиелейді.
Музей - табиғат пен адам қолымен жасалған өнер туындыларын және көне
заман ескерткіштерін, үлгі-нұсқаларын жинақтаушы, сақтаушы, ... бұл ... ... ... ... осы ... ... тәлім-тәрбие беретін ғылыми-мәдени және рухани мекеме. Сондықтан
да ... күні әлем ... ... ... жоқ елді ... емес. Жоғарғы оқу орындары мен музей бір-бірін толықтыра отырып, жас
тұлғаны қалыптастыруда үлкен жетістіктерге жетеді. ... ... ... ... ... ... өте зор. ... жұмыстар
студенттердің көзқарасын кеңейтіп, жас адамның азаматтық-ой өрісін дамытып,
студентке ғылыми зерттеу жұмыстарын игеруді үйретеді. ... ... ... түрі сан ... ... келеді. Олар:
- музейді ұйымдастыру үшін қор жинау;
- басқа музейлермен және мемлекеттік мекемелермен байланыс орнату;
- тарихи-мәдени жерлерге экспедицияларға бару, ... ... ... ... ... ... ... экспозиция және көрме жасауға қатысу;
- конференциялар, кештер, кездесулер, жарыстар, ашық ... ... ... ... ... жинау. Бұл студенттерді әртүрлі
әлеуметтік топ өкілдерімен дұрыс қарым-қатынас орнатуға ... ... ... ... ... ... студенттерді жауапкершілікке,
ұқыптылыққа үйретеді.
Жоғарғы оқу орындарының музейлері Қазақстанның музей жүйесін
толықтыра ... ... ... ... ... ... оқу ... біреуінде музей ұйымдастырылуда. Әрине, ол музейлердің бәрін ... ... ... өту ... ... Берілген зерттеу жұмысында Алматы
қаласындағы келесі жоғарғы оқу орындарының музейлері талданды. Оның ішінде
педагогикалық бағыттағы жоғарғы оқу орнынының ... ... Абай ... Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің тарихи
музейі;
- Абылай хан атындағы ... ... және әлем ... ... ... ... ... қыздар педагогикалық институтының тарихи-
этнографиялық “Ақтұмар” музейі.
Жоғарғы оқу ... ... ... ... ... ... ... музей ісі талаптарына сай болуы керек. Бірақ ... ... оқу ... тәрбиелеу жоспарына тікелей
қатысты. Жоғарғы оқу орындарының ... ... оқу ... ... ... ... қойған мақсаты, олардың жүргізілетін іс-шаралары,
ғылыми-ағарту, тәрбиелік бағытының дұрыс айқындалуы маңызды мәселе болып
табылады. Музей ... ... ... ... ... ... ... Ал, мұндай мәлімет әсіресе, жас адам үшін өте ... ... ... ... ... көркемдік және эстетикалық
талғамдарының дамуына, өз ... ... ... қабілетінің шыңдалуына әсер
етеді.
Музей ... ... ... ... ... ... ... мамандандырылуға сәйкес деректерді, сондай-ақ,
қоғамдағы және табиғаттағы ... ... ... ... ... ... ... музей жүйесін және әлеуметтік талаптар мен түрлі
салаларға ... ... ... ... ... ... ... мұраларды (жәдігерлерді) жинау, есепке алу, сақтау,
қорларды жүйелеу, қайта қалпына келтіру ... ... ... ... ... ... ... кадрлық жүйесін
келтіру толық анықтама болып табылады. ... ... ... ... ... ... рол атқарады. Музей-ең алдымен таным, тәлім-
тәрбие орны, ғылыми ағартушылық орталық.
Тәуелсіз мемлекетімізде ... ... ... дәстүрлі
мәдениетті жаңғырту қатар жүргізіліп келеді. “Мәдени мұра” бағдарламасын
іске асыру үшін ... мен ... ... ... ... ... ... көп көңіл бөлінуде. Біздер-студенттер, тәуелсіз қазақ
елінің әрбір азаматы, ел ... ... онда біз ... түрде ата
тарихымыздың куәсі, елдігіміздің тұмары, өркениетіміздің жәдігері болған
ата ... ... ... керек.
Жұмыстың мақсаты мен міндеті: Қазақстанның жоғарғы оқу орындарында
музейлер ашудың қажеттілігі, ерекшеліктері, міндеттері мен ... ... ... ... оқу ... ... тарихи музейлердің
қалыптасу, даму тарихын ... ... ... ... ... Осы ... ... бұл музейлер музейтану тұрғысынан
қойылған талаптарға ... ... бере ала ма, жоқ па, олар ... ... ... жүйесіне сай ма, сай емес пе деген ... ... ... музейдегі менеджмент және маркетинг жұмыстарына ... ... ... ... негіз болып отырған музейлерде осы ... іске ... ... ... ... ... ... жүргізілуде
деген мәсәселелерге талдау жасалды.
Зерттеу жұмысын жазу барысында алдыға ... ... ... ... ... оқу ... музейлерінің ұйымдастыру
дәрежесін анықтау;
- әрбір жоғарғы оқу орны музейлерінің құрылымының ерекшеліктерін
айқындау;
- ... оқу ... ... ... ... ... музейде жіберілген кемшіліктерді айқындау;
- жоғарғы оқу ... ... ... ... мекемелермен
байланысын талдау;
- музейлердің оқу-ағарту, білім-беру, тәрбиелеу жұмыстарын жүргізуін
талдау;
- тәрбиенің формалары мен ... ... ... ... ... жалпы Алматы қаласындағы жоғарғы оқу орындарының музейлерін құру ... ... ... бойынша проблемаларды анықтау;
Жоғарғы оқу орындарының музейлерін ұйымдастыруда алда тұратын
проблемаларды тиімді шешу ... ... осы ... жазудағы басты
міндет.
Тақырыптың зерттелу деңгейі: Бұл тақырыпқа байланысты ... ... ... Бұл ... әлі де музейтану жұмысы
толығымен қолға алынбағанын көрсетеді.
Жұмысты жазу барысында қолданылған ... ... ... ... кезінде жазылған. Осы әдебиеттер ішінен “Музей историй ВУЗа”
ғылыми мақалалар жинағын ерекше атап өтуге ... /1/. Онда ... ... музейлерінің әлеуметтік-педагогикалық жұмыстарының спецификасы,
жоғарғы оқу орындарының музейлерін құру негізінде ... ... ... ... ... және онда ... жоғары оқу орындарының
тарихы қамтылмаған.
Аталған еңбектерден басқа аса маңызды ... бірі ... ... ... атты ... ... жинағы /2/. Мұнда жоғарғы оқу
орындарының музейлерінің профилі, ұйымдастыру ... қор ... ... ... тағы ... ... мәліметтер берілген.
Жоғарғы оқу орнынының қорларына экспонаттарды жинау жолдары, оларды сақтау,
қорғау жайлы, кеңестер мен мәліметтер беріледі. Бұл ... оқу ... ... ... ... учебных заведений” атты ғылыми мақалалар жинағынан
алатын мәліметтерде өте құнды /3/. Бұл ... ... оқу ... ... ... жүргізу тәртібі және ұйымдастыру
жолдары туралы мәліметтер ... ... ... жазу барысында арнайы музейтанулық
әдебиеттер ... ... ... ... ... ... “Музееведение. Музей исторического профиля” /4/,
Т.Ю.Юреневаның “Музееведение” атты оқу құралдарын ерекше атап ... ... ... музейтану ғылымының теориялық негіздері толығымен баяндалады.
А.И. Михаиловскаяның “Музейная экспозиция” атты ... ... ... ... жазылған /6/. Ал Столяров А.В. ... атты ... ... педагогикасының алғаш пайда болуы мен
дамуы ... ... ... ... болады /7/.
Сонымен қатар қазақ ғалымдарының еңбектерін атауға болады. Мысалы,
М.Жұмабаевтың “Педагогика” еңбектерінен оқу, ... және ... ... ... ... болады /8/.
Жалпы музей ісінің теориясы және музей экспозициясы ... ... ... өте аз. Бұл ... ... ... ... “Музей ісінің теориясы мен практикасы” атты еңбегінің құндылығы
өте зор /9/. Онда музей құрылымы, музей ... ... ... ... ... кең ... ... қазақ халқының тарихын, өнерін, бұйымдарын көрсетуде ерекше
орын ... Осы ... ... ... ... ... ... қызығушылығын арттырады. Бұл кімді ... ... ... ... ... ... жазу барысында қолданған
деректе, үш жоғарғы оқу орнынының Абай атындағы Қазақ ... ... ... ... мен ... хан атындағы халықаралық
қатынастар және әлем ... ... ... және ... мемлекеттік
қыздар педагогикалық институтының ... ... ... сол ... ... ... картатекалар,
музейдің жылдық есептері, экскурсия жүргізушілерге арналып ... ... ... ... ... заттардан: зергерлік
бұйымдар, ыдыс-аяқтар, ұлттық киімдер, киім бөлшектері көрсетілген. ... ... ... және ... оқу ... ... жүргізілген сұхбаттар пайдаланылды. Олар:
- Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің музейінің
меңгерушісі – ... ... ... ... хан ... ... ... және әлем тілдері
университетінің музейінің меңгерушісі - ... ... ... ... ... ... ... меңгерушісі-Сәуле
Мерекеева.
Жұмыстың теориялық-методологиялық негізі: Бүгінгі таңда Қазақстандық
ғылымда кең ... ... ... бірі ғылыми жұмыстардың методологиялық
жұмыстарын жетілдіру өзекті мәселе болып жатыр. Сол негізінде дүниежүзілік
ғылыми еңбектерде кең ... ... ... ... ... ... атқаруда. Адамзат тарихының көне іздерінен
барынша хабар беретін музей ісінде де ... ... мен ... ... ... ... қолға алынуда. Осы зерттеу жұмысы негізінде
Қазақстанның жоғарғы оқу орындарындарының тарихи музейлеріне байланысты
теориялық және ... ... ... ... сүйендім. Олар “Музей историй ВУЗа” /1/, “Актуальные ... ... /2/, ... высших учебных заведений” атты ғылыми
мақалалар ... ... /3/. ... жазу ... ... салыстыру, талдау әдістері қолданылды. Сол негізде жұмыс
тарихи принцип жүйесінде құрылымдық талдау, ... ... ... ... ... асты.
Жұмыстың хранологиялық шеңбері: 1999-2007 жылдарында Абай атындағы
Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің тарихи музейі мен ... ... ... ... және әлем ... университетінің музейі
және Қазақ ... ... ... ... тарихи-
этнографиялық музейлерінің қазірге ... ... мен ... ... ... Жұмысымды зерттеу барысында осы уақытқа
дейін зерттелмей келген Абай атындағы ... ... ... мен ... хан ... ... ... және әлем
тілдері университеті , ... ... ... ... ... институтының жанынан ашылған музейлер тарихын және де ... ... ... ... ... және қоғамдағы алатын орны
туралы мәселелердің тұңғыш рет арнайы зерттелуінде.
Тақырыптық ... ... ... ... екі тараудан,
қорытынды, әдебиеттер тізімі және қосымшалардан тұрады.
Бірінші тарау үш ... ... ... ... ... жоғарғы оқу орындарын да алғашқы ... ... ... бүгінгі күнде алатын тәрбиелік орны туралы, қор және экспозициялық
жұмыстарын жүргізу барысы қарастырылды.
Екінші тарау үш ... ... ... оқу ... құрылу тарихы мен музейдің этнографиялық заттарын қорғау мен
сақтауды теориялық тұрғыдан салыстырмалы түрде көрсету болып табылады.
Қорытынды да берілген ... ... ... ... ... ... оқу орындарының музейлерінің жұмысын жақсарту
мақсатындағы талап-тілектер, ... ... ... ... ... ... ... ОҚУ ОРЫНДАРЫНЫҢ МУЗЕЙЛЕРІ: ҰЙЫМДАСТЫРЫЛУЫ, ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
МЕН МАҢЫЗЫ
1.1. Жоғарғы оқу орындарының музейлерін ұйымдастырудың
ерекшеліктері
Жоғарғы оқу ... ... ... бастамасымен немесе
студенттердің үйірмесі негізінде құрылады. ... ... ... ... ... ... ... анықтайды. Осы маңызды кезеңде
тарих пәнінің оқытушылары қатысу көмегі өте үлкен. Жоғарғы оқу ... құру – ол ... оқу ... ұжымының қажырлы еңбегі. Әрине,
оқытушы музейдің педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... музей белсенділерін құрып,
экспонаттар жинауымен ... ... ... ... ... ... Бұл проблеманы оқу орнынының әкімшілігімен бірігіп шешуге болады
/1, 39/.
Музейді құру барысында ... ... ... ... Осы ... ... музейдің бөлімдері, бөлімшелері анық-талып,
оларда экспозицияланатын материалдар сараланады. Осындай жұмыстар кезіндегі
оқытушының басты рөлі-студенттер ақыл ... ... ... ұйымдастыру
жұмыстарын жүргізу. Осы жұмысты атқару барысында оқытушы, музейді ... ... ... ... алып, жергі-лікті, мүмкін болса,
республикалық дәрежедегі мемлекеттік, өлкелік тарихи музейлерге экскурсияға
апарып, оның ... ... ... ... ... Бұл ... кездесулер студенттердің болашақ музей жайлы
дұрыс түсінігінің қалыптасуына үлкен көмек көрсетеді. Тәжірибелі мамандар
студенттерге жалпы музейді, ... ... ... тәртібі, экспонаттарды
таңдау, жоғарғы оқу орындарының музейлерін ұйымдастыру жөнінен мағлұматтар
береді.
Студенттер ... ... ... да ... ... ... білім алғаннан кейін, музейді жасауға кіріседі. Ең алдымен ... ... ... ... қолда бар материалдар мен оқу орнынының
мүмкіндігін ескере отырып, музей ... мен ... ... ... ... педагогтар кеңесі қабылдайды /2,12/. Ол шешім ... ... ... жұмысқа бағыт беріледі. Ендігі алдында
тұрған үлкен ... ... қор ... жинау. Студенттердің
талпынысы оқытушылар тарапынан ... ... ... ... ... оқу ... музейлерінің қорларына экспонаттар жинау
әдістері әртүрлі болып келеді. Музей ... ... ... ... жүзеге асыруға болады. Оның бір жолы, барлық студенттерге
музейге ел ... ... көне ... ... ... ... ... немесе
тек студенттерге емес, қаланың, ауданның т.с.с. тұрғындарына хабарландыру
жасау. Мұны газеттерге ашық хат жолдау арқылы ... ... ... /3,21/.
Жинаудың мұндай тәсілі музей қорын әлдеқайда бағыттады. ... бұл ... ... да бар музейге керексіз заттар да көп түсуі ... ... ... ... ... оған ... комиссия
құру керек.
Келесі бір тәсіл-студенттердің жеке коллекциясын жинап, оны ... ... ... өте ... ол ... ғылымға деген
қызығушылығын арттырады, тиянақтылыққа үйретеді, төзімділікке тәрбиелейді.
Сонымен қатар, бұл коллекциялар музейдің экспозициясына сай ... ... оқу ... ... ... ... жерлерге
экспедицияларға бару, археологиялық қазбалар жүргізу, экскурсиялар мен
саяхаттар кезінде де жиналады. Қорлар тез толу үшін ... ... ... тұру ... ... ... ... ол студенттер күшімен, жоғарғы оқу
орнынының қабырғасында жиналады. Студенттер өз ... ... ... ... ... Кез-келген жинақтау жұмысының
нәтижесі оның ұйымдастырылу деңгейіне байланысты.
Музей қорларының жылдам, әрі тез ... үшін ... ... керек /4,30/.
Бірінші талап - музейді ұйымдастыруда мақсат пен ... ... ... ... жағдайда, жинақтау жұмысын жүргізу барысында
көптеген керегі жоқ заттар ... ... ... ... әртүрлі болады:
1. археологиялық ескерткіштер;
2. этнографиялық заттар;
3. пайдалы қазбалар үлгілері;
4. туған өлкенің батырлары т.б.
Екінші талап – студенттерді жинақтау жұмысына дұрыс дайындығы.
Бірінші ... ... ... алдыдағы жұмыс туралы лекциялар,
әңгімелер, консультациялар өткізіп, өзіндік жұмыс жасау үшін әдебиеттер
береді.
Келесі ... ... ... ... ... ... /5,48/.
Осы жоспардың жобалаған түрі мынадай болады:
|Материалдарды ... ... |Кім ... ... ... |
|жинау мерзімі | | ... ... ... ... ... ... ... үшін жиналса, онда “қандай
материал жинау керек” ... ... ... ... болады:
1) Заттай ескерткіштер – еңбек құралдары, үй ... ... ... ... ... медальдар;
2) Жазба ескерткіштер – ... және ... ... ... ноталар, әртүрлі құжаттар, хаттар, протаколдар, мақтау қағазы;
3) ... ...... ... жоспарлар,
сызбалар;
4) Көркемөнер ескерткіштері – картиналар, суреттер, мүсіндер;
5) Фото және кинодокументтер – ... ... ... ... кейін, экспедицияға керкекті заттар жиналады:
палатка, киім–кешек, дәрі-дәрмектер, құрал-жабдықтар, күрек т.б., ... ... ... ... өлшеуіш құралдар.
Жоғарғы оқу орнынының тарихы жайлы өте көп материал ... ... ... ... ... өмір ... оқу орнының мәдени,
қоғамдық өмірі т.б. Сондықтан материал жинаудан бұрын ... оқу ... ... ... ... ... қамтитынын анықтау керек
/3,50/.
Экспозицияны мынадай бөлімдерге бөлуге болады:
Бірінші бөлім – “Жоғарғы оқу ... ... ... оқу ... ... (жаңадан салынған кездегі ... ... ... оқу орнында сабақ берген алғашқы ұстаздар ұйымы,
студенттер, алғашқы түлектер.
3) ... оқу ... ... туралы деректер, фото материалдар.
4) Жоғарғы оқу орнынының ғимаратын салған адамдар.
5) Жоғарғы оқу орнынының қызметін суреттейтін ... ... ... ...... оқу ... тарихы”.
Бұл бөлімде жоғарғы оқу орнынының жұмысының жан – жақтылығын
көрсететін ... ... ... ... ...... ... фотосуреттері, оқулықттар
және оқу құралдары т.б.
2) ... тыс ...... ... мен ... ... студенттердің жинаған материалдары, өздері
жасаған макеттер, модельдер т.б.
3) Жоғарғы оқу орнынының қоғамдық ... ...... ... ... ... соғыс ардагерлері, өнер адамдарымен
ұйымдастырылған кездесулер, кештерде түсірілген фотосуреттер, кей
жағдайда, ... ... ... ... ... ... Олармен кездесу кезінде түсірілген видеопленка өте
қызықты экспонат болып шығады.
Үшінші ...... оқу ... ... ... ... жарыстарға қатысқанда алған мақтау
қағаздары, ... ... ... оқу ... ... ... ... қоғамдық ұйымдармен байланысы, үздік студенттер туралы
мәліметтер беріледі.
Бұл тек жобалаған бөлімдер, ... әр ... оқу ... ... бар, ... байланысты бөлімдер де әр түрлі болады. Бір жоғарғы оқу
орнында бірнешеу ... ... ең ... олар жүйесіз
фотосуреттер көрмесіне айналмай, нақты ... ... ... ... ... жетуі үшін қажет үшінші талап –
студенттердің арасындағы қатаң тәртіп /4,35/. Ең ... ... ... қарау. Әрбір зат дұрыс сақталып, оқу ... ... ... ... керек:
- түсірілген фотосуреттерді жеке – жеке конверттерге ... ... ... ... ... ... ... болса, оны матамен немесе
мақтамен орап, жәшіктің ішіне ретімен орналастыру ... ... ... ... ... ... ... керек т.с.с.
Кейде иелері заттарды тазаламайды, кір басқан күйінде береді. Ондай
заттарды бүлдіріп ... ... ... ... Әйнек және форфор ыдысты
жылы суда жуып, металл және ағаш ... ... ... ... ... ... жуу керек.
Тарихи музейге материал жинау арнайы ережелерді ұстануды ... ... ... ... ... ... ... алу керек, бұзылмау қалпын қалай
сақтау керек ... ... ... ... жеке ... емес ... анықтап алған дұрыс. Егер территория біреудің иелігінде болса, арнайы
рұқсат ... алу ... ... жұмысты бастамас бұрын, жергілікті қоғамдық ... ... ... ... ... ... жерлерде кімге дерек
жинау үшін бару дұрыс болатындығын айтады. Музейге ... ... олар ... ... ... ... алу ... Мәлімет жазатын
журналдың жобасы мынадай болады.
Бірінші бағана – реттік саны. Оны жазу ... ... ... нөмірді шатастырып алмай, заттарға қою ... ... ... ... ... Егер тігу ... ... ол тігіледі. Тігу үшін
жіп қолдану керек. Сым ... ... ... ... – ол ... ... тотпен кірлетуі мүмкін.
Көптеген заттарға тіркеу санын іле алмайсың. Мысалы, табақша, мата,
фотосурет, т.б. Ұсақ монеталарды жеке ... ... ... ... ... ... ... керамикадан, тастан, ағаштан жасалған
заттарға нөмірді тушьпен немесе түрлі – ... ... ал ... ... жазады. Музейге түскеннен кейін кейбір нөмірлер өшіп
қалмау үшін қайта жазу керек – металл, керамика, тастан ... ... ... ... ... ... ... қандай жерде жазу ережесі бар: орамал, дастарқан,
беторамал, матаға – бір бұрышына; ...... ...... ... мен ұзын ...... астына;
фотосуреттер, суреттерде, гравюраларда, плакат, документтерде – артқы сол
жақ бұрышына. Егер құжат ... екі ... да ... онда ... ... жазылады. Егер шеті жоқ болса, докуметті конвертке салып,
нөмірді ... жазу ... Есте ... ... ... өте ... анық ... тиіс, ол заттың өзін де оның сыртқы көрінісін де
бұзбау керек.
Екінші ... - ... аты. ... атын ... жазу ... Кейде әр
облыстың ерекшелігіне қарай кейбір заттардың аталуы бөлек ... ... ... ... атауын, одан кейін қысқаша түсіндірме жазу
керек. Заттың атауынан басқа, бұл ... оның ... ... ... Оның ...... затты бізге түсінікті ету. Бірақ суреттеуді
толық жасамай, қысқаша мәлімет беріп өткен дұрыс. Кейде бұл зат не ... да ... ... ...... ... ... Оны толтыру қиындық
туғызбайды. Егер археологиялық ескерткіш болса, табылған ... жазу ... ... оның қай ... ... ... немесе кім тапты” деген графаны толтыру
барысында, ... ... не ... ... ... ... жазылады /1,
9/.
“Зат қашан табылды” толтыру қиын емес, ал ... ... ... ... ... ... етелі. Жиналған материалдардың уақытын
2005 жыл жиналған деп жазса, документтердің ... ... да ... ... күні ... ал ... ... уақыттын анықтаған
кезде, мамандардың көмегіне жүгінуі дұрыс
Студентер өздерінің жазбаларын жеке дәптеріне жазып ... ... не ... ... ... соң, журналға жазады.
Мәліметтерді, затты алған соң, ... ... сол ... жазу ... ... қоса ... ... халықпен әңгімелесіп,
ауызша деректер де жинайды. Белгілі бір оқиғаға байланысты мәліметтерді сол
оқиғаны көқзімен көқрген ... алу өте ... ... 2-3 ... ... біреуі әңгіме жүргізеді, екеуі жазады. Әңгімелесу
барысында өзін қызықтыратын ... ... ... ... ... ... ... кейін, оны қайта оқып тексеру керек.
Әр экспедициядан кейін баяндамалар жасалады, жоғарғы оқу ... ... ... ... байланыс орнатылады. Олардың
қызметкерлері жиналған ... ... ... ... жасауға
көмектеседі.
Қорыта келгенде, қазіргі кезеңде тарихи-мәдени, ғылыми көптеген
халықтың мәдени ... ... ... ... ... ... ... Жоғарғы оқу орындарының музейлерінің тәрбиелік мәні
Жоғарғы оқу орындарында ... ... өз ... ... ... шығады. Олардың жасаған жұмыстары институттың өмірінде ... ... ... ... ... біз болашаққа үгіт-насихат жүргіземіз.
Сонымен қатар студенттердің жұмысын, іс-шараларын танытушы, сақтаушы орын
болып ... ... ... тек қана ... оқу ... ғана ... болады.
Музейде әртүрлі кештер ұйымдастыруға болады. Студенттер семинар,
докладтарға музей материалдарын пайдалануға болады. Мысалға ... ... ... ... ... ... конференциясындағы
материалдар, алғашқы бітірген түлектер, соғыс ардагерлері т.б. ... ... ... оқу ... музейлерінде де шолу экскурсияларынан басқа,
оқу экскурсияларымен лекциялар өткізіледі.
Студенттер ... ... ... қойып тыңдап,
экспонаттарды қарап, экскурсоводқа ... ... Олар ... ... алып ... ... оқу ... музейлері студенттерге рухани, мәдени,
білім, тәрбие, т.б. жағынан көп ... ... ... кең ... ... қандайда болса бір жан иесіне
тиісті азық беріп, сол жан ... ... ... ... ... ... сөз. ... адамзат туралы айтқанда, адамның баласын, кәміл жасқа толып, ... қожа ... ... азық ... ... ... мағынада жүргізіледі.
Бала тәрбиесі бір өнер, өнер болғанда ауыр өнер, жеке бір ғылым
иесі болуды ... ... ... ... ... үшін әр ... өз
тәжірибесі жетпейді. Сол үшін басқа да ... ... ... Сол ... ... ... ... тәжірибелерін көрсеткен жеке
бір пәнімен, яғни тәрбие пәнімен ... болу ... ... пәні ... ... ... ... өзінің ата-анасының заманынан басқа заманда өмір
сүріп отырғаны рас, ... әр ... ... ... тарихымен сусындап,
бүгінгісін жақсартып отыруға ат салысулары қажет.
Тәуелсіз мемлекетімізде жастарды көп ... ... ісі ... ... ... мұраларын музей материалдары
арқылы тікелей байланыстырып, оның толыққанды ... ... ... ... туындады. Музей материалдарындағы тарихи-мәдени белгілері
дегеніміз – халықтың ғасырлар бойы жинақтаған ұрпақ тәрбиесі ... ... ... ... Оның негізгі мақсаты - ... бай ... ... ... отырып, студенттерді, өнер-білім машықтарын
меңгеруге, болашақта белгілі бір маман иесі болуға, сол сияқты т.б. ... ... ... ... ... – жас ... ... таным-наным,
ұлттық мінез-құлық, қадір-қасиеттерді табиғи түрде бойына сіңіре ... ... ... ... бейнелейтін музейдегі материалдарға мыналарды жатқызуға
болады.
- ғасырлар қойнауынан ... ... ... ... ... ... ұлттық әдет-ғұрыптар;
- ұлттық рухты айғағтайтын заттар мен ... ... ... музей – халық педагогикасымен тығыз байланыста.
Қазіргі кезеңде тарихи-мәдени, ғылыми ... ... ... ... ... ... қалыптасуы, дамуы және қазіргі
бағыттары туралы, оларды зерттеудің теориялық және ... ... ... жалпы ойларды тұжырымдауға мүмкіншіліктер береді.
Қазақ мәдениетінің ...... ... ең ... ... ... Онда ... таным процесімен халықтың ойлау айшықтары
көрініс тапқан. Қазақ мәдениеті – халықтың тарихымен жан – ... ... ... ... және ... ... /6, 45 /.
Тарихи ескерткішсіз дәстүр болмайды. Дәстүрсіз мәдениет болмайды. Ал
мәдениетсіз тәрбие жоқ. Тәрбиесіз руханилық жоқ. Руханилықсыз жеке ... ... ... ... беру мен ... жүйесінде көп мәдениетті музей
материалдарын жүйелей қолдану – бүгінгі күннің көкейкесті мәселелерінің
бірі.
Музейдегі рухани ... ... ... ... ... ... өмір заңдылығы мен (философиямен) тығыз
байланысты. Дәл осы тұрғыда ...... ... ... өмірінде заттық
және рухани мәдениетті танытуда, зерттеу мен насихаттауда ... ... ... ... ... ... ... еңбек жетістіктерін,
әдет-ғұрып, салт-дәстүрдің ерекшеліктерін оқып үйренуге оның көмегі зор.
Музей ісі – ғылымның, ... беру ... ... бір ... ... ... музейдің мәселесіне көп көңіл бөлуде. Себебі, музей жұмысында
ғылыми-жинақтау, тәрбиелік, насихаттау бағыттары жұмыс істеп, жас ... ... ... рөл ...... ... мұрасы ретінде адамгершілік қасиеттерді
баланың бойына дарыту имандылыққа, ... ... ... қағида болып
табылады /7,28/.
Музей не үшін ұйымдастырылады деген сұраққа жауап ... ... ... ... тамашалау үшін, музей экспозициясымен таныса
отырып, өздеріне көптеген мәлімет алу үшін, рухани дүниесін ... ... ... ... естіп, оқып жүрген кейбір ... ... ... ... ... Ал егер ... ... жабық тұрса, онда мұндай
игі шаралардың іске ... ... ... ... ... әңгімелесу уақытта қалыптасады.
Оқытудың белсенді әдістері (семинар, дискусия және т.б.) ... оқу ... ... ... білім беру
тәсілдері мен ғылыми таным тәсілдерінің жақындасуына ықпалын тигізеді.
Материалдарды жинау, оларды ... ... ... ... ... өз бетімен жұмыс жасау, танымдық
қабілетін дамыту, ... ... ... көмектеседі /9,15/.
Музейдің мәдени-көпшілік жұмыстары музей коммуникациясының бір саласы
ретінде жан-жақты білімді, ... ... ... ... ... ... адам ... ұмтылуға бағытталады. Әсіресе экспозиция
мен көрмелерді ұйымдастыру арқылы жастағы, әлкуметтік және әртүрлі ... және ... ... әр мамандщық саласындағы адамдарға
қызмет етеді. Музейдің негізгі жұмысы – тарих ... ... ... сол ... ... ... ... болып
табылады. Көпшілікті музей мәдениетіне тарту, тарихынды сүю, еліңе деген
мақтаныш пен отаншылдық және ... ... ... деген сөз.
Музей қоғамдық-әлеуметтік мәнін жете түсініп, оны тәрбиелік ... ... үшін ... ... пәні ... Музей
педагогикасы – аралас ғылыми пән, ол музей жұмысының ... ... ісін ... педагогикалық ттьұрғыдан қарыстырады.
Музейдің педагогикалық зерттеу пәні – музейдің жұмысын педагогикалық
жағынан ... ... ... жұмыс бағытын қарастырады. Музей
педагогикасы музейлік педагогикалық процестердің құндылықтарын іс ... ... ... ... қолдануды қарастырады.
Әртүрлі әлеуметтік және жас ерекшеліктеріне қарай ... ... ... ... ... ... құрамына қарай
дифференциалды шешіммен жұмыс ұйымдастырады, әртүрлі профильдегі музейлер
жұмыстың ... ... ... ... әдістемелік нұсқаулар, ақыл-
кеңестер ұсынады.
Басқа да педагогикалық жұмыспен айналысатын мекемелермен бірге жұмыс
істеудің формаларын ... ... ... ... ... мақсаттары мен мәселелерінің бірі қоғамға ... ... адам ... ... педагогикасында экскурсия,
музей сабағы, тақырыптық дәрістер сияқты жұмыс формалары ... ... ... ... ... ... жеткізе
білетін шаралардың жаңа формаларын жетілдіреді. Музейге ұйымдаспаған түрде,
яғни жеке отбасымен, бірлеп-екілеп ... ... де ... ... ... ... педагогикасының бір міндеті – ... ... яғни ... құрамына –экскурсаводтар, метогдистер,
социологтар да кіреді. Музейде тәрбие жұмысының түрлері мен ... ... ... ... ... мен көрмелерде), тарихи-мәдени
ескерткіштерге саяхат жасау. Тақырыптық кештер ... ... пен ... ... ... ... ұйымдастыру сияқты
жұмыс формалары қолданылады.
Сонымен, жоғарғы оқу орындарының ... ... ... ... ... беру жағынан маңызы жоғары.
3. Музейлердегі қор және экспозициялық жұмыстар
Жоғарғы оқу орындарының музейлерінің қорлары ... және ... ... бөлінеді. Музей жұмысы музей қорларының негізінде жүргізіледі.
Музей қоры деп музейдің иелігіндегі мен оларға қатысы бар ... ... ... ... ... ... ... бағытыны байланысты болуы керек. Жалпы
музей қоры барлық ... ... ... негізгі қор және ғылыми қосалқы
қор болып бөлінеді.
Жоғарғы оқу ... ... ... ... және ... ... ... құрамына саяси көркемдік ... бар ... және ... ... ... ... ... қор студенттердің қолымен жасалып, негізгі ... Олар ... қор ... анықтап, кейде түп нұсқаның
орнын ауыстыруға ... ... ... ... ... ... көрсету үшін, тек еңбек құралдарын көрсету жеткіліксіз. Оларды
жасау технологиясын, қолдану әдісін суретте көрсеру ... ... ... ... ... ... ... ауданның жер бедерін түсіну
мүмкін емес: оған ... ... ... ... жерге орналасуын
көрсететін карта – схема жасау болады. Бұл ... ...... ... қордың материалдары болып есептелінеді /6,21/.
Музейді құру кезінде негізгі қор мен қосымша қор экспонаттарын бөліп алу
керек. Көп ... бір зат ... ... да ... ... да ... ... картасы – жоғарғы оқу орнында табиғат бөлімі бар музей
құрылса, қосымша қор материалы болады, ал егер ... ... оқу ... ... құрылса, осы жоғарғы оқу орнынының студенті жасаған
топырақ картасы – ... ... ... ... ... жұмысы келесі кезеңдерден тұрады:
1. Оқытушының музейді жасауға қатысқысы келетін студенттермен музей
қорлары жайлы әңгімелесу;
2. ... ... ... ... ... ... ғылыми маңыздылығын анықтау,
негізгі және қосымша қорды құру;
4. Экспозициялық жұмыс.
Студенттермен әңгіме жүргізу ... ... ... ... ... ... екендігін айтып, оның ... ... ... ... қорға
кіретін экспонаттарды келесі топтарға жіктеуге болады:
а) заттай ескерткіштер;
б) жазба ескерткіштер;
в) көркем өнер ... ... ... бұл тобында археологиялық материалдар
негізгі орын алады. Егер жоғарғы оқу ... ... ... ... ... болған жағдайда, ол өзі жүргізген археологиялық қазбалар
кезінде табылған заттай ескерткіштерді музейге тапсыруына болады. Бірақ,
әдетте, музейдің ... ... ... ескерткіштер орнына жасалған
көшірме материал ретінде түседі. Сонымен қатар, ... ... ... ... толтырылады.
Мұндай жағдайда студенттер оқытушының көмегімен археологиялық
әдебиеттермен ... ... ... ... ... ... ... түрлері:
- еңбек құралдары, ауылшаруашылық ... ... ... қару-жарақ түрлері, ат-әбзелдері;
- күнделікті тұрмыста қолданылатын заттар (ыдыс-аяқ, киім-кешек, әшекей
бұйымдар, ... ... ... материалдар (монета, орден, медальдар);
Жазба деректер. Бұл топқа ғылыми, көркем әдебиет, ... ... жеке ... ... жатады. Оларды ... ... ... ... хаттар, протоколдар, актілер, т.б.
бөлуге болады.
Көркемөнер деректері – көркемөнер ... ... ... ... ... материалдар – басылым
үлгілері, журналдар. Осы топқа мүсін, ... ... ... ... ... шыққан жері, авторы, мазмұны ... ...... ... ... ... – құнды тарихи дерек болып табылады. Олар адамдардың,
жердің, архитектуралық құрылғылардың тарихи ... ... ... Иллюстрациялық журналдардағы суреттерді де фотосуреттерге
жатқызуға болады.
Графикалық ... ... ... ... сызбалар,
диограммалар) да дерек болып табылады.
Құжаттық сипаттағы материалдар ауылшаруашылық ... ... ... ... киім ... жайлы дерек береді. Сондықтан олар
да негізгі қорға кіреді.
Қосымша қордың материалдарын екіге бөлуге болады:
1. Музейге қойылған түпнұсқа экспонаттарға ... ... ... қор ... ... ... құнды музей заты деген
қасиеті жоқ, түп дерек көзі бола ... ... ... ... ... ... деректердің көзбен қабылдаудың түрін жасайтын қосымша қор ... ... ... модельдер.
Макеттер, картина, диограмма жоқ болса, қосымша карта ... ... ... үшін ... бір тобы тақырыпқа байланысты
әдебиеттерді, деректерді жинастырып, танысады. Осы бөлім ... ... ... ... арқылы. Картаны жасау үшін ... ... ала ... ... ... шекараларды белгілейді. Картаның бір
бұрышына олардың түсініктерін жазып қою керек. Карталарды қазіргі уақытқа
сай ... ... ... ... жасауға болады.
Диограмма және сызбалар – экспозицияның өте қажетті элементтері.Олар
қандайда бір құбылыстың дамуын, ... бір ... ... ... ... ... мен сызбаларды өз қолдарымен жасайды.
Модельдер мен макеттер – түпнұсқаларды ... үшін ... аса ... талап етеді. Модельдер заттың сыртқы көрінісін
толығымен беру керек. Оларды ... ... ... ... жүгіну
керек.
Панорама, суреттер, диорамма – жоғарғы оқу орнынының музейлерінде
толығымен тәжірибеленеді. Өткені, олар ... ... ... ... ... бейнелейтін оқиғаны терең ... ... ... заты 6 ... ... ... дерек – белгілі ... ... ... ... ... құралдар, күнделікті тұрмыстық заттар жатады;
2. бейнелік дерек – ... ... ... ... ... жазба деректер – қолжазба, жылнамалар т.б.;
4. фотоқұжаттар дерек – фотоопорат арқылы түсіретін бейнелік суреттер;
5. кино дерек – ... ... ... арқылы түсіріп алынатын
деректер,
6. фоно дерек – дыбыстық дерек.
Музейдегі ... ... ... ... ... әсер ететін
негізгі себептердің бірі–жарық сәулесінің түсуі болып табылады. Сондықтан
музейдегі жарықтық тәртіптің маңызы зор. Ол ... ... ... ... реттеп, бақылап отырады. Музейдегі жарықтық тәртіп
заттардың табиғи ескіруін ... үшін ... Бұл ... ... заттарды
тұрақты жарық сәулесін мүлдем түсірмей немесе жартылай, кейде белгілі бір
көлемде түсіру арқылы ... ... Ол ... ... ... жасалғанына байланысты анықталады.
Жарық - электромагниттік толқындық жарық таратушы. Қысқа толқындар
ультракүлгін ... ал ұзын ... ... жылы ... Бұл ... көз ... /11, 24/.
Жарықтың әсерінен заттар фотохимиялық және физикалық ... ... ... ... ... және ... көрінетін
сәулелердің әсерінің нәтижесінен болады. Ол заттардың сарғайып, түрінің
ағаруынан ... ... ... ... ... Табиғи жарық
ультракүлгін сәулелерге бай. Ал жасанды жарық ішінде люминесценттік ... ... ... ұшырауы табиғи және жасанды жарықта
болатын инфрақызыл сәлелердің әсерінен болады.
Әр түрлі материалдан жасалған ... ... ... әсер ... төзімділігі жағынан заттарды үш топқа бөлуге болады:
- ... ... ... ... түссіз тастан, гипстен, түссіз
шыныдан жасалған заттар;
- жарыққа төзімділігі орташа: сүйектен, теріден, былғарыдан, ... ... және ... ... ... туындылары ;
- жарыққа төзімділігі төмен заттар: фотсуреттер, акварель, қағаз, мата;
Заттарға жарықтың әсері тек материалына ғана ... ... ... ... де байланысты. Зат күңгірт, қара түсті болған сайын ... ... ... арта ... ... ... үшін күн ... түспеуінен басқа жарықтан қорғауды талап етпейді.
Ал орташа ... ... үшін ... тіртіп әр түрлі болады.
Ағаштан жасалған бұйымдар – жаңғақ, қызыл ағаш, қарағай, шырша, ... қою ... Ал ... бояу ... ... бояулы қабаты
күлгінденеді, сүйек сарғаяды.
Жарық сәулесіне сезімтал барлық заттарды қараңғы орындарда, ... ... ... ... қор ... ... тәртіп. Музей жинақтарының дұрыс сақталуы оларды
биологиялық зиянкестерден ... ... ... де ... зең ... ... шыбын-шіркей, құрт-құмырсқа, кеміргіштер
сияқты биологиялық зиянкестер музей заттарын ... ... ... ... ... ... пайда болып, тарап кетуіне
кедергі ... ... ... ... музейдегі температура – ылғалдылық тәртібі бұзылса, заттар шаң-
тозаңданып кетсе, музейдің ... ... ... ... жаңа ... ... қабылданса биологиялық зиянкестер үшін ыңғайлы
жағдай туады.
Заттарға зең түскен саңырауқұлақтың жұғуы ауа ... ... ... бар
заттар арқылы жүреді. Ауадағы ылғалдылықтың жоғарылауы оның ... ... ... ... ... ал ... тек саңырауқұлақтардың өсуіне
әсер етеді . Әсіресе, ол температура +20о - +25оС және ауа ... ... ... болса, өрши түседі /9, 26-27/.
Заттардың шаң-тозаң басуын да микроорганизмдердің пайда ... ... ... ... ... ... заттарды
механикалық және химиялық жағынан да зақымдайды. Заттарда әр түрлі ... ... ... ... ... барысында қалпына келтіру мүмкін
емес. Зеңделген саңырауқұлақ түскен ... тез ... ... ... ... жеке ұстау қажет. Әрине, олардың жағдайын дұрыс ... ... ... ... ... /12, ... саңырауқұлақ ауруын болдырмау үшін музей жабдықтарын 2%-зы
формальдегидтің спирттік ертіндісімен жиі ... ... ... ... ... ... ... үшін формалин,
тимолмен дезинфекциялайды. Оларды музей практикасында ерітінді және ... де ... ... ... ... ... әр түрлі жәндіктері де
зақымдайды. Оларды ұш топқа бөлуге болады: ағаш зиянкестері, тері, былғары,
жүн ... және ... ... ... ... ... ... зақымдануы
температура мен ауа ылғалдылығының деңгейінен және оның ... ... ... ... заттардың құрамы өзгереді, осының
нәтижесінде олардың әр ... ... ... ... ... ... өзгеруі ауаның ылғалдылығының
өзгеруіне алып келеді . Музей заттары үшін ауаның ... ... ... да ... ... ... Ауа ... болған жағдайда органикалық гигроскопиялық
материалдар (қағаз, ... ... ... ... ... және ... қалады да, өзінің беріктілігі мен төзімділігін жойып, жеңіп
механикалық ... тез ... ... ал, ... ... ... ісініп, талшық жіптердің байланысы , жабысу күші әлсіреп,
зат үлкен өзгеріске ұшырайды /13,19/. ... ... ... ... ... үшін өте ... жоғарғы ылғалдылық көптеген материалдардың күрделі химиялық
өзгеріске ұшырауына ... ... ... ... ... ... электрохимиялық процесс оның тат басуына алып келеді.
Кейбір материалдар ... ... өте ... ... ... ... бұйымдар +18оС–ден төмен температурада
ұстаса, бұл материалдың құрылымы ... ... ... ... ... сұр ... ... болып, тесіліп кетуі ... Ал, ... ... ... ... ... жоғары температурада жойылып, құрып
кетеді /14, 109/.
Заттарға ... мен ... әсер етуі ... ... ... материалдар үшін жоғары ... ... ... ... өте қауіпті. Ал, жоғарғы ылғалдылықтың
әсері төменгі температурада күшейеді. Температураның өзгеруі ылғалдылықтың
өзгеруіне де алып келеді. Осы ... ... - ... ... ... ... болады.
Температура мен ауадағы ылғалдылықтың ... ... өте ... ... материалдар бұндай өзгерісте біресе
ісініп, біресе құрғайды (сжимается), оның физикалық – ... ... ... ... ... себеп болады. Температура мен ауа
ылғалдылығының өзгеруі заттардың табиғи ескіруінің ең маңызды факторы ... ... ... мен ... ... орыннан екінші
орынға ауыстырған жағдайда аралық температуралық – ... ... ... ... аклиматизациядан өткізу қажет.
Температуралық – ылғалдылық тәртіпті дұрыс ұйымдастыру үшін заттың тек
қандай ... ... ... қана қоймай, оның құрылымын да
зерттеудің маңызы зор.
Музейге ... жаңа ... үшін ... ... ... оның музейге дейін қандай жағдайда сақталғанын айқындап
алу қажет. Музейге ... ... ... үшін орта ... ... ... заттарда топырақты коррозия болады. Металдағы ... ... ... ... өте ... жағдайда ұстағанда ғана
тоқтатуға болады. Ал, ... ... ... ... археологиялық
ағаштар, керісінше, жоғары ылғалдылықта сақтауды қажет етеді.
Сонымен, музейдегі заттардың сақталу температуралық–ылғалдылық ... ... ... ... ... мамандардың
зерттеулеріне негізделіп белгіленеді.
Соңғы уақыттарда жарияланған еңбектерде ... ... сай ... жоқ. ... ... ... ... нұсқауларда аса
алшақтық жоқ. Осы нұсқаулар мынандай көрсеткіштер арқылы көрінеді ... үшін ... ... ... 50%-ға ... ... ... керамика үшін температура –12о –20оС-ге сәйкес 55-60%
ылғалдылықта; ... ... ... ... ... ... тастар да кіреді)
үшін +15о+18оС және 50-55 %; ағаш үшін +15о +18о және 50-60%; мата ... +18о С және 55-65 %; ... аң ... ... үшін +16о+18оС және
50-60%; ... ... үшін ... және 55-60%; ... үшін +17о
+19оС және 50-55% өнер ... үшін +12о +18оС және ... ... ... /10, ... ... түрде сақтаудың көрсеткіші мынадай: температура
+18о 1оС, қалыпты ылғалдылық 55,5% болуы ... ... ... ... ... әр түрлі
факторлар әсер етеді. Олар: жылдық маусымдық және тәуліктік ... ... ауа ... ... ... ... салу үшін
қолданылған материалдың сипаты; ғимараттың орналасқан жері; музейге келген
келерменнің ... ... жыл ... ... және жылу ... ал
тәуліктік өзгеріс тәулік бойы температура мен сыртқы ауа ... ... ... өзгерісті тұрақтандыру үшін музейдегі жылу жүйесін ерте
күзде қосып, көктемнің соңғы уақыттарында ... ... ... ... ... ... – ылғалдылық тәртібін бір қалыпта реттеу (ұстап тұру)
үшін желдетудің маңызы зор. Ол ... ... ... ... және оны ауа райының өзгерістерін ескере отырып жүргізеді.
Сақтау орындары мен сыртқы ауаның ылғалдылығы мен температурасының
арасында тым ... ... ... ... желдету өте қауіпті. Сондықтан,
сыртқы және ішкі температура көрсеткіштері жақын болғаны дұрыс . Желдеткен
кезде ... ауа ... ... тура тимегені жөн. Ыстық күндері желдетудің
қажеті жоқ.
Температура – ылғалдылық тәртіпті тұрақтандыру үшін қолданылатын
тағы бір әдіс ... ... ... ... ... ... ... ылғалдандыру қажет болған жағдайда, өнеркәсіптерде дайындалған әр
түрлі ылғалдандырушылар ... жылу ... ... ... ... ... ... су құйылып қойылады.
Ал, ішкі ауаны құрғату үшін фен ... ... ... бар
құрғатқыштар қолданылады .
Температура – ылғалдылық тәртіпті ... мен ... ... ... ... ... ең ... түрі ауаны кондиционерлеу
болып табылады. Ауаны кодиционерлеу жүйесі сақтау ... ... мен ауа ... өзгеріссіз ұстап тұрады. Музейдің сақтау
орындарында ... ... ... ... ... ... немесе суық ауа жіберіліп тұрады /9, 35/.
Кондиционерлердің бар ... де ... ... ... ... ... ... Температураны термометрмен, ал
ылғалдылықты гигрометр, гирограф және психометр сияқты аспаптармен тексеріп
отырады. Аспаптардың көрсеткішін тұрақты ... ... 2 рет, ... 3 рет ... мен ауа ... ... ... жазып отыру керек. Музей практикасында ауа ылғалдылығын өлшейтін
Август психометрі кеңінен тараған. Музей заттарының ... ... ... ... ... газдар жатады.Таз атмосфералық ауа
азоттан, оттегі, аргон, көміртегі газынан және ... мен енон және т. ... ... ... басқа, оның құрамында әр түрлі көлемдегі су булары
да болады. Азот материалдардың ескіру процесіне қатыспайды, ал, ... ... ... ... ... ... Барлық органикалық
материалдар (мата, қағаз, ағаш, сүйек, желім, май) тотығу процесіне түседі.
Олардың тотығуының деңгейі мен жылдамдығы әр ... ... ... ... ... ... ... ылғалдылық кезінде оттегі қара
металдар үшін де қауіпті. Сонымен қатар, оттегі адамдардың ... ... ... ... ... ... үшін аса қажет.
Ауаның ластану деңгейі музей ғимараты орналасқан жеріне де
(өнеркәсіб мекемелеріне алыс ... ... ... айналасының,
сақтау орындарының тазалығына да байланысты .
Өнеркәсібі мол қалалардың ауасы әр түрлі қоспаларға мол. Олар
күкіртті газ, ... ... ... ... ... өте ... ... және минералдық шаңдар мен қара күйелер.
Күкіртті газ (сернистый) мата, тері, металл, мрамордан жасалған ... үшін аса ... Ол ... ... әсеріне күкіртті, сонан
соң күкірт қышқылына айналып, барлық ... ... ... Күкіртті
газ жану процесінің нәтижесі болып ... Бұл ... ... ... құрғақ ауа райында ұлғайып кетеді.
Күкіртті сутек кейбір өндірістік өнеркәсіптердің бөліп шығарған
түтіндерінің, шіру процесінің нәтижесінде пайда болады. Ол ... ... ауа да ... ... ... ... органикалық және органикалық
емес материалдарға (металл, бояу, маталарға) зиянды әсер ...... азот бар ... ... ... ... қатты иісті газ. ... тез ... ... ... ... ... өте қауіпті әсер етеді.
Хлор ауада оны технологиялық процестерге қолданатын
өнеркәсіптер ... ... ... Хлор кір ... ... және мата
фабрикаларында қолданылады. Хлор ... ... ... тұз ... Хлор көптеген материалдар үшін өте қауіпті. Ол матаға, қағазға,
кескіндемелік өнер шығармаларына, күміс, мрамор, гипс, інжу-маржанға ... ... ... күйе музей заттарының сыртқы бетіне қонып, оларды
ластайды және механикалық зақымдануына алып келеді. Шаң ... ... ... мен ... ластаушы газдарды өзіне тартады.
Заттарды зиянды факторлардан сақтау үшін сақтау орындарын
герметизациялау және ... ... ... /15, 74/.
Музей қорларын сақтау жүйесі. Музей қорларын сақтау жүйесі әр
заттың өзіндік ерекшелігіне, ...... ... оның санына,
көлеміне, сақтау орынының тахникалық, құралдық жабдықталуына байланысты.
Қорларды сақтау үшін қажетті жағдайды бөлектеу жүйесі барысында сәтті
ұйымдастыруға ... Ол ... бір ... ... бір ... ... немесе сақтау тәртібі бір–біріне өте жақын
материалдарды орналастыруға ... ... ... ... бір ... әр түрлі материалдан
жасалған заттарды ұстайды.
Мұндай жағдайда сақтау ... ... ... ... ... ... жетіспеушілігінен комплекстік сақтау жүйесін қолдануға
тура келеді.
Қордың сақтау жүйесін ... ... ... органиаклық,
органикалық емес материалдардан жасалғанын ескеріп қана қоймай, сонымен
қатар, көптеген ... ... ... ... ... ... ... осыған байланысты оны зерттеу ерекшеліктерін де
ескерген дұрыс.
Сақтау жүйесі әр ... ... ... ... саны мен ... ... орындары мен жабдықтарының сипатына)
және ... ... ... ... байланысты анықталады.
Сонымен, музей теориясы мен практикасында музей ...... ... олардың технологиялық ерекшеліктерін,
көлемін, формасын, музейге ... ... ... ... және музей
заттарын дерек ретіндегі қасиетін ескеретін сақтау ... ... жүйе ... заттарды деректердің түріне, содан соң материалына,
мазмұнына қарай бөлінеді /10,66-67/.
Өлкетану музейлерінде барлық түрдегі деректер болады. Мұнда ... ... етіп ... себебі кей жағдайда деректердің бір
түріне жататын заттың саны өте аз болуы мүмкін, ... оны жеке ... ... ... ... ... ... заттарын жасалған материалдары
ұқсас, сақталу тәтібі жақын, бірақ, деректік ерекшеліктері жағынан әр түрлі
сақтау тобына ... ... ... ... қосып
сақтауға болады. Мұнда заттардың сақталуын қамтамасыз ету ең ... ... ... ... ... ... ... және т. б.)
жекеше және топтастыру арқылы орналастырады. Кейбір заттар жеке ... ... ... ... Ал, ... ... ... тізім бекітіледі .
Археологиялық ескерткіштер жеке сақтау тобына бөлінеді.
Заттық деректердің ішіндегі мата, былғары, терілер мен олардан
жасалған бұйымдар жеке сақтау ... ... да, одан әрі тағы ... ... ... ... қозғалмалы жәшіктерінің ішіне
көлденең күйінде сақталынады.
Музейде киімдерді ... ... ... ... ... бар ... кигізіп , шкафтарда тігінен
іліп қойы сақтайды.
Ал, бас киімдерді, болванкаға ... ... ... қағазбен
толтырып , футлярға салып шкафта сақтайды.
Аяқ–киімдерді де жұмсақ қағазға толтырып ... ... бет ... ... ... ... да ... көлденең жағдайда ұстайды.
Ағаштан жасалған сақтау тобына әр түрлі ... ... әр ... ... ... жатады. Оған бір ... ... ... су және жер ... ... құралдары (арба,
шана, кареталар), еңбек құралдары, жиһаздар кірсе, екінші жағынан ... ... ... ... ... бөлшектерін арнайы жасалынған жабдықтарға
іліп қойып сақтайды. ... мен ірі ... ... ... ойыншықтар, майда мүсіндер сияқты көлемді кішкентай
заттарды арнайы шкафтарда сақтайды. Бұл ... ... ... тимей,
алшақ тұрғандары дұрыс /13, 98/.
Керамика мен шыныдан жасалған заттардың тобы керамика және шыны
болып бөлінеді. Олар одан әрі ... ... ... ... ... шыны ... бөлінуі мүмкін. Бұл топқа керамикадан жасалған
мүсіндер де кіреді. ... мен ... ... ... ... сақталады. Олар бір–бірінен алшақтау ... ... ... заттар тобынан құнды металдар бөлініп алынып,
құнды ... ... ... ... ... тәртібін жасалынған
орындарда немесе сейфтерде сақталынады. Үлкен ... олар ... ... құрайды.
Сонымен, қор сақтау орындарының жабдықтары ... ... ... беруі қажет.
Біріншіден, заттардың сақталуын максималды ... ... ... ... ... музей заттарын сақтауға жарамды материалдан жасалуы
тиіс. Олар ... ... үшін ... ... ... шаң–тозаңнан қорғайтын болуы қажет және пломб пен мөр қою ... пен ... ... болу ... ... ... жоғары заттарды
сақтайтын шкафтар жарыққа төзімді етіп жасалады. Ал, жарықты қажет ... ... үшін ... ... бар ... ... ... сақтау орындарының алаңын тиімді қолдануға
және үнемді болуға мүмкіндік береді. Бұл ... ... ... жиһаздар жауап бере алады.
Үшіншіден, жабдықтар сақтаулы заттармен жұмыс істеу үшін де
ыңғайлы болу қажет. Оларды алу, ... ... ... оңай ... ... Осы талаптарды жүзеге асыру үшін ... ... ... ғана ... сонымен қатар, жұмыс орындарының жабдықтарының да
атқаратын ролі зор.
Экспозициялық жұмыс. Музейдің негізгі белгісі – ... ... ... ... даусыз, бірақ қорлар өздігінен музей бола
алмайды. Бұл қорлар ... ... ... үшін ... ... оқу ... ... өмірінде экспозициялық жұмыс өте
мағызды болып табылады және жоғарғы ұйымдастыруды талап етеді. ... ... ... бірінші кезеңі – оқу ... ... ... ... болады. Мысалы, жиналған материалдардың
тақырыбына байланысты, ... ... ... экспедиция жұмысына
байланысты немесе жинаған топтың жұмысының есебі ретінде жасауға ... ... ... ... ... қатысушылардың бүкіл жоғарғы оқу
орнынының ұжымы алдында жасаған есебі ... ... ... ... ... ... алғашқы қадамы ретінде қабылданады
/13, 80-81/.
Мұндай көрмелердің ұзақтығы әртүрлі:
- бірнеше күн – сол күн ... ... ... оқу ... топтарының жұмысының қорытындысымен танасады;
- бірнеше ай – жоғарғы оқу орнынының музейінің тұрақты экспозициясын
ашуға дайындық жүргізу кезеңінде ұйымдастырылады.
Көрме ... ... ... бірге бүкіл жиналған
материалдарды ... ... ... ... ... ... ... студенттерге көркем проект жасау тапсырылады.
Экспозиция - ескерткіштерді белгілі жүйеде ... Ол ... ... ... ... оның ... ... түрде баяндайды.
Музейлер практикасында экспозицияны бөлудің мынадай схемасы жасалады:
а) экспозиция ... әр ... ... ... ... бөлу;
б) жеке экспозициялық комплекстер, олардан тақырыптар құралады.
Музей экспозициясына барлық ... ... ... тек ... бар музейлік заттар қойылады. Музей экспозициясының негізінде
музей кеңесі ... ... ... жатады. Бұл концепция экспозицияның
идеялық мазмұнын анықтайды, музей жинағынан ... ... ... интерпретациясын, көркемдік шешімін белгілейді.
Музей экспозициясымен таныса отырып, музей көрермендері, көп
жағдайда ... ... ... ... ... ... заттар
белгілі тақырыпты белгілі тақырыпты ашуға қызмет жасайды. Сөйтіп зат ... ... ... элементіне айналады /16, 15/. Мұндай заттар
музей экспонаттары деп аталады. ... ... ... ала отырып,
экспозиция қосалқы экспонаттардан да құралады – экспозициялық ғылыми,
қосалқы ... ... ... ... - ... мазмұндағы
жазба тексттер. Осы элементтердің барлығы экспозициялық материалдар болып
табылады. Олар топтастырылып, ғылыми концепцияға, экспозицияның тақырыбына
сай ... ... ... ... ...
экспозициялық комплекстер. Олар белгіленген экспозициялық ауданға қойылады.
Экспозициялық комплекс құрамына ... ... ... ... ... ... ... Экспонаттарды
топтастыру, композициялық және көркемдік шешімі оларды қабылдауды ... ... ... /6, ... ... жасалған арнайы жабдықталған бөлмелерде
экспозициялық залдарда орналастырылады. Олардың көмегімен ... ... әсер ... ... жасалады. Осындай кеңістік
жасау үшін құрал-жабдықтар мен амал-тәсілдердің арнайы жүйесі болу ... ... ... ... іске ... ... экспозициясы дегеніміз – музей комуникациясының
негізгі формасы. Ол өзінің ... беру және ... ... музей
заттарын демонстрациялау арқылы жүзеге асады. Бұл ... ... ... ... концепция және архитектуралық - көркемдік ... ... ... ... орналастырылады.
Қорыта айтқанда, жоғарғы оқу орындарындағы музейлерінде қор бөлімі
жоқтың қасы. Өйткені, ... ... аз, ... ... ... музейлерде көптеген кемшіліктер байқалады.
2. АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНДАҒЫ ЖОҒАРҒЫ ОҚУ ОРЫНДАРЫНЫҢ МУЗЕЙЛЕРІ
2.1. Абай атындағы ... ... ... ... тарихи
музейі
Тарихи музейлердің экспозицияларында тарихи процесс, оның ... ... ... ... және ... ... Музей шындықты
өзіне тән ерекшеліктерімен көрсетеді: ол экспозицияның ғылыми концепсиясына
сәйкес интерпритацияланады және осы ... ... заты ... ... жағдайлармен “жаңа шындық” тарихи шынайылықтың музелік ... ... ... ... әртүрлі болып келеді. Олар
жалпы елдің тарихын соның ішінде аймақтың, өлкенің өмірін ... ... ... ... ашуға тырысады. Сондай-ақ әр ұлттың дамуын,
тұрмысын ұлттық мәдениетін көрсететін этнологиялық музейлер бар. ... ... ... ... ... ... мүмкін. Сонымен
қатар белгілі бір қалалардың, өнекәсіптік өндірістердің тарихын көрсететін
экспозициялар бар. Сондай-ақ тарихи тұлғалардың өмір ... ... ... ... ... музейлер бар. Осыған сүйене отырып,
тарихи музейлердің ... ... ... ... ... ... ... ғылыми концепция
негізінде қоғам дамуын, шынайылықты бұрмаламай, объективті түрде көрсету.
Осыған ... ... ... ... ... бір ... ... жан-
жақты заңды процесс ретінде көрсетеді. Экспозицияның негізінен бөлшектенуі
ғылыми негізделген, қазіргі ... ... ... ... ... сүйенеді. Қоғамдық - экономикалық даму кезеңдеріне жан-жақты
тоқталады, яғни олардың ... ... ... ... ... ... күндегі, экспозицияларда аса үлкен көңіл бөлінеді. ... ... ... ... ... ... ... көрсетілуіне маңыз
беру керек /4, 52/.
Екінші принцип - ... ... Ол ... ... және
экспозицияның спецификалық ерекшеліктерінен шығады. Оны экспонат маңызына
ие болған музей заттарымен ... ... ... мүмкіндігімен
түсіндіруге болады.
Экспозицияда музей заты екі аспектіде көрінеді.
Біріншіден, ол тарихи оқиғаларды ... ... ... ... дәлелі болып табылады. Келермен музей заттарын ... одан ... жаңа ... ... ... ... ... адам музей заттары арқылы өткен өмірмен, ... ... ... ... ... кезеңдегі оқиғалармен қауышады. Бұл түпнұсқа
заттардың әсеріне брйланысты ерекше ... ... ... музей заттарын ең алдымен көру ... ... ... ... ... ... бір түрі деп те ... Бірақ мұндай анықтама насихаттудың
музейлік түрінің ... ашып ... ... ... ... ... бір
ғана жағы. Оны көрсеткіш ... ғана ... оның ... ... еді. ... ... ғана көрсетілуіне
байланысты “музейлік көрсетудің шекарасы ” туралы ... ... ... ... ... тарихи кітаптарды ауыстыра алмайды. Себебі, онда
тарихи ... әр ... ... туралы терең анализ берілуі мүмін,
тарихи оқиғалар мен құбылыстар нақты сипатталуы мүмкін. Ал, ... ... ... ... экспозиция, заттың принципті ... ... ... ... бере ... нәрсені береді. Ол тарихи процесстердің
материалды жағын көрсетуде, ... ... ... ... ... ... ... сипаттауды көрсеткіштік жағынан
нақтылауда оған ешкім сай келе алмайды.
Үшінші ...... құру ... қарым- қатынас
құралы ретінде. Бұл жеткізе білу және универсалдық, яғни келермендердің ... ... ... ... ... ... ... яғни тарих туралы жалпы түсінігі бар, жоғары емес ... ... бар ... ... ... ... ... айтылып жүр. Бұдан
шығатын нәрсе, мүмкіндігінше экспозицияны қысқарту, онда ... ... ... ... ... ... ... көрсетпей,
жалпылай ғана сипаттау және аз экспонаттарды ғана көрсету. Бірақ, бұл ... Бұны ... ... ... ... ... ... “Орташа” жастағы топтар ғана емес, әрбір адам экспозицияға деген
өзінің қызығушылығы ... ... ... ... экспозициялар
қазіргі заман талаптарына жауап беруі керек. Экспозицияда қазіргі ... ... ... ... ... музей практикасында экспозицияны құру тәсілі ғылыми
құндылықты және мәдениет құндылықтарын көрнекті етуде ... ... ... ... ... ... экспозицияларда тарихи деректерге жалпы ғылыми жүйелеу
жасалмаса да, тарихи экспозицияларда ... ... ... ... ... ... ... музейлеріміз арнайы реконструкция жасалған,
жабдықталған бөлмелерде ... ... ... көп ... ... ... музейде қолданыста болған, түпнұсқа заттарды ... ... ... мұндай құндылығы жоғары экспонаттарды музейге
қайраткерлердің жанұясы сыйға берген.
Енді, Алматы қаласындағы жоғарғы оқу ... ... жеке ... ... ... ... педагогикалық университеті 1928 жылы
құрылған.
Осы оқу ... ... ат ... ... ... ... Ораз ... Мұхтар Әуезов, Ахмет Байтұрсынов, Сәкен
Сейфуллин т.б. қайраткерлер азаматтарымыздың қолжазбалары мен ... ... ... болады.
Музей 1999 жылдың мамыр айының 20-сы күні ашылды.
Бұл музейді құрудың ... ... ... түскен қиын
кезеңге қарамай, болашақ ұрпағын ойлап, халқымыздың болашағына жол ашқан
мемлекет қайраткерлерінің, осы ... ... ... ... ... түлектерінің өмір жолдарынан студеттерге
өнеге тұрғысында бағдарламасына сай ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасын қамту.
Музей залдары витрина, стеллаж, подиум ... Оның ...... ... ... түрде
шешілген.
Ұлы Отан соғыс жылдарында осы оқу ... оқып ... ... ... ... атағын алған: Мәлік Ғабдуллин, ... Сәду ... ... ... ... ... Владимир Береусов
т.б. ағаларымыздың өмір баяндары музейде суреттелген. Соғыс жылдарынан
кейін осы жерде ... ... ... ... ... суреттерін музейден көруге болады.
Музей төрт залдан тұрады. Осы музей ... ... ... ... залы – ... ... ... көрсетілген. Яғни,
экспозицияда университеттің ашылған кезінен бастап қазіргі уақытқа дейінгі
кезеңі ... залы – ... ... қол ... ... ... жеке ... факультетінің студент жастарының ... ши ... киіз ... ағаш ... ... ... ... өңдеу, т.б.
жұмыстарымен толықтырылған.
Ал енді, осы залдағы ... ... ... ... ... Бұл ... қазақ халқының музыкалық аспаптары
келтірілген қайың, шырша, емен ағаштарынан, ... ... ... ... мүйізінен, қылынан жасаған. Мұнда, домбыра, сыбызғы,
дабыл, дауылпаз және шыңдауыл, ... т.б. ... ... ... ... ... ... кең тараған
музыкалық аспап екі ішекті ... ... Егер ... ... көне
аспаптар ән, жыр, ертегі-аңыздар сүйемелдеу үшін ғана қолданылған болса,
енді домбыра жеке шығарма ... ... ... ... ... ... тіпті сонау орта ғасырларда белгілі болған екен.
XYIII - XIX ғасырлардағы этнографиялық еңбектерде сыбызғы жиі
ауызға алынады. Ал ... өзі ... сол ... халық тұрмысында
кеңінен қолданылғанына дәлел.
Сыбызғы тал ... ... ... да ... ... жасалады.
Ұш жағына, тегінде сәндік үшін болса керек, терінің ... ... ... арқа жіп ... ... іші ... ойылып, асқан
шеберлікпен өңделген. Дыбыс шығаратын тесік үшеу ... ... ... ... ... - ... ... ең сүйікті аспабы болған. Оны жасау көп
уақытты ... ... ... ... 10-15 ... ... алады. Бұл үшін
ұзындығы 500-700 мм, қурай кесіп алынады, оның үш-төрт жерін тесіп ояды.
Бірінші ойық ... ... ... ... жерде ойылады. Келесі
ойықтың аралығы одан гөрі тарлау алынады, яғни ... төрт ... ... ауыз ... ... ... ... аспап ретінде
айтқан. Дабылды жауынгерлер әдетте жауға қарсы шабуылға көтерілгенде немесе
туған елге ... ... келе ... ... іргесіне таяп қалғанда
қолданған. Дабыл ... ... ... ... ... ... әр түрлі
көлемде жасалған. Ауыз әдебиетінде айтылатын, жорықта қолданылатын дабыл
даусы күндей күркіреп шығатын аса үлкен ... ... өзге ұрып ... ... ... оның
шеңберіне екі жағына көн тері қапталады. Ірге іліп қою үшін ... ... ... ... ... ... ... Жасалу құрлысыың қара дүрсін,
қарапайымдылығына қарағанда, тегінде, дабыл қазақтың ұрып ... ... ең ... ... ... бен ... дабыл мен даңғараға қарағанда құрылысы
анағұрлым күрделі көне аспаптар. Бұлардың ... ... ... да, ... яғни ашық беті, көн терімен қапталған.
Дауылпаздың халық тұрмысында кеңінен пайдаланылғанын біздер
Ақан сері ... ... ... ... Бөкеевтің (1847-1920
жылдары), Хұсайы Тәкежановтың (1886 жылы туылға) дастадарынан, басқа да
көптеген ақындардың өлең-жырларынан көреміз.
Ұрып ... көне ... ... қайта жасалған
нұсқаулары болашақта оркестр құрамына кең түрде енгізілетін болуға тиіс. Ал
қайта жасағанда бұл ... ... ... ... ... керек және оның тарихи көне ... ... ... ... ... – шу ... музыкалық аспап, бақсылар оны даңғыра
және қылқобызбен қоса қолданған. ... деге сөз ... ... ...... ... ертедегі түріктердің “хасса” деген сөзінен
шыққан, ол таяқ ... ... ... ... ... бірдей екі
сөзбен қосылған болуы керек. Бұл күнде асатаяқты ... ғана ... ... Осы аспаптың бір тамаша үлгісі Абай атыдағы Қазақ Ұлттық педагогикалық
уиверситетінің тарихи музейінде ... ... ... бұйымдарға арналға. Онда білезік ... ... ... ... әр ... әр түрлі болады.
Жергілікті өзгешеліктер оның жасалу, мүсінінен де байқалады. Ақық, перезе,
ағат т.б. тастардан ... ... ... ... де ... ... оңтүстік-шығыс аудандарында негізінен, жұмырланып және
төрт қырланып соғылатын ... тән ... ... және ... жұқартыла соғылған жіңішке білезіктер тән, оңтүстік өңіріне
құйма сом ... ал ... пен ... өте ... сырты
алтынмен буланатын көзді білезіктер тән.
Сақина – шапқымен шеку, бізбен безеу әдісімен ... ... ... ... ... ... жасалатыны
да аз емес /19,35/.
Жүзік – үстіңгі ... әр ... асыл ... ... шынылар
немесе күмістің өзіне балдақ, отау, құс тұмсық орнатылады.
Құдағи ...... ... мен ... ... жүзік деп аталатын өте көлемді және сәнді жүзік ... ... екі ... ... ... ... екі сақинасы болады.
Ал жүзік беті көлемді келеді. Сонымен бірге, асыл тас, түсті ... ... ... ... ... Мұның құдағи жүзік аталу себебі де
бар.
Құдағи жүзік жаңа түскен келініне аналық мейірім шуағын ... ... ... ғана сыйға тартылатын дәстүрлі сыйлық. Оны,
әдетте, оң қолының ортаңғы екі саусағына кигізгенде, төрт ... ... ... тұрады. Әдетте, оны ұзатылға ... ... ... бір ... соң ... ету үшін ... ... Бірақ барлық
құдағиларға бірдей мұндай дәстүрлі ... ... /20, ...... ... ... жас ... тағады. Ал
жасы келген әйелдердің ... ... оны ... тақпайды.
Өйткені, қазақ төңкерісіне дейін қазақ әйелдері жаулық тартып, кимешек
киген.
Кимешек құлақты ... ... ... ... ... де
болмаған. Сырғаның бірнеше түрлері болған. Олар: айшықты сырға, ай сырға,
тасты сырға, тұмарша ... алты ... ... ... ... ... иықты
сырға, қоңырау сырға, күмбезді сырға, сояу сырға деп ... ... ... ... ... көрінісіне, қандай ... ... ... ... қарай қалыптасқан.
Белдік – орта жастағы не жігіт ағасы болған сал серілер кезінде
қамзол сыртынан кісе, кемер белбеулер таққан. Кемер ... адам ... ... орайтындай ғана қысқа болады, екі басына темірден қапсырма ... ... өн бойы ... асыл тас ... безедіріледі. Мұдай
белдіктерді әйелдерде тағады. Еркектерге арналған ... ... ... ... ... ... Кісе ... белбеу болсын. Олардың
өн бойына орнатылған ... ... ... тыныке жүргізіледі,
кейде алтынмен де апталады.
Шолпы – күміс теңгеліктердің бірнешеуін бір-біріне кішкене
шығыршықтар ... ... ... ... ... орамалдар, жабудың
бөліктері, жастық тыстар, кедеріге кестелеу орын алған. ...... ... ... ... келе ... бұйымының бірі. Ол қазан-
ошақ маңындағы ыдыс-аяқты жинақтап, таза ұстау үшін ... үй ... ... ... ... безендіріліп, шашақ салынып жасалады.
Ал, ши тоқу өнері бұрын ... және ... ... етке Орта Азия ... ... ... ... көне
заманнан белгілі. Күнделікті тұрмыс пен шаруашылық қажетіне тоқылған ... ... кең ... ... келеді. Оны киіз үйдің құрамды бір
бөлігі ретінде кереге сыртына тұтуға сондай-ақ үйдің ... ... басы ... қою үшін де қолданылады.
Қазақ халқының қолөнер саласында ши өңдеу, оған жүн ... ... түр ... тоқу ісі де ... бойы атада балаға мирас
қалып келе жатқа ұлттық өнері болып табылады. Ши ... ... ... ... ақ ши, ... ши, шым ши деп үш ... ... болады.
Мүндай ши түрлері қазақ арасында әрқайсысы өз орнымен әр түрлі мақсатта
пайдаланған.
Ши тоқу – ши ... ... яғни ... ... қарай бірінен кейін бірін қарапайым құрал арқылы 12-15 жерде ... ... ши тоқу ... /21, ... ... ыдыс-аяқтарға арналған. Көші-қон кезінде алып
жүруге ыңғайлы, тұрмыс қолданысына ... ... ... ... ... үй жиhаздары теріден жасалды немесе терімен қапталды. ... мен әр ... аң ... ... қазақ өмірінде ежелден-ақ орын
алған. Үй жануарларының өңделген терілеріне саба (қымыз ... тері ... (су ... су ... шелек), көнек, мес (сусын құятын ыдыс),
торсық т.б. жасалды. Қозы, лақ терілеріне де су, ... ... ... ... жасау үшін боялған терілер қолданылады. Теріні
бояу үшін, жаңа өңделген жұмсақ ... ... ... ... ... ... одан кейін бірнеше күн бояу жасалған ыдысқа ... 3-4 күн ... ... мен ... ... ... мен ... түрлері шеберлердің талғамы бойынша әр түрлі
бейнеге келтіріліп жасалған. ... ... ... торсық, өркеш торсық,
мүйіз торсық т.б.
Мүйіз торсық аталу себебі, оның екі иіні ... ... ... ... иіп ... ... жол жүргенде, көші-қон кезінде ... ... күн ... сусынды салқын қалпын, күн ... жылы ... ... ... Торсықтар ою-өрнектермен безендіріледі. Теріге ою-
өрнек түсіру үшін, жаңа өңделген жұмсақ ... ... ... ... ауыр ... ... ... Тері әбден кебемін дегенше ою да
түсіп, тері де ... ... үшін ... ... да теріден жасалып,
тері бетіне бедерлер ... өру ... ...... ... бие ... ... қазақ халқының күделікті тұрмыста пайдаланған ағаштан
жасалған үй іші жиhаздары көші-қонға және ... ... ... бірі ... жасалған үй іші жиhаздарының ... ... ... де орын алды /22, ... ағаш – құс ... ... ... арналған. Әдетте, жастық ағаш –
ағаш ... басы ... ... Оның ... – 60-70 ... – 90-100 см ... болады. Мұндай жастық ағаштың барлық
бөлшектерін біріктіріп тұратын екі ... бар, ал оның ... 2-3 ... ғана ... ... тақтай қосып тұрады. Ол жастық ... басы ... Оның ішкі ... ... ... жастық тақтай мен бас
аралығында пайда ... ... ... үш ... ... ... Осылай қарастырылған жастық ағаштардың сырт жағы тұтас және
арқа тақтайдың ішкі беті де әр түрлі әдіспен ... ... ... ... ... оюлар жүргізіліп, қосымша әр түрлі бояулармен
өрнектеледі. Кейбір ... ... іші – ... да ... бедерлі
оюлармен безендіріледі. Ою-өрнектер зооморфтық, геометриялық, өсімдік
тектес өрнектердің негізінде жасалады /23, ...... ... ... әрі ол кең тараған. Кебеже
– кімге де болса қажетті бұйымның бірі. Сондықтан да ағаш ұсталары, ... ... сата да ... Орта есеппен кебеженің ұзындығы - 70-
90 см биіктігі – 40-50, ал ені – 40-45 см ... ... ... ... түбі мен ... төрт қырлы төрт ... ... ... тек бет ... ғана ... ал артқы беті мен екі
жағы кейде қызыл, ... ... бояп ... ... беті ... Бірақ оның бойалмайтын ... ... ... ... ... жасаған.
Үшінші залы – суреттер, сызықтық графика, үй құрылыс макеттері,
түсті бояу графика жұмыстары көрсетілген.
Мұнда Абай ... ... ... педагогикалық университетінің
ғимаратының макеті көрсетілген. Сондай-ақ әр түрлі жыл мезгіліне байланысты
салынған суреттерде кездеседі.
Төртінші залы – ... ... ... жұмыстары мен мүсін
өнері шығармашылық жұмыстары ... ... ... ... ... оны ақ гипстан
жасаған – Рахманғалиев Қайырхан Бекенұлы. Ал қалған мүсіндерді ... ... ... ... ... – ең біріншіден “музей затын
сыйламау” ... ... Олар ... ... ... ... сөрелерге көлденеңінен қойылған. Бұл оларды дұрыс қабылдауға
кедергі жасайды. Музейтану ... ... ... 45 ... ... заңдылық.
Сондай-ақ этикетаж мәселесі. Музейдегі этикетажды толтыруға
қойылатын негізгі талаптарды зерттеу ... ... ... ... Музейде, біріншіден барлық экспонатқа этикетка толық жазылмаған.
Ал, барларының өзі өте ... Оның өзі тек бір ... ... Бұлда
жіберілген үлкен бір қателік. Өйткені, этикетка қазіргі заман талабына сай,
қазақ, орыс, мүмкіндік болса ағылшын тілінде бірдей жазылуы керек.
Музейді ... ... ... ... қала тұрғындары,
шетел қонақтары келіп тұрады. Осындай келушілердің көптігіне байланысты
музей ұлғаюда.
2.2. Абылай хан ... ... ... ... және ... ... ... этнография музейі
Музей 2001 жылы 15 ақпан айында этнография ... ... ... ... ... ... туралы сыр көрсетеді.
Бабаларымыз ... өмір ... ... ... мал бағу ... ... ... табиғат заңымен өмір сүрген. Аспан - әлемнен қуат, жерден күш
алып жердің қозғалысын, ... ... жыл ... ... ... ... ... отырған жерін таза ұстап баптап,
табиғаттың шексіз мүмкіндіктерін біліктілікпен пайдаланған. Табиғатты аялай
білген. ... ... ... ... өнімдерін
біліктілікпен қолданған. Ата-бабаларымыздың тұрмыс-салттық ұғымдарының
жоғары ... ... ... ... бар ... төрт түлік малға байланысты,
күн көрісінің көзі болды. Ол ішсе - тамақ, мінсе - ... кисе - ... ... ... ... аса қадірлеген. Жүннін, терісін, сүйегін
де тұрмыстық-шаруашылық қажеттеріне пайдаланылған.
Ата-бабаларымыздың тұрмыс-салттық ... ... ... әсіресе табиғаттың сұлулығын сезіне білген. Табиғатты қорғаған.
Экспозиция халық арасынан ғасырлар бойы жинақталған ... ... ... ... ... және ... ... аса бай материалдық және рухани мәдениет үлгілерін көрсету
негізінде құрылған. Осы ... ... ... ... ... ... ... тамшыдай болса нәр беру, ұлттық әдет-ғұрып, салт-
дәстүрді сақтау, қадірлеу сияқты ұстанымдарды дәріптеу ... ... ... ... ... талдап өтейік.
Музейде көз тартатын тарихымыздың зиялы-даналарының бейнелері,
тоқылып жасалған. Даналарымыз, ... ... ... ... ... алға жол ... ... мәнісі өте зор. Музейде орналасқан
заттарға келетін болсам, кірген кезде киіз үй ... Киіз ... уық, ... ... Шаңырақ – атадан - әкемізге, әкемізден
кенже балаға беріліп, ұрпақтан-ұрпаққа ғасырлар бойы жалғасып келе жатыр.
Кенже бала от басы – ... ... ... ... ... іші қазақ халқының ұлттық ... Онда ... ... ... ... ... ... бейімделіп жасалынған жеп-жеңіл, сынбайтын ... ... ... түс киіз ... ... ... сырмақ, аяққап,
кесеқап, домбыра, ыдыс-аяқ және басқаларды көруге болады /24, 17/.
Киіз үйді жасайтын адамды үйші, ал үйдің ағаш ... ... ... бірі тез деп ... ... ... үскі, шот, жонғы, сызғыш,
бұрғы секілді түпнұсқа заттар да осы жерде кездеседі.
Қазақ ежелден мал шаруашылығы мен ... ... ... да төрт
түлік малдың жүнінен түрлі киім ... Оған ... осы киіз ... ... ... әйелдер мен ерлердің ұлттық киімі болып
табылады.
Музейдегі экспозициясын талдайық. Қарын – май ... ... ... ... ... үрлеп ішіне жел толтырып 10-15 күн кептіріп ... жылы ... жуып ... ... ... ... ... салып қояды.
Әдетте, қарын қойдың, тоқтының қарыны ... ... ... майды бүйенге
де салып сақтаған. Қарынға сақтаған май ... әрі ұзақ ... ...... ... ... ... ыдыс. Оны қайыңнан, қызыл
қайыңнан ойып жасайды.
Ожау – қымыз, айранды сапыруға және араластыруға арналған.
Тегене – үлкен дөңгелек, ... ... ... ... осы ... ... да мол, орта ... 10-15 литр еркін сияды. ... ... ... ... ... да өте ... – ет ... ыдыс. Қайыңнан жасалған.
Қаймақ шелек – қаймақ жинайтын ыдыс. Қаймақты осы ... ... ... да, ол қою ... соң, одан май ...... майды сүзіп алып айыратын аспап. ... – май ... ... Қайыңнан жасалған. Әдетте, күбіні ойып
та шыбықтап та жасайды.
Саба – қымыз ашытуға және сақтауға ... ... ... ... май ... ... да ... қатар келесі экспозиция ағаштан жасалған үй іші
жиhаздарына ... Оның ... ... ... ... де орын алды.
Жастық ағаш – құс жастық қойып жаруға арналған. ... ... – ағаш ... басы ... жасалады. Оның биіктігі – 60-70,
көлденеңі – 90-100 см ... ... ... ... ағаштың барлық
бөліктерін біріктіріп тұратын екі қазық бар, ал оның ... 2-3 ... ғана ... ... ... қосып тұрады. Ол жастық ағаштың басы деп
аталады. Оның ішкі ... ... ... ... тақтай мен бас
аралығында пайда болған ... ... үш ... ... ... ... құрастырылған жастық ағаштардың сырт жағы тұтас және
арқа тақтайдың ішкі беті де әр ... ... ... ... жастық
ағаш сыртына нұсқалы оюлар жүргізіліп, қосымша әр түрлі ... ... ... ағаштардың іші – сырты да түгелдей бедерлі
оюлармен безендіріледі. ... ... ... ... ... ... ... – азық-түлік сақтауға пайдаланған. Қазақ халқы ... ... үшін ... пайдаланған, әрі ол кең таралған. Кебеже –
киімге де болса қажетті бұйымның ... ... да ағаш ... оны
тапсырыссыз-ақ жасап, сата да білген. Орта есеппен кебеженің ұзындығы – ... см, ... – 40-50, ал ені – ... көлемінде жасалған. Кебеженің
төрт қабырғасы, түбі мен ... төрт ... ... ... ... тек бет ... ғана әсемдейді, ал артұқы беті мен екі ... ... ... ... бояп ... ... бетін түгелдей ойып, бірақ
боялмайтын түрі де кездеседі /20, 40/.
Сонымен де бірге ер адамның заттары да орын ... ... Ер ... ... деп те ... Ер ... қарап:
Қобыландының – Тайбурылы,
Алпамыстың – Байшұбары,
Ер Тарғынның – Тарланы,
Қамбардың – Қара қасқасы.
Қасиет біткен ... ... бар ... ... қанық, бір көргеннен танитын – бағалайтын адамды – сейінші, атбегі
деп атайды. ... ... аса ... Өте ... ... ұстаған, соған дәлел ... ... ... ...... күші – қанша ат күшін ... ... ... бар.
Салт мініс әбзелі, өте сапалы, мықты ағаштан жасалған. Ер
жасауға үйеңкі ағаштары пайдаланылады. Ердің ... ... ... ... Бұл күнделікті тұрмыста қолданылатын ердің түрі. Ер – ... ... ... және екі ... ... ... ... тұрады.
Қоңыраулы қайыс ноқта – ботаның басына бұрып жүргізу үшін
кигізетін ... Оған ... ... ... жыртқыштар тиіспеу үшін қоңырау
тағып қояды. Қоңырауды ботаға көз ... үшін және ... ... үшін деп ... ... – көлікке міну үшін қажет. Зергерлер оны қолдан құятын болған,
темірден қақтап та жасайды. ... екі ... екі ... ... таралғы өткізетін тесігі болады. Аяқ киімнің табаны тұратын
жері тұтас сопақша болып келеді. Ершілер үзеңгіні атқа ... ... ... аяқты қарымайды.
Ашамай – қазақ шеберлері ұлға немесе қызға арнап “Ашамай” ер
жасаған. Ұл ... 3-4 ... ... атқа мінуге үйреткен. Ашамай ер аса
күрделі болмаған, ... қасы мен ... қасы екі ... биік етіп жасалған
және екі ұшында тегісі болған. Баланы ерге отырғызғанда сол тесіктен таяқша
өткізіп, ат үстіндегі баланы ... ... ... ... ... ... 14/.
Қамшы – ат ер-тұрмандарының құрамына енеді. Оны кейде ... деп те ... ... ... негізінен көлікті жүргізу ... Ал, ... ... ... оны қару ретінде де пайдаланады. Ондай
қамшының дойыр сабы ... ... жуан және ұзын ... ... Қамшы
бүлдіргі сап, алапан және өрімнен тұрады. Оның ... әр ... ... ... ... ... ... тобылғыдан, ырғайдан, тау
ешкінің және ақбөкеннің мүйізінен немесе еліктің ... ... ... ... былғарымен қаптап, бүлдірге тағады. Кейде қамшының сабын
тұтастай былғарымен қаптап, күміспен әшекелейді. Күміс сапты қамшы ... ... Ал, ... ... сабын темірден бауыр салып, қайыспен
немесе жезбен орап сақиналайды. Мұнда қамшыны “сарыала қамшы” деп ... ... ... иленген қайыстан өріледі. Қамшы өрімін ... ... үшін ... ... ... ... ... түйме, өрме, қайыс қамшы
т.б. деп аталатын ... ... ... ... да экспонаттар орын алғанын көруге
болады. Мысалы, олар ... ... ... ... ... киіз үй ішінде
балаларды алғашқы оқыту, балалар киімі мен ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ балалардың бірден-бір ойыны
саналған асық ату ... ... ... ... мен асық ... ... бір эстетикалық мәнінде көрініс тапқан.
Асық ойындарын тек асығы бар ұл балалар ғана ойнаған. Әдетте,
асық ... саны 4-8 ... ... ... Асық ... ... – көп асық ұтып алу. Асық ойындарының түрлері: аошы, хан ату, омпы,
көтеріспек немесе ... ... бір ... ... ...... ... бірі. Бұл ойын даналық пен
тапқырлықты және көп ойлауды қажет ететін ойындардың түріне саналады. ... ... ... ... ... ... саналған. Ол
бойынша, далада, кездесе кеткен екі малшы қазан мен ... ... ... 81 ... әр ... ... бөліп салып қойып,
ойынға кіріскен. Құмалақ ... ... отау деп ... Құмалақ салынған
тоғыз отаудың әрқайсысының аты болған. Сол жақтағы шеткі, яғни ... ... ... ...... үшіншісі – “атөтпен”, төртіншісі –
“атсұратар”, ...... ...... ... ... ... – “көкмойын”, тоғызыншы – “маңдай” деп аталған.
Келесі экспозиция қазақ халқының музыкалық аспаптарына арналған.
Қазақ халқының музыкалық аспаптары халық арасына таралуы ... ... ... бойы ... ... ... келе жатқан. Қазақтың
музыкалық аспаптарының ... тән үні, ... мен ... ... ... бар. ... өз ... болған оқиғалар мен тіршілік
тынысын, табиғат сұлулығын тербетіп, көңілінен шыққан туындыларын ... ... ... ... Күй ... халықтың өткендігі өмірі
мен тұрмыс-тіршілігі, ... мен ... ... ... ... деген махаббатын толғаған.
Музыка аспаптары келтірілген қайың, шырша, емен ағаштарынан,
қамыстан, сазбалшықтан, малдың терісі мен ... ... ... ... аспаптары үрмелі (қамыс және мүйіз
сырнайлар, ... ... ... ... ... ... шертер,
домбыралар, қобыз), шалып ойнайтын (шаңқобыз) және соқпалы (даңғыра,
дауылпаз, дабыл, асатаяқ) ... ... /18, ...... ... қос ішекті ескі музыкалы аспап.
Халық арасындағы аңыздарға қарағанда, қылқобыздың пайда болуы YIII ... ... күй ... Қорқыттың есімімен тығыз байланысты. Қорқыт туралы
аңызда, оның қобыз аспабының дүниеге келуі ... ... ағыз ... ... ... жетпес қарағайды кесіп, одан табиғаттың тылсым тіршілігін
мүлгіткісі келетін ... ... ... шығарғысы келеді. Сөйтіп, ол
қарағайды үңгіп шауып, күнге кептіріп, бірнеше күн әуре ... ... аян ... Ол аян “Қорқыт, жасап жатқан қобыздың алты жасар нар
атаның жілігіндей екен. Енді оған нар түйенің ... ... өр ... ойып тиек, бесті айғырдың құйрығынан қыл ішек керек. Осылардың
бәрін қоссаң, аспабың сырнағалы тұр” - ақыл ... ... ... ... ... жасап, қолына алып, әлемді күңірентіп күй толғаған.
Қылқобыздың күйге келтіретін құлағына, шанағының ішкі ... ... ... түсу үшін ... ... ... теңгешелер
шығырықтар арқылы бекітіледі. Шанағының беті ашық келеді де астыңғы ... ... ... ... ... ... ... күй
сарынының әсерін күшейту үшін әдейі ... ... ... болған.
Қазақ музыка мәдениетінің тарихында үлкен орны бар ... ... ... “домбыра”, “даңғыра” атты музыка
аспаптарымен қонысы жақын. Олар тұрмысы мен ... ... мен ... ... ... ... ... деректерде “домбыры” сөзі
арабтың “донбаh” және “бурра” тіркестігінен, яғни “қозы құйрық” ... ... ... ... бар. ... ... ... сүйірленіп
барып, қозы құйрықтанып бітетіндігін негізге ... болу ... ... ... ... ... әл-Фараби атамыздың өзі де қолына
домбыра алып, ... елін ... ... ... сол ... ... 9 пернеге жеткізген. Одан бергі Ю.Барабоштың, ... ... ... зерттеушілердің еңбектерінде де музыкалық
әуендер тарихы жан-жақты зерделенген. Күй шерту өнері туралы алғашқы жазба
деректер XIY ғасырда өмір ... ... ... ... ... ... Жұмабаевтың деректерінде күйдің XIII ғасырдан да бұрын
болғандығы айтылады.
Домбыра аспабының қазір 12 дыбыстық тең ... ... ... перненің саны 21-22-ге жетіп ... ... ... ... мен қатар орыстың және европаның класикалық
шығармаларын ... ... да ... ... деңгейін көтерді /20, 47/.
Домбыраның әлі күнге баяғы халықтың ішегін ... ... ... ... ... ... тұрақты белгілеген бұрауы да жоқ.
Өнер ... ... мен ... мамандар бұл тұрғыда бір байламға
келіп, өздерінің тұжырымдарын айтуы қажет.
Жамбыл атамыз айтқандай:
Неге шықсын домбыра
Қой ішегін ... не ... ... не ... мен ... тартпасаң, - деген еді.
Халқымыздың саз аспаптарының бірі – ... ... да ... ... ... ол ... малшының ойнайтын құралы болып келеді.
Ойнаушы оны флейта, гобой, кларнет, фагот сияқты үрлемейді, ... ... ... ... үнін ... ... ... осы күнге дейін
бұрынғықалыпта, еш өзгеріс жоқ. Олай дейтініміз – үрлеудің техникасын былай
қойғанда, бармақтар ... ... ... жаба ... ... металл сақина жоқ. Сақина басқа қосымша дыбысты
шығармай, тесікті ... ... ... Оның ... ... тесіктері
белгілі дыбыс өлшеуіші (цент) арқылы ... ... ғана ... ... ... төзбейді, ол өте дәл ғылым. ... ... ... ... қалыпқа келтіру де – акустика ғылымының алдағы айрықша
міндеттерінің бірі.
Даңғара – ұрып ... ... ... ... ... бір беті ғана ... ... Оны көбінесе ... – ұрып ... ... ... ... ... ... да тағады. Асатаяқтың шанағының ішіне темірден жасалған
сылдырммақ ... ... ... өз ойындарын сүйемелдеуші құрал
ретінде пайдаланған.
Енді музейдегі ... ... ... ең ... ... ... ... бұл музейде де витрина, подиум, ... ... ... қолданылатын жабдықтар жоқ. Музей жабдықтарын
столдар мен орындықтар құрайды. Экспонаттардың кейбірі жерге қойылған.
Бұл музейде де Абай ... ... ... ... тарихи музейінде ... ... ... ... ... кейбір экспрнаттарда ғана бар, олардың өзі де толық
жазылмаған.
Экспонаттар жүйелі ... ... ... ... ... Бұндай ... ... ... ... ... ... қойылуы ” деп айтылады. Экспонаттар жүйелі
түрде бір-біріне кедергі келтірмейтіндей, орналастырылуы шарт.
Экспонаттар жүйесіз түрде бірінің үстіне бірі ... ... ... ... (мәндік), аксиологиялық (бағалық),
коммуникативтік ... ... ... ... ... ... ... керек дәрежеде қабылдап бағалай
алмайды.
Температуралық - ылғалдылық ретінде реттейтін желдеткіштер
жүйесі орнатылмаған.
Музейде аса мән ... ... және түс ... іші ашық ... ... сары түске боялып лакталған. Төселген
палас түстері бірі жасыл, бірі қоңыр.
Музейдегі ... ... ... ... ... Сырды
қорыта келе: Ата-бабамыз табиғатты аялай білген, сұлулығын сезіне білген:
Жаз шығып, түйін тастап бүр ашылды.
Аспаннан ... ... нұр ... ... ... су ... көзді тартты таңғажайып...
3. Қазақ мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... тпмыз айында республика ... ... ... өз ... алға ... ... өтіне сұрауының арқасында
әсем Алматы Қазақ мемлекеттік ... ... ... ... ... ... – 1945 ... қыркүйек айы аралығындағы
институт директоры болып Құрманғали Оспанов (1907-1968) Ақтөбе ... ... ... ... ... Мәскеу қаласындағы
М.И.Калинин атындағы рабфак курсында, 1928-1931 жылдары Мәскеуде Плеханов
атындағы халық ... ... ... ... бастап Республика Үкіметінің шешімімен ... ... ... ... ... ... ... директоры болды.
Бір жыл ішінде студенттерді қабылдауда мұғалімдер ұжымын
құрып, ұйымдастырудың арқасында 1945 жылы ... ... ... өз ... жеке ... ... ... Оспанов Қазақстан комунистерінің Y - XII сьездеріне
қатысып, ... ... ... екі ... дипутаттыққа сайланды.
Еңбек Қызылту, “Құрмет белгісі” орденімен, ҚазССР ... ... ... ... ... ... айынан 1949 жылдың маусым айы
аралығындағы институт ректоры болып ... ... ... ... (1914-1996) Алматы қаласында орта шаруаның
от басында дүниеге ... Орта ... ... соң ... ... ... ... жылы институтты бітірген соң ол Балқаш, Қарағанды және
алматы қаласында ... ... ... ... 1945 жылдар аралығында Шымкент
қаласында тарих пәннің мұғалімі, облыстық халыққа ... беру ... ... ... ... ... қызметін атқарды.
1945 жылдың 13 қыркүйегінде Мырзабекова Қазақ мемлекеттік
қыздар педагогикалық инс ... ... ... ... ... ... ... ректор болып қызмет атқарған. Тұрсын
Мырзабекова өзінің ұйымдастырушылық ... кең ... ... ... ... қыздарының ақылдылығы мен ұстам
дылығын бойына сіңіре ... ... ... жұмы с тарында
кездесетін қиын іс ... аса ... шеше ... және соны
әріптестерінен, студенттерден талап етіп, оқу мен ... ... ... ... ... ... ... - тарих ғылымының кандидаты,
доцент, ... ... ... белгісі” орденімен және ... ... ... ... ... сіңірген мұғалімі” деген
құрметті атаққа ие болды.
Сондай қиын шақта осы институттың ашылуына ... ... ... ... ... ... ... С.Мұқанов,
Ғ.Мүсірепов, І.Омаров қызу қолдады. Сонда Мұхтар Әуезов: “Тәңір жазса, бұл
институт қазіргі және болашақтағы ... ... ... айналады.
Осы шамшырақтың жарық сәулесі ешқашан сөнбесін дейік ”, -деп, ақ ... Тек қана ... ... үшін ... ... ... арнайы жоғарғы
оқу орнын ашу, оларды жатақханамен, ... ... ... ету ... ... ... мен зиялы азаматтарының ... ... ... ... ... ... ... институттың 5 ... ... ... ... залы, жуыну бөлмелері, аэрофитнес залы және 2 спорт
алаңы, Қапшағай теңізі жағасында демалыс ... ... ... ... ... қоры ... 881 мың данадан асып отыр.
Қазір мұндағы 630 ... 3-і ... ... ғылым
академия сының академигі, 55-сі ғылым докторы, профессорлар, 209-ы ғылым
кандидаты, және ... ... ... ... ... институты, компьютерлік және педагог кадрлардың ... ... ... Кіші ... ... ... ... бос уақытын ұйымдастыруға әуел бастан-ақ ерекше көңіл
бөлінеді. Мұнда Майра Уәлиқызы атындағы ... ... ... ... ... ... ... өткізіледі. Институттың бүкіл
республикаға тарайтын “Ақтоты” ... бар. ... ... ... ... ... ... “Қызықты
физика”, “Жас математик”, “Жас тарихшы”, ... ... ... ... ... және ... ... жұмыс істейді.
Бүгінгі таңда халыққа білім берудің жаңа талаптарына сәйкес
институт тұжырымдамасын іске ... ... да ... ... ... ... аса ... Қазақ мемлекеттік қыздар
педагогикалық институтының іскер ұжымы жаңа өрлеуге ... ... ... де көрінері сөзсіз.
Институтта алғаш үш факультет ашылды:
1. физика-математика;
2. тарих;
3. тіл және әдебиет;
75 студент ... ... ... – 20, оның 5-і ... СССР ... ... ... және психология;
- тіл және әдебиет;
- қазақ тілі және жалпы әдебиет;
- марксизм және ... ... және дене ... ... ... ... орыс тілі мен әдебиеті;
- жалпы тарих;
Қазақ қыздарының шамшырағы қашан да жарқырап жана бергей!
Осы зерттеу жұмысына арқау ... ... ... Қазақ
мемлекеттік қыздар педагогика институтының 60 жылдық мерейтойына ... ... - ... ... музейі ашылды. Қазан айының 26
күні “Сағынышпен кездесу” – атты ... ... ... ... ... ақ ... ... институт ректоры, профессор
Ш.К.Беркімбаева құттықтау сөз сөйлеп, институттың төртінші ректоры болған
ҚР ... ... ... ... ... ... ... музейдің
ашылу лентасын қиды. Музей 2003 жылғы Елбасының ... ... ... сай ... ... ... ... студент
жастарға тәрбие беру бағдарламасына бағытталған.
Енді музейдегі экспозицияны талдайық. Осы музейде институттың
ашылып ... ... ... ... ... ... ... тарихи-деректі құжаттары қойылған. Музей
өз құрылымында алғашқы оқытушылардың, бірінші ... ... ... ректорлардың қажырлы еңбектерінен мәлімет береді. ... 7 ... ... ... ... түркі мәдениетінде әке-шеше
құдіретін дәріптеген жас ұрпаққа тәрбиелік үлкен мәні бар 6 ... ... ... ... ... ... ... ұлағаты-елге аманаты” –
атты тақырыппен жалғасады.
Бұл бөлімде Қазан төңкерісіне дейінгі зиялы қауымның қатарында
болған ... ... ұлы ... мен саяси-мәдени ағарту саласына
араласқан қазақ ... ... ... ... ... алғашқы оқу орындары көрсетіледі. Олар: Орынбор қаласындағы
Неплюев кадет корпусы. Орынбор губерниясында қазақ ... ... оқу ... кадет корпусы 1825 жылы ашылды. Жеті жылдық ... ... ... Ішкі ... бай, би, сұлтан, старшиндардың
балалары болды.
Омбы кадет корпусы 1826 жылы Омбы қаласындағы ... ... Омбы ... ... ... ... ашылды. Бұл оқу орнында 1847-
1853 жылдары қазақтың алғашқы ... ... ... ... хан ... 1841 ... маусым айында Ішкі (Бөкей)
Ордасының Хан ставкасында алғашқы мектеп ашты, ... бұл ... ... ... ... Біраз жылдар мектеп ... ... Хан ... соң, 1848 жылы ... ... ... ... 1899 жылы жетісудың Ақсу өңірінде Қапал ... ... ... ... ... мен оның балалары Тұрысбек,
Сейітбаттал, Есенқұл медіресе ашты. Бұл медіресе ... ... ... 1909 жылы сегіз сыныптық үлгіге жеткен мектепте балалар
тегін тамақпен, киіммен, оқу-құралдармен, ... ... ... ... ... мынандай пәндер оқытылған:
1. Қазақ тілі (оқу, жазу) ;
2. Есеп (арифметика) ;
3. Иман-шарт;
4. Құран;
5. Орыс ... ... ... ... ... Ислам діні тарихы;
10. Татар тарихы;
11. Хадис (иайғамбардың өсиеті)
Ал, “Мамания” медіресесінде қазақша оқулықтардың жоқтығына
байланысты, ... тілі ... тек ... ашу дәрежесінде қалып қойған, қазақ
әдебиеті жеке сабақ ... ... ... ... “Қазақ
хрестоматиясы” пайдаланылмаған. Мүмкін оған оқулықтың орыс алфавитімен
басылуы кедергі болған шығар. Оқулық түгіл ... төл ... ... ... ... Есеп сабағының орысша оқытылуы және орыс тілін,
орыс оқытушысының жүргізілуі – бұл өмір ... ... ... маңызы
күшті нәрселер /22, 38-39/.
Білім ордасына қазақ елінің әр түпкірінен, тіпті шет ресейден
де білімді ұстаздар шақырылды. ... ... ... ... ... ана
тілі, орыс тілі, еңбек ... және ... ... ... ... ... қыздарда оқыған.
Сондай-ақ институттың ел таныған түлектері:
1. 1948 жылы - Бәкібала Ысқақова тарих факультетін ... ... ... доцент, институт ардагері.
2. 1948 жылы – Үшкөлтай Субханбердина филология факультетін ... ... ... ... ... ... библиограф-ғалым. 100-ден аса ғылыми еңбектің авторы.
3. 1948-1953 жылы Социалистік ... Ері ... ... ... бітіреді. ҚазССР-ннің оқу-ағарту ісінің үздігі, бүкіл
саналы ... ауыл ... ... ... ... 1949 жылы - ... Ажар тарих факультетін бітіреді. Иституттың
үшінші ректоры.
5. 1951 жылы – ... ... ... ... бітіреді.
Социолистік Еңбек Ері, оқу-ағарту ісінің ... ... ... ... пед. ғыл. ... 1952 жылы ... Құнантаева филология факультетін бітіреді. ҚР Ғылым
академиясының академигі, Ресей ... ... шет ... ... ... ... қайраткері, профессор.
7. 1951 жылы Рысалды Көмекова тарих факультетінің 3 курсынан түсіп 1953
жылы бітіреді. ... ... ... ... ... жылы – Жәмиля Елемесова филология факультетін ... ... ... ... жылы – ... Зәуре Жүсіпқызы филология факультетінің
орыс бөлімін бітірді.
Ал музейдің ... ... ... ... ... қыздарына ғана тән ибалы әйел мінезін аңғартып ортаны көрсете білген.
Музейдің негізгі доминантты экспонаты бөлменің ортасында ... ... ... ... әже және жауынгер қыздың мүсіні. Әр біреуінің
қасына ... ... ... ... ... ... ... киімдер,
зергерлік бұйымдар, әйел тұтынған заттар, әйел қол өнері, музыкалық саз
аспаптар ғылыми-этнографиялық негіздерге сүйеніп жасалынған. ... ... ... ... ... ... жасалған ыдыс-аяқ,
ұлттық саз аспаптармен бірге ұста Дәркембай ... ... ... - әшекей бұйымдарда өзінің көркемдік жағынан көз тартады.
Музей тақырыбы қазақ ақын ... ... ... ... ... ... ағарту саласына
еңбек сіңірген Мемлекет қайраткерлері болған әйелдерден, сол ... ... ... ... ... ... құжаттармен көрсетіп,
өндірістегі жетістіктерін баяндайды.
Қазақша киім ... жас ... Оның ... ... ... ... тұйяқ-тас, қол дабыл, сақпан музыкалық аспаптары ... ... ... т.б. салт-дәстүрлерін айтуға болады.
Бойжеткен қыздың киімінің негізгі айғағы оның ... қос ... ... қасаба, үкілі тақия, бөрігі қойылған. Артында өзі қолымен
дайын-даған ... ... ... шілтерлі орамалы, біз кестесі
қойылған. Шашы ... ... ... кигізілген. Шашқапты – қалың шашқа
көз тигізбеу үшін және шаң тозаңнан ... үшін ... ... ... әтір ... ... ... тарағы, күмістелген айнасы, ал
зергерлік әшекейлерінен, ... ... бес ... ... ... тіс тазалағыш күмістен жасалған бұйымы тағылған. Белі тек қыздар
тағатын нәзік белдікпен ... ... ... ... ... қосатын
күмістелген әйел ер-тұрманы, қыздар сүйемелдеп, ән салатын қуыс мойын
домбырасы қойылған. ... ... ... ... ... ... салттарын”, “Ақсүйек”. “Алтыбақан” айындарын айта ... ... ... мәні бар салт ... ... ... ... алтыбақан құрып, өздерінің өнерін, ойын, көзқарасын, танымын
қалыптастырып құрбыларымен араласады.
Бойжеткеннің тал бойынан ... ... ... ...... ... Мәселең, халқымның қыз ... ... ... ... - ... ... Жібек” жырында былайша жырланады:
“Қыз Жібектің ақтығы,
Наурыздың ақша қарындай.
Ақ беттінің қызылы.
Ақ ... ... ... ... ... сағымдай.
Оймақ ауыз, күлім көз,
Іздеген ерге табылды-ай...”
Әркім-ақ сүйген жарының ажар-көркі “Қыз Жібек” болса екен деп
армандағанымен, сұлулық жайындағы жеке ... сан ... емес ... да, тілімізде “Әркімдікі өзіне, ай көрінер көзіне”, ... ... ... сұлу, махаббаттың отына күйген сұлу” секілді мақалдар ... тал ... ... тиіс осы төрт қасиетін – ата-
тегі, ... ... және ......... сыны” деп
аталады. Ұзақ-сонар тарихы бар қыз көріп, жар таңдауды таратып айтсақ ... Сөз ... ... ... кейінгі ұрпаққа “Көріп алсаң,
көріктіні ал, көрмей алсаң тектіні ал, таба алсаң, таспа сыртты құбаны ... ... ... ... ал” деп ... ... ғана ... /26, 52-53/.
Қалыңдықтың киімінің негізгі айғағы ол - сәукелесі. ... ... асыл ... безендірілген. Сәукеленің артына
ұзындығы беліне түскен ақ желең тағылған. Баяғыда ұзатылған ... ... ... ... ... ... ... өте шебер әйелдер
тіккен. Қазақ ... ... ... ... ... тек бас киім емес, ол
халықтың мәдениетінен, байлығынан ... сән - ... ... ... ... ... деп қабылдаған /27, 37/. Осы орайда
айта ... ... ... ... музейінде қазақтың салтанатты сәукелесі
сақталған. Ал қалыңдықтың көйлегі мен ... ... ... ... ... қазақтың киімдерінің үлкен талғамдық ... ... ... ... ... бар, ... ол сыңсу айтады.
Бұйымдарынан: күбі піспегімен, ... ... ... ... ... өңір ... ... білезіктері, беліне күміс
белдік таққан. Көне ... қыз ... бет ... ... ... ... ... киімінен көзге түсетіні кимешегі. Бет ... ... ... ... ... ... ... ырымдап
тағылатын заттар көрсетілген: тұмар, үкі. Бесік-аса қасиетті киелі ... ... салу өте ... ... ... адам ... ... тұрмысымен, әдет-ғұрпымен жеке мәдениетімен де ... ... ... ... жаңа ... жас ... болашағын
ойлап, бар мүмкіндіктерін баланың ... ... ... ... ... ақ ... ... жат бөпем.
Қонақ келсе, қой бөпем,
Қой тоқтысын сой, бөпем,
Құйрығына той бөпем, -деп ... ... ... балаға деген сый құрметі мен
ықыласы, ... ... ... ... болып өссін деген талап
тілектері жатыр. Сондай-ақ ... ... ... тілектерді қоюдағы
мақсаттары да мына өлең жолдарынан аңғарылып отырған:
Бармақтарың майысып,
Түрлі ою ойысып,
Ұста болар ма екенсің?
Бесік жыры - ... ... ... ... келе ... ... Бұл дәстүрлердің тәрбиелік мәні зор. Бұйымдарынан: саба,
келі, күмістелген ... ... ... ... Қолында ұршығы, оймағы,
шуда жүні қойылған. Осы жерде “Қырқынан шығару”, “Тұсау кесер” т.б.түрлі
ырымдар айтуға болады.
Жауынгер қыз. Ұлы ... ... ... ... алып өз ... қорғаған батыр қыздар болған. Тұмар ханым (Томирис)
Бөрте ханым, Бопай, ... ... ... қыз т.б. ... қиын ... қатар қару алып, жерлерін қорғаған. Қазақтың Ұлы даласында батыр
қыздарға арнап қойылған тас ескерткіштер осылардың ... ... ... ... ... бейнесі сомдалған. Басында дулыға, кеудесіне
теріден жасалған сауыт киген, қолына жеңсек, тізесіне ... ... ... ... бес қаруын асынған. Айбалта, қанжар, қылыш, сойыл, ... ... ... ... ... қыздардың жалғасын тапқан
жиырмасыншы ғасырда аттары аңызға айналған, Шығыс елдерінің арасынан ... ... ... ... пен ... да ... осы тұста айтылады.
Қыздар әлемнің таң ғажайып әлемін жасаған ұста, ҚР мәдениет ... ... және ... ... Шоқпарұлы қолөнерге деген
алғашқы талпынысы ұсталықпен басталады. Қайрат күшін қара ... ... қара ... ... ... әр ... ... ауыздық, таға,
балта, шот, т.б. жасауды үйренуді үлгі тұтады /28, 10/.
Дәркембай – абыройына әжім, ...... ... әуен ... Әр ... әшекейлі бұйымның табиғи ерекшелігіне
байланысты мәнерін дәл тапқан. Дәстүрлі зергерлік өнердің ... ... ... ... ... ... құю, сым ... тәсілдерін терең
меңгеруді шәкірт бойына дарыта білді. Д.Шоқпарұлының әрбір ... ... ... ... ... ... ру таңбасы - өзіндік қолтаңба
(символизм) ... ... /25, ... ... тері ... төрт ... ... түрін
түстеп, терісін өз өнерінің кәдесіне жарата ... ... ... саусақпен
тері илеудің сырын ұққан шебер белбеу, ... ат ... ... ... Аса бай ... қазақ қолөнерінің тектісін тегіс
меңгеруде ... ... ... ... пен тас, ағаш ... ... ашуда қымыз құятын ыдыстар, астау, ожау, келі-келсап, жиhаз
түрлерін қалпына келтіріп, жаңартуда уақыт пен ұрпақты сабақтастыра ... ... мен ... ... өнерін өрбітуде 1988-1995 жылдар
арасында “Мирас” шығармашылық бірлестігін ... /29, ... ... ... ... институтының “Ақтұмар”
музейінің 2006 жылғы бір ... ... 5 ... ... Оны мына ... көруге болады. Бұл кестеден қандай іс-
шаралар жүргізгендігін көре аламыз.
|03.05.06. | Ақын ... ... ... орай, өмір жолы |
| |мен ... ... | Дене ...... ... ... |
| ... жасалған көрме. ... | ... ... 20 ... орай. ... | ... ... ... ... | ... ел ... түлектері” ... ... ашық ... ... ... т.б.
іс-шаралар жүргізіледі. Бұл музейдің ғылыми-ағарту, мәдени жұмыстарының бір
саласы. Ол студенттердің ойлау қабілетін кеңейтуге ... әсер ... ... ... ... өте ... мәліметтерге бай. Мұнда
қосымша қордың да, негізгі қордың да материалдарын ... ... ... ... ... ... ... жарық мәселесін шешуде көптеген қателіктер жіберілген. Жалпы
музейлерде терезеден түсетін күн ... ... ... ... керек.
Жоғарыда айтып өткендей, бұл ... ... мен ... ... алып ... ... терезелер көп болған жағдайда оларға жалюздер
ілу қажет. Жарық көзі ... ... ... ... ... ... керек дәрежеде жарық бере алмайды. Одан шығатын жарық шеттегі
экспонаттарға түспейді. Музейде жасанды табиғи ... ... ... ... ... мен ... екі
экскурсоводтары бар.
Музейде экспонаттардың тарихы қысқаша жазылған түсу ... Бұл ... ... ... ... ... оны кім ... түсуге дейінгі болған ортасы, оның ... ... ... ... ... ... оқу ... музейлер бағытының
ең басты міндеті – мәдени және ... ... ... ... ... ... ... Музейдің студенттер мен бірігіп жүргізетін
жұмыстарының ... өте зор. ... ... ... көзқарасын
кеңейтіп, жас адамның азаматтық ой-өрісін дамытып, студентке ғылыми ... ... ... оқу ... ... - ... ұрпақ бойындағы
патриоттық сезімді оятып, Отан сүйгіштікке ... ... ... ... ... жетелейтін орталық.
Сондықтан, жоғарғы оқу ... ... ... ... ... үлкен көңіл бөлуді талап ететін іс-шара. Қазіргі ... ... ... оқу ... ... ... ... ұстанатын
музейлер көптеп ұйымдастырылуда. Оған мысал ретінде осы ... ... ... Абай ... ... ... педагогикалық университетінің
тарихи музейді, Аблай хан атындағы халықаралық қатынастар және әлем тілдері
университетінің ... ... ... ... ... институтының тарихи-этнографиялық “Ақтұмар” музейді атап
өтуге болады.
Зерттеу жұмысын жазубарысында мынадай мәселелер ... ... ... ... оқу ... музейлерінің
ұйымдастырылу дәрежесі;
- Музейлерде жіберілген қателіктер;
- Музейлердің оқу- ағарту, білім беру, тәрбиелеу жұмыстарын жүргізу;
- Жалпы Алматы қаласындағы жоғарғы оқу ... ... ... ... ... ... ... шешу жолдарын көрсету.
Жоғарғы оқу орындарының музейлерін ұйымдастыруда алда ... ... шешу ... көрсету, осы жұмысты жазудағы басты
міндет.
Жоғарғы оқу орындарының музейлерінің ... ... ... және ... шешу ... ... ... атап өтейік.
Қазіргі таңда ... оқу ... ... ... тұрған басты
мәселе, заңдық құжаттың болмауы. Бұл жағдай мемлекет басшыларының жоғарғы
оқу орындарындағы музейлерді ұйымдастыруға аса мән ... ... оқу ... ... ... келесі бір үлкен
мәселесі қаржы мәселесі болып ... ... ... жабдықтау,
экспонаттарды жинау, оларды орналастыру, түс, жарық ... шешу ... ... ... Ал бұл ... ... ... жоғарғы оқу
орнынының мүмкіндігі шектеулі. Сол үшін қазіргі таңда кең өріс алып отырған
демеушілік көмекке ... ... Ол үшін ең ... ... ... ... ... еліміздің қалталы азаматтарын осы
жұмысқа тартып, оның ... ... ... пайдасын түсіндіре білу
керек. Өзі ұлттық болашағы үшін жаны ашитын азаматтар ... ... ... ... ... жоғарғы оқу орнынының
музейлерін ұйымдастыруда ... ...... ... ... ... ... тіжірибесіне жүгінбеуі. Музей
экспозициясына ... осы ... ... ... ... ... көптеп жіберілген.
Музей жабдықтарын таңдауға, экспонаттарды орналастыруда, олардың
этикеткаларын толтыруда, экспозицияның кеңістік пен көркемдік принциптерін
шешуде, түс пен ... ... ... ... тақырыпқа сай
еместігі байқалады. Осы аталған ... ... ... Абай атындағы
Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің тарихи музейінде тапқан.
Зерттеу жұмысын жүргізу барысында байқалған бір үлкен ... ... ... ... күндері ашық бола бермейді. Бұл әрине
дұрыс емес.
Музей не үшін ұйымдастырылады?
Студенттер оны көріп, тамашалау ... ... ... ... ... көптеген мәлімет алу үшін, рухани дүниесін байыту
үшін, ең ... ... ... оқып ... кейбір мәліметтерді көзбен
көріп білімдерін нақтылау үшін. Ал егер музей есіктері ... ... ... игі шаралардың іске асырылуына кедергі туады. Мысалы, ... ... ... ... және әлем ... университетінің, Қазақ
мемлекеттік қыздар педагогикалық институтының музейлерін ұйымдастыруда осы
мәселеге ерекше көңіл бөлінген.
Абылай хан атындағы ... ... және әлем ... музейінде жиі-жиі сабақтар өткізіліп тұрады.
Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық ... ... әр курс ... ... келу ... ... ... жасап
қойған. Сонымен қатар музейде жиі-жиі кездесулер, көрмелер ұйымдастырылып
отырады. Ал жоғарғы оқу ... ... ... ... ... табылады.
Көріп отырғанымыздай, мемлекеттік музейлермен байланыс орнату,
олардағы мамандарымен консультация, кездесулер өткізу, ... алу ... ... ... ұйымдастыруда басты қадам болып табылады.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Музей истории ВУЗА.- М., 1875. - 470 с.
2. Актуальные проблемы Вузовских музеев.- ... 1990. - 450 ... ... ... ... ... М., 1875. - 250 ... Музееведение музей исторического профиля под. ... ... В. ... - М., 1988. - ... ... Музееведение. - М., 2003. - .......
6. Михаиловская А.И. Музейная экспозиция.- М., 1964. - ......
7. Столярова Б.А. ... ... М., ... ... - ... ... М. ... Алматы “Ана тілі” 1992. - ......
9. Райымханова К.Н., Д. Қатран. Музей ісінің теориясы мен ... 2002. - 90 ... ... ... ... ... әдістері. - Алматы, 1991. -
....
11. Музееведние на пути к музею XXI века.- М., 1982. - ....
12. Курицыны Д.С., ... И.Н. ... ... ... ... // В кн: ... ... фондовой работы музеев. - М.,
1963. - 243 с.
13. Зернов А.Б., ... В.П. ... ... ... а ... предметов // В кн:. – Актуальные проблемы фондовой работы музеев.
- М., 1978. - 456 с.
14. Зернов А.Б. Организация системы хранения ... ... и ... ... ...... ... фондовой
работы музеев. - М., 1978. - 334 с.
15. Инструкция по ... и ... ... ценностей.- М., 1983. - 456 с.
16. Каулен М.Е. Экспозиция и экспозиционер. - М., 2001. ... ... Ю.П. ... ... ... ... Б. Қазақтың музыкалық аспаптары. - Алматы “Өнер” 1981. ... ... Ш.Ж. ... зергерлік әшекейлері. - Алматы, 1985. - 265
б.
20. Арғынбаев Х. Қазақ халқының қолөнері. - ... 1987. - ... ... ... қолы ... - Алматы, 1977. - .........
22. Марғұлан А.Х. Казахское народное прикладное исскуство Т-I - Алма-ата,
1986. -
23. ... К.Н. Ата ... - ... 2001. - 124 ... ... Ө. ... - Алматы, 1995. - 110 б.
25. ... ... ... М. ... жаңғырған салт-дәстүрлер. - Алматы, ... - 267 ... ... Е.Б. ... ... ... - ... 1999. С.К. Мерекеева.
“Ақтұмар”-әйел әлемі. // Ақтоты, 2004. - 17 б.
28. Аманханова Р.О. Дара ...... // Өнер ... №5 2006. - 21
б.
29. Құдайберген Б.Ұсталық-ұстамдықты ұнататын өнер. // Ел ...... - 23 ... ... Р.О. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері хас шеберге-
60жас. ... ... № 2. - 10 ... ... Ө. ... ... – Алматы, 2001. - 273 б.
32. Санақұлова Б.Қ. Қазақстандағы қазіргі музей ... ... ... ... ¹ 4 2004. - 230 б.
33. Касымов К.А. ... ... ... ... ... ... ... Абая. - Алматы, 1970. - 255 с.
34. Реставрация и хранение музейных художественных ценностей. Реферативный
сборник. Выпуск 6 (9). – М., 1974. - 278 ... ... Ю.А. ... ... и консервации музейных материалов.
Выпуск III.
36. Основы экскурсионного дела в музеях. Науч. ред. К.ф.н. Ю.П.Пищулин. –
М.,1976. - 301 ... ... ... ... и сохранности музейных ценностей.
Сб. научн. трудов НИИ культуры. ¹ 136. ... и ... ... – М., 1985. - 412 ... ... ... ... – М., 1974. - 256 с.
39. Организация и ... ... ... ...... - 235 с.
40. Организация открытого хранения музейных фондов. Мет. Пос. – М., 1962.
- 214 с.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақтөбе облыстық музейлердің бүгінгі жетістіктері нарық заңдылықтарына бейімделген даму сатысының бірі112 бет
Ортағасырлық Сауран қаласы – туристік нысан ретінде7 бет
Түркістан аймағындағы сығанақ қаласының тарихы3 бет
Қазақстан музейлерінің қалыптасу және даму тарихы52 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
«Жоғарғы температураның үй қояндарының ph көрсеткішіне әсері»44 бет
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»51 бет
Аграрлық оқу орындарының ашылуы мен даму тарихы186 бет
Алматы қаласы музейлеріндегі ат әбзелдері мен қару-жарақ қоры коллекциялары112 бет
Алматы қаласының «Тоспа Су» тазарту аэростанциясы58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь