«Бобровка + » ЖШС-ның қызметі барысында қалыптасатын жағдайды және шығындарын талдау

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1 Кәсіпорындағы шығындар құрылымын ұйымдастыру мен басқарудың теориялық негіздері ... ... ... .7 1.1 Шығындардың экономикалық мәні және олардың жіктелімі ... ... ... ... ... ... ...7
1.2 Кәсіпорын шығындарын басқару және талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
1.3 Шығындарды басқарудың шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23

2 «Бобровка + » ЖШС.ның қызметі барысында қалыптасатын жағдайды және шығындарын талдау ... .29
2.1 «Бобровка + » ЖШС.ның қаржылық шаруашылық қызметін талдау ... ... ... 29
2.2 Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы мен өтімділігін талдау ... ... ... ... ... 33
2.3 Шығындарды калькуляция баптары бойынша талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... .41

3 «Бобровка + » ЖШС.ның шығындарын басқару жүйесін жетілдіру ... ... ... ... 46
3.1 «Бобровка + » ЖШС.нда шығындарды есептеу әдістерін жетілдірудің негізгі бағыттары ... ... ... 46
3.2 Кәсіпорындағы шығындарды үнемдеу мумкіндіктерін анықтау және оңтайландыру ... ... ... ... ..54
3.3 Шығындарды басқарудың тиімділігін жоғарылату бойынша шаралар ... ... .55

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .57
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
......................................................5
1 Кәсіпорындағы шығындар құрылымын ұйымдастыру мен басқарудың теориялық
негіздері...................................................................
..................................7 1.1 Шығындардың экономикалық мәні және
олардың жіктелімі...........................7
1.2 ... ... ... ... ... ... ... ... + » ... ... ... қалыптасатын жағдайды және
шығындарын
талдау......................................................................
............................29
2.1 «Бобровка + » ЖШС-ның қаржылық шаруашылық ... ... ... ... ... мен ... ... калькуляция баптары бойынша
талдау.....................................41
3 «Бобровка + » ... ... ... ... ... + » ЖШС-нда шығындарды есептеу әдістерін жетілдірудің негізгі
бағыттары...................................................................
....................................46
3.2 Кәсіпорындағы шығындарды үнемдеу мумкіндіктерін анықтау және
оңтайландыру................................................................
.............................................54
3.3 Шығындарды ... ... ... ... ... ... экономикасының нарықтық қатынастарға өтуімен бірге
кәсіпорындардың ... ... ... ... ... олардың экономикалық
және заңгерлік ... ... ... ... ... тұрақтылығының мәні, сонымен қатар олардың бәсекеге
қабілеттілігі жылдам артады. Шарушылықты тиімді ... білу ... ... алға шығу ... болып табылады.
Қатаң бәсекелестік жағдайы ... ... ... ... ... мен мониторинг жүргізудің жетілдіру жолдарын
іздеуге үлкен ... ... ... ... ... басқару
процесін ұйымдастыру шығындардың жалпы деңгейін ... ... ... ... ... ... ... тиімді басқару арқылы кәсіпорында үлкен нәтижеге қол
жеткізу, пайданы максималдау және ... ... ... ... ... ... ... пайда болып табылады, ол оның
келешекте дамуының ... және ... көзі ... ... ... немесе шығарылатын өнімге бағаны өсіру арқылы пайданы арттыруға
болады, бірақ бұл әрдайым ... еме және ... сай ... ... ... ... арттырудың негізгі шарты өнім өткізілімі мен
өндіріс шығындарын төмендету, сөның ішінде ... ... ... ... ... табылады, осыған орай шығындарды ... ... ... үшін ... ... ... ... кәсіпорындарда да шығындарды рационалды ... ... үшін ... ... ол ... ... экономикалық
тиімділігінің өсуіне, бәсекеге қабілеттілік деңгейін арттыруға ... ... Өнім ... ... ... ... ... төмен және икемді баға орнауға көмектеседі, ол
бәсекелестер алдында маңызды артықшылық береді. Сол ... ... ... экономикалық нәтижеге қол жеткізу үшін шығындарды талдау мен оларды
тиімді басқарудың маңызы зор.
Соңғы ... ... ... ... ... ... қатар, несиені тұтыну үшін пайыздық ставкалардың, жарнамаға ... ... ... ... ... өсуі ... Нарықтық қатынастардың қалыптастыру халықаралық тәжірибе мен
нарықтық ... ... өту ... ... ... ... басқару тәжірибесін жетілдіруді талап етеді. Бұл кәсіпорынға
бәсекелестік жағдайында өмір сүруіне, пайданы максималдау мен ... ... ... ... қамтамасыз етуге
көмектеседі.
Шығындарды басқарудың мақсаты - ылғи да ... ... ... және сонымен бір мезгілде кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын
ұстап тұру. Шығындарды басқару кез-келген басқару процесіне сай кезеңдерді
өзіне ... ... ... ... біріншіден, оның мәнін сипаттайтын
анықтама беру қажет, екіншіден, оларды нақты ... ... ... ол ... ... объектісі бойынша шығын деңгейін белгілеуге
көмектеседі және де ... ... ... ... ... жоспарлау, есептеу, бақылау, талдау жүргізу қажет.
Дипломдық жұмыстың мақсаты - шығындарды басқару жүйесінде ... және ... ... ... ... ... ... тигізетін шараларды өңдеу, пайданы максималдау арқылы кәсіпорынның
бәсекеге қабілеттілігін арттыру.
Осы мақсатқа сәйкес келесідей міндеттер қойылды:
... ... үшін ... ... ... ашу және
олардың жіктелімін көрсету;
– кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын ... ... ... ... ... талдау;
– талданатын ұйым бойынша жиналған мәліметтер ... ... ... ... ... ... басқарудың қазіргі таңдағы әдістерін анықтау;
– кәсіпорында шығындарды басқарудың ... ... ... жұмыстың зерттеу объектісі - «Бобровка + » ЖШС-ның қаржылық-
шаруашылық қызметі.
Дипломдық жұмыс барысында осы ... ... ... және
отандық ғалым-экономистердің еңбектері қолданылған, соның ішінде Маркс К,
Горбашко Е. А., ... С. А., ... Ч. Т., ... Дж., ... Р., ... ... Т., Шима Дж. К., ... Дж., Карпов Т.П., Кондратов И.Г.,
Николаев С.А., ... В., ... В.И., ... А.Ф., ... Н.Г., ... Д., Бурцев В. В., Дронов Р. И., Николаев С. А., ... Т.П., ... ... ның ... қоса, отандық Дәуренбекова Ә. Н-ның еңбегін атап өтуге
болады.
Диплом жұмысының ... үш ... ... ... жалпы шығындардың экономикалық мәні және олардың
жіктелімі, шығындарды алғаш зерттеген ғалымдар, ... ... ... және ... ... ... ... бөлімде шаруашылық субъектісінің қызметі барысында
қалыптасатын ... және ... ... ... ... мен өтімділігін талдау, шығындарды калькуляция баптары бойынша
талдау толық қарастырылған.
Үшінші бөлімде қазіргі таңда кәсіпорын ... ... ... ... ... ... жетілдірудің негізгі бағыттары,
шығындарды басқарудың тиімділігін жоғарылату бойынша шаралар қарастырылған.
Диплом жұмысының құрылымы. Дипломдық жұмыс үш ... ... және ... ... ... ... ... ұйымдастыру мен басқарудың
теориялық негіздері
1.1 Шығындардың экономикалық мәні және олардың жіктелімі
Шығындар өндіріске және өнімді ... ... ... бір
кезеңдегі қорлардың ақшалай көлемін көрсетеді. Сонымен ... ... ... ... ... жеке ... және
басқа да шаруашылық етуші субъектілердің ақша түрінде берілген шығындарын,
айналымын және ... ... ... өндірісте жұмсалатын ресурстар (табиғи, еңбек,
құрал-жабдықтар, техника, ақпараттық және т.б.) жиынтығынан тұрады.
Өндіріс шығындары өндіріске қажетті факторлардың төлемін ... ... ... ... ... дайындалған өнімді сатудан түскен
пайда ... ... ... мен ... ... әкелуіне жеткіліктілігін
қамтамасыз етуі қажет. Пайда кәсіпкерлік қызметтің дамуының ... ... ... ... ... қол жеткізу жұмсалған шығындар
көлеміне тәуелді болады. Сол ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Кәсіпкердің шығындар мен пайдаға деген өз көзқарасы болады. Белгілі ... ... ... ... ... ... ... етуі қажет. Айтарлықтай тиімді өндірісті қамтамасыз ету ... ... аз ... ... ... ... ... зерттеген, соның ішінде
К. Маркс. К. Маркстың ... ... ... Ол жалдамалы ... ... жан ... ... ... шығындардың мәнін зерттеудің көмегімен келесі проблеманы
көрсетті - капиталдың орташа пайда ... ... ... ... ... өндіріс шығындарын кәсіпкер тұрғысынан
қарастырады. Кәсіпорынның оңтайлы стратегиясын негіздейтін ... ... ... кез ... факторын сатып алуға жұмсалған әрбір
доллардың ... таза ... алу ... негізделген мақсатқа қол
жеткізіледі. Осылайша, қазіргі таңдағы экономистер дәл Маркстің нәтижесіне
қол жеткізді - пайданың орташа ... ... ... ... ... үшін қажетті шығындарды көрсетеді.
Бұндай шығындарға материалды өтеуге ... ... ... ... ... ... амортизацияға, өндірісті басқаруға
кеткен шығындар ... ... сату ... оның құны ақшаға (ақшалай
табысқа) айналады. Ақшалай табыстың бір ... ... ... ... ... ал қалған бөлігі пайда болып табылады.
Осылайша, өндіріс ... - ... ... ... ... кеткен
шығындары болып табылады.
Маркс бойынша айналым шығындары тауарды ұйымдастырумен байланысты, ол
таза және қосымша болып бөлінеді. Айналымның таза ... ... ... ... ... ... ... қосады, атап айтқанда
сауда өткізу персоналының еңбек ... ... ... ... ... ... зерттеу, кеңес беру
және т.б.
Аталған шығындар тауар құнын жоғарылатпайды, ұйымдастырудан келген
пайдадан орнын толтырады. Қосымша шығындарға ... ... ... ... ... шығындар жатады. Бұл шығындар айналым
сферасында тауар өндіру ... ... ... ... ... ... ... кіреді және ұйымдастырудан түскен пайданын
есебінен орнын толтырады.
Экономикалық ғылым және тәжірибе ... ... ... бір ... ... Қазіргі таңда шығындарды зерттеудің келесі
қадамдарын атап көрсетуге болады. Шығындарды еңбек құны ... ... ... ... ... және ... ... шығындары бұл дегеніміз тек қана еңбек болып
табылады.
Тәжірибеде ... ... ... шектеулі ресурстардың қолданылуы
ескеріледі:
– капитал ... ... және ... ... ... ... ... тұрғысынан шығынның мәні дегеніміз бұл энергияны
жұмсау, яғни адамның физикалық және ... ... ... ... ... ... құны ... тұрғысынан анықтау толық және
терең болып табылмайды, оның артықшылығы бар деп айту қиын, ал шығындарды
логистикалық тұрғыдан
философиялық-теориялық ... ... ... Сол ... біз
шығындар анықтамасын жалпы қалыптасқан тәжірибелік тұрғыдан қарастырамыз.
Кәсіпорынның шығындары туралы түсінік үш маңызды ... ... ... ... бір кезеңде өнімді өндіру кезінде қанша
және қандай қорлар ... ... ... ... ... ... қолданылған қорлар көлемі ақшалай және натуралды бірліктермен
көрсетіледі, бірақ экономикалық есептеулерде ... ... ... ... ... ... ... бір мақсаттарға сай
жүргізіледі, яғни ... ... ... ... өнімді өндірудің негізгі функциялары және оның ... ... ... ... бөлімшелері арқылы
есептейді.
Кәсіпорынның өндірістік шешімдері нарық жағдайлары мен шығындар
арқылы ... Өнім ... ... ... ... ... және оның ... байланысты. Өндірістің
шығындары бухгалтерлік және ... ... ... ... ... бұл өнімнің өзіндік құнының құрамына кіретін
нақты ... ... ... ... ... амортизация,
салықтар және т.б. Экономикалық шығындарға барлық ... ... ... кәсіпорынның өз меншігіндегі
сатып алынбайтын өндіріс факторларын ... ... ... екі ... ... тәуелді болады:
– өнім бағасы;
– өнім өндірісіне жұмсалатын шығындар.
Нарықтағы өнім ... ... мен ... өзара байланысының
нәтижесі болып ... ... баға ... ... ... ... ... өндіруші немесе тұтынушы қалауына
сәйкес жоғары ... ... ... ол ... ... ... ... шығындар - өндіріс шығындарына қарағанда басқаша түрде
болады. Олар тұтынылатын ... ... ... ... ... деңгейіне, өндірістің ұйымдастырылуына және ... ... өсуі ... төмендеуі мүмкін.
Сәйкесінше, өндіруші шығындарды ... ... ... ол оны ... ... ... қабілетімен жүзеге асыра
алады.
Жалпы түрде өндіріс ... және ... ... жұмыстың,
қызметтің өзіндік құны) өнім өндірісі ... ... ... ... ресурстар, шикізат, материал, жанармай, энергия, негізгі
қор, еңбек ресурстары және ... да өнім ... және ... ... ... ... ... шығындарына және өнім өткізуге төмендегілерге байланысты
шығындар қосылады:
– ұдайы өнім ... ... ... ... ... ... шикізаттарды қолдану;
– өндірісті дайындау және үйрену;
– өндірісті ұйымдастыру мен ... ... ... өнім сапасын жақсарту, оның сапалығын ... ... және ... да ... ... арттыру
(капиталды емес сипаттағы шығындар);
– рационалдау және ... ... ... ... мен ... ... және тексеру,
авторлық сыйақы төлеу және т.б;
– өндірістік ... ... ... ... ... материал, жанармай, энергия, құрал-
саймандар және басқа да еңбек құралдары және ... ету, ... ... ... ... жағдайда ұстау,
санитарлы-гигиеналық талаптарға сәйкес ... ... ... еңбек жағдайын және техника қауісіздігін
қамтамасыз ету;
... ... ... ... ... ... және оның құрылымдық
бөлімшелерін,
іс-сапарларын ... ... ... ... және ... қызметтерге төлемдер, кәсіпорынның,
фирманың коммерциялық қызметімен байланысты өкілеттілік
шығындар және ... ... ... және ... дайындау;
– мемлекеттік және мемлекеттік емес әлеуметтік сақтандыруға
аударымдар.
Кәсіпорын ... ... ... және ... ... (жұмыс және қызмет көрсету) кәсіпорынның негізгі құралдары
және ... да ... ... байланысты емес операциялардан
түсім, осы ... ... ... ... ... қаржылық
нәтижесінен құралады.
Материалдық құндылықтар өндірісі, тауар саудасы, ... ... ... ... ... ақшалай ресурс шығындарын ... Бұл ... ... ... ... ... және
көлемде өзіндік құнға негізделеді.
Аталған шығындар, өнім және ... ... ... ... ... оларды өткізу бағасында өткеріледі.
Осылайша, өзіндік құн - кәсіпорында ... ... ... өнім
мен қызмет көрсетулерге кеткен шығындардың ақшалай түрдегі ... ... құн - өнім ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнына барлық жұмсалған шығындар: шикізат,
материал, ... ... ... ... ... т.б. ... құн сол кәсіпорын шығынының жиынтық көрсеткіші, ол әрбір
өнімге ... ... ... ... өнім көлеміне бөлу ... ... ... ... ... бірі болып
өнімнің өзіндік құны саналады, ол өндірістегі өнім ... ... ... ... ... және ... ... анықтайды.
Өзіндік құнның экономикалық міндеті - жұмсалған шығындардың орнын
толтыру және соның ... ... ... ... қайта
өндіру: өндірістік қорлар және жұмыс күші.
Осы жерде кәсіпорынның ... ... ... элементі болып
амортизация, яғни шығындалған материалдық ... ... ... - ... ... ... табылады. Сонымен қатар кәсіпорында
басқа да шығындарды жүзеге асырады: өз ... ... банк ... ... ... әлеуметтік
объектілерді ұстайды, бюджеттік емес ... ... ... ... ... кәсіпорынның қосымша шығыстарын құрайды.
Өнекәсіптің ... ... ... бұл ... орнын
толтыру көздері өзгеріп отырады. Олар өнімнің ... ... ... кәсіпорын қолында қалатын табыс есебінен іске асырылады ... ... ... ... Осылайша, өнімнің өзіндік құнына
қосылатын шығындар ... ... ... отырады. Бұл ... ... - ... кезеңдегі орныққан өндірістік қатынастардың
дамуын қамтамасыз ету, оларды ... ... ... ... ... құны ... ... жиынтығы пайда көлемін анықтайды, олардың көбейуі екі
түрлі факторға ... ... Олар ... өсуі және ... ... ... Соңғысы тиімдірек болып табылады.
Өнімнің өзіндік құны - синтетикалық, кәсіпорын ... ... ... және ... ... жалпылама көрсеткіш болып
табылады. Ол ... ... ... сапалы
көрсеткіші. Оның ... мен ... ... ... ... ... пен еңбекақының ұйымдастырылуы, техника мен технология
деңгейін анықтауға болады. Өзіндік құнның мағынасы сонымен ... ... ... де ... ... ... өндірістің қоғамдық шығындарының 5/4 ... ... да ... ... құны ... құралдарының жұмсалуы қамтамасыз етіледі;
– өзіндік құн көтерме бағаны қалыптастыру ... ... оның ... бағақалыптастыру мүмкін болмайды;
– өзіндік құн ... ... жеке ... яғни ... ... ... ... құнын құрайтын шығындар екі түрлі ... ... ... шығындардың алғашқы элементтері бойынша;
– пайда болу және ... ... ... экономикалық элементтері бойынша жіктеу өндіріс шығындары
сметасын дайындағанда қолданылады. Бұл жіктеу негізі шығындардың ... ... ... ... ... шығындарда
біріктіріледі, олар жиынтық өнімнің ... ... ... ... ... ... элементтері ерекшеленеді:
– еңбекке төлем шығындары;
– әлеуметтік сақтандыруларға аударымдар;
– мемлекеттік қорларға жұмысбастылықтың қатысуымен аударымдар;
– амортизация;
... ... ... ... тобы ... және тірі ... ... бекітуге, өнім өндірісіне барлық шығындар бағасын анықтауға
мүмкіндік береді. Шығындардың бұл тобы ... ... ... шығындар сомасын анықтауға пайдалынылады, ол өз кезегінде таза
өнімді есептеуді қажет етеді.
Шығындарды калькуляциялық ... ... ... оларды өз алдына
өндірістік бағдары бойынша топтау, яғни өндіріс процесінде ... ... және ... ... ... калькуляциялық баптар бойынша жіктеудің негізі ол тікелей
шығындарды өз алдына тәуелсіз бірыңғай экономикалық элементтері
шығындар бабы түрінде ... ал ... ... ... шығындар
бабында көрсетілген:
– шикізат және материалдар;
– жартылай фабрикаттар және ... ... ... ... ... ... және ... еңбекақы;
– технологиялық мақсаттағы жанармай және энергия;
– әлуметтік сақтандыруларға аударым;
– цехтық шығындар;
... ... ... ... шығындар;
– жалпы өндірістік шығындар.
Шығындарды калькуляциялық жіктеу мағынасы - оның негізінде әртүрлі
өнім ... ... ... ... ... ... өндірістің әр түрлі учаскелерінде өзіндік құнды төмендету резервтерін
іздестіруге ... ... ... - ... ... ... шығындардың түр-түрі бойынша есептеу. Шығынның түр-түрі бойынша
өндірілген өнімнің бір ... ... ... жұмыстың әр түрлі
көлеміне жұмсалған қаржының ... ... ... ... ... байланысты ол әртүрлі
критерилер бойынша ... ... ... Өйткені осы жіктеулердің
кейбіреулері кәсіпкерге өзіндік құнды жақсы игеруге мүмкіндік береді.
Қарастырылатын құбылыстар мен объектілерді зерттеу, тану әдісінің ... ... ... яғни ... ... ... жағдайлары мен
олардың арасындағы заңды байланыс негізінде бөлімдерге ... ... ... ... ... тану ... де ... есептеу жүйесін тиімді ұйымдастыру үшін анықталған
белгілері ... ... ... ... ... ... Бұл шығындарды тек жақсы есептеп және жоспарлап қана қоймай, сонымен
қатар, оларды нақтырақ талдауға ... Ол ... ... анықталған қатынасты шығарады және олардың өндірістік өзіндік
құны мен рентабельділік көлеміне әсер ету ... ... ... ... жіктемесінің мақсаты басшыларға ... ... ... ... Сол себепті шығындар жіктемесі
процесінің мәні - бұл шығындардың басшылар әсер ете ... ... ... ... ... ... ... өзінің функциялары арқылы
жетуге бағытталған. Әр бір функцияның өз бағыты, мақсаты, міндеті, ... ... қол ... ... ... ... экономикада шығындар нақты (бухгалтерлік), нақты емес
(имплицивті) және ... ... ... ... ... бөлу ... шешімдерін қабылдауда өте маңызды орын алады.
Басқару үрдісінде шығындарды басқару функциялары бойынша бөлу 1-ші ... ... ... функциялары бойынша жіктемесі
|№ |Жіктемелік |Басқару функцияларына байланысты ... ... |
| ... ... |
|1 ... |- ... және ... |
| ... |- ... ... ... |
| ... үрдісі |- тиімді және тиімсіз. |
| ... | |
|2 ... ... ... мерзімдік және ұзақ мерзімдік |
|3 ... ... ... және ... |
|4 ... ... ... нормалар мен нормативтер және олардан |
| | ... |
|5 ... ... болу орны мен ... ... |
| | ... ... мен ... ... |
| | ... |
|6 ... ... |бір ... және ... |
| | ... баптары мен экономикалық элементтері |
| | ... |
| | ... және ... |
| | ... және ... |
| | ... және ... |
| | ... және бір ... |
|7 ... ... ... және ... |
|8 ... үрдісі |реттелетін және реттелмейтін |
|9 ... ... ... ... және қызықтырушы ... ... ... ... ... ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... және ... |
| | ... және жеке ... ... - кәсіпорынның пайдаланған ресурстары үшін төлейтін
төлемдері жатады. Оларға шикізат, ... ... ... ... амортизация, көлік, сақтандыру және басқа өнім
өндіру мен сату үшін жұмсалған шығындар жатады. Өнім ... ... ... ... ... өнімнің толық өзіндік құнын ... ... ... ... ... құны ... ... өндіруге кеткен
шығындар динамикасы мен деңгейін анықтайтын негізгі ... ... ... оперативті құжаттарда, ... ... ... ... деп те ... ... ... түрлері шығындарды жоспарлауда,
болжауда қолданылады. Шығындар ең үздік баламалы түрде ... ... ... ... ... деп ... шығындар балама нұсқалары бар болған кезде пайда болады.
Оларды есептеу оңайға соқпайды, сондықтан экономикалық ... ... ... алынады. Ондай шығындар өзінің құрамына сыртқы шығындар
(жабдықтаушыларға ... ... ... үшін ... ... ... ... шығындарды (фирмаға қарасты ресурстарды пайдалану шығындары) қамтиды.
Фирмаға қатысты мұндай ішкі ... ... ... ең ... ... ... ... шығындарына тең болады. Мұндай шығындар нақты емес немесе
имплицитті ... деп те ... ... ... ... ... ... кезінде пайда болатындығын атап өткен жөн. Егер де
ресурстар шектеулі болмаса, жіктелген шығындар нөлге тең ... ... ... ... ... деп те аталады.
Қайтарылмайтын шығындар деп қандай жағдай болмасын қайтарылмайтын, бір
рет қана жұмсалатын шығындарды айтады.
Сондықтан олар кәсіпорынның ағымдығы операцияларымен ... ... ... шығындарға жанама шығындарды жатқызуға болады.
Шығындардың мұндай түрлері экономикалық тұрғыдағы басқару ... ... ... ... ... экономистер мен
бухгалтерлердің атқаратын функциялары арасындағы айырмашылық анықталады.
Экономистер ресурстарды жұмсаудың бірнеше баламалы жолдарын іздестіру ... ... ... бұл ... ... ... ... содан кейін экономикалық
табыс табу жолдарын қарастырады.
Экономикалық пайда дегеніміз түсім мен барлық жіктелген шығындардың
арасындағы ... ... ... нақты жұмсалған шығындарды
есептеумен қатар, нақты (бухгалтерлік)
шығындарды және бухгалтерлік табыс көлемін бағалайды. Бухгалтерлік табысқа
түсім мен ... ... ... ... ... ... қызметі бухгалтерлік шығындар мен бухгалтерлік
табысты есептеу және бағалаумен тікелей байланысты болса, ал экономикалық
табыс бизнес-жоспар, инвестициялық ... ... ... ... ... мерзіміне және де өнім көлемінің өзгеру және өзгермеуіне
байланысты шығындар тұрақты және ... ... ... ... өнім ... ... ... қарамастан тұрақты
болып қала беретін қысқа мерзімде ... ... ... ... ... ... ... үй-ғимараттың жал ақысы,
құрал-жабдықтың амортизациясы сияқты шығын түрлері жатады.
Өндіріс ... ... бір ... ... ... ... ... кәсіпорын үшін тұрақты шығындарды есептеу қажеттілігі пайда
болады.
Өз кезегінде тұрақты шығындар ... және ... ... ... ... ... Қалдық шығындарға өнім өндіру мен сату ... ... да, ... әрі ... орын ... ... шығындардың бір
бөлігін атайды. Старттық шығындарға өнім өндіру мен сатуда ... ... ... ... бөлігі саналады.
Айнымалы (өзгермелі) шығындарға қысқа мерзімде өнім өндіру көлемінің
артуы ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Мысалы, оларға шикізат пен материалдар, энергия, негізгі және қосымша
жұмысшылардың еңбекақысы ... ... ... ... ... ... байланысты кейбір кезде шығындар әрі тұрақты, әрі өзгермелі болып
келуі де мүмкін.
Тұрақты және өзгермелі шығындардың жиынтығы ... ... ... жағдайда шығындар аралас шығындар болып келеді.
Олардың құрамында ... және ... ... ... орын ... ... тікелей шығындар өзгермелі шығындар болуы мүмкін, ал жалпы
өндірістік, жалпы шаруашылық және ... ... ... және ... шығындардың құрамдас бөліктері болады. Мысалы,
телефонға төлейтін айлық төлемде абоненттік төлем ... ... ... ... ... ... және ... телефон сөйлесулерінің
саны мен ... ... ... ... ... ... ... есептеуде тұрақты және өзгермелі шығындардың ... ... ... қажет болады.
Қабылданатын басқару шешімдерінің ерекшелігіне байланысты шығындар
релевантты және релевантты емес болып ... ... ... ... ... маңызды рөл атқаратын
шығындар кіреді. Жеке алғанда, өткен мерзім ... ... ... ... ... әсер ету мүмкін емес. Сонымен қатар, ... ... ... пайда) басқару шешімдерін қабылдау ... ... ... ... ... ерекше әсер етуіне
байланысты шығындар тиімді және тиімсіз болып бөлінеді.
Тиімді ... ... ... ... жатқызуға болады,
басқаша айтқанда шығындарды жұмсау нәтижесінде жоғары табыстылыққа қол
жеткізілсе, ... ... ... де ... ... ... шығындар өнімсіз шығындар сипатына ие болады, оларды ... ... ... ... өнім ... ... тиімсіз шығындарға өндірістегі жоғатулар жатады.
Оларға ... ... ... мен ... ... мен бұзылуынан болған
жоғалтуларды жатқызуға болады. Тиімсіз шығындарды бөліп ... ... ... жоғалтуларды болдырмау үшін қажет болады.
Қабылданған басқару шешімдері жоспарлау үрдісімен тікелей байланысты
болуы тиіс. Өндірістік және ... ... ... ... шығындар жоспарлау үрдісімен тікелей байланысты болады.
Жоспарланатын шығындарға кәсіпорынның шаруашылық ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның тиімділігі
жоғары шығындары жатады. Олар ... ... ... ... сәйкес есептеліп, өнімнің жоспарлы ... ... ... ... шығындарға тиімсіз шығындардың түрлері жатады. ... ... ... ... ... болады немесе олардың
болмауы да мүмкін. Мұндай шығындар ... ... ... ... сметасына кірмейді. Олар тек тауарлық ... ... ... ... және ... есептің сәйкес есепшоттарында
бейнеленеді. ... ... мен ... ... ... ... тоқтаулардан болған жоғалтулар кіреді. Оларды жеке есептеу алдын-
алу шараларын жүргізу үшін қажет болады.
Шығындарды басқаруда кәсіпорында қолданылатын ... ... және ... ... ... топтау басты мәнге ие болады.
Осы мәнге байланысты өнімнің өзіндік құнына кіретін ... ... ... ... ... ... ағымдық жылдың басында бекітілген
шығындар топталады. Нормативтік есептің ... ... ... ... шығындарының деңгейін ағымдық оперативтік деп бөлудің басты құралы
болып табылады.
Жоғарыда келтірілген жіктемеде ... ... ... ... байланысты шығындары топтастырылған. Осы белгі бойынша шығындар
жабдықтау-дайындау технологиялық, ... және ... ... ... ... ... есепті ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Соның әсеріне шығындар ... ... ... және ... содан кейін калькуляция объектісі бойынша жинақталады.
Шығындардың функционалдық ... ішкі ... ... ... ... ... арасындағы өзара байланыс пен өзара тәуекелділікті
күшейтуге және жұмсалған шығындар жөнінде ... ... және ... ... етеді. Бұл менеджерлерге өнім өткізу жолдары, бағасы,
құрамы және түрлері ... ... ... ... және ... қызметінің тиімділігін арттыруға ықпалын тигізеді.
Шығындардың экономикалық мәні және олардың жіктелімі қарастырылды,
енді келесі бөлімшеде ... ... мен ... қарстырамыз.
1.2 Кәсіпорын шығындарын басқару және талдау
Қазіргі танда шығындарды ... өз ... ... ... ... оның ... мен тактикасын басқарудың негізгі
ақпараттық фундаменті ... ... ... Осы ... негізгі бағыты -
бұл жедел және болжалды басқарушылық шешім қабылдау үшін ... Егер ... ... ... шығындарды басқарудың мәні,
мақсаты, міндеттері туралы пікірлерін жалпылап алатын болсақ, онда оларды
төмендегідей ... ... ... - бұл кәсіпорынның ресурстарын тиімді қолдану,
өндіріс процесінің барлық кезеңдерінде ... ... және ... ... максимизациялау. Ол тек қана ... ... ... ... ... ... ... басқару арқылы кәсіпорын жоғары ... ... ... ... ... болып кәсіпорын шығындарының ... ... ... ... ... болып ұйымның өзіндік
шығындары, олардың құрылу және азаю ... ... Ал ... ... ... өндіріс бөлімшелері, басшылар және ұйым мамандары, яғни
басқару жүйесі табылады.
Қазіргі таңдағы шарттарға байланысты ... ... ... ... ... - ең ... тәсілмен баға анықтауында, сатып алушы
сол ... ... бір ... түрі мен ... үшін ... ... ... максималдау арқылы қаржылық нәтижеге қол жеткізу.
Сонымен қатар, пайда ... ... ... ... ... ... - өндіріс көлемі - пайда.
Шығындарды басқарудың маңызды міндеттері:
– кәсіпорын ... ... ... шығындарды басқарудың негізгі функциялары арқылы анықтау;
– шығындарды жекелеген құрылымдық бөлімшелері бойынша есептеу;
– өнімнің (жұмыс, қызмет) бір ... ... ... ... -
өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау;
– шаруашылық шешімдер қабылдау барысында шығындарды бағалауға
көмектесетін ақпараттық ... ... ... және ... ... техникалық тәсілдері
мен құралын анықтау;
– кәсіпорынның барлық өндірістік бөлімшелерінде және өндіріс
процесінің барлық кезеңдерінде ... ... ... ... ... ... ... өндіріс процесін, ассортименттік және баға ... ... ... ... өнім ... өндіріс көлемін болжауды жетілдіру бойынша басқарушылық
шешімдерін қабылдау мақсатында шығындарды ... ... ... ... ... міндеттерінің барлығы кешенді
шешілуі қажет, тек осындай қадам кәсіпорын ... ... ... ... ... және ... ... басқарудың функциялары:
– өндіріс шығындарын болжау, жоспарлау, нормалау және есептеу,
өзіндік құнды калькуляциялау, инвестициялық қызмет пен капитал
салымдарына деген ... ... ... шығындарды
жоспарлау және есептеу;
– шығындарды әр түрлі бағыттары, сегменттері, өнімдері мен
бөлімшелері бойынша, ... ... ... ... ... ... бойынша бақылау және талдау;
– белгілі бір шаруашылық қызметті басқаруда ... ... ... мен ... ... үшін ішкі ... ... ақпаратты қалыптастыру;
– кәсіпорынның өндіріс процесінің барлық кезеңдері мен ... ... ... азайту резервтерін
анықтау.
Шығындарды басқарудың ... ... ... және жоспарлау,
есептеу, бақылау (маниторинг), реттеу және координациялау, сонымен қатар,
талдау болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... элементтерден тұратын бірлескен бөлік
ретінде қарастырамыз. Жекелеген элементтерден тұратын бірлескен ... ... ... ... 1- ші ... ... болады.
Сурет 1. Шығындарды басқару жүйесі
Егер шығындарды басқарудағы институционалды аспектілер жайында айтар
болсақ, онда ... ... ... ... ... ... ... құрылымының әрбір деңгейінде ... ... ... құру ... пе немесе шығындарды ... осы ... ... ... менеджерлерге қосымша өкілеттілік
беру қажет пе. Шаруашылық жүргізу субъектінің ... ... ... 2-
ші суреттен көруге болады.
Сурет 3. Шаруашылық жүргізу субъектінің шығындарды басқару процесі
Шығындарды бақару ... ... ... ... ... объектілері (бұл шығындардың деңгейі, құрамы мен құрылымы) мен
шығындарды басқару ... ... ... ... ... анықтау үшін қажетті шараларды жүзеге асыру) табылады.
Шығындарды басқару жүйесін ... ... ... ... мен оны ... құрылымдық және
процестік тәсілдерді аралас қолдануды талап етеді. Процестік тәсілдің мәні
кәсіпорынның ... ... ... екі ... ... ... ... және қосымша бизнес-процестер.
Негізгі бизнес-процестер өнімді немесе қызметті ұсынумен, оны сатумен
және тұтынушыға жеткізумен байланысты. Олар өзіне келесі
бизнес-функцияларды қосады: шикізат пен ... да ... ... ... ету, өнімнің әр түрін ... ... ... ... ... және ... ... қызмет көрсету.
Шығындарды талдау - бақылау функциясының маңызды элементі бола отырып,
негізді жоспарлануы үшін ақпараттарды дайындайды.
Шығындарды басқару ... ... ... ... аяқтайды және
онымен бір мезгілде оның басы болып табылады. Шығындар жалпы кәсіпорын
бойынша және де, ... ... ... ... шығындардың
экономикалық элементі мен калькуляция баптары, қызмет түрлері, өнім (жұмыс,
қызмет) бірліктері, өндіріс процесі кезеңдері мен ... ... ... ... ... ... ... өндірістік, қызмет көрсетуші және ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылуын талдау жалпы ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпорында шығындарды талдаудың
мазмұны 4-ші суретте көрсетілген.
Сурет 3. Кәсіпорында шығындарды талдау схемасы
Кәсіпорынның негізгі ... түрі ... ... ... өзіне
негізгі жұмыстарды орындауды қосады:
1) өндіріске деген шығындардың жалпы ... мен ... ... ... ... ... ... өндіріске деген
шығындарды зерттеу және экономикалық элементтер шегінде негізгі қызмет түрі
бойынша ... ... ... ... ... есепті кезеңнің экономикалық элементтері ... ... үлес ... ... ... ... көрсеткіштерімен,
сонымен қатар жоспарлы мәліметтерімен салыстыру арқылы ... ... ... ... ... анықтауға және
өнімнің материал сыйымдылығының, қор ... ... және ... ... ... ... көмектеседі.
Жекелеп қарастыратын өнім (жұмыс, қызмет) өтімі мен өндіріске кеткен
шығынның жалпы сомасындағы материалдық шығын үлесінің өзгеруін
талдау кезінде жекелеген ... ... ... шығындарын ұлғайтуды және олардың өсу себептерін ... ... ... ... ... ... салыстырмалы ұлғайту кезінде
материалдық шығындардың үлес ... ... өнім ... ... ... жалпы сомасындағы амортизация үлесінің өзгерісі өндірістің
қор сыйымдылығының ... мен ... ... қорымен қамтамасыз
етілгенін, сонымен қатар аморизацияны есептеудің жаңа ... ... ... ... ... ... ... негізгі қорлар мен
олардың тасымалдануының массалық ... ... ал осы ... артуы өндіріске жаңа техниканы енгізумен және жеделдетілген
амортизациямен байланысты болуы мүмкін.
Экономикалық ... ... ... ... ... талдау
шығындар сомасының элементтері мен олардың құрылымы бойынша өзгеруінің
нақты себептерін ашу ... ... ... ... ... ... ... қызмет)
өзіндік құнын талдау. Оның талдау ... ... ... ... бөлімшелердің ) дайын өнімнің ... құны мен ... ... қызмет) табылады. Ол алдыңғы кезеңмен немесе жоспармен
салыстырғанда қандай баптар бойынша ... қол ... ... ... ... ... ... анықтауға көмектеседі.
Басты назар ең көп өзгерістер мен шығын шыққан бапқа аударылады.
Тура калькуляциялық баптар бойынша шығындардың өзгеру ... өнім ... ... ... ... ... ... және оның құрамын
өзгерту болып табылады. Тура материал шығындарының өзгеру себептері болып
шығындар нормасының өзгеруімен материалға, ... ... ... бағалар (тариф) мен ұйымдардың өндірістік
мінездегі ... ... ... ... жұмыскерлердің еңбек ақысы» бабы бойынша
шығындардың өзгеру себептері ... ... ... өзгерісі болып
табылады. Негізгі өндірістік жұмыскерлердің еңбек ... ... ... мен тура материалдық шығындардың өзгерісіне өзара әрекет ... ... өнім ... мен жеке түрлердің өзіндік құнын талдау
кезінде анықталады.
Жанама шығындардың ... ... және ... ... өзгерісін
талдау кезінде олардың есепті жыл ... ... ... ... ... ... ... кезде олардың себептері
талданып, сонымен қатар осы ... ... ... мен ... кеткен
шығындар теңестіріледі. Басқа да өндірістік шығындарды
талдау олардың құрамының түрлері мен ... ... ... ... ... ... ... отырып анықталады.
Кәсіпорынның негізгі қызмет түрі бойынша шығындарына талдау жүргізу
кезінде есепті кезеңнің ... ... ... өткен кезеңмен немесе
белгіленген жоспармен салыстыру арқылы құралы мен құрылымы
бойынша ... ... ... мен ... анықтау, шығынның өсуі
немесе азаюын шарттастыратын факторларды белгілеу, оларды азайтудың мүмкін
болатын ... ... ... басқару жүйесінде өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік
құнын талдау үлкен мағынаға ие. Ол ... ... ... анықтауға, оның деңгейі бойынша жоспардың ... ... ... ... ... ... ... төмендету
мүмкіндіктерін қолдану бойынша кәсіпорын жұмысына баға беру мен ... ... құн ... мен ... өлшеудің негізі , сонымен қатар,
қорларды ... ... мен ... жалпылама көрсеткіштерінің
бірі болып табылады. Өзіндік құнды талдаудың міндеттері:
... ... ... ... құны ... ... мен негізделуін бағалау;
– өзіндік құн бойынша талдаудың орындалу деңгейі ... ... ... құн ... динамикасына әсет ... мен олар ... ... ... ... ... ... шығындардың ауытқу көлемі мен
себептерін анықтау;
– өзіндік құнды төмендету резервтерін анықтау;
... мен ... ... ... ... мен
бағалау.
Тауар, жұмыс және қызметтің өзіндік құнын талдау үшін ... ... есеп ... ... ... ... және жоспарлық
калькуляциялары, негізгі және ... ... ... ... және аналитикалық есебі табылады.
Отандық кәсіпорындағы шығындарын ... және ... ... ... кезекте шығындардың басқарудың шетелдік тәжірибесін
қарастырамыз.
1.3. ... ... ... ... мемлекеттерде соңғы 35-40 жылда өнімді өндіруге ... ... ... ... ... номенклатурасы әдісі
арқылы анықтау кең қоланылуда. Шығындардың ... ... ... ... ... және ... еңбек төлемі, қосымша
шығындардың ауыспалы бөлігі. Бұл ... ... ... көлем
функциясы ретінде қарастырылады. Тұрақты шығындар жекелеген өнім түрлерінің
өндіріс ... ... ... ... ... ... өндіріс шығындарын тұрақты, ауыспалы, жалпы және шекті ... ... кең ... ... әр ... баламалы басқарушылық шешімдерді анықтау
мен бағалау процесін көрстеді: кәсіпорын ... ... ... мақсаты -
пайда табуды ұйымдастыру деңгейіне өнім өткізу мен өндірісті ұйымдастыру
тәсілдері, ... ... ... жаңа ... құрастыру мен
өндіру және баға қалыптастырудың әсерін анықтау. ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етуде маңызды орын
алады. Еуропа, АҚШ, ... ... және ... да өндірісі дамыған
мемлекеттердің беделді кәсіпорындары шығындарды басқаруда міндетті түрде
осы ... ... ... Жоғарғы сапалы өнімді сатып алуда бұл
өнімнің бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етуге ... ... ... АҚШ ... ... көлемін өсіруге көмектеседі
Сонымен қатар, АҚШ кәсіпкерлерінің өздері де ... ... ... ... ... ... жоқ. Ол ... «7 нот менеджмента» ресейлік
экономикалық бестллердің автор былай деп жазады: «Білікті басқарушылардың
бірінші қадамдарының ... ... және ... ... төмендету
шаралары маркетингтен кейінгі екінші орында, бірақ маркетингтік қадамдармен
салыстырғанда үш есе төмен».
Батыстық тәжірибе шығындарды басқару жүйесі мен ... ... ... жіктелімнің әр түрлі әдісін көрсетеді. 2 кестеде ... ... ... ... ... келтірілген.
Кесте 2
АҚШ фирмаларымен қабылданған шығындар жіктелімінің нұсқалары
|Шығындарды есептеудің мақсаты |Шығындар ... ... ... ... ... ... ... өнімнің құны бойынша|
| ... ... ... |
| ... және ... ... ... ... ... кезеңге |
| ... |
| ... ... қызметтер курсын |
| ... ... ... |
| ... ... және ... |
| ... ... ... ман ... |Нормативті |
| ... ... ... ... ... жіктелім кәсіпорында басқарушылық және
өндірістік есепті ұйымдастыру үшін қолданылады.
Жіктелім шығындарды басқару ... құру мен ... ... үшін ... ... ... ... кәсіпорындарында шығындар жіктемесінің маңызды негізі ... ... ... қатынасы табылады. Осы белгі бойынша шығындар
тұрақты және ауыспалы ... ... ... ... ... мен ... ... жіктелімінің мынадай нұсқаларын
көрсетуге болады: аралас және өткен шығындар бөлімшелерінің пайда ... ... ... ... мен ... ... шығындарды
тудырушылар бойынша жауапкершілік ... ... ... ... 3 ... ... ... кәсіпорындарының шығындар жіктелімі
|Шығындарды басқару үлгісі ... ... ... есептің мәліметтеріне |
| ... ... ... |
| ... ... ... көлеміне қатынасы |Барлық жерлер бойынша таратылған ... ... және ... ... ... ... ... ... ... шығындар есебі жүйесінде |
| ... ... ... ... ... ... үшін ... мен ... ... жерлер бойынша таратылған ... мен | ... ... | ... ... | ... аумағы | ... ... ... |
| ... жұмысын бағалау үшін қолданылады|
|Экономикалық элементтері ... бір ... ... ... ... ... ... |элементі қалыптасқан: тікелей материалдық |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... аумағы ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... келеді |
|Калькуляция баптары бойынша |Бұндай жіктелім түрі көп кездеспейді ... ... | ... ... |- ... ... ... ... ... ... жіктеліммен |
|бойынша шығындар жіктелімі |сәйкес келеді ... ... |Осы ... ... ... ... |
| ... үшін негізгі жіктелім болып табылады |
| ... ... - ... |
| ... ... және болашақ кезеңнің |Көптеген кәсіпорындарда «Стандарт-кост» ... ... ... |жүйесінің негізінде қолданылады. ... ... ... | ... ... ... - кост» жүйесінің мәліметтерін |
| ... үшін ... ... ... ... ... ... келесідей базалық нұсқалар қолданылады:
– тікелей-ауыспалы;
– негізгі-үстеме;
– тұрақты-ауыспалы.
Бірақ, батыс кәсіпорындарында өзіндік құнға әсерін тигізетін ... ... ... шығындарды басқару әдістемесінің жиынтығы қызығушылықтың
артқанын көрсетеді.
Өндіріс шығындарын экономикалық элементтері мен калькуляциялау баптары
бойынша топтастыруға ... ... ... ... ... ... ... элементтері бойынша шығындарды топтастыру ... ... ... энергияны алуға кеткен шығындарды,
персоналды ұстауға кеткен шығындарды (жұмыскерлердің еңбек ақысы), негізгі
капиталдың амортизациясын ... ... ... ... ... және басқа да сыртқы шығындарды (орынды ... алу, ... ... шығындар, тараптық ұйымрардың қызметтері, жанамаға және
басқа да шығындар) қосады.
Шығындар баптары ... ... ... ... ... баптар
кіреді:
1 «Материалдар». Бұл шығындар шығындардың маңызды баптарын құрайды.
Оларға шикізаттарды, негізгі және ... ... ... ... ... ... жатады.
Материалдарға деген шығындар көлемі өнім өндіру көлеміне байланысты болады
және кәсіпорынның ауыспалы шығындарына жатады.
Олар өнім өндірісі көлеміне ... ... ... «Еңбекақы төлемдері». Бұл топқа әкімшілік персонал, жұмыскерлердің
еңбек ақысы ... ... ... қатар, бір бірінен принципиалды түрде
ерекшеленетін еңбекақы төлемдерінің екі түрі қолданылады: ... ... ... екі түрі де ... әртүрлілікке ие.
Мысалы, батыста жұмысты бағалаудың минималды кепілдігі бар бөлшектік түрі
кең қолданылады.
Батыс кәсіпорындарындада әкімшілік персоналдың ... ... ... ... жарналар табылады. Бұндай жұмыскерлерге жарналардан
бөлек кәсіпорынның пайдасына қатысты сыйақы төлейді.
Кейбір фирмалар пайдасының бір ... ... өз ... ... ... ... ... үшін төлем». Бұл төлемдер шығындардың үлкен
баптарын құрайды. Егер кәсіпорын орын жалға алса, онда осы бап ... ... ... төлемнің жалпы көлеміне тең болады.
Егер де орын ... ... ... ... онда оны жалға алу ... ... ... ипотекелық қарыздар бойынша төлем;
– жылжымайтын мүлікке салынатын салық;
– сақтандыру және эксплуатациялық шығындар.
4 «Амортизация». Батыс кәсіпорындарында амортизация қолданудың ... ... ... ... ... бір ... шығындарды бөлу
жолымен қалыптасқан тұрақты шығындардың бөлігі кіреді.
Сондай – ақ амортизация мөлшерінің есебінің әр түрлі әдістері қолданылады:
қалдық құн ... ... ... көлемі бойынша амортизация.
5 «Басқа да шығындар». Бұған эксплуатацияға, ... ... ... ... ... да ... жатады. Әр түрлі энергия
ұстаушылардың түріне шығындар, ... ... ... ... ... шығындар, почталық жиналым және басқалар жатады.
Сонымен қатар, батыс ... ... ... ... ... ... және ... кәсіпорындардың пайыздық
қатынасы жиі түсіндіріледі. Мұндай қатынас бойынша белгілі ... ... ... ... ... ... деңгейі
өндірістің механизациясы мен автоматизациясының жоғары деңгейін көрсетеді,
ал ауыспалы шығындардың ... ... ... еңбекақы төлеудің
жоғарғы шығынын көрсетеді.
Батыс елдерінің кәсіпорындарында ... ... ... ... ... Бұл ... меншікті
өндірістің шығындар құрылымын бәсекелестің шығындар құрылымымен салыстыруға
мүмкіндік береді, олардың артықшылығын, сонымен қатар, бәсекелестің артық
шығындарын ... осы ... ... ... ... ... осы ... төмендетудің қажетті бағыттарын ұсынады.
Шығындарды төмендету - бұл барлық компанияларға қойылатын ... ... АҚШ, ... ... ... және ... компанияларында
қарқынды таралуда. Шығындарды ... ... ... ... ... ... ... көптеген батыс компаниялары үшін
шығындарды жылына 5-10% төмендету ... ... ... ... алып ... Осы жұмыспен белсенді әрі мақсатты айналысқандардың
алғашқысы ... ... ... ... ... 90-шы ... тұрмыстық техникаларды өндіретін осы компанияның бір бөлімінің
басшылары өздерінің жеткізушілеріне ... ... ... ... ... осы бөліммен сатып алынатын өнім өндірісіне жылына 10% тез
төмендейтін шығындарды қарастырды. Өз ... ... ... ... ... ... ... іздеуде барлық шараларға қатысу міндетін
иеленді. Бөлім президенті өз жеткізушілеріне қатысты осындай ... ... ... ... ... ... ... пайданың баяу өсуімен түсіндірді, сол
себепті өнімге деген бағаны азайтпау мүмкін емес.
Бөлім бастауларын ... бас ... ... ... уәде ... ... ... ұсыныстарын ұйымдастыру қарқынды
жүрді. Америкада фирмалар өндірістің барлық саласында , ... ... кіші ... ... ... ... ... қоя
бастады. Америкалық корпорациялардың жеткізушілерінің осындай ұсыныстардар
бас тарту мүмкіндіктері болмады.
Шығындарды төмендету келесі факторлардың бірігуімен түсіндірілді:
... ... ... ... өндірісті ұйымдастырудың тиімді тәсілі тәжірибесіне үйрету;
– өнім шығару ... ... ... ... нарық динамикасы мен экономикалық даму шарты
компанияның ... ... ... ... ... назар
аударады. Дамыған мемлекеттерде соңғы 10-15 жылда бақыланған экономикалық
өсімнің жағымды тенденциясы оның өзгерісі мен ... қоса ... ... бәсекелестіктің жоғарылауына қарамастан шығындарды төмендету
стратегиясы пайда өсімінің маңызды ... ... ... алып
келді. Фирманың нарықтағы тұрақтылығы көп жағдайда үш негізгі элементтің
бірігуімен қамтамасыз етіледі: өндірістің шығындарын төмендету ... ... ... мен шығарылатын тауарларды жаңарту.
Жапондық кәсіпкерлер шығындарды ... ... ... тиімділігі саласының дамуын қамтамасыз ететін
экономиканы мемлекеттік реттеуді түсінеді. Кәсіпорында шығындарды ... ... ... ... ... жүктеледі.
Шығындарды, атап айтқанда, өнімнің өзіндік құнын төмендетудің негізгі
жолдары құрал-жабдықтарды рационалдау мен жетілдіру, ... ... ... ... ... ... кешенді қолдану және
басқалар саналады.
Өндірісте бұйымды шығару нормативті шығындарды түпкілікті ... ... ... тәжірибесінде нормативтік есептің үш ... ... ... бұйым үшін);
– жалпы ( жалпы өнімнің барлық түрі үшін);
– жиынтық (алдынғы екі нұсқаны біріктіретін).
Осы ... ... ... операцияларды жоғары деңгейде
автоматтандыруды, өндірістік циклдың әр ... ... ... синхронизациялануын талап етеді.
Зерттеудің көп бөлігі Жапонияның дамыған кәсіпорындарында ... ... ... ... ... ... ... ғалымдары сапамен байланысты мәселенің тек 15-20 % ... ... ... ... ал ... ... жүйесінің орындалмауын анықтау,жоғары басшылар жауап ... үшін ... ... ... ... ... ең бірінші жоспарда сапаны
жақсарту міндеті тұрғанын, ал шығару көлемі екінші жоспарда ... ... ... ... осы бағыттағы өндірісті ұйымдастыру
стратегиясында ауыстырулар жүруде: өндірістің икемділігін қамтамасыз етуді,
оның нарықтың жылдам ... ... тез ... ... ... шарттарына келетін болсақ, ең біріншіден нарық
факторлары мен өндіріс шығындарының ... ... ... жөн. Бір жағынан, 90-шы жылдарда ... ... ... ... ... ... ... шарттарға
бірінші кезекте баға жатты. Бағаның күнделікті өсуі өндірістің ... ... ... ... Шығындар инфляциясы тек қана нарықтың
жетілуі мен құрылымдық диспорцияларға әсерін ... ... ... ішкі ... пен ... баға нарығымен сәйкестендіруді жүргізуге әсер
етті. Ресейде 90-шы жылдары электрэнергияға, газға, мұнайға деген ішкі баға
өскенін айтып өтсек жеткілікті.
Ал нарықтық ... ... ... шақырады. Ең негізгі әрекет
етуші күш бәсекелестік болып ... Ол ... ... ... шығындарға аударуына алып келеді.
Ресей экономикасындағы баға мен өндіріс шығындарының ... ... ... ең ... тұрақсыз сыртқы ортаға қосылатын
шектеулердің шығындар құрылымына әсер ... ... ... ... ... функционалдаудың экономикалық және институционалдық шарттары барлық
кәсіпорындар үшін ... ... ... ... ... ... көптеген жағдайларда баға деңгейін анықтау барысында дәстүрлі
тәсілдер негізге алынатындығы көрсетеді.
Қорытындылай ... бұл ... ... ... ... жіктеліміне тоқталдық. Шығындарды зерттеген ғалмыдар пікірлері сөз
болды. Шығындарды басқарудың, талдаудың мақсат, міндеттері ... де ... ... шетелдік тәжірибесі баяндалды. Ендігі кезекте
біз «Бобровка + » ЖШС-ның қызметі барысында қалыптасатын ... ... ... көшеміз, қаржылық шаруашылық қызметіне ... ... ... ... ... қалыптасатын жағдайды
және шығындарын талдау
2.1 «Бобровка + » ... ... ... қызметін талдау
1996 жылы Глубокое ауданындағы ... ... үш ... соның бірі «Қырықбаев Т.М.», ол ең ... ... ... үшін ... иелерінен жерді жалға алып отырды.
Қазақстан Республикасының жер ... ... ... 2004 жылы ... ... +» ЖШС ... бұл ... серіктестігінің басшысы
Қырықбаев Т.М болды. Бұл ... ... 115 адам ... олар осы серіктестіктің жарғылық капиталына жер ... ... ... ... құру ... кәсіпорындардың
материалды-техникалық базасымен, мамандар құрамы сақталған. Қазіргі уақытта
рентабельді, қаржылық-тұрақты ... Жыл ... ... ... дайын өнімі 4 мыңнан асады.
«Бобровка +» ЖШС «Украинка» ЖШС-мен сондай-ақ Ұлан ауданында орналасқан
«Иртыш» ... ... ... ... ... екі жаққа да
ұзақмерзімді әрі табысты болып келе жатыр. Өзінің шығаратын ... ... ... «Защитинский элеватор» ЖШС мен
«Май» АҚ-да қайта өндіріп, жүзеге асырады.
Қайта өндірілген және жеткізілген ауылшаруашылық өнімінің ... және ... ... ... ... +» ЖШС ... ... салық комитетінің салық есебінде
тұр. Салық салудың арнайы ... ... ... ... ... ... орташа тіркелген жұмысшылардың саны 22
адам.
«Бобровка +» ЖШС – ның негізгі міндеттері келесідей:
– серіктестіктің ... ... ... ... ... алу және ауылшаруашылық өнімін ... ... ... ... қайта дайындап шығару
үшін сүт өндірісін ... үшін жем – шөп ... ... 2008 жылмен салыстырғанда 2009 жылы актив балансы едәуір
артты, негізгі құралдар жыл ... ... ... ... 26 % ... ... ... 2009 жылы 14000 көлемінде, ал ... 7000 ... ... ... ... орын ... жағдай және ағымдағы жылдың
астық түрлері жеткізушілерге тауар мен қызмет үшін есеп ... ... ... ... көмектеседі.
Кәсіпорынның ұзақ мерзімді қарыздары, бюджеттен тыс төлемдер бойынша
және салық бойынша міндеттемелері жоқ.
«Бобровка +» ЖШС ... ... 35 ... ... ... +» ЖШС-ның директоры Қырықбаев Талғат Манапұлының жоғары
ауылшаруашылық білімі бар. Ауылшаруашылық ... ... ету ... ... ... өндірісінің технологияларын жетік меңгерген, білімді
ұйымдастырушы.
Негізгі құрылтайшы директор Қырықбаев Талғат Манапұлы ... %, ал ... 106 ... % ... ... мамандандырылған штат бар. Сондай-ақ сүт өнімін
шығару ... ... ... және ... ... ... ... бар. Мамандар өндірістік процесте ... ... ... ... аз ... аралығында түзете алады.
Кесте 4
«Бобровка +»ЖШС-ның баланс активтерінің құрамы мен құрылуын тікелей
талдау
|Актив |2008 |2009 |2010 |
| ... |( ... |( ... |( |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|1 ... ... | | | | | | ... ... |133 |0,24 |1969 |3,41 |255 |0,16 ... ... |2423 |4,45 |16268 |28,17 |1258 |0,8 ... ... | | | | | | |
| |8720 |16 |9384 |16,25 |8898 |5,67 ... салықтық активтер |1140 |2,09 | | | | ... да ... ... | | | | | | ... |642 |1,18 |1563 |2,71 |151 |0,1 ... мерзімді активтер | | | | | | ... |13058 |23,96 |29184 |50,53 |10562 |6,73 |
|2 Ұзақ ... ... | | | | | | ... құралдар |32580 |59,79 |28578 |49,48 |126467 |80,58 ... ... |8850 |16,24 | | |19924 |12,69 ... ... актив жиыны | | | | | | |
| |41430 |76,04 |28578 |49,48 |146391 |93,27 ... |54488 |100 |57761 |100 |156953 |100 ... | | | | | | |
|3 ... мерзімді | | | | | | ... | | | | | | ... ... қаржылық | | | | | | ... |7837 |14,39 |8667 |15 |16338 |10,41 ... ... ... | 171 |0,31 |432 |0,75 |740 |0,47 ... ... және |208 |0,38 | | | | ... ... салымдары | | | | | | ... ... | | | | | | ... мерзімді кредиторлық | | | | | | ... |6504 |11,94 |7792 |13,49 |52322 |33,34 ... да ... ... | | | | | | ... | | |351 |0,61 |5001 |3,19 ... ... | | | | | | ... ... |14720 |27,02 |17242 |29,85 |74402 |47,4 |
4 – ші ... жалғасы
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
|4 Ұзақ ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... |9608 |17,63 |7255 |12,56 | | ... ... ... | | | | | | ... |8494 |15,59 |6027 |10,43 |28447 |18,12 ... ... ... | | | | | ... |18102 |33,22 |13282 |22,99 |28447 |18,12 |
|5 ... | | | | | | ... капитал |7830 |14,37 |7830 |13,55 |7830 |4,98 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | |
| |13836 |25,39 |19407 |33,6 |46274 |29,48 |
| ... ... |21666 |39,76 |27237 |47,15 |54104 |34,47 ... |54488 |100 |57761 |100 |156953 |100 |
| | | | | | | ... 4. ... ... баланс активінің өтімділігінің динамикасы
Сурет 5. «Бобровка +»ЖШС-ның баланс пассивінң өтімділігінің динамикасы
Қорытынды: ... ақша ... 2009 жылы ... 2010 ... кеміген байқалады, себебі кәсіпорының өткізетін өнімдерінің көлемі
азаюына байланысты. Қысқа мерзімді ... 2008 жылы 23,96 ,ал 2009 ... жылы 6,73 ... ... жыл ... ... бұл кәсіпорынның негізгі құралдарды
сатып алумен байланысты. Кәсіпорынның қысқа мерзімді кредиторлық ... ол 2008 ... 11,94 % ... 2010 жылы бұл ... 33,34 ... Бұл кәсіпорын үшін жағымсыз жағдай. Ал ұзақ ... 2008 ... ... 2 есе ... ... ... баланс активтерінің құрамы мен құрылуын көлденең
талдау
|Актив ... ... ... (() ... (() |
|1 ... ... | | | | |
| |16126 |-18622 |+123,49 |-63,81 |
|2 Ұзақ ... | | | | ... |-12852 |-117813 |-31,02 |-80,48 ... |3273 |-99192 |+39,42 |-63,19 ... | | | | |
|3 ... ... | | | | ... |2522 |-57160 |+17,13 |-76,83 |
|4 Ұзақ ... | | | | ... |-4820 |-15165 |-26,63 |-53,31 |
|5 ... |5571 |-26867 |+25,71 |-49,69 ... |2522 |-99192 |+39,42 |-63,19 ... 2008 ... қарағанда 2009 жылы қысқа мерзімді активтері
өскен, ол +123,49 % ... Ал ұзақ ... ... ... ... ... 2009 ... 2010 жылды салыстығанда ұзақ мерзімді және
қысқа мерзімді активтердің азайғаны байқалады. 2010 жылы ... ... ұзақ ... ... де ... ... ... жағдайына экспрес талдау жүргіземіз.
Экспрес талдаудың негізгі үш көрсеткішін есептейміз, олар келесідей:
1) ... ... ... = АА / АМ ≥ ... АА – ... ... – ағымдағы міндеттемелер.
Каө 2008 = 13058 / 14720 = 0,89 < 2
Каө 2009 = 29184 / 17242 = 1,69 < ... 2010 = 10562 / 74402 = 0,14 < ... ... ... ... 3 жылда да нормадан
төмен, бірақ кәсіпорын үшін қауіпті емес.
2) Меншікті айналым қаражаттарының қамтамасыз ету коэффициенті
Кмақ = МАҚ / АА ... = МК – ... МК – ... капитал;
ҰМА – ұзақ мерзімді активтер.
Кмақ 2008 = (21666-18102) / 13058 = 0,27 < ... 2009 = ... / 29184 = 0,48 < ... 2010 = ... / 10562 = 2,43 < ... меншікті айналым қаражаттары 2008 жылға қаранда 2010
жылда 2 есе азайған, бұл ... ... ... 2010 ... ... 2 коэффиценттің нормаға сай болмауына байланысты төлем
қабілеттілікті ... ... ... есептейміз.
3) Төлем қабілеттілікті қалпына келтіру коэффиценті
Ктққ = (Каөа + М / Ұ (Каөа – Каөб)) / Каөн ≥ ... М – ... ... ... ... ... (6 ... – есеп беру ... ... ... Каөб- ағымдағы өтімділік ... есеп ... ... және ...... өтімділік коэффицентнің нормативі.
Ктққ 2008-2009 = 1,69 + 6 / 12 (1,69 – 0,89)) / 2 = ... ... = 0,14 +6 / 12 ... / 2 = - ... ... ... төлем қабілеттілігін калпына келтіру
коэффиценті нормаға сай, ал 2009-2010 ... ... ... калпына
келтіру коэффиценті - 0,32- ні құрайды, яғни ... өз ... ... бере ... ... баланс құрамы мен құрылуына талдау жасалды,
ендігі кезекте кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы мен өтімділігін ... ... ... тұрақтылығы мен өтімділігін талдау.
Нарық қатынасы жағдайында кәсіпорынның қызметі және оның дамуы ... өзі ... яғни ... капиталдың көмегімен жүзеге
асырылады. Талдау жүргізушінің келесі ... ... ... ... ... болады. Бұл кезде кәсіпорын мүлкінің келіп түсуі, оны сатып
алу және оны құрылуы да, кәсіпорынның өзінің де, қарызға алынған ... ... ... мүмкін екендігін есте сақтау ... Ал ... мен ... алынған капиталдың арасындағы қатынас оның ... ... ... ... ... ... = Меншікті капитал / Баланс валютасы ≥ 0,5-0,6
(5)
К авт 2008 = 21666 / 54488 = 0,4 ≤ 0,5 – ... ... 27237 / 54104 = 0,5 ≤ 0,5 – ... ... = 27237 / 57761 = 0,47 ≤ 0,5 – 0,6
Кәсіпорынның 2008 жылдан 2010 жылға қарай ... ... ... ... ... ... ... және корпорация активтерді өз
капиталынан қаржыландыра алмайды.
Тәуелділік коэффициенті.
Кт = Міндеттемелер / Баланс валютасы ≥ 0,4 – ... 2008 = 32822 / 54488 = 0,6 ≥ 0,4 – ... 2009 = 30524 / 57761 = 0,53 ≥ 0,4 – ... 2010 = 102849 / 156953 = 0,66 ≥ 0,4 – ... ... капиталына тәуелділігі жоғары екенін көрсетілген.
Меншікті қаржаттар есебінен қаржыландыра алмағандықтан қарыз капиталы көп
тартылған.
Қаржыландыру ... қ = ... ... / ...... қ2008 = 21666 / 32822 = 0,66 ≤ 1
К қ2009 = 27237 / 30524 = 0,89 ≤ 1
К қ2010 = 54104 / 102849 = 0,53 ≤ ... 6. «Бобровка +» ЖШС-ның автономдық, тәуекелділік және қаржыландыру
коэффициенттерінің динамикасы
Кәсіпорынның қаржыландыру төмен, ... мен ... ... аз ... ғана ... ... коэффициенті.
К қар.тұр. = (Меншікті капитал + ҰММ) / Баланс валютасы ≥ 0,9 ... ... 2008 = (18102 + 21666) / 54488 = 0,73 ≤ ... ... 2009 = (13282 + 27237) / 57761 = 0,7 ≤ 0,9
К қар.тұр. 2010 = (28447 + 54104) / 156953 = 0,53 ≤ ... ... ... ... 0,75 төмен мәнде
орналасқан, корпорация қаржылық тұрақсыз.
Инвестициялық коэффициент.
К и = ... / ... ...... и 2008 = 21666 / 32580 = 0,67 ≥ 0,5
К и 2009 = 27237 / 28578 = 0,95 ≥ ... и 2010 = 54104 / 126467 = 0,43 ≥ ... ... ... өз ... ... сатып алады.
Бірақ 2008 жылға қарғанада 2010 жылы ... ... ... алу ... ... Бұл кәсіпорынның негізгі құралдарына деген
қажеттілік төмен болуына байланысты.
Маневрлілік коэффициенті.
Кмане = МАҚ / ...... 2008 = (21666 – 18102) / 21666 = 0,16 ≥ ... 2009 = (27237 – 13282) / 27237 = 0,51 ≥ ... 2010 = (54104 – 28447) / 54104 = 0,47 ≥ ... 7. ... +» ЖШС-ның қаржылық, инвестициялық, маневрлілік
клэффиценттерінің динамиикасы
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы 2008 жылмен салыстырғанда 2010 жылы
маневрлік коэффициенті ... ... ... ... қаражаттарымен қамтамсыз ету коэффициенті.
К қ.мақ қ.е= МАҚ / Қорлар ≥ ... ... ... = (21666 – 18102) / 32580 = 0,11 ≥ ... ... қ.е2009 = (27237 – 13282) / 28578 = 0,49 ≥ ... ... ... = (54104 – 28447) / 126467 = 0,2 ≥ 0,6
Кәсіпорынның толықтай ... ... ... ... қорларды
қамтамасыз етеді. 2008 жылмен салыстырғанда 2010 жылы бұл ... және ... ... ара ... ... ... к.б ара қат. = ... берешек / Міндеттемелер ≥ 2
(12)
К д.және к.б ара қат.2008 = 2423 / 32822 = 0,07 ≤ 2
К ... к.б ара ... = 16268 / 30524 = 0,53 ≤ 2
К ... к.б ара ... = 1258 / 102849 = 0,01 ≤ ... ... ... дебиторлық борышпен қамтамасыз
етілмеген, коэффициенттер нормаға сай келмейді.
«Бобровка +» ЖШС кәсіпорынның мәліметтері негізінде ... ... ... және оның ... ... ... бойынша
баптарының тобы.
Кесте 6.
«Бобровка +» ЖШС- ның баланс өтімділігі
|Актив |2008 |2009 |2010 ... |2008 |2009 |2010 ... ... |133 |1969 |255 |1 Тез төленуге |8008 |57323 |57068 ... | | | ... | | | |
| | | | ... | | | ... ... |17831 |1409 |2 ... |6504 |0 |18536 ... | | | ... | | | |
| | | | ... | | | |
|3 Баяу |8720 |9384 |8898 |3 Ұзақ ... |13282 |28447 ... | | | ... | | | ... | | | | | | | ... |41430 |0 |0 |4 ... |21666 |27237 |54104 ... | | | ... | | | ... | | | | | | | ... ... ... мына формуламен анықталады:
Кж.ө.= (А1 + 0,5А2 + 0,3А3) / (П1 + 0,5П2 + 0,3П3) ≥ 0,9
(13)
Кж.ө.2008 = (133 + 0,5 х 3065 х 0,3 х 8720) / (8008 + 0,5 х 6504 + ... = 0,26 ≥ ... = (1969 + 0,5 х 17831 + 0,3 х 9384) /( 57323 + 0,5 х 0 + ... 13282) = 0,26 ≥ 0,9
Кж.ө.2010 = (255 + 0,5 х 1409 + 0,3 х 8898) / (57068 + 0,5 х 18536 ... х х28447) = 0,49 ≥ ... ... ... ... 2009 жылы ... ... болды,
2010 жылы бұл көрсеткіш төмен болды.
Абсолютті өтімділік коэффициенті
Кабс.ө.= (АҚ + ҚҚ) / АМ ≥ ... АҚ – ақша ...... ... ... = 133 / 14720 = ... ... = 1969 / 17242 = 0,11
К абс.ө.2010 = 255 / 74402 = 0,001
Ағымдағы ... аз ... ... көрсетілген. 3 жылда
да нормаға сай келмейді.
Аралық өтеу коэффициенті.
Каралық өтеу = (АҚ + ҚҚ + ДБ) / АМ ≥ ... ДБ – ... ... ... өтеу 2008 = (133 + 2423) / 14720 = 0,17 ≥ 1
К аралық өтеу 2009 = (1969 + 16268) / 17242 = 1,06 ≥ 1
К ... өтеу 2010 = (255 + 8898) / 74402 = 0,12 ≥ ... ... өтеу ... 2009 жылы ғана ... сай келеді,
ал қалған екі жылда нормаға сай емес және төмен мөлшерде, бұл кәсіпорынның
ақша қаражаттары мен ... ... ... ... өтімділік коэффициенті (жалпы өтеу коэффициенті)
Каө = АА / АМ ≥ 2
(16)
мұнда, АА – ағымдағы ...... ... 2008 = 13058 / 14720 = 0,89 < ... 2009 = 29184 / 17242 = 1,69 < 2
Каө 2010 = 10562 / 74402 = 0,14 < ... ... ... ... құралдарға тиімді қажеттілік
деңгейі ағымдағы міндеттемелерден 2 есе асуы ... ... ... ... соңғы екі өтімділік коэффициенттерінің шамалары ... ... ... ... жыл соңында олардың мәндері азайып отыр.
Сондықтан алдағы уақытта бұл құбылыстың қайталанбасы үшін, оның ... ... ... = Таза табыс / Активтер сомасы.
(17)
Активтердің табыстылығы 2008 = 12217 / 54488 = ... ... 2009 = 8359 / 57761= ... ... 2010 = 30781 / 156953 = ... ... ... 2008 жылы -0,22 болса, 2010 жылы
бұл 0,19 азайған.
Меншікті капитал табыстылығы = Таза ... / ... ... ... ... 2008 = 12217 / 21666 = ... капитал табыстылығы 2009 = 8359/ 27237 = 0,31
Меншікті капитал табыстылығы 2010 = 30781 / 54104 = ... ... ... ... 2008 жылы 0,56 құраса, 2010
жылы ол 0,57 болды, яғни ... ... әр бір ... 57 тиын табыс
алады.
Сату табысының коэффициенті =Жалпы табыс / Өнімді өткізуден түскен
түсім
(19)
Сату табысының ... = 13379 / 30251 = ... ... коэффициенті2009 = 7697 / 42409 = 0,18
Сату табысының коэффициенті2010 = 20837 / 45730 = 0,46
Кәсіпорынның сату табысы 2008 жылы 0,44, ал 2010 жылы 0,18 ... ... ... ... 1 ... кәсіпорын 46 тиын табыс алады.
Кәсіпорынныңның қаржылық тұрақтылығы 2008 жылға қарағанда 2009 жылы
және 2010 жылы ... ... ... ұзақ ... ... мен
капитал мөлшері өзгеріске ұшыраған.
Маневрлік және инвестициялық коэффициенттері нормаға сай. Қаржылық
тұрақтылық коэффициенті 0,75 ... ... ... бұл кәсіпорын үшін
жағымсыз жағдай.
Кәсіпорынның сату табыстылығы мен активтердің табыстылығының ... ... ... 2010 жылы ... ал ... ... табыстылығы
керісінше 2008 жылға қарағанда өскен.
Кәсіпорынның іскерлік белсенділігі мен қызметінің тиімділігін бағалау
және ... ... ... ... ... ... табылады.
Кәсіпорынның іскерлік белсенділігін талдау келесідей:
Капиталдың жалпы айналымдылық коэффициенті.
К0А = DN / ... DN – ... сату мен ... ... түскен түсім
Ак – авансталған капитал
К0А 2008 = 30251 / 54488 = ... 2009 = 42409 / 57761= ... 2010 = 45730 / 156953 = ... ... ... 2008 жылы 0,56, ал 2010 жылы 0,29 азайған.
Көрсеткіш соңғы жылдары кәсіпорынның ... ... ... ... тиімділігінің төмендегенін ... Егер 2008 ... ... ... ақша ... 56 ... ал 2010 жылы ... келтірілген болса, ол 2008 жылмен салыстырғанда 2 есе ... ... ... = DN / ... 2008 = 30251 / 32580 = 0,93
К0С 2009 = 42409 / 28578 = 1,48
К0С 2010 = 45730 / 126467 = ... ... ... ... ... ... пайдалану
тиімділігінің төмендегенін көрсетеді. Егер 2008 жылы ... ... ... ... 93 тиын келтірсе, 2010 жылы 36 тиын ... ... ... ... = DN / ... Ск – ... бойынша меншікті капиталдың кезеңдегі шамасы.
К0С 2008 = 30251 / 21666 = 1,4
К0С 2009 = 42409 / 27237 = ... 2010 = 45730 / 54104 = ... 8. ...... 2008-2010 ж.ж негізгі құрал айналымдығы,
капиталдың жалпы айналымдылық және меншікті капитал айналымдығы
коэффициентерінің динамикасы
Көрсеткіш соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... Егер 2008 жылы кәсіпорында ... ... ақша ... 1 ... 4 ... ал 2009 жылы 1 ... 56 тиын,
2010 жылы 85 тиын келтірді.
Ағымдағы активтер немесе ... ... ... = DN / ... ТАС – ... ... 2008 = 30251 / 13058 = 2,32
К0та2009 = 42409 / 29184 = ... = 45730 / 10562 = ... ... ... кәсіпорынның ағымдағы активтердің пайдалану
тиімділігінің артқанын көрсетеді. Егер 2008 жылы кәсіпорында активтердің
әрбір ақша ... 2 ... 32 ... ал 2009 жылы 1 ... 45 ... 2010 ... ... 33 тиын келтірді.
Материалдық айналым қаражатының айналымдылық коэффициенті
КЗО = SN / ... SN – ... ... ... ... ... – өндірістік материалдық қорлар.
КЗО2008 = 16871 / 8720 =1,93
КЗО2009 = 34712 / 9384 = 3,69
КЗО2010 = 24893 / 8898 = ... ... ... ... ... өзіндік құны
негізінде есептелген материалдық айналым құралдарының ... 2008 жылы – 1,93 рет; 2009 ... 3,69 рет, 2010 жылы – ... ... ... айналымдылық коэффициенті.
КОД/З = DN / DЗ
(25)
мұндағы, DЗ – дебиторлық борыш.
КОД/З 2008 = 2022902 / 140007 = ... 2009 = 1095416 / 199832 = ... 2010= 896568 / 141069 = ... ... ... борыштың айналымдылық коэффициенті
2008 жылы – 14,45 рет; 2009 жылы – 5,48 рет, 2010 жылы – 6,36 рет ... ... ... коэффициенті кәсіпорынның дебиторлық
борышының төмен бөлуын көрсетеді.
Кредиторлық борыштың айналымдылық коэффициенті.
КОК/З = DN / ... КЗ – ... ... ... ... ... 2008 = 30251 / 14998 = ... 2009 = 42409 / 13819 = 3,07
КОК/З 2010 = 45730 / 80769 = 0,57
Біздің ... ... ... ... ... жылы – 2,02 рет; 2009 жылы – 3,07, 2010 жылы – 0,57 рет ... +» ЖШС-ның қаржылық тұрақтылығы мен ... ... ... ... ... ... калькуляция баптары
бойынша талдау жасаймыз
2.3. Шығындарды калькуляция баптары бойынша талдау
Шығындарды экономикалық элементтері бойынша топтастыру өнімнің ... ... ... ... өңдеуге және оның негізінде өнімнің
өзіндік құнының негізгі түрлерін анықтауға мүмкіндік берсе, ал ... ... ... ... ... жеке өнім түрінің өзіндік
құнын анықтауға мүмкіндік береді.
Калькуляцияның өндірістік ... ... ... ол ... өнім ... ... бір ... жұмысқа есептеледі.
Калькуляциялау денегіміз – шығындардың белгілі бір ... ... ... ... бөлу ... ... ... - өнім,
жұмыс және көрсетілетін қызмет ... ... ... ... ... ... ... басшылық жасау үшін өте маңызды, өйткені ішкі
резервтерді уақтылы ашуға және өнімнің өзіндік ... одан әрі ... ... ... ... ... ... Калькуляция
өнімнің өзіндік құнын жоспарлауда және оған нарықтағы сұранысты есепке ала
отырып, жұмысқа, көрсетілетін ... ... баға ... қолданылады.
Калькуляциялаудың міндеті – шығындардың оны көтеруші бірліктерге, яғни
өткізуге, сондай-ақ ішкі ... ... ... ... ... ... құру уақытына қарай алдын – ала есептелетін калькуляция
және соңынан ... ... деп ... ... – ала ... ... сметалық және жобалық деп бөлінеді.
Жоспарлы калькуляциялау – бір дана ... ... үшін ... ... бойынша есептеу. Ол ... ... ... Есептеу барысында еңбек және өндіріс құралдары шығындарының
прогрессивті мөлшерлері қолданылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... және өзіндік құнды
төмендету арқылы пайданы молайту тәсілдерін анықтау мақсатындағы салыстыру
эталоны ретінде қолданылады.
Сметалық калькуляция – бұл ... және ... ... ... ... калькуляция.
Жобалық калькуляция – бұл келшекке құрылған жоспарлы калькуляцияның
бір түрі. Ол күрделі салымның, жаңа техника мен ... ... үшін ... ... ... есептік калькуляция немесе нақты
шығындар ... ... ... ... ... ... және басқару жұмыстарын жүргізуде бөлімше
басқарушыларының қызметіне байланысты шығындарды ... ... ... шығындарды толық және дұрыс есепке алу ... ... ... ... ... береді.
Шығындарды есепке алу объектісі – цехтар, өндірістің жеке ... ... және тағы ... ... ... – өндірілетін өнім, жартылай фабрикатар, әр
түрлі қызмет түрлері жатады. Кейбір ... ... ... ... мен ... ... ... өнімнің бір түрін
өңдеуде бір-бірімен сәйкес келеді. Ал кешенді өндірісте шығындарды есепке
алу объектісі ... ... ... ... ... себебі
бір өндіріс үрдісінде өнімнің бірнеше түрі өндіріледі.
Шығындарды есепке алу объектісі калькуляциялау объектісіне ... ... ... ... ... ... жеке ... бойынша
жүргізіледі, ал осы өндірісте барлық өнім калькуляцияланады.
Калькуляция объектісінің калькуляциялық есеппен және калькуляциялық
бірлікпен мақсатқа бағытталған ... бар. ... ол жай ... ... ол ... ... сапасы мен тұтыну құнын
сипаттайды.
Өнімнің өзіндік ... ... ... ... олар калькуляциялық объектілердің өлшеуіші болып табылады.
Калькуляциялық бірліктер төрт ... ... ... ... – бұл өнім ... есептелетін және
тұтынушыларға өткізілетін өлшем бірліктеріне ... ... ... ... ... заттай бірліктер біртекті өнім
жиынтығын аралық калькуляциялау үшін қолданылады;
2. ... ...... ... үшін
қолданылады, бірліктегі пайдалы заттық құрамы ауытқуы мүмкін:
3. Құнды бірліктер – ... ... ... ... ... өткізу бағасындағы 1 теңгелік тауар өнімі;
4. Еңбек бірліктері – кәсіпорын ... ... ... есепке алып калькуляциялауға арналған бірліктер.
Орындалған жұмыс пен көрсетілген қызмет калькуляциялық бірлік ретінде,
әдетте құрылыспен, жөндеумен, көлік ... ... және ... ... ... өнімнің сапасы мен бәсекеге қабілеттілігін бақылауды
жүзеге асыру үшін ... рөл ... ... ... ... бабы номенклатурасы бойынша өндірілген өнімнің,
жұмыстың және көрсетілген қызмет түрлері бойынша құрастырады.
Калькуляция ... ... есеп ... шығындардың мақсатты
бағытталуын анықтауға және өнім бірлігі мен жеке ... ... ... ... ... ... құн және толық өзіндік құн
сияқты көрсеткіштері анықталады. Сонымен қатар, ...... ... ... өзіндік құнын талдау 7 кестеде көрсетілген. Бұл талдауда
кәсіпорын бойынша 1 ... ... ... ... ... өткізу құны және
пайданы талдаймыз.
Кесте 7
«Бобровка +» ЖШС-ның 1 тонна өнімнің өзіндік құнын
талдау (бидай)
|Шығындар |2008 |2009 |2010 |
| ... ... ... |
| ... |( ... |( ... |( ... май |2984 |14,07 |1179 |8,62 |2137 |26,76 ... |2200 |10,38 |3289 |24,04 |416 |5,21 ... |4650 |21,93 |1623 |11,86 |1607 |20,12 ... |1287 |6,07 |416 |3,04 |984 |12,32 ... | | | | |1735 |21,73 ... ақы |4621 |21,79 |1420 |10,38 | | ... |77 |0,36 |95 |0,69 | | ... |525 |2,48 |290 |2,12 |119 |1,49 ... |3496 |16,49 |689 |5,03 | | ... | | | | | | ... да |700 |3,3 |1276 |9,33 |987 |12,36 ... |661 |3,12 |3405 |24,89 | | ... ... |21201 |100 |13682 |100 |10966 |100 ... тг | | | | | | ... ... тг |27882 | |20673 | |25000 | ... ... ... | |6991 | |14034 | ... ... өндіруге 2008 жылы жанар – жағар май 14,07 % ... ... жылы 26,76% ... Амортизациялық аударым 2010 жылы 2008жыға қарағанда
2 есе өскен, бұл кәсіпорнның ... ... ... ... ... ... ... жалпы өзіндік құны 2008 ... 2 есе ... 2010 жылы ... ... алу 5 ... азайған.
Сурет 9. «Бобровка +» ЖШС- ның бидай өнімінің өзіндік құның динамикасы
Кесте 8
«Бобровка +» ЖШС-ның 1 ... ... ... ... ... ... |2008 |2009 |2010 |
| ... ... ... |
| ... |( ... |( ... |( |
|Жанар-жағар май |2456 |10,19 |1463 |11,62 |1619 |23,27 ... |1346 |5,58 |3767 |29,93 |841 |12,09 ... |2436 |10,10 |629 |4,99 |662 |9,51 ... |2467 |10,23 |884 |7,02 |1770 |25,44 ... |4542 |18,84 |3282 |26,08 |793 |11,39 ... ақы | | | | | | ... |155 |0,64 |88 |0,69 | | ... |3306 |13,72 |120 |0,95 |540 |7,76 ... | | |2352 |18,69 | | ... | | | | | | ... да |2636 |10,94 | | |733 |10,53 ... |4760 |19,75 | | | | ... ... | | | | |6958 |100 ... тг |24104 |100 |12585 |100 | | ... құны, тг |35578 | |28157 | |14000 | ... ... |11474 | |15572 | |3872 | ... | | | | | | ... 9. ... +» ЖШС- ның арпа өнімінің өзіндік құның динамикасы
Ал арпа бойынша 2008 жылмен салыстырғанда 2010 жылы төмендеп кеткен,
себебі 2010 жылы ... ... ... ... Ұрықтарды сатып
алу 2009 жылы жалпы өзіндік ... 29,93 % ... ал 2010 жылы 12,09 ... бұл ... 2 есе ... Және жалпы өзіндік құн 2010 жылы ... ... ... бұл ... біз «Бобровка +»ЖШС-ның қаржылық
шаруашылық қызметіне талдау жасадық, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы мен
өтімділігіне талдау жүргіздік. ... ... ... ... талдау жүргізілді. Енді келесі кезекте біз «Бобровка + » ЖШС-ның
шығындарын ... ... ... мен ... ... әдістерін
жетілдірудің негізгі бағыттары ұсынамыз. Кәсіпорындағы шығындарды үнемдеу
мумкіндіктерін анықтау және ... ... ... тырысамыз.
3 «Бобровка + » ЖШС-ның шығындарын басқару ... ... ... + » ... ... есептеу әдістерін жетілдірудің
негізгі бағыттары
Шығындарды тиімді басқару шығындар жіктелімі басқару ... ... ... ... ... ... рационалды әдісін таңдауымен
қамтамасыз етіледі. Осы немесе басқа да бір ... ... ... оның ... және ... ... ... мен басқа да маңызды факторларды ескере отырып
жүзеге асырылады, ол кәсіпорын қызметінің нәтижесін ... ... ... және ... ... ... ... анықтайды.
Шығындарды есептеу жүйесін дұрыс таңдау шығындар туралы максималды ақпарат
алуды, бақылау, талдау жүргізуді және ... ... ... шешім
қабылдауды қамтамасыз етеді.
Отандық кәсіпорындарда шығындарды анықтау мен ... ... ... экономика талаптарына толықтай жауап береді.
Ол өндіріс процесінде пайда болған барлық шығындар туралы ақпарат ... ... ... баға ... ... ... ... және жұмыстың нақты ... ... ... ... ... Шығындар туралы ақпарат алу әдістері
айтарлықтай тиімді болды деп ... ... ... осы ... ... ... тұрған мақсаттар шығындарды басқару қызметін жүзеге
асыруды, ... ... ... ... Сол ... ақпараттың
үлкен бөлігі сұраныссыз болып қалды. Шығындарды есептеу әдістерін жетілдіру
теориялық ... ... да, ... ... қолданылыс таппады.
Қазіргі таңда нарықтық қатынастар кәсіпорындар алдына жаңа ... ... шешу үшін ... ... мен осы сала ... жинақталған
практикалық тәжірибе үлкен құндылықты көрсетеді. ... ... ... ... бағыттау қажет. Сонымен ... ... ... ... ... қажет.
Бұл жағдайда біз профессор Горбашко Е. А. ... ... ... ... нарықтық жағдайында кәсіпорынның экономикасын
басқаруда шетелдік теория мен практика айтарлықтай тәжірибе ... ... оны ... мен ... ... ... қатысушыларға өзекті
болып келеді.
Шетелдік экомиканы жарақтандыратын материалдарды зерттеу шығындарды
басқару қолданылатын ... ... ... ... ... ... тәртібі шартында қызмет ететін ... ... ... өнім ... сатылым көлемі өзгереді,
шығындарды анықтаудың және ... ... ... ... ... санау бірталай уақытты алады.
Шығындарды есептеудің базалық әдісі көп болмаса да, компаниялар ... әр ... ... ... ... ... ... болғанын
шарттастырды. Демек, менеджерлер толық шығындарды есептеуді (absorption –
cost system) ... ... ... ... ... (standart
–cost system ) болады және осылардың ... ... ... ... (job order – cost system) ... ... ... – cost system ) қолданыуы мүмкін.
Қазіргі таңда шығындарды ... бір ғана ... оны ... араластырмай қолданатын кәсіпорындардың ... ... ... ... бар ... ... әр түрлі схемалық
тәсілі төменде 10-шы ... ... 10. ... ... шығындарды есептеу тәсілдері
Суреттен көріп отырғанымыздай, қалыптасқан көп ... ... ... ... ... ... алты түрі базалық болып
келеді. Біз осы ... ... ... ... ... ... ... тоқталамыз, отандық тәсілдермен кейбір параллельдер
жүргіземіз және біздің экономикамызда жаңа жүйелерді қолдану мүмкіндіктерін
бағалауға тырысымыз.
Батыс өндірістік кәсіпорындарында ... ... ... ... ... ... ... оның классификациясы
негізіне жатқызуға болады. Осы белгілердің біріншісі – ... ... ... Бұл ... ... ... (job order-cost
system) мен процестік тәсіл (process-cost system ) туралы сөз болып отыр.
Келесі екінші белгі – ... ... ... Бұл ... ... ... ... тарихи) мен стандартты шығындарды
(жоспарлы, нормативті) есептеуге бөлінеді.
Үшінші ...... ... ол ... ... ... жабу
тәсілі (absorption-cost system) мен ... жабу ... ... шығарады.
Батыс фирмаларында қолданылатын шығындарды есептеу тәсілдерінің
атауларына қарап, олардың арасында орталықтандырылған ... ... ... ... және ... кәсіпорындарда қолданылатын
кейбір аналогиялар барын атап өткен жөн. Бұл бізге жақсы ... ... ... ... ... system» тәсілінде өз көрінісін
табуда.
Экономикалық теория мен тәжірибеде осы тәсілдер шығындарды есептеу мен
калькуляциялау әдісі ретінде ... ... ... ... тек
қана бухгалтерлік есеп саласына жатқызады, демек, тек қана ... ... ... ... бұл ... ... жоспарлау,
ұйымдастыру, реттеу сияқты салаларды қамтиды және шаруашылық ... ... ... ... Осыған орай аталған жұмыста олар
шығындарды қалыптастыру мен ... ... ... ойымызша, бұл атау оларды үлкен ... ... ... ... ... позициясында қарастыруға көмектеседі.
Шығындарды тапсырыс бойынша есептеу өнімнің жеке ... ... аз ... ... шығаратын кәсіпорындарда
жүзеге асырылады, сонымен қатар өндірісте ... және ... ... ... мен Дж. Фостердің «Бухгалтерский учёт: управленческий аспект»
кітабында осы аталған тәсілді қолдану ... сай ... ... ... ... мақсаттарға деген материалдар, өндіріс
жұмыскерлерінің негізгі ... ... және ... ... шығындарды нақты
өніммен жеңіл идентификациялауға болады » деп ... ... үшін ... ... ... жаңа ... ... себебі ол бұрын және қақіргі уақытта да қолданылады. Оның
отандық әдебиеттерде кең ... да ... ... ... ... ... қарама-қайшы тәсіл
процестік тәсіл болып табылады. Өндірістік кәсіпорындарда аталған жүйені
қолданудың ... ... ... ... бекітілгеніне
қатамастан, оны өндірістік емес салада қолдану фактілері бар.
Процестік калькуляциялау – бұл ... ... ... ... ... өтетін, шығындар біртекті өнім арасында бөлінетін жүйе.
Батыс экономистері поцестік есептеу жүйесі тапсырыстық есептеу жүйесінен
оны жүзеге асырудың аз ... ... ... әдістің басты идеясы шартты бірліктерді қолдану болып табылады.
Шартты бірліктерді ... ... ... шығарылған бұйым санын
анықтау үшін есептейді, яғни аяқталмаған өндірісті ескере отырып.
Бұл мақсатта осы немесе басқа шығындар бойынша тауарлардың ... ... ... ... ... ... деңгейі осы уақытқа жұмсалған
шығындадың жоспарланған жалпы шығындарға қатынасымен анықталады. ... ... ... ... мен ... шығындар арасында қатаң
байланыс орнатады. Бұл тәсілдер біздің ... ... ... және ... кең ... Демек, оларды енгізу
қажеттілігі артық екенін көрсетеді.
Тек осы тәсілдердің ... және ... ... ... ... бұл тәсілдерді одан әрі жетілдіру мен дамыту жолымен
жүру ... атап ... жөн. Осы ... ... ... сай ... де, олар ... функциялары бойынша бірталай кең
ауқымды. Бұл бағытта автоматтандырылған жүйені, жауапкершілік орталықтарын
анықтауды, ... ... ... ... өнім ... ... кең қолдану өзекті болып отыр.
Нақты шығындар жүйесінің мәні - ... ... ... осы кезеңде
нақты жұмсалған шығындардың алынатындығында. Негізгі материалдарға деген
шығындар нақты тұтынуды нақты бағаға көбейту жолымен ... ал ... ... ... уақытты нақты бағалауға көбейту жолымен және
т.б. Неміс экономистері бекіткендей, қазіргі таңда өндіріс ... ... ... ... Ол ... ... өзінің байланысуы
барысында шешім қабылдауға ... ... бұл ... ... ... Өткен кезеңге негізделетін көрсеткіштер өндіріс
көлеміндегі ауытқу қызметінің, баға мен еңбекақы ... ... ... ... ... факторлардың нәтижесі болып келеді.
Бұл олардың шығындарға бақылау жүргізуге жарамсыздығын ... ... ... ... өткен сайын осы ... саны ... және ... көптеген кәсіпорындар
шығындарды есептеуді белгіленген стандарттар негізінде жүргізеді.
«Standart-cost» ... ... ХІХ ... аяғы мен ... ... пайда болды. Бұл жүйенің мәні келесіде: ... ... ... өнім ... ... ... ... ала стандартты калькуляциялар құрылады, ол нақы жұмсалған шығындарды
салыстыру базасы ретінде көрініс табады. ... ... ... ... ескеріледі, ал болған ауытқулар жеке белгіленеді және көп ... ... ... ... ... ... соммасын өндіріске
жатқызатын кәсіпорындар да кездеседі). Белгіленген стандарттар негізінде
шығындарды есептеу ... ... ... ... ... ... тәсіліндеде қолданылады. Стандартты шығындар (standart-cost) –
бұл өнім бірлігін шығару үшін жобалық шығындар. Олар қатаң және ... ... ... ... бағалауға, өнім өндірісіне кететін
шығындарды есептеуге, бақылау жүргізуге, бухгалтерлік шығындарды ... ... және ... ... нені ... Қатаң бюджет
стандартты шығындар мен стандартты шығарылым ... ... ... оның ... ... ... жарамсыздығын мойындайды,
себебі ол өндірістің нақты көлемін ескермейді. Икемді бюджет (flexible-
budget) ... ... ... мен ... шығындары негізінде
есептеледі. «Standart-cost» жүйесінде икемді бюджетті қолдану ... ... ... құралы болып табылады. Қатаң бюджет ондай
мүмкіндік бермейді. Қарастырылып отырған ... ... ... ... ... ... ... арқылы оперативті
бақылау жүргізу ... ... ... ... ... ... ... қолдану өзекті мәселе ... ... ... ... ... ... ... негізі ретінде сол
уақытта өндірісті оперативті басқару, шығындарды бақылау мен ... ... ... қажет болғанын атап көрсетеді. Қазіргі ... ... ... ... ... тұр.
Стандарт-кост жүйесін енгізу отандық кәсіпорындарда оның нормативтік
тәсілін қолданылып көруімен жеңілдетіледі. Біздің ... ... ... ... ... ... нормативті тәсіл шеңберінде
жүргізілуі қажет, бірақ оны алдын ала қарастыру қажет.
Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... ауытқуларды норманың өзгеруіне байланысты болған және ... ... ... болған деп бөлмей. Бұл есептік операцияларды
қиындатады. Стандарт-кост ... бір ғана ... ... ... ... мен ... үшін мақсаты есепте немесе сәйкес ... ... кең ... ... ... ... осы ... басқарумен ешқандай байланысы болмағаны айрықша
белгіленіп ... ... ... ... ... ... процесінде шығындар нормасынан ауытқулар анықалатыны және ... ... ... ... ... ... ... келетіні
жайлы айтылған. Кәсіпорынды басқаруда нормативті тәсілге қарағанда стандарт-
кост жүйесінің мәні мен рөлі ... ... ... ... ... жүргізген экономистер стандарт-кост жүйесінің келесі
артықшылықтарын көрсетеді:
← өнімді өндіру мен ұйымдастыруға қажетті шығындар сомасы ... ... ... шығындарды уақытылы есептеу және
фирманың кірісі мен ... ... ... құру ... ... тәсілдермен салыстырғанда өндіріс шығындарын
есептеудің айтарықтай ... оған ... ... мен ... ... ... ... автоматты басқаруды «стандарт-кост» жүйесімен
араластырып қолдану стандарттардан болған ... да ... мен ... ... ... ... ... белгілейді.
Тұтынушыларына қатысты шығын көлемі бойынша олар толық шығындарды
есептеу (absorption-cost system) мен жекелеген шығындарды ... ... system) ... ... Осы ... ... ... ерекшелік
калькуляциялық кезең арасындағы тұрақты шығындардың бөлу ... ... ... ... (негізгі және қосымша) өнім ... ал ... ... ... тек ... ... жатады,
олардың тұрақты бөлігі қай кезеңде жоспарланды және қай кезеңде ауысқан
болса, сол ... ... ... ... ... ... бұл әдістер дайын өнім мен аяқталмаған өндіріс қалдығын ... ... ... Тұрақты шығындар шығындарды толық орналастыру
барысында қалдықты бағалау кезінде ескеріледі, ал ... ... ... ... ескерілмейді. Шығындарды толық жабу тәсілін
қолдану өнім өндірісінде жұмсалған барлық шығындарды есептеуді ... ... ... осы тәсіл дәстүрлі болып келеді, сол
себепті жақсы танымал. Осыған байланысты оған көп ... бөлу ... ... ... ... ... жиынтық жабу
альтернативті шығындарды жекелеп қосу тәсілі болып табылады, ол аудармалы
әдебиеттерде бірқатар ... ... және ол оны ... ... ... американдық авторлар бойынша аталған тәсіл «direct-
costing» - ... ... тура ... ... ... ... ... шығындарды есептеу, немістік-
«Grenzkostenrechnung» ... ... ... ... жабу ... ... ... la
comptabilite marginale» маржиналды есеп және шведтік-жабу калькуляциясы
және т.б. болып аталады. Келтірілген атау ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі: бір жағынан,
шығындар бөлігін есептеу, ал екінші ... ... ... ... ... ... ... айырмашылық. Экономист Стуков С.А.
аталған жүйені суреттей ... ... ... ... ... ... әрқашан да өзіне үлкен назар аударуды талап ... ... ... тең ... ... тең ... ... және
өндіріс шығындарын тек ауыспалы шығындармен шектеу нормалауға, ... ... және де ... қысқарған шығын баптарының санын
есептеу мен бақылау: өзіндік құнның ... ... ... ал ... ... ... ... айтқан. Бақыланатын объектілер
қаншалықты көп болса, бақылау соншалықты әлсіз ... ... ... жүйенің осындай мүмкіндіктерін ескере отырып, оны нарықтық экономиканың
басқару шешімдерін қабылдау, талдау және есептеу интеграциясының ... қол ... ... ... ... көрсетеді.
Кәсіпорындар арасында осы арқылы да вэрибл-косттың жылдам таралуы
түсіндіріледі. Вэрибл – кост ... ... ... ... барлық
шығындарын тұрақты және ауыспалы, пайдалы және пайдасыз деп бөлуінде.
Шығындарды тұрақты және ауыспалы деп, ал ... ...... ... деп ... ... пайда туралы мәлімет алудың
оперативтілігін ... мен ... ... ... ауыспалы
бөлігінде өнімнің өзіндік құнын азайту тұрақты шығындарға бөлінетін
назардың жоқ ... ... ... шығындар басқарудың жоғары
деңгейін бақылайды, сол себепті ауыспалы шығындар бойынша өзіндік ... ... ... ... ... ... басшылар
тарапынан оларды тиімдірек басқаруға ықпал етеді.
Осы жүйеге сай, өндірістік шығындар туралы ақпараттар және ... ... ... есеп ... ... уақытылы бақылау үшін жағымды
шарттар қалыптастыратын формада және кезектілікте ұсынылады.
Кіріс туралы ... ... ... ... ... – көлем – пайда» схемасы бойынша талдау жүргізуге толық мүмкіндік
береді, ол батыста CVP-талдау (Cost – Volume – Profit ... ... ... system ... ... есеп тұрақты және
ауыспалы шығындар ... ... ... ... ... ... ... Оперативті қызметке CVP-талдау немесе икемді
бюджеттендіру тұрғысынан қарайтын менеджерлер ... ... ... ... деп ... Олар ... ... нақты өндірістік жағдайлармен
салыстыруға көп күш жұмсайды. Верибл-кост жүйесінің ... ... ... ... ... бөлігі ретінде ұсыну
үлкен нәтиже ... ... ... ... және ... ... тәсәлдері арасындағы
айырмашылықты өндіріске қатысты шығындар құрамына ... ғана ... ол ... ... де ... көрінеді. Демек, егер есепті кезең
аралығындағы өндіріс көлемі сатылым көлеміне тең болса, онда екі әдіс ... ... ... ... Ал егер ... ... өткізу көлемінен
жоғары болса, онда шығындарды ... ... ... ... ... көп болады. Бұл бірінші тәсілде тұрақты шығындардың
бір бөлігі ... ... ... және ... пайда қорлардың
өзгерісі әсеріне ұшырайды. ... ... ... көлемінен аз болатын
кезде шығындарды бөлшектеп орналастыру тәсіліне ... ... аз ... ... ... ойымызша, шығындарды есептеудің толық
емес тәсілінде пайда көлемі сатылым көлемінің өзгеруіне байланысты ... ... ... ... ... басты акцент кірістерді
анықтауда туындайтын проблеммаларға, демек, ... ... ... ... ... вэрибл-кост жақтастарын тұрақты және ауыспалы
шығындар арасындағы шекті ... ... ... ... ... ... ... әсерін жеңілдетуге ықпал жасады деп кінәлауда.
Шығындарды толық орналастырудың жақтастары ауыспалы шығындар сияқты ... ... да өнім ... үшін ... демек, олар аяқталмаған
өндіріс пен дайын өнім қалдығына ... ... Тағы да ... ... ... жоспарлау қажеттіліктері мен басқарудың
басқа да ... үшін ... ... ... жүйесіз ретте параллельді
түрде орналастыру қажеттілігінде.
Осылайша, біз шығындарды есептеудің бөлшектік жүйесінің артықшылықтары
да, кемшіліктері де барын көріп отырмыз, бірақ бұл әдіс ... ... ... ... әсер етуі мүмкін.
Өндірістің өсуі мен шығындардың өсуі ... ... ... үлгі
туралы айту мүмкін емес. Батыс кәсіпорындарының тәжірибесі ... ... ... және ауыспалы деп бөлу оларды ... және ... ... ... және оң ... ... Кәсіпорын бір қалыпты дамыса (ішкі және ... ... ... ... және өндірістік күштердің жүз пайыздық
қолданылуын иеленсе, ... ... ... ... ... және
тұрақты рентабельділігін орнатса, өнімге ... ... ... ... ... ... үлкен қорын ... ... ... ... ... қолдану айтарлықтай мақсатқа сай
болып келеді. Жиі өзгеріп отыратын нарық конъектурасындағы ... ... мен ... ... ... басшылар вэрибл-кост жүйесін
қолдану арқылы шаруашылық ... шешу ... ... нәтижеге қол
жеткізеді.
Отандық кәсіпорындарда аталған жүйені егізуге келер болсақ, онда ол
үшін ... ... ... ... бар. Егер ... экономикалық
ұсыныстар болмаса шығындарды есептеудің бөлшектік әдісі теориялық зерттеу
формасында батыста қалып қояр еді. Негізделген тауар өндірушілер ... ... ... ... үшін күрес пен жаңа сегменттерді
іздеу, өңдеуге кеткен ... ... жаңа ... ... мен игеру,
нарықты зерттеу, тауар өндірушілердің бағытын қиындату-міне осы ... ... ... ... ... тізімдер қатары. Бұл
жағдайда, біздің ойымызша, ... ... ... ... ... ... маңызды объективті шарты болып келеді.
Халықаралық тәжірибеде ... ... ... ... тәсілдерін қарастырудың және оларды отандық тәсілмен
салыстырудың соңында біз 10-шы ... ... ... ... ... және ... ... қолданылатын шығындарды есептеудің
және құрудың салыстырмалы талдау тәсілдері
|Халықаралық ... ... ... ... ... |тәжірибеде | ... ... | |
| ... және | |
| ... ... | ... order – cost |Тапсырыстық тәсіл|Жауапкершілік орталықтарын бөлумен |
|system | ... жеке ... ... | ... ... ... – cost |Шекті тәсіл ... – кост ... ... | ... жалпы өндірісте мақсатқа|
| | ... ... ... – cost ... есептулер |Ескіруіне байланысты мақсатқа бағытсыз|
|system | ... ... – cost ... тәсіл |Стандарт – кост жүйесін мақсатқа |
|system | ... ... ... cost ... ... |Экономикалық қатынастардың тұрақты |
|system |орналастыру ... ... ... қолдану, |
| ... ... ... қолдануға келмейді|
|Variable – cost |- ... ... ... сай ... ... | ... ... бағытты енгізу |
Жоғарыда келтірілген 10-шы ... ... ... ... ... ... ... жетілдірудің негізгі бағыттарын
атап көрсетуге болады. Біздің ... ... ... ... ... жүйесінің біздің экономикада жоқ аналогиясын енгізу
және стандарт-костинг ... ... ... ... Бұл ... ... тұрғыда әдебиеттерде кең таралған,
бірақ, өкінішке орай қазіргі таңда өндірістің осы немесе басқа ... ... ... ... отырып оларды тәжірибелік қолданудың
методологиялық нұсқаулықтары жоқ. Оған қоса, аталған жүйелерді тәжірибелік
қолданудың ... ... ... ... ... болуы қажет.
Осылайша біз шығындарды есептеу әдістерін ... ... ... ... ... ... шығындарды үнемдеу
мумкіндіктерін анықтау және оңтайландыру шараларын қатастырамыз.
3.2 Кәсіпорындағы шығындарды үнемдеу ... ... ... кәсіпорын өз қызметін жүргізу барысыныда ... ... ... ... Осыған орай, әрбір кәсіпорын алдында өндірістің өнім
көлемін ұлғайту факторларымен қатар, өндіріс шығындарын үнемдеу ... ... ... ... ... және ... өндірісте
тұтынылатын ресурстардың барлық түрлерін үнемдеу болып табылады. Өндіріс
шығындарының құрылымының ... ... ... ... ... Сол себепті шығарылатын өнімнің еңбек сыйымдылығын төмендету,
еңбек өндірілімділігінің өсуін, ... ... ... ... ... ... өзекті болып отыр.
Өнімнің еңбек сыйымдылығын төмендетуге, еңбек өндірімділігінің
өсуіруге әр ... ... қол ... ... ... ... ең
маңыздылары - өндірісті механизациялау мен ... ... ... технологияларды құру және ... ... ... ... және ... ... еңбек және өндірісті
ұйымдастыруды жақсартусыз қолданылатын техника мен ... ... ... қажетті нәтиже бермейді.
Еңбек өндірілімділігін жоғарылату үшін маңызды жағдай оны ұйымдастыру,
яғни жұмыс орынын ... ... ... әдістерді қолдану және жұмысты
қабылдау және т.б.
Өнім өндірісіде шығындар құрылымында материалдық ... ... ... Бұл ... ... ... ... прооцестерді
қолдану мәселесі орын алады. Жеткізіп берушілерден келіп түсетін шикізат
пен материалдардың, бұйымдардың ... ... және ... ... ... ... болып отыр.
Сатып алынатын шикізаттардың, материалдарың легі қаншалықты көп болса,
орташа жылдық қор ... және де осы ... пен ... қоймаға
орналастырумен байланысты болатын (қойманы жалға алғаны үшін төлемдер, ұзақ
уақыт бойы сақтаудан ... ... ... ... және т.б. )
шығындар көлемі де соншалықты көп болады.
Өзіндік құнды ... ... ... ... шығындарын
үнемдеудің бар резервтерін анықтау мен ... және ішкі ... ... Өзіндік құн бойынша жоспарлар еңбектің прогресивті
шығындар нормасынан, құрал-жабдықтарды қолданудан, ... ... және ... ... ... отырып туындауы қажет. Шығындарды
тек қана ғылыми ұйымдасқан нормалау кезінде өнімнің ... ... ... анықтауға және қолдануға болады.
Өнімнің бір түрін шығару кезінде осы өнім бірлігінің өзіндік құны ... ... ... ... мен ... ... ... болып
табылады.Әр түрлі өнім түрлерінің өзіндік құнын сипаттау үшін жоспарлар мен
есептеулерде салыстырылатын тауарлық ... ... ... төмендету
көрсеткіші мен тауар өнімінің 1 тенгеге шығын көрсеткіші қолданылады.
3. 3 Шығындарды басқарудың тиімділігін жоғарылату бойынша ... ... ... ... көп пайда табу, еңбектік, материалдық ... ... ... ... ... ... ... төмендету
сұрақтарын шешуімен байланысты болады.
Өзіндік құнды төмендету резервтерін анықтау кәсіпорынның кешенді
технико-экономикалық талдау ... ... ... ... техникалық
және ұйымдастырушылық деңгейін зерттеу, ... ... мен ... ... пен материалдарды, жұмыс күшін, шаруашылық ... ... ... ... ... үнемдеу келесі
факторлардың құрамы бойынша есептелінеді:
1 Өндірістің ... ... ... Бұл жаңа ... енгізу, өндірістік процестердің механизациялануы ... ... пен ... жаңа түрлерін қолдану мен
тұтынуды жақсарту; өндірістің ... ... ... ... ... ... құнды төмендету басқарудың автоматтандырылған жүйесін
құру, ЭЕМ қолдануда, ... ... мен ... мен ... ... ... мүмкін. Шығындар өндірісте
қалдықтарды толық қолдануда, экономикалық алмастыруларды ... ... ... ... ... азаяды. Үлкен резервтер өзіне
өндірісті ... оның ... мен ... сыйымдылығын
төмендетуді, машиналары мен құралдарының салмағын азайтуды және т.б.
қосады.
2 Еңбек пен ... ... ... ... ... төмендету
өндірісті ұйымдастыпудағы өзгерістердің, өндірісті мамандандырудың
дамуындағы еңбек формалары мен әдістерінің, ... ... ... оған кететін шығындарды азайтудың, негізгі қорларды пайдалануды
жақсартудың, материалдық-техникалық ... ... ... ... ... ... ... жоғарылататын басқа да
факторлар нәтижесінде жүруі мүмкін.
Ағымдағы шығындарды төмендету негізгі ... ... ... ... жүргізіледі (мысалға, нақты өндірісті дамыту, өзгеру
коэффицентін ... ... ... ... келтіру, құрал-
жабдықты шаруашылықты жақсарту, өнім мен ... ... ... ... Өнім ... мен ... ... олар шартты-тұрақты
шығындардың (амортизациядан ... ... ... ... ... ... өнімнің ассортименті мен номенклатурасының
өзгерісіне және оның ... ... алып ... ... шығарылатын өнімнің санына байланыссыз болады. Өндіріс көлемін
арттыру арқылы олардың өнім бірлігіне деген саны ... ол оның ... ... алып келеді.
1. Табиғи ресурстарды қолдануды жақсарту. Бұл ... ... ... сапасы мен құрамының өзгерісі; табиғи
шикізатты алу ... ... ... болған жердің өнімділігінің
өзгеруі, басқа табиғи жағдайлардың өзгеруі. Осы факторлар табиғи
жағдайлардың ауыспалы шығындар ... ... ... көрсетеді.
Өнімнің өзіндік құнын төмендетуге олардың әсерін ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
2. Салалық және басқа да факторлар. Оларға келесілер жатқызылады:
жаңа цехтарды, өндірістік бірліктер мен ... ... ... ... және ... етуші бірлестіктерде өндірісті
дайындау мен игеру; басқа да факторлар. Өзіндік құнды төмендету
резервтерін жоғары техникалық ... ... ... ескірген цехтарды ликвидациялау мен жаңа цехтарды
енгізу нәтижесінде талдаудан өткізу қажет.
Бұл шаралар ... ... ... ... ұлғайтуға
көмектеседі, ол кәсіпорынның қаржылық жағдайының нығайтуға көмектеседі.
Қорытынды
Кәсіпорын қызметі барысында жоғары қаржылық нәтижеге ... ... ... мен пайданы максималдауға өнімді өткізу мен өндірісте
шығындарды тиімді басқарусыз мүмкін болмайд, ... ... ... ... ... алға шығу шарттарының бірі болып табылады.
Шығындарды басқару - бұл ... ... алып ... ... ... ... ол ... қорларын тиімді
қолдану, оларды үнемдеу. Кәсіпорында шығындарды басқару процесін құрудың
мәні ... ... ... ... ... ... мен басқару
шешімдерін қабылдау үшін оларды жайлы түрде ұсыну және топтастыруда ... ... - бұл ... ... ... болып саналады, ол шығындарды нормалану, жоспарлау мен бақылауды
жүзеге ... ... қате ... ... ... Экономикалық қызмет
мәліметтерді шоғырландырып, оларды тексетуі қажет, бірақ өзіндік ... ... ... ... қатысады, олардың көлеміне
деген жауапкершілік кәсіпорын бөлімшелерінің ... ... ... ... ... ... шығындарды азайту процесін шығындар пайда
болған бөлімшелерде жүргізуі қажет.
Шығындарды басқарудың басты мақсаты ресуртарды үнемдеумен пайда мен
рентабельділікті арттыру және өнімнің өзіндік ... ... үшін ... тиімділігін арттыру.
Шаруашылық жүргізуші субъектісінің шығындарын басқарудың маңызды
міндеттері:
– кәсіпорын қызметінің тиімділігін арттыру;
... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын бойынша және жеке құрылымдық бөлімшелер
бойынша ... ... өнім ... ... ... - ... өзіндік құнын
калькуляциялауға кеткен шығындарды есептеу;
– шаруашылық шешімдерді қабылдау мен ... ... ... мүмкіндік беретінақ параттық базаны дайындау;
– шығындарды өлшеу мен бақылаудың техникалық тәсілдері мен
құралдарын анықтау.
Шығындарды ... ... ... ... ... ... ... осы талаптарлды орындау кәсіпорын жұмысының
тиімділігінің жылдам өсуіне көмектеседі.Осылайша, ... ... ... ... ... ... ... әсерлерді қосады: болжау
және жоспарлау, ұйымдастыру, түзету енгізу және реттеу, іске асыру және
ынталандыру, есеп, ... ... және ... ... ... ... ... негізделеді және
динамикалық процесті көрсетеді, оның мақсаты - кәсіпорын қызметінде ... ... қол ... Басқарудың барлық кезеңдерінде шығындар
туралы мағлұматтарды шешім қабылдауда маңызда рөл атқаратын және ... ... ... ... ... ретінде ұқыпты
қолдану керек. Басқару процесінде туындайтын осы және ... ... ... ретінде тәжірибеде шығындарды басқауда әр түрлі өңдеу
мен қолдану жүйесі қарастырылды. Кез ... ... ... ... әр ... ... бойынша жіктелімі жатыр ,ол осы немесе басқа
да шығындарға мүмкін болатын әсер ету ... ... ... осы ... да ... кәсіпорын қызметінің соңғы нәтижелеріне әсер ету
деңгейін анықтауға қажетті.
Кәсіпорындарда өндіріс ... ... үшін ... мен
жабдықтаушылар арасында тиімді экономикалық байланыс құру арқылы тасымалдау
шығындарын азайту, тапсырыс берушілер мен ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпорындардың мүмкіншіліктерін
және нарықтағы орнын анықтау үшін маркетингтік ... және ... ... ... ... ... талпыныс жасап, экономикалық оң
нәтижеге жету жолдарын басқару шараларын жан-жақты қарастырумен қатар,
ұйымдастыру басты мақсат ... ... ... ... ... ... үлкен маңызды мәселе
болып саналады. Тек қана шығындар есебінің жүйесін өзгерту арқылы ... әсер ... ... ... ... ең ... ... қол
жеткізу үшін кәсіпорынның стратегиялық және тактикалық ... ... ... ... ... азайту бәсекелестер алдында
маңызды артықшылық береді -айтарлықтай төмен ... ... баға ... ... ... басқарудың артықшылықтары келесілер:
– аз шығын жұмсап, төмен ... ... тұру ... ... өнім өндіру;
– жеке өнім түрлерінің өзіндік құны туралы нақты және
сапалы ақпараттың болуы және олардың ... ... ... жағдайы;
– икемді баға қалыптастыру мүмкігдігін қолдану.
Кәсіпорында шығындарды басқару жолдарын жетілдіру үшін келесілер
ұсынылды:
– өндірістің ... ... ... ... пен ... ... жетілдіру;
– шартты-тұрақты шығындарды қатысты төмендетуге,
амортизациялық ... ... ... ... мен ... ... ... артуына алып келетін өнім көлемі мен
құрылымын өзгерту;
– табиғи ресурстарды қолдануды ... ... және ... да афакторлар.
Бұл шаралар шығындарды азайтуға, соның негізінде кәсіпорын пайдасын
арттыруға , оның қаржылық тұрақтылығын орнатуға көмектеседі.
Пайдаланылған ... ... ... А.Ш. ... ... управления затратами предприятия
// Транзитная экономика. - 2010 - № 4-5. - С. 54-61.
2. Управленческий учет и ... ... ... ... В. ... С. И., ... Е. В. // Менеджмент в России и за рубежем,
№16 2002
3. Аксепенко А.Ф., ... А.Д. ... ... и ... - М.: Изд-во МГУ, 2000. - 635с
4. Безруких П.С. Учет и ... ... ... - ... 2000. - ... Инструкция по планированию6 учета и калькулированию себестоимости
продукции - Свердловск. Управление по печати, 1997
6. Аубакирова Г. ... ... ... ... // ... ... № 08-10. - ... Федотов Н.П. Управление затратами предприятия // Экономика и жизнь.
-2000. - №21. ... ... Т.С., ... В.Н. ... определения постоянных затрат и
практика ее ... ... ... 2004. - №6.
10. Николаева С.А. Особенности учета ... в ... ... ... ... и ... - М.: Финансы и статистика, 1997.-
128с.
11. Менеджмент: ученое пособие / под редакцией Э.М. Короткова. - М.: ИНФРА
- М, ... ... ... ... в промышленности: Учебник / Под ред.
В.И.Стражева. - Мн.: ... ... ... ... Е.В., ... Т.Г., Голофастова Н.Н., Кителева О.М. Анализ
и диагностика финансово - хозяйственной деятельности предприятия ... ... - ... 2004. - ... ... А.Д. ... финансового анализа. - М.: ИНФРА- М, 1997. 310
с
15. Грозденко А. Возможности использования затратного и ... к ... ... ... № 11(5).- ... Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның
қаржылық жағдайын ... / Оқу ... - ... Экономика. 2001 ж.
17. Дәуренбекова Ә.Н. Шығындарды басқару/ Оқу құралы. - ... ... Шанк Дж., ... В. ... управление затратами: Новые
методы увеличения конкурентоспособности. - СПб.: Бизнес Микро, 1999.
С. 27-29.
19. Керимов В.Э. Методы управления затратами и ... ... - ... 2002.
20. Е. Горбашко, Р. Ленгвист. Калькулирование себестоимости ... ... ... 2006-№ 1. - С. ... ... ... как ... управления затратами и прибылью/
Слуцкин М.Л.// Журнал Финансовый менеджмент.-2005.- №5.-С.47
22. О ... ... на ... и ... финансовых
результатов/ Макарьева В.И., Владимирова А.А..// Налоговый вестник.-
2005.- №11. - С.23 - ... А. ... ... ... ... ... затрат на отечественных предприяиях // Транзитнаяэкономика
экономика. - 2007- № 2. - С. 93-102.
24. Керимов В.Э. Учет ... ... и ... ... ... ... ... М.: - Издательский дом
Дашков и К, 2005.
25. ... С. А. ... ... - СПб: ... - 2001.
26. Лебедев В.Г., Дроздова Т.Г., Кустарев В.П. Управление ... ... - СПб: ... ... Кошкина Н. Оптимизация управленческих решений в ... ... // ... - 2008. - № 7. - С. ... ... қамтамасыз ету және ұйымдастыру
Мотивациялау
Бақылау
Ақша қаражаттарының түсуі
Өндірістің жұмыс кестесін жоспарлау, кезектілік
Өндірілетін өнімнің өзіндің құнын ... ... ... ... ... ... ... пен материалдарды жеткізу
Жұмыскерлердің жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ететін еңбек шарты, жас
жұмыскерлерді дайындау жүйесін құру,еңбек ақы ... есеп ... ... ... шығынын бақылау, ақау санын азайту.
Келісімшартта көрсетілген кестеге сәйкес өнімнің шығарылуын бақылау.
Шығындарды басқару
Ерік білдіру процесі
Еркін білдіру процесін ұйымдастыру
Шығындар ... ... ... және ... ... ... ... реттеу және бақылау
Кәсіпорында шығындарды талдау
Өнімнің, жұмыстың, қызметтің бір бірлігіне деген шығынды талдау
Қызмет түрі бойынша шығындар
Өндіріске кеткен шығындарды талдау (коммерциялық шығындар)
Шығын ... ... ... ... ... қызмет көрмсетуші және функционалды – басқарушылық бөлімдері
бойынша
Жалпы өндірістік
Басқа да
Жанама шығындар сметасын талдау
Жалпы шаруашылық
Кәсіпорынның өндіріс көлеміне үлкен үлесі бар бұйымдар
Төмен ... және ... ... ... ... элементі бойынша
Калькуляция баптары бойынша
Шығындар элементі бойынша
Калькуляция баптары бойынша
Шығындар бюджеті бойынша
Жабдықты ұстау мен ... ... ... ... бойынша
Actual – cost system
Absorption cost system
Process – cost system
Standart – cost system
Direct – cost system
Job order – cost system

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балама аударма және оның түрлері мен деңгейлері18 бет
Дағдарыс жағдайларындағы психикалық өзгерістер жайлы4 бет
Конфликт - әлеуметтік-психологиялық фенамен ретінде12 бет
Менеджменттегі келіспеушіліктер5 бет
Мониторингтің түрлері5 бет
Норма мен патологияны түсінуге деген ыңғай туралы6 бет
Норма мен патологияны түсінуге деген ыңғай туралы ақпарат3 бет
Патопсихология жайлы мәлімет4 бет
Табиғаттың ластануы: атмосфера, гидросфера, литосфера және оны болдырмау28 бет
Төтенше жағдайдың психологиялық аспектілері5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь