Экологиялық факторлар. Абиотикалық факторлар

Экологиялық факторлар

Кез.келген тірі организм өзін айнала қоршаған табиғи ортамен тығыз байланыста ғана өмір сүре алады. Олар . топырақ, су, минералды заттар, жер бедері және атмосфералық әр түрлі құбылыстар. Табиғи ортаның компоненттері тірі организмдерге оң немесе теріс әсер етуі мүмкін. Сондықтан әрбір организмнің өзіне ғана қолайлы ортасы немесе мекені болуы тиіс. Мәселен: көлбақа үшін қалыпты өсіп.көбейуіне қолайлы орта ылғалы мол көл жағасы.
Бірақ та организм үшін табиғаттың барлық элементтері белгілі мөлшерде қажет және жиынтық күйінде әсер етеді. Олардың біреуі өте қажет, екіншілері орташа, ал үшіншілері мүлдем қажет емес зиянды болуы мүмкін. Сонымен орта дегеніміз . организмнің өсіп . көбеюіне, тіршілігіне, дамуы мен таралуына тікелей жанама әсер ететін айнала қоршаған орта компонентерінің жиынтығы. Ал, организмге қажетті жағдайлар деп . тек сол организм үшін алмастыруға келмейтін табиғи ортаның элементтерін айтады.
Экологиялық факторлар дегеніміз . организм үшін қажетті немесе теріс әсерін тигізетін ортаның элементтерін айтамыз. Табиғатта экологиялық факторлардың әсеріне әр түрлі реакция береді. Мәселен: ащы суда тіршілік ететін организмдер үшін тұз және минералды заттар шешуші роль атқарса, ал тұщы су организмдері үшін қажеті шамалы.
Факторлар үшін негізгі топқа жіктеледі: абиотикалық, биотикалық және антропикалық.
Абиотикалық факторлар (гр. ‘a’ — теріс және bіotіkos — тірішілік, өмір) — бейорганикалық ортаның тірі организмдерге жасайтын тікелей немесе жанама әсерлерінің жиынтығы; сыртқы ортаның бейорганикалық, физикалық және химиялық жағдайлары.
Ол ф и з и к а л ы қ абиотикалық фактор (темпиратура, жарық, жел, ылғалдылық, атмосфераның қысымы, ағыстар, радиациялық деңгей, радиоактивті сәуле шығару т.б.), х и м и я л ы қ Абиотикалық фактор (атмосфера, су, қалдықтар, топырақ, шөгінді құрамы және олардағы қоспалар т.б.), к л и м а т т ы қ абиотикалық фактор (күн радиациясы, атмосфералық жауын.шашын, гидросфералық қысым т.б.) болып бөлінеді. Өсімдік пен жануарлардың ыстыққа, суыққа, ауа қысымына, су тереңдігіне, хим. құрамына қарай бейімделуі, кейбір жануарлардың қысқы, жазғы ұйқыға кетуі т.б. Абиотикалық факторға байланысты. Жер бетінің, ауаның, судың химиялық және физикалық құрамының өзгеруі тірі организмдерге де әсер етеді. Мысалы, 20 ғасырда Арал теңізінің тартылып, ауада тұз концентрациясының көбеюіне байланысты, миллиондаған тонна тұзды шаң тірі организмдерге үлкен әсерін тигізді.
Абиоталық факторды химиялық (атмосфераның, теңіздің, тұщы судың құрамы және тағы да басқалары) және физикалық (климат, орография) деп екіге бөледі. Абиоталық фактор биоталық және антропогендік факторлармен қосылғанда экологиялық факторлар құрайды
        
        Экологиялық факторлар
Кез-келген тірі организм өзін айнала қоршаған табиғи ортамен ... ғана өмір сүре ... Олар – ... су, ... ... ... және ... әр түрлі құбылыстар. Табиғи ортаның компоненттері
тірі организмдерге оң ... ... әсер етуі ... ... ... өзіне ғана қолайлы ортасы немесе мекені ... ... ... үшін ... өсіп-көбейуіне қолайлы орта ылғалы мол көл жағасы.
Бірақ та организм үшін ... ... ... ... ... ... жиынтық күйінде әсер етеді. Олардың біреуі өте қажет, ... ал ... ... ... емес ... ... ... Сонымен орта
дегеніміз – организмнің өсіп - көбеюіне, тіршілігіне, дамуы мен ... ... әсер ... ... ... орта компонентерінің жиынтығы.
Ал, организмге қажетті жағдайлар деп – тек сол организм үшін алмастыруға
келмейтін ... ... ... ... ... ...... үшін қажетті немесе теріс әсерін
тигізетін ортаның элементтерін айтамыз. Табиғатта экологиялық ... әр ... ... ... ... ащы суда ... ... үшін тұз және минералды заттар шешуші роль атқарса, ал тұщы су
организмдері үшін қажеті шамалы.
Факторлар үшін ... ... ... ... биотикалық және
антропикалық.
Абиотикалық факторлар (гр. ‘a’ — теріс және ......... ... тірі ... жасайтын тікелей немесе
жанама әсерлерінің жиынтығы; сыртқы ... ... ... ... ... ф и з и к а л ы қ ... ... (темпиратура, жарық, жел,
ылғалдылық, атмосфераның қысымы, ағыстар, радиациялық деңгей, радиоактивті
сәуле шығару т.б.), х и м и я л ы қ ... ... ... су,
қалдықтар, топырақ, шөгінді құрамы және олардағы қоспалар т.б.), к л и м ... т ы қ ... ... (күн ... ... ... қысым т.б.) болып бөлінеді. Өсімдік пен жануарлардың ыстыққа,
суыққа, ауа ... су ... хим. ... ... ... жануарлардың қысқы, жазғы ұйқыға кетуі т.б. ... ... Жер ... ... ... химиялық және физикалық құрамының
өзгеруі тірі организмдерге де әсер ... ... 20 ... Арал ... ... тұз ... көбеюіне байланысты, миллиондаған
тонна тұзды шаң тірі организмдерге үлкен әсерін тигізді.
Абиоталық факторды химиялық (атмосфераның, теңіздің, тұщы ... ... тағы да ... және ... ... ... деп ... Абиоталық фактор биоталық және ... ... ... ... ... температура, ылғалдылық, топырақтың тұздылығы, судың ащылығы,
қысым, ... ... ... өлі ... ... ... Күн сәулесінің спектрінде  биологиялық әсері бойынша
ультракүлгін, инфрақызыл, көзге ... ... ... ... ... аз ... ағзаларға қажет, өйткені ол
бактерияларды ... өсу ... және ... ... D ... түзілуіне әсері бар. Көп мөлшерде мутацияға
себеп болуы да мүмкін. Ультракүлгін сәулелердің басым бөлігі озон қабатында
шағылысып, жерге ... ... ...... ... беретін, жердегі
тіршіліктің негізгі көзі. Инфрақызыл сәулелер – жылу ... ... күн ... ... үшін ... көзі ... үшін маңызды.
Ортаның жарықтығына ... ... ... ... ... (көлеңке сүйгіш) және фокультативті гелиофиттер
(көлеңкеге ... ... ... ... ... ... түнде белсенді
тіршілік ететін болып бөлінеді. Олар үшін жарық – тіршілік белсенділігінің
уақытын анықтайтын фактор. ... ... ... байланысты өсімдіктерді
қысқа күнді (төменгі белдеуде тіршілік ететін) және ұзақ ... ... ... ... ... деп екіге бөлінеді.
Фотопериодизм – өсімдіктер мен ... ... түсу ... ... ... маусымдық өзгерістер көбінесе жарықтың
түсу ұзақтығына байланысты реттеледі. Жарықтың түсу ұзақтығының өзгеруі
температура ... ... ... ... ... ... сияқты
кездейсоқ өзгере бермейді. Фотопериодизм ... ... ... ... ... ... өзгерістердің негізі. Қоңыржай
белдеулерде тіршілік ... ... ... күннің қысқаруы көбею
жағдайына әсер ... ... Ал ... ... ... ... ... жасайды. Күндізгі жарықтың ұзақ уақыт түсуі үй құстарының
көбірек ... ... да әсер ... ... температурасы ағзаның температурасына әсер етеді,
яғни ағзадағы зат ... ... ... ... ... әсер етеді. Негізінен ағзалар 0-(+50)0С аралығында ... ... Бұл ... ... ... Ең жоғарғы
температура шегі 120-1400С (споралар, бактериялар тірі қалуы мүмкін) ең
төменгі ... шегі ...... (споралар, тұқымдар,
сперматозойдтар шыдай алады) болып табылады.
Температураға байланысты ағзаларды криофилдер ... ... ... және термофилдер (температурасы жоғары орталарды
мекендейтін) деп бөлінеді.
Ағзалар екі жылу энергиясының ... ... ... сыртқы күннің жылу
энергиясын немесе жердің ішкі ... және ішкі – ... зат ... ... ... жылу ... ... басым қолданатын энергия көзіне
байланысты оларды пойкилотермді және гомойтермді деп ... ... – дене ... ... ... ... ... өзгеріп отыратын ағзалар. Олар микроағзалар,
өсімдіктер, саңырауқұлақтар, ... және ... ... ... ... ... жатады. әдетте олардың
дене температурасы ... ... ... 1-20С - қа ... ... ... ... – дене температурасын ... ... ... ... дәрежеде ұстап тұра алатын ағзалар.
Гомойтермді топқа құстар мен сүтқоректілер және адам ... ... ... ... ... ... және ... төзімділер деп бөлінеді. Жылу сүйгіштерге жүзім,
шабдалы, өрік, алмұрт ... ... ... мүк, ... ... самырсын т.б. жатады.
Әрбір жеке организмнің өзіне тән температураға деген талабы және ... ... ... температураға төзімділік көрсетеді. Мәселен,
балықтар 520С-та, ал ... ... ... ... ... ... көк
жасыл балдырлар 440С-та өмір сүре береді. Температураның қалыпты мөлшерден
кемуі кез келген ... ... зат ... ... ... ... бұзып, одан әрі біртіндеп жасушалар ... ... ... ... ... жасушасындағы цитоплазма суын азайтып,
қоюланып, оның органоидтары төмен температураға ... ... ... ... ... спора, тұқым, түйнек, пиязшық, тамыр, жемтамыр, ... ... ... ... төмен температураларға шыдайды. Ал ірі ағаштар
жапырағын тастап, ... ... ... ... қысқа төзімді күйге
ауысады.
Пойкилотермді жануарлар қолайсыз температура жағдайында қысқы ұйқыға
(анабиоз) кетеді. Анабиоз кезінде организм ... зат және ... ... ... баяу күйге көшіп, ең төменгі деңгейде болады. ... кету ... ... (аю) ... ... ... ... төмен температурадан әр түрлі жолдармен қорғанып
отырады.
Жануарлар қысы қатты аймақтардан жылы ... ... ... ... ... ... сүт ... т.б.).
Тері жабындыларындағы жүн және май ... ... ... ... (аңдар, құстар, итбалықтар және т.б.).
Уақытша ұйқыға немесе тыныштық күйге көшеді (суыр, ... аю, ... ... дене ... ... кеткен кезде ортаның
температурасына тәуелді болғаны үшін олардың  гомойтермділер деп атайды.
Су. Су ағзадағы зат алмасуда және ... ... ... дұрыс
атқаруын қамтамасыз етеді. Жасушалардағы судың құрамы шамамен 70%. Ылғал
көбінесе климаттық, құрылықтың ... ... ... байланысты болады. Кей бір жағдайда  ылғал  шектеулі  фактор
рөлін атқарады. Ылғалдың жетіспеуі өсімдіктерді өнімді төмендетіп жібереді.
Әсіресе шөл, ... ... ... ... Ал ... мен батпақты
жерлерде керісінше әсер ... ... ... экологиялық топтары төмендегідей жіктеледі.
Гидрофиттер – суды  мол қажет ететін, ... ... ... ... ... ... ... тұғиық т.б.
Ксерофиттер – шөл, шөлейт, дала ... ... ... ... ... ыстыққа және сусыздыққа төзімді болады. Мысалы:
сексеуіл, ... ... ... ... ... күйреуік т.б.
Мезофиттер – ылғалдылығы орташа, жеткілікті ... ... ашық әрі ірі ... келеді. Мысалы: қайың, алмұрт, шалғындардағы
өсімдіктер.
Суккулентті – ксерофиттерден де ылғалы тапшы ... ... ... немесе сабақтары ішінде су жинап, етжеңді болып келеді.
Мысалы: кактус, алоэ ...... ... ... өсімдіктер. Мысалы: элодея,
балдырлар т.б.
Су көптеген ағзалардың тіршілік ететін ортасы болып табылады. Су ... ... су ... және ... ету ... ... ... топтарға бөлінген:
Планктон – негізінен су ағынымен пассивті түрде орын ауыстыратын
ағзалар. ... ... (бір ... ... ... (бір жасушалы қарапайымдылар) ажыратылады.
Нектон – судың орта қабатында белсенді ... ... ... ... ... ... ... былқылдақ денелілер, тасбақалар,
киттәрізділер ...... ... және ... ... ... су ағзалары.
Оларды фитобентос (бекініп өсетін балдырлар және ... ... және ... ... ... денелілер, теңіз
жұлдыздары, т.б.) деп бөледі.
Перифитон – су өсімдіктерінің сабақтарына және жапырақтарына жабысып
тіршіліе ететіндер. 
Ылғалдың ... ... ... зор. ... ... олар әр ... ... Мысалы: түйе өркешінің майынан
метаболиттік су алады, ... ... ... ... ... транспирациясының азайтады, сексеуіл тамырларын ... ... ... ... ... мен ... арасындағы өзар
әсерлердің түрлері. Биотикалық факторлардың екі тобы белгілі: ... грек ... ... homois - ... және ... грек ... ... heteros - әр түрлі).
Гомотиптік реакциялар бір ... ... ... ... ... ішінен экологиялық маңызды түрлеріне топ ... ... ... ... ... ... ... – топ құрып тіршілік ету мен ... ... ... мінез – құлқына, физиологиясына, даму мен көбеюіне әсері. Көптеген
бунақденелілілердің (тарақандар, қанатты шегірткелер және т.б.) топта ... ... ... зат ... өсуі мен ... ... жүреді.
Көптеген жануарлардың түрлері тек үлкен ... ... ғана ... ... ... ... өмір сүруі үшін үйірде 25 дарадан кем
болмауы керек, ал солтүстік бұғыларының өнімділігі ... ... 300 ... ... кем ... ... өмір сүру ... азығын іздеуі мен
табуын, жауларынан қорғауын оңайлатады. Қасқырлар үйірі ірі жануарларға
шабуыл жасайды, ал жеке ... мұны ... ... ... ... таяз суға ... ... оңай. Бірігіп тіршілік ету кезінде өмір
сүру қабылетін артуына әкелектін ... ... ... эффект» деп атайды. Ол жеке дараның өзінің ... ... ... ... ... ... ... көрінеді. Мысалы, қой
жеке болса тамыр соғуы, тыныс алуы ... ал ... келе ... ... бұл ... ... ... Жалғыз қыстайтын жарқанаттардың зат
алмасу деңгейі, колониямен салыстырғанда жоғары болады. Бұл энергияны көп
жоғалтуға, ... ... де ... ... ... ... тыс өнімділігі іске аспайды. Көгершіндердің кейбір түрлері егер
басқа құстарды көрмесе жұмыртқа салмайды.
Топтық ... жеке ... ... түрлерде байқалмайды. Егер мұндай
жануарларды бірге тұруға ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, құлақты кірпілерді топта ұстаса жеке кірпімен
салыстырғанда 134 %-ға оттегін көп пайдаланады.
Даралар ... ... тыс ... мен популяция тығыздығының артуы
арқылы массалық эффекті қоршаған ортаны ... ... ... ... жылдамдығы жануарлардың өмір сүру жасы кері әсер етеді. Мысалы, ұндағы
ұн құртының популяциясының дамуы барысында ... ... ... ... ... ету ... ... қасиетін нашарлатады. Бұл осы
бунақденелілер популяциясындағы өнімділіктің төмендеуі мен ... ... ... ... пен массалық эффект бір ... ... ... түрі ... ... ... ... мен популяцияның
оитималды тығыздығы болады (Олли принципі).
Гомотиптік реакцияларға түрішілік бәсеке де жатады. Себебі, неғұрлым
бәсекелестердің қажеттіліктері ұқсас болса, ... ... ... ... әр ... ... даралар арасында байқалады.
Бәсекелестік. Азық, өмір сүру ортасы және басқа ... ... ... ... ... кері әсерлер. Мысалы, түраралық
бәсекелестікке сілеусін мен росомаха арасындағы азық үшін ... ... ... тікелей немесе жанама болуы мүмкін. Тікелей
бәсекелестік даралардың ... ... ... ... ... мен ... улы заттарды бөліп шығаруы ... ... ... ... ... тікелей  өзара  әсер 
болмайды.  Ол  аралық  звено түрлі  жануарлардын,  бір  ... ал ... ... фактор болуы  арқылы  жүзеге асады.
Тіршілік   процесінде   көптеген   өсімдіктер,   жануарлар   мен  
микро-организмдер   қоршаған   ортаға   газ ... ... ... ... ... ... ... бір   биологиялық  
белсенділігі   бар   ... ... ... ... ... етеді.  1937 
жылы   неміс  ботанигі X.   ... ... ... ... ... (грек тілінен   аударғанда   allelon  —   өзара,  pathos  —   әсер
ету). Аллелопатия  дегеніміз   —   зат  ... ... ... арқылы ағзалардың  өзара  әсері. Көбінесе аллелопатия бір ... ... ... ... Мысалы, бидайық пен арамшөптер мәдени
өсімдіктердің, жаңғақ пен емен ... ... ... ... ... ... тежейді.
Симбиоз (селбесу) дегеніміз — әр түрге жата ... екі ... ... ... ... ... ... мысал – шаян мен
актинияның бірігіп тіршілік етуі жатады. Актиния шаянның арқасына бекініп
оны атпа ... ... ... ал ... ... ... тамақ
қалдықтарымен қоректенеді және оны қозғалыс құралы ретінде. пайдаланады.
Жоғары ... ... ... ... ... бола ал; Олардың ас
ңорыту жолдарында талшықтылар кендейді. ... ... ... ... ... ... қоректен қабілетті. Мұны олардың
орнына талшықтылар ж ге асырады. Ал ... ... ... термиттер
пайдаланады. Термиттер осы ішек фаунасынсыз тіршілік ете алмайды. 
Өсімдіктердің арасындағы  симбиозға  жақсы  мысал – ... ... ... саңырауқұлақтар - селбесіп  тіршілік  етуі  нәтижесінде 
түзіледі. 
Әріптестік  бірігіп   тіршілік   ету.    ... ... ... ... ... ... міндетті   емес.   Әр бөлек  
тіршілік   ете   алады,   бірақ   бірігіп   тіршілік ету   ... ... ... ... ... ... бірігіп   ұя   салуы,  
тырна   мен   крачка,   олардың бірігіп  өмір сүруі жауларынан  қорғануды 
жеңілдетеді.
Комменсализм ... ... ... ...... Бір ағза ... есебінен тіршілік етеді, бірақ оған
ешқандай зиян ... ... ... ... ... ... ... - балық ірі балыққа бекініп алады да, онымен
бірге қозғалады және оның ... ... ... ... ... мекендейтін қоңыздарда (қиқоңыз, өлексе қоңызы және т.б.)
гамазды кенелердің қозғалғыш дернәсілдері кездеседі. Осындай әдіспен ... ... ... аударғанда mensa тамақ, азық). ... үшін ... ... ... ... қатынастар. Мысалы, зең
саңырауқұлақтарының бактериялармен қатынасы. Зең саңырауқұлақтары бөліп
шығарған антибиотиктер бактерияларды жояды.
Жыртқыштық. Популяциялардың  ... ... ... ... ... ... алады.  Әдетте  жемтігін жыртқьш  өлтірп, ... ... - ... ... ... тізбегі жатыр.   Жыртқыштарды   зиянды   жануарлар   деп  
бір жақты   қарастыруға   болмайды.   Себебі,   әдетте   ... ... ... ... ... ... де, аурудың   таралуының  
алдын   алып,   популяцияны сауықтырады.    ... ... ... мен     тундрада     солтүстік     бұғыларының    
интенсивті көбеюі мен тіршілік қабілеттілігін арттырады.
Паразитизм   (грек   тілінен   аударғанда   parasitus – ... ... ... ... ... денесінің ішіне не бетіне
бекініп, иесінің есебінен ... ... ... ... деп атайды. Адам тамаққа шикі немесе шала піскен етті пайдалану
нәтижесінде сиырдың ... ... ... ... ас   ... ... құрттар  ересек  таспа   құртына  айналып,  сорғыштарымен  
ішек   қабырғасына   бекінеді.   Адамның   ішектері    құртты    сумен,  
қорекпен   және   жылы    ортамен қамтамасыз  ... ... ... санын реттеудегі маңызы.  
Түраралық   қарым-қатынастар ценоздардағы    ... ... ... атқарады.   Жыртқыштар   жемтіктерін   жоя   отырып,
олардың   санына   әсер   етеді.   Паразиттердің   де осындай,    иесін   
әлсірете    отырып,    олардың    ... ... ... өліміне  де 
әкеліп  соқтыруы   мүмкін. 
Бәсекелестік   қатынастарда,   жыртқыштық   пен ... ... ... ... ... келген.   Солардың  
ішінен   А.   Лотканың   ( 1923, 1925  ж.ж.)  жұмыстары   ерекше  орын  
алады.  Ол   ... ... ... ... - ... ... ... математикалық  үлгісін  (модель)  ұсынады.
А.   Лотканың   жасаған   тұжырымы:   паразиттердің өздерінің 
иелерін   жоюы  ... ... ... ... ... санына  да  
тәуелді  болады.  Иесінің белгілі   бір   санына   сәйкес   келеді   және  
иесінің   ... ... ... байланысты  паразит
популяциясының   тығыздығы   артады.   Паразит   санының  артуы  иесінің 
санының  кемуіне  әкеледі  де,  ... ... ... ... әкеледі. Осылайша толқынды түрде иесі мен ... саны ... ... ауытқып отырады.
Мұнда динамикалық өзін - өзі реттеуші жүйе жұмыс істейді. ... арту ... соң, ... ... арту толқыны кезектесіп келіп
отырады. Паразит  - иесі жүйесінжегі популяциялардың өзара әсеріне толық
сәйкес келеді.
Өзінің зерттеулері ... В. ... үш ... тұжырымдайды:
1)      периодтық   цикл   заңы.   Екі   түрдің   санының ауытқулары    
периодты     болады.     Жыртқыш пен   ... ... ... ... ... ... ... байланысты  
болады;
2)      орташа   шамалардың   ... ... ... ... ... саны   бастапқы    санына    тәуелсіз,   
популяцияның    ... ... ... ... көбею  
интенсивтілігі    тұрақты    болғанда,    тұрақты    болып қалады;
3)      орташа   шамалардың   бұзылу   ... ... екі ... ... ... ... пропорционалды   түрде  
жойылса,   онда   жемтігінің   популяциясының   ... ... ... ... ... ... факторлардың әсер ету заңдылықтары.
Экологиялық факторлардың организмге əсер етуі мен оған ... ... ... ... ... үшін ... бұрыннан
қалыптасқан жиынтығы ғана қажет. Ал, басқа ... оның ... кері ... ... ... ... ... əсер ететін
факторлардың төменгі жəне жоғарғы шегі болады жəне бір ... ... ... Бұл заңдылықты неміс химігі Ю.Либих (1948ж) ашқан. Оны ... ... Бұл ... өмірде практикалық ... зор. ... ең ... ... факторларын біле отырып мол өнім алуға
немесе ... ... ... ... жол ... факторлармен қатар организмнің факторлар жиынтығына деген ең
жоғарғы төзімділік қасиеті ... ... ... заңы ... ... аталады. Заңның негізгі организмдердің факторларға
деген талғамының шектелуі. Кез-келген организмнің төзімділік шегі болады.
Егер ... ... ... ... ... ... жояды. Мəселен,
қатты қуаңшылық жылдары ... ... ... ... шегін білудің практикалық маңызы бар. ... ... ... ... заңының негізгі тəртіптері ескерілді.
Табиғатта организмдердің көптеген ... ... ... оның ... мөлшері мен төзімділік шегіне бағына бермейді.
Керісінше қолайсыз экологиялық орталарда ... ... ... ... бұл ... ... ... дейді.
Кейбір организмдер орта мен факторларға талғамы жоғары болады. Оларды
біз стенобионтты организмдер дейміз. Стенобионтты организмдер дің ... ... ... ... ... абиотикалық немесе биотикалық болуы
мүмкін.
Факторлардың организмдерге әсерінің біртекті болмауы биологиялық көп
түрлілігіне әсер етумен бірге олардың географиялық ... және ... ... ... да әсер ... ... ... әр
түрлі ландшафтарында микроорганизмдер, жануарлармен ... ... ... жиынтығы ортақ жағдайда тіршілік етеді.
Экологиялық факторлардың организмдерге тікелей немесе жанама әсер етуі
олардың ... бір ... ... ... формаларын
қалыптастырады. Организмдерді экологиялық тұрғыдан жіктеу негізінен толық
бір жүйеге келтірілмеген. Сондықтан, біз ... ... ... ... ... ортасын негізге аламыз.
Тіршілік формасы дегеніміз - организмдердің ... ... ... ... ... ... өсімдіктер әлемін зерттей келіп ... ... ... ... ... ... біз ботаник С.Раункиер (1905-1907) жүйесін
негізге аламыз.
• Эпифиптер –топырақта тамыры болмайтын ... ... ... ... (қыналар, мүктер).
• Фанерофиттер – жер бетінде өсетін барлық ағаштар, бұталар мен
шөптесін ... ... - ... жер ... ... ... көп жылдық
өсімдіктер. Қыста өркендері үсімейтін өсімдіктер.
• Гемикриптофиттер – жер бетіндегі өркендері қыста үсіп ... ... ... ... ... ... ... – топырақтың терең қабатында тамыр
т‰йнектері сақталып қалатын көп ... ... ... ... андыз,
т.б.).
• Терофиттер –жер асты, жер үсті мүшелері ... үсіп ... ... бір ... ... ... ... т.б,).
 

Пән: ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Негізгі абиотикалық факторлар және ағзалардың оларға бейімделуі. Биосфера ғаламдық экожүйе.Биосфераның ғаламдық экологиялық проблемалары.Экологиялық жағдайлар мен экологиялық дағдарыс16 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні11 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні. Организмдердің индикаторлық мәні9 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың экологиялық мәні13 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні7 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың-жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні9 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. негізгі абиотикалық факторлардың-жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. абиотикалық факторлардың сигналдық мәні. организмдердің индикаторлық мәні19 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер; Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні; Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні5 бет
Абиотикалық факторлар6 бет
Абиотикалық факторлардың ағзаларға әсері.4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь