Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін қалыптастыру тәжірибесінен

Кіріспе

I . тарау
Бастауыш мектеп оқушыларының тұлғалық қасиетін қалыптастырудың педагогика теориясындағы жайы
1.1 Бастауыш мектеп оқушыларының тұлғалық қасиеттері жайлы түсініктің дамуы
1.2 Қазіргі ресми құжаттардағы бастауыш сынып оқушыларының тәрбиесі және оны қалыптастырудың жолдары

II . тарау
Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін қалыптастыру тәжірибесінен
2.1 Бастауыш мектеп білім мазмұнының оқушылардың тұлғалық қасиетін қалыптастыруға ықпалы
2.2. Сыныптан тыс жұмыстардың және қосымша білім беру мекемелердің бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін қалыптастыру жолдарынан

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
        
        Жоспары
Жалпы бастауыш білім беру деңгейінде оқушылардың тұлғалық қасиеттерін
дамытудың жолдары
Кіріспе
I – тарау
Бастауыш мектеп оқушыларының тұлғалық ... ... ... жайы
1. Бастауыш мектеп оқушыларының тұлғалық қасиеттері жайлы ... ... ... ... ... ... ... тәрбиесі және
оны қалыптастырудың жолдары
II – тарау
Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін қалыптастыру
тәжірибесінен
2.1 Бастауыш мектеп ... ... ... тұлғалық қасиетін
қалыптастыруға ықпалы
2.2. Сыныптан тыс жұмыстардың және қосымша білім беру мекемелердің
бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін қалыптастыру
жолдарынан
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
К І Р І С П ... ... ... ... ... ... жаңару мен саяси демократияландырудың жаңа ... ... ... негізде Қазақстан Республикасының Президенті 2004 жылғы 14
қазандағы № 1459 ... ... ... ... ... ... ... арналған мемлекеттік бағдарламасын”
бекітті.Бағдарламаның мақсаты адам ресурстарын даярлау сапасын ... ... ... мен ... ... ... керектігін атап
көрсетті.Себебі қоғамдағы тәртіп нормаларын жүзеге асыратын – жеке ... ... ... мен ... ... ... ... соғұрлым қоғам
дами түспек.Ол өзінің тыныс – тіршілігі, өмірге ... ... ... ... шешуші өзгерістерге ұшыратады.
Осы арада, адам және оның еңбегі, көзқарасы, болашақ ұрпақтың ... ... қай ... мен ... ... ... беттерінен ешқашан
түскен емес.Ежелгі дәуірлерден жеткен ... мен ... ... ... ... ойшылдардың даналық ойларында, қазақ
ақын-жырауларының өлең-жыр, толғауларында адам ... жас ... ... орын алып ... ... ... ... Ж.Баласағұн, М.Х.Дулати кеңестерінде, Абай ... ... ... Алаш ... ... М.Жұмабаевтың қоғамдық ой-пікірлері мен тәлім-тәрбиелік
еңбектерінде табиғи жалғасын тапқан адам баласының тәрбиесі ... ... ... ... ... ... шеңберінде кейінгі жылдардағы
отандас ғалым, ағартушылардың зерттеу жұмыстарының өзінде Уманов Г. ... Қ. [6], ... Ж. [2], ... С. [16], Сабыров Т.С. [5], Қоянбаев
Р.М. [13], Нұрғалиев Қ.Н. [2], ... Ж.Ж. [6], т.б. ... ... еңбектерінде, оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу жан-жақты
қарастырылып, оқушылардың елжандылық, ... ... ... ... ... ... ... тәртіптілік, қоғам
мүлкіне ұқыптылықпен қарау сияқты моральдық қасиеттерін тәрбиелеуге тиіс
деп ... ... ... Т.Р. ... ... ... ... қалыптастыру мәселесі»,
Оразбекова К.А. «жеке тұлға ұлттық тәрбиесінің ... ... ... Б.Қ. «Ана тілі ... жеке тұлғаның рухани –
адамгершілігін дамыта оқыту әдістемесі», Қойшыбаева Н.И. ... ...... ... қалыптасуы»,
Сайдахметова Л.Т. «Қазақстан мектептерінде ... ... ... атты ... ғылыми еңбектері зерттеу
жұмысымызға негіз болды.
Ата заңымызда мемлекетіміздің ең қымбат қазынасы – адам және ... ... мен ... түпкі мақсат-мұрат ретінде атап
көрсетіліп, бұл көзқарас Қазақстан ... ... ... ... көрініс тапқан. Онда: «ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар,
ғылым мен ... ... ... жеке ... қалыптастыруға
қажетті жағдайлар жасау» – дей келе, ... беру ... ... ... ... ... көрсетілген:
- жеке адамның шығармашылық, рухани және дене ... ... пен ... өмір ... ... ... ... басының дамуы үшін жағдай жасау арқылы интеллектін байыту;
- ... пен ... өз ...... Республикасына
сүйіспеншілікке, мемлекеттік рәміздерді құрметтеуге, халық дәстүрлерін
қастерлеуге тәрбиелеу;» қажеттілігі жазылса, ал бұл ... ... ... және ... ... ... тұжырымдамасында»:
“бала бастауыш мектепті бітірген кезде төңірегіндегі оқиғалар жайындағы
әсерін қисынды да жүйелі баяндап, жанындағы адамдармен ... ... ...... ... үйренуге, алған білімін түсініп,өмірде
қолдана білуді талап ететін дағдыларды толық игеруге тиіс” [19] делінсе,
ал «Қазақстан ... ... ... ... 2005 – ... арналған мемлекеттік бағдарламасында»: ... ... биік ... адам ... ... құрметтеуге тәрбиелеу” көзделген [20]. Көрсетілген
нұсқаулардан біз көтеріп отырған ... ... ... туындап
отырғандығына дәлел болмақ.
Осы негізде жеке тұлғаны қалыптастыру ... ... ... қажет.Себебі І-ІҮ сынып (7-10 жас) оқушылары педагогикалық
тұрғыдан ... ... ... ... ... ... бұл төменгі сынып
оқушыларының өмірін жаңа жағдаймен толықтырады.Бұл ... ... ... мен ... өсіп ... талаптар арасындағы қайшылықтардың
тууына себепкер болады.Сондықтан оларды оқыту үрдісімен және ... ... ... өткізілетін тартымды жұмыстармен қызықтыра білудің
маңызы зор.Егер оқу-тәрбие жұмыстары ... ... ... ... онда оқушылардың бойында еңбексүйгіштік, ұқыптылық,
шыдамдылық, ұлтжандылық, ... ... жеңе ... ... ... мен адамгершілік қасиеттерін дамытуға болады.
Адамдар тұлға болып, өзіндік жеке бас ерекшелігімен бірден дүниеге
келмейді.Әрбір жеке тұлғаны ... ... ... ... ... ... кездегі қажеттілігі анық байқалады.Осы қажеттілік
шешімін табу бізге ... ... ... ... ... бастауыш
білім беру деңгейінде оқушылардың тұлғалық қасиеттерін дамытудың жолдары”
деп таңдап алуымызға себеп болды.
Зерттеу мақсаты.Жалпы ... ... беру ... ... қасиеттерін дамыту жолдарын айқындай отырып, оны оқу-тәрбие
үрдісінде пайдалану ... ... ... жеке ... ... ... ... негізін
анықтау.Атап айтсақ: “жеке тұлға”, “тұлғалық ерекшелік”, “жеке тұлғаны
жан-жақты дамыту” ... ... ... ... ... ... ... мен қоғам қайраткерлерінің
еңбектеріндегі жеке тұлғаны қалыптастыру, тәрбиелеу ... ... ... ... ... құжаттардағы тұлға қалыптастыру тәрбиесінің маңыздылығын
айқындау;
- тұлғалық қасиеттер, оның ... ... ... ... ... және жеке ... тәрбиелеудегі ерекшеліктер мен
мүмкіндіктерін анықтау;
- жеке тұлға тәрбиесінің ... ... ... ... насихаттауды әдістемелік тұрғыда ... ... ... ... жолдары;
Зерттеу нысаны.Жалпы бастауыш білім беру жүйесінде ... ... ... ... бастауыш білім беру оқу пәндері арқылы оқушылардың
тұлғалық қасиеттерін қалыптастыру жолдары.
Зерттеудің ғылыми ... жеке ... ... ... тұрғыда жан-жақты тұлғалық-бағдарлық негізде талдау жасалып,
тәлімдік мәні айқындалса және ол әдістемелік тұрғыдан қамтамасыз ... ... ... ... ... мен ... өзіндік дара,
табиғи ерекшеліктерін ескере ... жеке ... ... ... ... мүмкіндік кеңейеді.
Зерттеудің жетекші идеясы.Жалпы бастауыш білім беру жүйесіндегі
оқушылардың ... ... ... ... және ... негіздері.Жеке тұлғаның
әлеуметтік мәнімен жеке ... ... ... қатынас
туралы қазіргі педагогикалық, психологиялық қағидалар: ... ... ... байланысымен диалектикалық бірлігі туралы ... ... ... теориясы, психология мен педагогика ғылымдарының дамуына
үлес қосқан ... ... және ... ... ғалымдардың зерттеу
жұмысы бойынша жазылған ғылыми еңбектері негізге алынды.
Зерттеу көздері.Педагогика-психологиялық негіздегі ғылыми еңбектері
мен ... ... ... ... ... ... ... туралы” заңы, “Қазақстан - 2030” ... ... ... ... ... “Қазақстан
Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға ... ... ... ... ... ... өңдеу, жүйелеу, зерттеу
нәтижелерін мақұлдаудан өткізу, диссертацияны әдеби ... ... ... әдістерін (байқап-бақылау, оқушылардың жазбаша және
шығармашылық жұмыстарын зерттеу) қолдана отырып, оқу-тәрбие ... ... алу мен ... ... қаласы № 136 М.Дулатов атындағы орта мектебі мен
№ 147 бастауыш мектептерінің оқушылары, ... ... ... жүргізілген жұмыс және Абай атындағы ҚазҰПУ-дегі факультеттік іс-
тәжірибе.
Зертеудің негізгі кезеңдері.Бірінші кезеңде (2005-2006) диссертациялық
зерттеу ... ... ... ... арналған әдебиеттер мен оқулықтарға талдау жұмысы
жүргізілді.Мақсат-міндеттерін, ... ... ... ... ... ... ... жұмысының жоспары
бекітілді.Университет кешенінде өтетін ... ... ... ... ... ... дайындалып, ғылыми басылым
беттеріне мақалалар жазылды.
Екінші кезеңде (2006-2007) зерттеу жұмысының ... ... ... ... ұғымдары жүйеленді.Қажетті зерттеу
материалы жинақталып, тарихтың даму кезеңдеріндегі қоғам қайраткерлерінің
тәлім-тәрбиелік ... ... ... ... ... ... ... тиімді жолдары ұсынылады.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы.Жалпы бастауыш білім беру ... ... ... қойылатын Республикамыздың ... ... мен жеке ... ... қасиеттерін қалыптастыру
жөніндегі педагогикалық теориясымен ... ... ... ... ... бұл ... шешілуі жөніндегі
ықпалдастырылып алынған – “қоршаған ортасына шапағаты мол, ... дене мен ... ... дамыған, адамгершілігі мол, жүйелі
ойлай білетін тұлғаны ... ... ... ... ... қоғамдық сананы қалыптастыруда алар орнының дәлелденуі
зерттеу жұмысымыздың ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі бакалавриат дәрежесінде
білім алып жатқан студенттер, студент-магистранттар, ... ... ... деңгейіндегі мұғалімдеріне, ЖОО оқытушылары үшін педагогикалық
тәжірибеде пайдалануға болады деп есептейміз.
Зерттеу жұмысының ... мен ... және ... ... ... ... теориялық негізі, теориялық
тұжырымдарға практикалық зерттеулер жүргізуі және оның ... ... ... ... ... ... ... ұсынылған тұжырымдар.
- тарих тағылымындағы жеке ... ... ... ... ... жүйесі және олардың өзара сабақтастығы мен ... ... ... ... мәні, мазмұндық сипаты және
функционалдық мүмкіндіктері.
- жалпы бастауыш білім беру деңгейіндегі оқушылардың ... ... ... тиімділігін арттыруға ықпал ететін тәжірибе
мазмұны.
Зерттеу ... ... өтуі және ... Зерттеу
материалдары мен нәтижелері курстық жұмыс түрінде және ... ... Абай ... ҚазҰПУ-де (2006) халықаралық конференцияда және жыл
сайын ... ... ... ... ... ғылыми
мақалалар негізінде Абай атындағы Қаз ҰПУ-нің “Хабаршы” ғылыми басылымының
“Бастауыш мектеп және дене мәдениеті” сериясының №2 (11) 2006 ... ... ... ... ... қасиеттерін қалыптастырудың маңызы”
атты тақырыпта және “12 жылдық ... ... көшу ... ... ... мәселелері” жинағында “Білім беруді дамыта отырып
бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық ... ... ... ... ... құрылымы: зерттеу жұмсы кіріспеден, екі
тараудан, қорытынды мен пайдаланылған әдебиетттер тізімінен тұрады.
Кіріспеде зерттеу жұмысының өзектілігі, ... ... ... ... ... ... ... мен тәжірибелік мәні, зерттеу
нәтижелерінің дәлелдігі, оның ... ... ... ... Жалпы бастауыш білім беру деңгейіндегі оқушылардың
тұлғалық қасиетін ... ... ... оқушы тұлғасын
қалыптастыру мәселесіне талдау жасалып, ... ... ... ... сынып оқушыларының тәрбиесінің маңыздылығы
педагогикалық негізде талданады.
ІІ тарау бойынша, ... ... ... беру деңгейіндегі оқушылардың
тұлғалық қасиеттерін қалыптастыру тәжірибесіндегі білім мазмұнының ... ... тыс ... ... ... беру ... ... негіздеріне талдау жасалады.
Қорытынды бөлімінде диссертациялық ... ... ... ... ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ТҰЛҒАЛЫҚ ҚАСИЕТІН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ПЕДАГОГИКА
ТЕОРИЯСЫНДАҒЫ ЖАЙЫ
1. .Бастауыш мектеп оқушыларының тұлғалық ... ... ... мен ... сан ... қилы ... ... отырған осынау алмағайып заманда көш соңында қалып қоймай,
өзгелермен терезесі тең ... ел болу үшін ... де ... әрі ... бірнеше ұрпағы өсіп жетілсе, солар ғана еліміздің елдігін сақтай
алады.Кемелденген, қуатты қоғам орнатамыз десек, ең ... сол ... ... ... ... мән ... қажет.
Адам бола білу – ең биік қасиет.Оған тек жаны, тәні сау ұрпақтың ғана
қолы жетеді.Сондықтан адамды адам ете ... ... ашып ... ... ... ... талабына айналып отыр.
Жаңа туған нәресте “адам” деп аталғанымен, “тұлға” деген атқа ... ие бола ... кісі ... ... үшін бала оңы мен ... ... басқа “мендерден”, яғни басқа адамдардан ... ... да ... ... ... ... ... деп айту
қиын.Есейіп, ержетіп, өз бетінше әрекет ете алатын ... ғана ... ... деуге болады.Себебі қандайда болмасын бір іспен айналысатын, азды-
көпті өмір тәжірибесі, білім мен ... ... ... сенімі мен
талғам-мұраты, бағыт-бағдары бар адамды тұлға деуге болады.
Тұлға – ... ... ... ... ... ... ... анықтайтын, қоғамның өкілі ретіндегі ... ол ... ... адамдармен қарым-қатынастар жүйесімен, мәдениетпен өзара
әрекеттестікте қалыптасып, әлеуметтену процесінде тұлға болып шығады.
Психологияда «жеке тұлға» деген ... ... ... ... ... ... мына түсінікке келіп тіреледі: жеке тұлға (личность) –
дербес әрекет ... ... ... ... жеке адам ... ерекше әдісі, адамның қоғамдық өмірінің дара нысаны немесе
әлеуметтік ... мен ... ... субъектісі ретіндегі
индивид.Жеке тұлғаның ең басты белгісі – оның әлеуметтік мәнінің болуы және
оның әлеуметтік функцияларды ... ... ... ... ... қатысты) атқаруы.
Жеке тұлғаның ең маңызды белгілері – оның саналылығы, жауапкершілігі,
бостандығы, қадір-қасиеті, даралығы.Даралық бір адамның басқа бір ... ... ... бір ... айырмашылығын, оның ешкімге ұқсамайтынын,
өзіне тән ерекшелігі бар ... ... ... адамның мінезі
мен темпераментінің ерекше белгілері (мысалы, салмақты-жігерлі ... ... ... ... ... мен қабілеттілігінің өзгешелігі
арқылы ерекшеленеді.
Жеке тұлғаның ... ... – ол оның ... тән ... ... ... ... даралануы.
Өмірде бір анадан туған егіз балалардың түр жағынан бір-біріне ұқсас
болуы мүмкін.Ал олардың мінез-құлқы, ... ... ... икемдік,
қабілеті бірдей болмайды.Сондықтан әр адамды өзінше дараланған жеке ... ... ... өмір ... ортақ әлеуметтік, моральдық-
этикалық заңдардың ортақтығына қарамастан, жеке тұлғалардың әлеуметтік
қарым-қатынаста айна қатесіз ... ... да ... ... ... ... өзіндік ерекшелігімен бірден дүниеге келмейді.Әрбір
жеке тұлғаны қалыптастыру, ... ... ... ... өмір ... дамып, қалыптасатын болғандықтан жеке ... мен ... ... ... ашу ... үшін маңызды
мәселе болып табылады.
Педагогика мен психологияда жеке тұлғаның “қалыптасуы” термині жиі
қолданылады.Бұл жеке тұлғаның дамуының ... ... және оның ... ... бір ... қасиеттерге және сапаларға ие ... ... ... – бір нәрсеге пішін (форма)
мен тұрақтылық беру; ... пен ... бір түр ... ... ... мәні өте зор – баланың ата-анасынан немесе ... ... ... ... ... ... ... тарихы және белгілі бір түрдің (біздің жағдайымызда –
адамның) өмірінің тарихын анықтайды.
Жеке тұлғаның қалыптасуына, сонымен ... ... орта да ... адам және ... ... ... тарихи
қалыптасқан жағдайлар.Қоршаған орта макро және микро болып ... ...... ... ... мол ... күштер мен өндірістік ... ... ... ... ... даму ... бұқаралық ақпараттар құралдары).Микро
орта дегеніміз – баланың ең жақын қарым-қатынас ортасы, ол ... ... және оның ... әсер ... ... байланысты заттар, құбылыстар
мен адамдар әлемі.Сонымен бірге жеке тұлғаның дамуы мен қалыптасуына,
белгілі бір ... ... ... ... орта ... да әсер ... ... де адам өзі өмір сүрген ортада қызмет
етіп, іс-әрекет жасап, өз қажеттілігін өтеп, ... ... ... ... арқылы көксеген мұратына ұмтылады.Бұл – адамның тарихи ... ... ... ... ... ең ... оның қасиеттері мен
сапасындағы сандық өзгерістер процесі.Жеке адам дамуы өз мүмкіндіктерін
үздіксіз кеңітіп, ... ... ... ... ... нақты адамға тән болған қарым-қатынастар аймағымен ... ... ... ... ... да өте жай ... күйбеңінен аспайды.Ал даму деңгейі жоғары болған адам ... ... ... ... ... ерекшеленеді.Адам
дене жағынан үлкейеді, яғни оның ... дене ... мен нерв ... тілі ... ... қоры ... көптеген әлеуметтік-
тұрмыстық және моральдық біліктерге, еңбек дағдылары мен ... ... ... жеке ... ... ... ең ... – оның
бойында болып жатқан ... ... ... ... моральдық-
жігерлік т.б.).Мінез-құлықтың реактивті формалары белсенді түрде қалыптасып
келе жатқан іс-әрекеттілікке айналады, дербестік пен өз ... ... ... артады.Осы және басқа да өзгерістер адамның жеке ... даму ... ... тұлғаның қалыптасып, дамуына әсер ететін факторлардың арасында
тәрбие ең маңызды орын ... ... ... ... бір ... атқаратын қоғамдық құбылыс ретінде ... ... ... берілетін әлеуметтік тәжірибе, жалпы адамзаттық мәдениет, т.б.), ал
тар педагогикалық мағынада тәрбие дегеніміз - өсіп келе ... ... ... құндылықтарды игерту үшін мұғалім мен ... ... ... ... ... процесін ұйымдастыру.
Педагогика ғылымы тәрбиенің мақсатын жеке адамды ... ... ... өз ... ... және оны қорғай алатын ... ... деп ... тұлғаның дамуы мен қалыптасу мәселесінің көп ғасырлық тарихы
бар.Ол көп аспектілі және әртүрлі ғылымдардың тоғысында ... ... ... ... ... Грек ... ... болып,
өткен дәуірдегі алдыңғы қатарлы прогресшіл ойшылдарды ... ... және ... еңбектерден «жан-жақты дамыту» идеясы
туралы көзқарастар қайта өрлеу дәуірінен ... ... ... дене және рухани сұлулықтың үйлесімді дамуын айта келе, оған жету
тек адамдардың өнермен, ... ... ... ғана жүзеге
асады деп дәлелдейді. Бұндай көзқарас еңбек ... ... ... еңбек қызметі тек құлдарға ғана тәуелді болған.
Рухани мұралары арқылы есімі әлемге танымал данышпан, ежелгі ... ... ... ... дене, адамгершілік және
ақыл-ой тәрбиесі тұлғаның жан-жақты дамуы ретінде ... ... - ... ... ... мығым адам
тәрбиелеу.Адамгершілік (нравтық) тәрбиесінің мақсаты - бала белсенділігін
қоса дамыту, ... ... ... ... ... атап көрсетті.
Аристотельдің педагогикалық жүйесі жеке тұлғаны жан-жақты ... ... ойы ... ... ... ең үздік педагогикалық ой-пікір
болып табылады.
Адамның өзін ... оның ... және ... ерекшелігін
анықтауда Афина философы Сократ (б.з.д.469-399) ерекше орын алады.Жеке
тұлға дамуын жақтай отырып ... ... ... ... ... ... тағымдылық, талғампаздық – адам
болмысының жүйелі дамуын көрсетеді деді.Ол өзінің “Саясаттану” ... деп ... ... пен ... ... ... т.б. ... мен мемлекеттің негізін қалайтын ұғымдарды сезім
тұрғысынан қабылдау адамның қолынан келеді” – дей келе, адамның ... ... оның ... ... ... ... байланысты болып
келетіндігін айта келіп, адам бойында осы ... ... ... ... (870-950) қаланы ізгі деп атауы жай нәрсе
емес.Ізгілік – ... ... ... ... баға ... тұрғыдан ізгілік адамдар арасындағы қатынастардың
сүйіспеншілікке негізделуі, адамдық ... ... ... ... ... парасаттылық қасиетпен қамқорлық жасау,
адамды сүйе білу, қадірлеу деп анықталады.Ол адам баласын ... жан иесі ... биік ... ... да оны ... ... деп ... ойынша бақытқа жету басы – таза ... ... (ой ... ... ... ... идеясының
басты түйіні – білім, мейірбандық, сұлулық үшеуінің бірлігінде болуы, ... ... ... үшін не білу керек” деген еңбегінде ғылымды, ... ... ... алу, ... ... ... меңгеруді
қуаттайды.
Түрік және парсы мәдениетінің нәрлі ұйытқысында ... ...... ... және ... ... толы ... өз
шығармаларында адамның жетіліп қалыптасуы, оның ішінде жастар тәрбиесі ... ... ... ... ... оң ... тәрбие арқылы
және адам табиғатынан туысынан, дүниеге келуімен бірге болатын қасиеттер
арқылы қалыптасады.
“Құтты білік” дастанында ... ... ... ... ... ... ... қорғау, елді басқару, жұмыстың ең
ауырын атқару, отбасын асырау, бала-шаға мен ... ... ... ... ... ерлердің еншісінде болған.Сондықтан білімді де
білікті, ізетті де жүректі ұл өсіру ... ... тыс ... ... ұл ... ... ... жасауға үйретіп, оның бойына ерлік, батылдық, тәуекелшілдік сияқты
ер адамға тән қасиеттерді сіңірту ... ... ... ой
түйеді.Оқу-тәрбие ісінде балғын жастық табиғатын түсінуге жетелейді.Баланың
ақыл-есінің, мінез-құлқының ерекшеліктерін еске алмайтын, олардың ... ... ... тәжірибесінен аулақ болуға шақырады.
Орта ғасырдағы қазақтың ғұлама ғалымы Қадырғали Жалайридің ... ... ... ... ... ... тәрбиесі шешуші рөл
атқарады – деп мойындады.Ол үлкендердің кішілерге, жастарға ... ... ... – деп ... ... ... ақындық жырға қосты:
Жалындаған ұл өссін,
Тәрбиелі қыз өссін.
Екеуі де өсіп дамысын,
Бермесін ... ... ... арналған осы бір ғұламалық, ақындық шумағы ... ... ... берген батасы, ұстаздық үлгісі, артына қалдырған
тәрбиелік нақылы ... ... ... өмір сүрген дәуірде айнала ортаны, халықты, оның ұлы
адамдарын өз өлеңдерінде және ... ... ... ... ... мен ... байланысты – деген ой түйді.Еңбек, ... ... ... ... ... ұлы етеді деді.
Оның өлеңдерін, бүгінгі педагогикалық тұрғыдан қарасақ адамды ... ... ... ... ... көп мағына беру, бір шумақ ... ... ... ... ... бір адам ... ... идеясы
көрініп тұрады.Мұнысы бейнелеп салыстыру арқылы адамдық, адамгершілік,
ақылдылық, парасаттылық, ... ... ... ... ... жеке адам ... тәрбиенің әсіресе еңбек,
адамгершілік, ақыл-ой, дене, патриоттық ... ... ... ... ... ... еңбек тәрбиесін, тұлғаның
адамгершілік сапаларын қалыптастыратын тағылым артық туынды делінген.
XV-XVIII ... ... ... ғұмыр кешкен ғұламалардың
қатарында суырыпсалма шешендік өнерімен ерекше көзге түскен Жиренше ... Асан ... ... және Сыпыра жырау сынды ұлы дала ... да атап ... ... ... ... ... алуға, атамекенді сүюге, имандылыққа, батырлыққа баулыған
тәлім-тәрбиелік идеялар көптеп кездеседі.
Қазақ философиялық ... ... ... ... ... атап ... бірі – Бұқар жырау.Адамды адам ететін – оның
ортасы, тәлім-тәрбиесі деп көрсетті.Оның ойынша, адал, ... ... ... зор, ерен ... адамдар әлеуметтік өмірде елеулі рөл
атқарады.Соның бір мысалы ... ... ... өз ... ... елбасылық қасиетін бейнелейді.
Ғұлама-ғалым, ұстаз Өтебойдақ Тілеуқабылұлы ...... ... ... ... оны ... бір еңбек түрінің
майталманы етіп шығаруға ... ... яғни ... ... ... түсіп,
ысылып алғандар басқаға үйретпек, басқалар одан ... ... ісі ... ... ... ... ... үлгі алмақ.Үйрететін, ысылған
ісмерлерді жұрт мақтап, өнерпаз деспек.Жақсы ісімен көзге түспек.Ісмерлік -
өнер.Осы атқа ие болғандар өнерпаз ... ... ... ретінде жастарды сұлулық, әдемілік пен әсемдікті
түсініп білуге тәрбиелеудің маңызына да ... ... ... ... ... да ... ... адам дүниеге
келгенде Аллатағаланың жазуымен біреуі асқан дана, талғамы талғар кемеңгер,
енді бірі ел іші береке ... ... ... қорғану үшін қол сайлаған
батыр, білікті, білгішті ... ... шарт ...... осынау пікірлеріне талдау жасайтын болсақ, кейбіреулерінің
ерекше қасиетпен өмірге келетінін аңғарамыз.
Ө.Тілеуқабылұлы жеке адам ... ... ... ... ... жастардан ұстамдылықты, аз сөйлеп, көп тыңдауды, іскер де ісмер
болуды ... ... ... жақсы мінездерінің қатарына батырлықты,
батылдықты жатқызады.Ғұлама ... ... ... ... адамның
ешкімге шапағаты болмайды, ол да бір мал да бір деп, олардың атына ... ... өмір ... ... ... бір ... болуға ұмтылуы тиіс
деген тұжырым аталмыш еңбектің өн бойынан аз ... ... ... ... ... ... бірге
тоқыма өндірісі өркендеді, капиталистік өндіріс кәсібі дамыды, буржуазия
табы туды.Бұл ... ... ... талап етті.Қайта өрлеу дәуірінде
математика, астрономия, механика, география, жаратылыс ғылымдары дамып,
ғылымның әр ... ... ... педагогтар балаларға дене
тәрбиесін, эстетикалық тәрбие, математика, астрономия, механика, ... ... ... ... ... ... етті.Сондай-ақ, гуманистер
Витторино да Фельтре, Ф.Рабле, М.Мантень, Э.Роттердамский жан-жақты идеясын
дамыта ... ... ... ... ... назар аударды.
Кейінен жеке тұлғаның жан-жақты үйлесімді дамуы жайында пікірлер социал-
утопистер Томас-Мор, Т.Кампанелла, ... ... ... де дұрыс
көзқарасқа әрі толық мазмұнға ие болды. Олар ... ... ... ... пен ... бірлігін жан-жақты даму деп қарастырды.
XVII ғасырда педагогика статус алып, өзінше ғылым ... шыға ... Ян Амос ... ... ... ... педагогикаға жаңа бағыт,
жаңа жол сала білді, ... да ол ... ... ... әділ ... ... ... білім беру жүйесіне, мектеп құрылысына мектептің
жаңа түрі жөніндегі идеяны қарсы ... ... ... ... ... ... педагогиканың маңызды
мәселелерін шешуді өмір ... өз ... ... ... ... ... өмірге пайдалы, іске қажетті
білімдерді оқытуды талап етті.Сондықтан мектептің мақсаты – ... ... ... ... ... емес, жеке тұлғаны түгелдей дамыту
оқытудың ең басты міндеті – деп есептеді.Тәрбиенің рөлін ... ... ... тек ... ... адам болады”, “Адам болу үшін ол білім алуы
тиіс” – деді.Коменский балалар мен жастар мінезінде ерлік, ... ... ... ... еңбек сүйгіштік сапаларды тәрбиелеуді талап
етті.
Бүкіл тәрбие ісі ... ... тән, ... ... ... тиіс.Ол адамды табиғаттың бір бөлігі ретінде алып қарап, тәрбие ісін
адамның ... ... оның ... ... мен ... дамытуға
бағыттап жүргізу керек деп кеңес береді.Егер егістікті отамайтын болса,
егіске ... ... ... ... ағаш ... ... жабайыланады.Бұл пікірден мұғалімдер де, оқушылар да бірін-бірі
қадірлеп ... ... ... ... ... өзі ... дейді.Коменский балаларға тәлім-тәрбие беріп, ұстаздық көрсететін
мұғалімді өте жоғары бағалайды.
Ағылшын философы және педагогі Джон Локк (1712-1778) адамның ... ... ... ... шыға ... ... ... оның
көзқарастары мен адамгершілік қасиеттерін қалыптастырудағы тәрбиенің шешуші
мәнін мойындайды.Он адамның тоғызы ... ... ... ... қорытындыға
келген.Ол баланың туа пайда болатын сапасын жоққа шығарды, ол ... ... (tadula zasa) ... оған ... да ... да ... ... күшін пайдалану тиімді деді.
Локктың ұсынған тәрбиесінің мақсаты - өз ісін ... ... ... ... өз ... ... ... ете алатын
үстем таптың жасөспірімдерін ... ... дене ... ... ... тиіс дей келе, Локк дене тәрбиесін басқа
тәрбиелердің ... деп ... оның ... жоғары көтерді.Ол «мықты денеде
мықты рух», - болады дей отыра, Локк адамгершілік ... ... ... ... мен сапалар ретінде ... ... ... және ... ... ... қасиеттер мен сапалардың барлығы ақылға ... ... ... ... тағы бір сапа – ... ... ... кекшілдік – мінез-құлық
мәдениеттілігіне сыйыспайтын қасиеттер деп есептеді.
Локк ... ... ... жолдары мен құралдары:1) үлгі өнеге
көрсету; 2) әдеттендіру; 3) ... ... ... және ... ... қанағаттандыру; 4) намыс және теріс ұғымдарына
назар аудару.
Сонымен, Локк баланың дұрыс мінез-құлқын қалыптастыру, қабілеттерімен
өздігінше ... ... оның ... және дене ... ... ... зерттеді.Ол өзінің “Тәрбие туралы ойлар” атты еңбегінде іскерлік
сапасы кең, ауқымды біліммен ... ... ... ... адамның
бейнесін жасаған.Манері сыпайы, адамгершілік жағынан сенімді ... ... ... ... ... ... ... және педагогі, XVIII
ғасырдағы революция қарсаңындағы буржуазиялық интеллигенцияның тамаша
өкілдерінің бірі – Жан Жак ... ... ... ... ... ... атты романында баяндалады, өз өмірінде гуманистік бағытты
берік ұстаған ағартушы-педагог Руссо жаңа қоғамды ... ... ... түбірімен жою үшін, жаңа қоғамды орнату үшін кімді
қалай ... ... ... ... ... міндеті мен өзгешеліктері
жөніндегі мәселені зор ... ... ... ... ... негізіне феодалдық әдет-ғұрыптардан арылған,
бостандықтағы, толық адамгершілігі бар адамды ... ... ... міндеттерді шешудің жолдарын қарастыра келе бала тәрбиесінде,
баланың дамуын ескеріп, оның жас ... ... ... ... Руссо. Сөйтіп, Руссоның суреттеуінше және педагогикалық жағынан
қорытуы арқылы қиялындағы жаңа ... ... ... ... сипаты:
Эмиль еңбек үстінде шыныққан, әртүрлі қолөнерін үйренген, өздігінше ... ... ... ... сыйлайтын, еңбекті, еңбекке негізделген
демалысты бағалауға дағдыланған, адамгершілігі мол, отанын сүйетін, ақылды,
қайратты нағыз адам.
Жан Жак ... ... және ... ... атты ... ... ... (1746-1827) үлкен әсер етті.Песталоциидің дүниеге
көзқарасы демократиялық сипатта болды.Ол барлық адамдардың, ... ... ... ... ... ... тәрбиелеудің басты құралы еңбек деп
санады.Дұрыс ұйымдастырылған еңбек балалардың ақыл-ойын дамытады, моральдық
қасиеттерін қалыптастырады.Тәрбиенің негізгі ...... ... ... жан-жақты дамыған адамды қалыптастыру десе, тәрбиенің
міндеті – ... ... ... күштерін, қабілетін дамытуда дұрыс бағыт
беруі тиіс, дұрыс ... ... ғана ... ... дамуына негіз
болады деп көрсетті.Ал ... ...... ... жалпы ... ... ... етіп
тәрбиелеу.Песталоции балаға дене тәрбиесін, ... ... ... және ... ... ... көздейді.Тәрбиенің бұл салалары
өзара байланысты түрде берілуге тиіс, ... ғана олар ... ... ... ... ... ... қалаушылар К.Маркс (1818-1883) пен
Ф.Энгельс (1820-1859) ... ... ... ... ... тәрбиесімен
дене тәрбиесін бірлікте қарастырып, ... ... ... ... ... ... ... қоғам дамуымен бірлікте
қарастырып, қоғамдағы ... ... даму ... ... ... ... қосылуының әлеуметтік-экономикалық және мәдени
нәтижесінің де терең мәнді ... ... ... және ... ... ... рухани өміріне тигізген прогрестік
ықпалы кедергі-тосқауылсыз болып жатпады.Ол даму процесі еді, сондықтан ... ... ұзақ және қиын ... ... ... XIX ... 60-
жылдары Россияның өзі үшін ірі әлеуметтік-экономикалық қозғалыс кезеңі
болды.Педагогикалық қозғалыс сол кездегі ... ... бір ... ... тәрбиені қатты сынау, сословиелік мектеп пен ерте
мамандандыруға қарсы күрес, жалпы ... ... ... ... ... ескі діни ... құрғақ жаттаудан айығу мен баланың жеке ... ... ... ... ... ... ету, жоғары мектеп
автономиясы, міне ... ... ... ... ... болатын.
XIX ғасырдың 30-40 жылдарында Россияның алдыңғы ... ... ... ... осы ... екі ұлы ... ... Григорьевич Белинскийдің (1811-1848) және Александр Иванович
Герцен (1812-1870)нің алатын орны аса ... ... ... ... ... ... ... олар
классикалық философияның және революцияшыл-демократиялық ... ... ... ... ... ... салушылар
адамгершілік тәрбиесінің негізгі мәні – адамның адамгершілік қадірі мен
абыройына, жоғары міндетіне ... ... ... мен ... адал ... ... пен ақиқатты сүйе білу, ... ... ... ... ... күресу деп дәлелдеді.Адамгершіліктің осындай
мәніне сәйкес Белинский мен ... ... ең ... ... ... ... сөзді іспен байланыстыру қасиеттері мен
сапаларын тәрбиелеуді көздеді.
Белинский мен Герценнің үйретуінше, нағыз адамгершіліктің өлшемі ... сөз ... ... практикалық іс-әрекет үстінде байқалады,
сондықтан адамгершілік қасиеттерді тәрбиелеу үшін – ... ... ... ... оқып, үйреніп қана қоймай, дұрыс адамгершілік
қасиеттерді практикалық іс пен өмір ... ... ... ... ... мен ... ... түрінде іс-әрекет және адам
еңбегі арқылы көрсету керек.Кіші жастағы балаларға адамгершілік ... үшін ... ... ... бағыттардан тазарту қажет, ал ол үшін
олардың көз ... ... ... ... ... ... ... “Тәрие жөніндегі ойларында” жақсы оқытушылар мен тәрбиешілер
үлгісін суреттеді, ұлы адамдардың ... ... ... ... ұлы ғалым Ломоносов өмірін зор тәрбиелік үлгі тұтты.
Белинский мен Герцен өз ... және онан ... орыс ... ойының дамуына ... әсер ... ... ... пен ... ... теориялары Белинский
мен Герценнің идеяларынан нәр алды.
Орыстың ұлы ... ... ... ... ... (1828-1889) көрсетуінше, адамның рухани ... ... ... ... да қасиеттерінің
өзгешелігі оның тұқымынан емес, адамның еңбегі мен өмір ... ... ... ... деп, тәрбиені адамның қалыптасуындағы негізгі
факторлардың бірі деп дәлелдей алды.Оның ... ... ... ... идея жағынан ұстамды күрес адамын тәрбиелеу, халық мүддесін
ойлайтын, “азаматтық істерге” араласа алатын, адал ... ... ... ... ... белсенді ... шын ... ... ... ... ... сапалар мен қасиеттер қажет деп есептеген: патриотизм,
гуманизм, ... ... ... ... ... ... ... әдептілік т.б. Патриотизм, Чернышевскийдің көрсетуінше,
адамгершіліктің басқа бір саласы гуманизммен ... ... ... шын ... адам айналасындағы адамдарға зор сүйіспеншілік және
құрмет сезіммен қарауы, қайырымды болуы, зиянды әрекеттер мен істерге ... адам ... ... ... ... ... ... бәріне
келіспес, мейірімсіз күрес жүргізе білуі тиіс. Ол жастарға М.В.Ломоносов
пен Н.В.Гоголь патриотизмін үлгі етті.
Орыс халқының ұлы ... ... ... ... Добролюбовтың
(1836-1861) ойынша, балалардың ішкі дүниесінде рухани күштер ... шыға ... ... жатады, сондықтан мұғалімдер мен тәрбиешілер
мұндай ... ... ... ... деп ... ... ... түрде педагогикалық жұмыс жүргізе білуі тиіс. Балалардың мұндай
тобымен жұмыс жүргізудегі ең ... бір шарт – оқу ... ... мен ... ... ... “Ынтамен жұмыс істейтін болса, - деген
Добролюбов, - онда жұмыс анағұрлым жеңіл және ... ... [2]. ... ... оқу ... ... ... , сезіміне,
елестеулеріне әсер ету, жөніндегі берілетін білім материалдарының көрнекі,
нақтылы, және түсінікті болуы жөніндегі Добролюбов ... ... мәні ... ... ... ... бүкіл халықтың қамы
үшін, жалпы істің тағдыры үшін азаматтық борыш ... ... ... ... ... арман етті.Оның түсінігі бойынша жаңа мектеп
тәрбиелейтін жоғары ... ... ... еңбекке деген
сүйіспеншілік, ортақ іс жолындағы күреске деген тұрақтылық пен ... ... ... ... халық ағарту ісінің көрнекті
қайраткері, педагог Константин ... ... ... ... егер ол ... ... ... келсе, онда ол
бақыт үшін тәрбиелемей, өмірге және ... ... ... ... ... ... дене, ақыл-ой, нравтық күшін белгілі деңгейден
әрі жалғастырып, көтеріп тастауы мүмкін” - деп ... [2].Ол ... ... ... ... екені сөзінің “Ана тілі”, “Балалар
әлемі” атты кітабында дәлелдеп берді. Ең бастысы, ... ... және ... ... ... жеке ... ... құралы
деген тұжырым жасады.
Тәрбиенің басты мақсаты - адамды өмірге даярлау екенін педагогикалық
деңгейде дәлелдей ... ол үшін бала ... ... ... ... рухы ... эстетикалық талғамы болуын жақтады. Жеке тұлғаның
немесе бала басындағы бұл ... ... деп ... ... оның ... сүю, халқын қадірлеу, осыған негізделе отырып бүкіл
халық, қамын ойлайтын, патриоттар, халықтың ... ... ... ... ... ... үйрету – оның негізгі мұрасы
осы ... тиіс – деді ... орыс ... коммунистік партияның ірі қайраткері, Надежда
Константиновна Крупская (1869-1939) өзінің еңбектерінде, жас ... ... зор ... ... деп ... мақсаты туралы
мәселеге” деген мақаласында мектеп ... ... ... ... - ... жеке ... ... оның білімін тереңдету, санасын өсіру деп
көрсетті.
Барлық ... ... ... ... мектебі оқушыларды
патриотизм, гуманизм, интернационализм, ... ... ... ... ... ... тәртіптілік, қоғам
мүлкіне ұқыптылық ... ... ... ... тиіс ... пен ... ... Надежда
Константиновна өте жоғары бағалады, оларды ... ... деп ... дәуірдің аса көрнекті өкілдерінің бірі Антон Семенович
Макаренконың (1888-1939) “Ата-аналар үшін ... және ... ... лекциялар” деген шығармаларынан ... ... ... ... ... ... ... табиғаты жөнінде
негізгі мәселелерді зертегенін байқаймыз.
А.С.Макаренконың ... ... ... үшін ... ... ... сыйлау, оған сүйіспеншілік білдіру, адамның жоғары санасына сенім
білдіру мәселелері кең орын ... ... жеке ... дамытудың
жолдары – ұжымшылдық, еңбек сүйгіштік, жоғары адамгершілік, биік саналылық,
осыларды тұтас, жиынтық негізінде жүргізу.
XIX ... ... отар ... ... ... қарсы
қойып, ұлттық ала ауыздық күшейді.Осыған қарамастан, орыс пен ... ... ... ... атап ... мен ... достық байланысы кеңейіп беки түсті.
Ы.Алтынсарин қазақ педагогикасының негізін салушы, педагог-ағартушысы,
өз заманының прогресшіл ... ... орыс пен ... ... ... қажымай күрес жүргізуші.Ағартушы халқына егін егіп ... ... ... ... ... зер сала ... көздейді.Мысалы, “Қыпшақ Сейітқұл”, “Киіз үй мен ағаш үй”,
“Аурудан аяған күштірек”, ... ... ... пайдаға жарату” атты
әңгімелері қайырымдылық пен бауырмалдық, сабырлық пен ... ... ... ... ... ... түйіні: жас буынды өнер-білімге үндеу,
адамгершілік мінез-құлыққа тәрбиелеу болып ... ... ... білім
мен өнерді игерудің төте жолы тұрақты мектептер арқылы іске асады деп
санады.
Ағартушы-демократтық тұрғыдан орыс пен ... ... ... ... ... ... бірі Абай
арманы, орыс және қазақ халықтарының арасындағы достық қатынасты күшейту,
қазақ жастарын жоғары ... ... ... ... ... жас ... тәрбиелеуге байланысты ойларын
бірнеше өлеңдерінде (“Жігіттер, ойын арзан, күлкі қымбат”, “Мен ... ... ... т.б.) ... ... ... ... дарытылуға тиісті
жоғары адамгершілік қасиеттер ретінде туған елге деген ... ... ... пен адалдық, парасаттылық пен ... ... ... ... ... ... өмірге ұмтылушылық т.б. атап
айтты.Оны мына өлең шумақтарынан көруге ... пен ақыл жол ... да ... ... кімде бар
Сол жарасар туғанға.
Абай өз шығармаларында бір ... ... ... ... ... ... ... адалдық, ақылды іс, батылдық, өжеттік, білмекке
құмарлық, ... ... ... ... мен дүние танудың
өрістілігі.“Досқа – жылы көктемдей, жауға – суық аяздай” - міне Абай ... ...... ... ... ... бір дәуірді
алып жатқан алып тұлға.Ақынның өлеңдер топтамасы Маса деген атпен Орынборда
1911жылы басылған.Жинаққа қойған атына ол ... ой, ... жүк ... ... жолдардан ызыңдап ұшқан мынау біздің маса – ... ... ... пен ... сәулелейтін астарлы бейне ... ... ... ... ... ... ... жалқау,
ұйқыдағы күйден оянуына қызмет етеді.Осы ... ойды ақын ... ... әрі ... ... түседі.Масаның негізгі идеялық қазығы –
жұртшылықты оқуға, өнер-білімге, рухани көтерілуге шақыру, ... ... ... ... үндеу.
С.Торайғыров – Абайдан кейінгі жаңа тарихи кезеңде ... ... ... өзекті мәселелерін қозғаған
демократ ағартушы.Шығармаларында жоғары адамгершілік қасиеттер ... ... ... әділеттілік, еңбек сүйгіштік, мейірімділік,
игі достық пен адал ... кең орын ... ... ... ... жоғары мақсаты Отанға, туған жер мен елге деген
ыстық сезім мен сүійпеншілік, жаны дарқан, адамгершілігі мол, тәні мен ... дені сау жас ... ... ... ... ... ... ақын
оқу-ағартудың өмірлік түпкі мақсаттарын түсіне білді.Ол білімді меңгеруге
адам баласын бақытты болуға ... ... ... өмір ... деп есептеді.Ағарту мен білім қара бастың қамы үшін ... ... ... ... болу үшін ... ... уағыздады.
М.Жұмабаев баланы тәрбиелеу оның жас ... ... айта ... ... ... меруерт себілген қос
шатырдың астында, хош иісті жасыл кілем үстінде күнмен бірге ... ... ... ... ... ... ... малымен бірге өріп, сары
сайран далада тұрып, өсетін қазақ ... ... ... ... ... тиіс дейді.Сұлулық сезімдері – адамның дұрыс, сұлу ләззат іздеуіне,
сұлу нәрсені сүйсіне, көріксіз ... ... ... ... ... деп адам ... ... қажет қасиеттерді ашып көрсетеді.
Қорыта айтқанда, тұлғаның ... ... ... ... ... “Тәрбиедегі мақсат – адам деген атты құр жала ... шын ... адам ... ... ... ... қосыла отырып,
ол үшін әр бір тұлғаның өзіне тән адами ... ... ... ... әрі ... ... қажеттілігіне сай көзқарасқа
тоқталамыз.
Қазіргі нарықтық экономика жағдайында тәрбие процесінің тиімділігін
одан әрі ... ... ... ие ... бұл әсіресе бүгінгі ғылыми-
техникалық өрлеу кезеңінде айқын басымдылыққа ие.Осы ... ... ... ... ... жарасымды болып дамуын қамтамасыз етуді
өзінің басты мәселесі деп қарастырады.Мұндағы негізгі мақсат - өскелең ... ... ... белсене қатысуға әзірлеу, тұлғаның адами қасиеттерін
барлық жағынан дамыту.
Қазіргі педагогика бойынша жеке тұлғаның жан-жақты дамуын қалыптастыру
дегеніміз:
- отанына берілгендікті, оның ... мен ... ... ... үшін ... ... мәдениет, техника саласындағы білімдер жүйесін игере білуін
тәрбиелеу;
- адамгершілік қасиеттерді: құрметтеушілік, адамдарға деген ... және ... ... ... ... пен ... ... сезімдерге тәрбиелеу;
- еңбекте адал қарым-қатынасын, қоғам игілігі үшін материалдық өндіріс
саласында еңбек етуге даяр ... ... ... ... ... ... барынша сезіне білуді, музыкаға, өнерге, әдебиетке ынтасын,
құштарлығын тәрбиелеу;
- денсаулығы мықты және дене ... ... ... дене шынықтырумен
/спортпен/ үнемі шұғылданатын адамды тәрбиелеу;
- табиғатты қорғау, оның байлығын көздің қарашығындай сақтау, жер, ... аң, ... ... қастерлеу, сақтау рухында тәрбиелеу,
т.с.с.қасиеттерді бала бойында қалыптастыру болып табылады.
2. .Қазіргі ресми құжаттардағы бастауыш сынып оқушыларының ... оны ... ... ... жолға түскен өтпелі кезеңде барлық әлеуметтік-
экономикалық өмірдің түбірімен өзгеруі білім ... да ... ... ... ... жүргізіліп жатқан реформалар, бұрынғы қол
жеткізген жетістіктерді сақтай отырып, білім беру жүйесін әрі қарай ... ... ... болды.Егемендіктің алғашқы жылдарында бұрынғы
жүйенің тамаша жетістігі болып ... ... орта ... беру ... ... батыстық үлгіге көшуге талпыныс жасалды.Ендігі жерде
білім беру ... ... ... қатарлы елдерінің тәжірибесіне
сүйеніп, жаңа мемлекеттік даму барысын ... ... ... ... ... ... ... туып, осы негізде жаңа ресми
құжаттар даярланып, қабылданды.Қабылданған ... ... ... заңының ережелеріне сүйенеді.
1999 жылы 7 маусымда Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы
қабылданды.Заң білім беру саласындағы ... ... ... ... ... ҚР ... білім алуға тең құқылы.
- Әрбір азамат үшін интеллектуальдық дамуы мен психофизиологиялық және
жеке ... ... ... ... ... ... қол
жетерлік болуы.
- Жеке тұлғаның білімінің және дарындығының дамуына жағдай жасау.
- Оқыту мен ... ... ... алу ... ... беру ... ... мәселесі еліміз тәуелсіздік алған күннен
бастап-ақ, білім беру ... жаңа ... ... ... ... мына құжаттармен дәлелдей аламыз: «Білім туралы», «Жоғары ... ... ... ... мен Үкімет Қаулылары қабылданды, екінші
жағынан, жүргізіліп жатқан реформалардың қажеттігін түсіну ... ... ... ... ... жыл – ...... ақпарат пен білім жүйесінің
өзара қатынасы мәселелеріне арналған дүниежүзілік конференция;
2000 жыл – ...... ... мәселелері бойынша
дүниежүзілік конференция.
Сөз жоқ, білім беру жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... адамгершілік, рухани құндылықтар мен адам өмірінің
мәніне деген сенімін ... сол ... ... ... ... де ең маңызды дүниетанымдық сауалдарға жауап таба алмай өзінің
өмірлік бағдарынан айырылғандардың ... ... ... ... ... үрдістердің тууына тікелей қатысы бар.
Бірақ рухани саладағы күннен-күнге өршіп бара жатқан келеңсіздіктерді
жоюға дәл осы білім жүйесінің ғана күші ... ... беру ... ... мен сенімнің үйлесімді кірігуіне, тұйықталған қауымдастықтағы
секілді, ... ... ... жеке адам сана-сезімінің бұзылуынан
сақтауда, ең бастысы – жоғары адамгершілік құндылықтары мен өмірлік мәні
терең ұғымдардың ... мен ... ... ... ... рөл ... ... егемендік алған алғашқы жылдарынан бастап
білім беру ісіне аса мән беруде.Білім беру барысында оқушының жеке ... ... ... ... әрекетін дамытуға, ой-санасын
қалыптастыруға ерекше назар ... ... ... ... 2030” ... ... өз ... жаңа
серпіліс жасау қарсаңында”[21] деп, болашақ еліміздің өркендеп өсуі, дамып
жетілуі, жас ... ... ... ... бір ... ... ... Ұлттық Университетіндегі, осы оқу орынның
студенттерімен ... ... беру ... ... ... ... дамуымыздың шешуші факторы екеніндігін ескерте келе, “Білім
беру” ұғымының өзі өзгеруде және ... жеке ... ... ... жеке ... дамыту тұжырымдамасына
көшу жүріп жатыр.Жаңа тұжырымдама білім берудің даралық сипатын көздейді,
ол әрбір нақты ... ... және оның ... ... ескеруге мүмкіндік береді.
Білімді, сауатты адамдар – бұл XXI ... ... ... ... күші.Сондықтан келешек мақсаттарың айқын, жолдарың даңғыл.Ал еркін
елде өскен ұрпақтың рухы ... биік ... ... жалын жүректі,
өршіл намысты, биік рухты болса – ол елдің еңсесі биік болады.Бүгінгі күн –
талантты, жігерлі, ... ... ... ... бай және ... жүзеге
асыруға ерік-жігері бар адамның уақыты” - деп келешек өз ... ... өтті ... ... ... мектептің ұлттық моделінің қалыптасу жағдайындағы
дамуы, “Қазақстан Республиканың ... ... беру ... ... ... ... реформалау бойынша” Қазақстан Республикасы ... жеке ... ... алу ... жүзеге асыруға жағдай жасау
қажеттігі, сондайық ... ... жаңа ... ... ХХІ ... ... шығармашылық ойлауға қабілетті және ... ... бар, ... ... ... арасындағы
бейбітшілік пен ынтымақтастықты сақтауға, адамгершілік-құлықтық және
әлеуметтік-экономикалық міндеттерін жүзеге ... ... ... ... ... қалыптастыру.
Білім берудің жоғарыда айтылған ... ... ... ... ... және ... білім беру жүйесінің кейбір
жетікті бағыттары бойынша жүргізіліп жатқан реформалардың жеке ... ... ... іс ... ... ... ... Республикасы, білім беру жүйесі Заң бойынша ... ... ... ... түріне қарамастан) оқыту бағдарламалары мен
әр деңгейдегі мемлекеттік білім беру стандарттары, ... ... ... ... ... ... ... негізінде құрылады [17].Білім
беру жүйесінің негізгі міндеті ретінде білім алу жеке тұлғаның дамуы мен
кәсіби ... ... және ... ... ... ... мен
техника жетістіктері негізінде қалыптастыруға қажетті жағдай ... ... беру ... ... жаңа ... ... жеке ... шығармашылық, рухани және дене мүмкіндіктерін дамыту,
адамгершілік пен салауатты өмір ... ... ... жеке ... ... үшін ... жасау арқылы интеллектін
байыту;
- азаматтық пен елжандылыққа, өз ...... ... ... рәміздерді құрметтеуге, халық дәстүрлерін
сыйлауға, конституцияға, қоғамға қарсы жасалған кез-келген іс-әрекетті
болдырмауға тәрбиелеу;
Осы міндеттерді іске ... ... ... – жеке ... ... оның қоғам мен өмірге ... ... беру ... ... орта ... ... үш ... жалпы білім
беру бағдарламаларына сәйкес жүзеге ... деп, ... ... және ... деп көрсетілген.Жалпы бастауыш білім беру (1-сатысы)
оқушыларының оқу, ... ... оқу ... ... ... ... теориялық ойлау элементтерін, оқу әрекеттерін өз ... ... ... ... және ... ... ... мен салауатты өмір салтының негіздерін меңгеруін қамтамасыз етуді
көздеген.
Жалпы бастауыш ... ... ... ... ... ... стандарттарының құрамы мен құрылымын, базалық ... ... ... ... оқулықтар мен ОӘКде көрініс тауып, онда:
- жеке тұлғаның өз әрекетін, мінез-құлқын, құндылық ... оқу ... ... ... Білім мазмұнына білім мен біліктердің белгілі бір ... ... ... ... ... оқу және сөйлеу әрекеттерін,
өзін ұстау мәдениетін, ... ... ... ... ... ... т.б. ... қарастырылған [24].
Бастауыш мектептің маңызы мен қызметі оның үздіксіз ... ... ... ... тек сабақтас болуымен ғана емес, ең алдымен,
оқушы тұлғасының қалыптасуы мен дамуы ... ... ... құнды,
қайталанбайтын буын екендігімен анықталып негізделеді.Осымен байланысты
интеллектуалдық, эмоционалдық, іскерлік, коммуникативтік ... ... ... (табиғатпен, басқа адамдармен, өз-өзімен, т.б.) ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Бастауыш сатыда оқушының жалпы және психикалық дамуының бұл сияқты
жеткілікті деңгейіне қол жеткізу үшін, ең ... ... ... ... ... өзгеруі керек, екінші кезекке, бұрынғыша оқушыны
пәндік білім, біліктердің белгілі бір ... ... ... оқу
әрекетін қалыртастыру негізінде жеке бас тұлғасын тәрбиелеу мақсаты
қойылады.
Біріншіден, оқу ... сай ... ... ... және тәрбиелік рөлі жағынан бірдей маңызға ие ... осы ... ... орын алып ... ... негізгі”, “мынау қосымша” пән
деп бөлмей оқытылады.Мысалы, тіл, математика – негізгі, музыка, ... ... ... – қосымша пәндерге ... ... ... тек пәндік білім, білік, дағдылардың белгілі бір
жиынтығын ... ... ... қоса оқу және ... ... ... ... өзін-өзі ұстау, мінез-құлық мәдениетін, этикалық,
эстетикалық, адамгершілік нормаларын, яғни ... ... ... және ... әр пән белгілі бір рөл атқаратын құндылық
қатынастарды меңгереді.Үшіншіден, білім мазмұнының ... ... ... ... беруді ізгіліктендірудің міндеттерін ойдағыдай
жүзеге асыруды қамтамасыз етуде, оқытуды шамадан тыс ... ... ... ... ... ... басты
міндеттері:
- оқушының өзін қоршаған, өзі өмір сүрген жаңа табиғи және ... ... ... онда жаңа әлеуметтік мәртебе – оқушы мәртебесінің
қалыптасуын;
- оқу, ... ... ... ... әрекет түрлерін қажетті
деңгейде меңгерілуін;
- айналадағы дүниемен дара-тұлғалық қатынасының ... ... ... ... ... білімін әрі қарай жалғастыруға дайындығын сипаттайтын белгілі бір
деңгейдегі эрудициясының болуын қамтамасыз ... саты – ... оның ... ... ... – оқу
әрекетін қалыптасуының қуатты ... ... ... ... ... ... құрылады.Осы тапсырма түрлерін меңгеру оқушы ойын
тәртіптеп, оның белгілі бір ... ... ... ... ... жеке ... негізгі психикалық үрдістері қалыптасып (ырықты зейін,
рефлекция), ... ... ... ішкі ... ... ... пайда болады.
Бастауыш саты оқушысының жас ерекшелігіне сай таным мүмкіндігін және
оқыту мақсатының оқушы ... ... ... ... онда
бұл оқытылатын пәндерді ... ... ... ... ... ... негізінен, оқушыда мәдениеттің ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын әлі де
жете сараламай былайша жіктеуге болады: коммуникативтік мәдениет (ана
тілі), ақыл-ой ... ... ... ... қоғамтану),
эстетика және адамгершілік мәдениеті, еңбек мәдениеті, дене тәрбиесі.
Тіл мен математика – реалды ақиқаттың ең ... ... және ... ... жағдайларға еркін араласып қатысу, сауатты бағдарлай
алу қабілетін дамытып, ... ... ... (ана ... және жасанды
(математика) тілдер туралы оқушының қажетті білім алуына, ауызекі сөйлеуін
дамыту, ойын жазбаша ... ... ... ... ... сөз немесе математикалық өрнектер арқылы бейнелеп қабылдауға кеңінен
жол ... ... ... ... ... мол ... ретінде қарастырылады.
Еңбек, бейнелеу өнері, музыка, дене тәрбиесі пәндері біртұтас оқу-
тәрбие ... ... ... ... ... ... ... дамытудың, оқушының шығармашылық әлеуетін практикалық іс-әрекет
арқылы ашудың, салауатты өмір ... ... ... еркін,
организмін шынықтырып жетілдірудің алғы шарттарын жасап, ... ... ... әдет-дағдыларын қалыптастырады.
Мектепте оқушының жеке тұлға ретінде өздігінен дамуы мен ... оқу ... ... мен ... ... гуманизациялау
принциптері негізінде ұйымдастыруға ерекше мән беріліп отырған ... ... ... ... ... ... ол диагностикалық
тәрбиелеуші, дамытушы, бақылаушы және басқарушы қызмет ... ... ... оқу іс-әрекетін күнделікті бақылап бағалауды және мұның барысында
байқалған кемшіліктерді ... ... ... орындайды және бұл
жұмыс бастауыш сыныптан басталуы тиіс;
- мұғалім тарапынан жүргізілетін ... ... оқу ... бағалаудың және кемшіліктерді ... ... ... ... үйретуге, бақылаудың дұрыс эталондарын, бағалаудың нормалық
критерийін, оқу ... ... ... мен оған ... жасау тәсілдерін
меңгертуге, жұмыс нәтижесін, оларда өз мінез-құлығын ... ... ... ... зейінін тәрбиелеп жетілдіруге бағытталады,
өз деңгейін бағалау үшін ... ... ... білігінің негізі
қаланады;
- бүкіл бақылау-бағалау ... әр ... ... және ... оқу ... жеке ... ... дамуы жағынан оның ... ... ... алғанда, сыныптағы әр оқушы үшін жақсы көңіл-күй
ахуалын қамтамасыз ететіндей ... ... ... ... ... ... негізі ретінде алуға
боларлықтай сипатта және ... ... ... дамыта оқыту идеясына сай жасалған.Бұл бағдарламалар ... ... ... беру мақсаты мен міндеттерінің дәстүрлі оқытудан
түбегейлі өзгешеліктері бар: оқу әрекетін қалыптастыру ... ... бас ... ... ... ... ең алдымен білім, білік,
дағдыларды меңгертудің негізі ретінде, ... ... мен ... қамтамасыз
ету міндеттерін шешу көзделінеді.
Жалпы ережелер бойынша, «Сауат ашу» пәнін оқытудың басты мақсаты – оқу
және жазу ... ... ... ... үйрету; алғашқы
грамматикалық мағлұматтарды меңгерту; ана ... ... отан ... ... ... ... дамыту.
«Қазақ тілі» пәнін оқытудың басты мақсаты – оқушыларды оқуға, сауатты
жазуға үйрету, өз ойы мен ... ... ... ... жеке ... оқу» ... оқытудың басты мақсаты – балалар әдебиетінің
озық үлгідегі шығармаларын жүйелі ... ... ... ... ... ... ... рухани дүниесін кеңейту,
ізгілікті-елжанды, шығармашыл оқушы ... ... ... оқытудағы мақсат – математика курсы арқылы танымдық
және коммуникативтік іс-әрекет пен өздігінен білім ... және ... ... ... ... және ... ... дүниежүзілік
мәдени мұралармен үндестіру арқылы баланы ... ... ... ... математикалық стилін, интеллектуалдық және ерік пен
сезімге қатысты сапаларын дамыта түсіру.
«Дүниетану» пәнін ... ...... ... ... ... ... пәнін оқытудағы басты мақсат – оқушының қоршаған
ортаны бейнелі қабылдауын, жеке ... ... өнер ... ... қабылдауын байыту; көркем-шығармалық қабілеттерін дамыту.
«Музыка» пәнін оқытудың басты мақсаты – ... ... ... ... арқылы рухани бай, адамгершілігі мол
шығармашыл тұлғаны тәрбиелеу.Осы негізде музыка ... ...... ... ... ... халқына мақтаныш сезімін, әр
түрлі халқтардың мәдениетін қастерлей білуге, адамгершілікке тәрбиелеуді
көздейді.
«Дене шынықтыру» ... ... ... ...... ... ... өздігінен жетілуіне ықпал етуге бағытталған тән
мәдениетін ... ... ... ... ...... ... біліктігін арттыру арқылы дене бітімін қалыптастырып,
қимыл-қозғалыс мәдениетін, қабілеттерін жетілдіру; дене жаттығуларымен ... ... ... ... ұйымдастырушылық біліктілігін
қалыптастыру.
«Еңбекке баулу» ... ... ... ...... ... оқушылардың жеке тұлғасын қалыптастыру.Осы мақсатты ұстана отырып
мынадай міндеттерді көздейді – жеке тұлғаны жан-жақты дамытып, оқушылардың
шығармашылық ... ... ... Ел президентінің Қазақстан халқына Жолдауында: Біз өз
балаларымыз бен ... ... алыс ... ... ... ... келе ... қолында сегіз артықшылық бар, соның бесіншісінде “ алтын
кілт” – бұл адамдардың өзі, олардың ... ... ... атап ... сондай-ақ, сегізіншісінде қазақ
бойындағы негізгі қасиеті, байсалдылығы мен ... ... мен ... атап ... ... деп, ... ... атап көрсетеді.
Егер күн сайын енжарлығымызды еңсеріп, бойымыздағы барша ... ... ... ... алмасақ, болашағымыздың жастарында
табандылық пен икемділік, бәсекеге қабілеттілікті қалыптастыруымыз қажет
екендігін баса ... ... ... ... құқық ... мен ... ... және панасыз қалуының алдын алу
туралы” Заңында кәмелетке толмағандарды ...... ... және оның ... дене ... имандылық, психскалық, мәдени,
зияткерлік ... және ... ... теріс ықпалынан қорғауға
бағытталған мінез-құлық ережелері мен нормаларын дарыту ... ... ... өзге де заңды өкілдерінің тарапынан әсер ететін үздіксіз
процесс деп анықтама бере келе, Кәмелетке ... ... ... ... және панасыз қалудың профилактикасы
саласындағы ... ... ... - ... дене ... рухани және имандылық дамуына, ... ... және ... ... тәрбиелеуге, сондай-ақ баланың
қоғам мүдделерімен, мемлекет халықтарының ... ... ... ... ... ... жеке ... тәрбиелеуге ықпал
ету;
Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық ... ... ... ... профилактикасы саласындағы мемлекеттік органдардың
негізгі міндеттерінің бірі:
- кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлқын
қалыптастыруға, олардың бойына имандылық пен салауатты өмір салтының берік
негіздерін ... ... ... мен ... әзірлеп,
білім беру ұйымдарының жұмыс тәжірибесіне енгізу;
- жалпы білім беретін оқу ... қол ... ... ... және өзге де ... ... ұйымдастыруды қамтамасыз етеді
және оларға кәмелетке толмағандарды тартуды көздеген.[25]
“Қазақстан Республикадағы баланың құқықтары ... ... ... ... ... саясаттың мақсаты: - балалардың дене бітімі,
интеллектуалдық, рухани және имандылық тұрғысынан дамуына, олардың бойында
елжандылық, ... және ... ... ... сондай-ақ
баланың жеке адами тұлғасының қоғам мүддесін ашуға ... ... ... балалардың жеке адами тұлғасын,
олардың шығармашылық бейімділігін, ... ... ... және ... ... дамытуды, олардың интеллектуалдық
меншігін қорғауды, ... ... ... ... және ... ... ... демалысты ұйымдастыратын қоғамдық ұйымдарға
жәрдемдесу керектігіне тоқталған [26].
“Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... және принциптерінде: жастардың рухани,
мәдени, білім алуы, кәсіби қалыптасуы мен дене ... ... ... ... құқықтық, ұйымдастырушылық жағдайлар мен
кепілдіктер жасау мақсатында мынадай ... іске ... ... тән саулығын сақтау және нығайту;
- адамгершілік және рухани даму;
- қазақстандық патриотизм қалыптастыру;
- азаматтық қалыптастыру;
Бұл саланы реформалаудың ... ... ... ... тұрғыда ойлай алатын, танымдық мәдениеті биік адамның жаңа
легін, дүниеге этикалық тұрғыдан жоғары ... ... ... ... ... қалаптастыру идеясы болуға тиіс.Осы негізде
“Мемлекеттің білім беру ... ... ... ... ... ... оны ... оның саралығы мен әрекетшіл мінез-
құлықты дамытуға жәрдемдесетін оралымдығын атап өткен.[30]
Гуманитарлық ... беру ... ... ... ... ретінде көрінеді, өйткені ол жеке тұлғаның дамуындағы сыңар жақтылық
пен толымсыздықты еңсеруге ... әр ... ... ... ... сол арқылы оның ішкі әлеуетін ... ... ... ... ... ... ... беру тұжырымдамасы” қабылданды.
Мемлекет пен қоғам алдында Республиканың зиялылық әлеуетін сақтап қана
қоймай, оны ... ... ... даярлық барысында жүзеге ... ... ... ... ... ... ... сіңірген ұлттық зияткерлер мен барша азаматтарды даярлауды
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... саяси, жалпы мәдени білімнің тапшылығы барынша
сезіліп отыр.Көптеген оқушылар мен студенттердің ... және ... ... білмеуі, адамдармен өзара қарым-қатынас жасасудағы
этикалық және психологиялық тұрлаулы дағдысының әлсіздігі немесе ... ... ... ... ғылыми көзқарасының қалыптаспауы, өмірге
және ондағы өз орнына деген тоғышарлық көзқарастың ... ... ... ... ... ... ... себепті гуманитарлық
білім беруді - ... ... ... ... ... тигізетін ықпалын анықтап алу қажет.Осыған байланысты
мемлекетік білім берудің мәдени-шығармашылық ... ... ... ... ... оның ... ... көзқарастың орнығуы үшін қолайлы
мүмкіндіктер туғызып, ... ... ... ... ... ... ... әр кезеңінде толымды өмір сүруін қамтамасыз етуді де
қолдап отырады, атап айтқанда:
- ... ... беру және ... ... жүйесі парасаттылық
сипатта болған адамдардың, ... ... діни ... ... құндылықтары мен дүниетанымдық бағдарлар жайлы білімін
қамту;
- Жеке адамды оқыту (әлеуметтік тұрғыдан қалыптастыру) ... ... ... ... ... ... ... тек
танымдық (түсіндіру, түсіну, түсініктеме беру) ... ... ... тыс ... ... ... ... батылдық,
ынталылық, жеке бастың тәртіптілігі, жауапкершілік) ... ... ... ... ... ... ... ұстана
және бейімделе білу қабілетін қалыптастырған жағдайда жүзеге асыруға
болатындығына көз жеткізуге болады [28].
Білім ... тағы бір ... - өзге ... ... және ... өзара байланысы, бір-біріне ықпалдастығы жағдайында
ғана әрбір жекелеген мәдениеттің принциптері мен ерекшелігі айқын танылады.
Осыған ... ... ... ... ... ... этникалық-мәдени білімге анықтама
беріліп, оның осы күнгі қажеттілігі жөнінде сөз ... ... ... ... қабылдау – мәдени және лингвистикалық
плюрализм идеясына негізделген, ... ... және ... ... әлемдік деңгейін дәстүрлі мәдени құндылықтармен үйлестіретін
оқыту мен тәрбиелеудің ұлттық жүйесін ... ... ... ... негізгі шарттары мыналар болып табылады: білім беру мен
мектептің ұлттық бастауларын дамыту және ... жеке ... үшін ана ... төл мәдениеттің сөзсіз ... тану және оны ... ... ... ... міндеттері ретінде мыналар
ұсынылады:
- жан-жақты мәдениетті тұлғаны тәрбиелеу: ... ... ... сай ... және өзге ... ... ... алмасуына, олардың бірін-бірі байытуына бағдар
ұстау;
- көп тілді жеке адамды қалыптастыру: ана ... ... және ... еркін ұғынуға қабілетті азаматтарды даярлау.Сол арқылы өзі
этникалық тобына қатысты да, мемлекетіне қатысты да «бірдей ... іске ... ... ... ... ... 2005-2010 жылдарға
арналған Мемлекеттік бағдарламасының” мақсаты – адам ресурстарын ... ... жеке ... мен ... ... қанағаттандыру
[32].Сондай-ақ, халықтың барлық жіктерінің сапалы білімге қол жеткізуін
қамтамасыз ете ... ... ... төзілушілікке,
мәдениетке, адамның құқықтары мен бостандықтарын құрметтеуге тәрбиелеуді
міндет етеді.
Қоғамдағы қандай да бір ... ... ... ... ... ... – мектеп іс-әрекетінде көрініс таба отырып, білім беруге
әсер етеді.Сондай-ақ, қазіргі заман талаптарынан туындап ... ... ол жаңа ... ... ... мәселе, негізінен берілетін білім
мазмұны, оның жүзеге асырылу нәтижесін қамтиды.Педагогика ғылымы қоғам
талаптарына сай білім беру ... ... ... ... ... мазмұнын, ұйымдастыру формаларын (түрлерін) ... ... ... бақылауды және күтілетін ... ... ... ... беру ... мен ... қол ... нәтижелері ортақ екендігіне күмән жоқ.Ал ... ... ... ... орындау технологиясы әр түрлі
болуы мүмкін.Онда білім беру – педагогика ғылымы категориясын оқыту ... деп ... ... ... ... - білім мазмұнына білім мен
біліктердің белгілі бір жиынтығын ... ... жеке ... ... ... ... ... (оқушының тәрбиелік деңгейін
оқу және сөйлеу ... өзін ... ... адамгершілік сапаларын,
эстетикалық нормаларын, эстетикалық талғамын, сезімдерін, т.б.) тәрбиелеп,
меңгертуге оқу мазмұны арқылы жету.
Болашақ қоғамдағы білім және ... ... ... ... рухани саулығы, оның жан-жақты дамуы, мамандыққа дайындаудағы
икемділік пен шығармашылыққа ... және ... емес ... алушылық, прогресшіл еліміздің маңызды ... ... ... ... ... ... ... еркін пайдалана
білетін, ер жеткенде өмірде өз ... таба ... ... тәрбиелі,
ізгілікті жеке тұлға болуына жас кезінен көңіл бөліп отырғанын байқадық.
II-ТАРАУ
БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ТҰЛҒАЛЫҚ ... ... ... ... мазмұнының оқушылардың тұлғалық қасиетін
қалыптастыруға ықпалы
Білім мен ... ... және ... ... мен ... ... ... әлемді танудың жаңа формаларын қажет
ететіндігін көрсетеді.Егер де өткен дәуірде адам ... ... ... жүйелі өңдеу арқылы таныса, ал қазіргі замантанудың мейлінше
басым эмоционалды сезімдік формасын ұсынады.Әрі ол ... ... ... адамгершілік қасиеттерінің бойда терең қалыптасуын, жалпы тұлғаны
жан-жақты дамуын ... ... ... - ... ... ең ... дамымалы сатысының бірі.Ол
мәдениетті сақтаудың және оны келешек ұрпаққа жеткізудің басты құралы болып
табылады. Адам білім ... ғана жеке ... ... мен ... ... алады.Ол жаңа әлеуметтік-экономикалық өрлеу дәуірінде
әлеуметтік қарқынды дамудың қайнар көзі болып ... ... ... өзгерістер оқушы тәрбиесіне де, оқуына да
ықпал етері сөзсіз. Көріп отырғанымыздай, ... ... ... ... өзгерістер біздің қоғам
өміріндегі білімнің барлық жүйесін өзгертуге алып келді.Осыған ... ... ... ... мазмұнын Отандық және әлемдік
өркениетті елдердегі педагогика, ... ... ... ... оқытудың және тәрбие ісінің жаңа технологиясы
талаптарына сай ... ... ... ... ... ... байланысты тәуелсіз республикамыздың жалпы білім
беретін мектептерінде тәрбие жұмысының ... ... ... ... ... мен толықтырулар енгізілді.Ең бастысы сол ... ... ... тыс және ... тыс ... “мұғалім мен
оқушының” өзара қатынасында қажетті ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға қамқорлық жасалуы.Бұл қарым-қатынастар
өмірде төрт түрлі топтың құрылуы ... ... ... топқа
тұлғаның әлеуметтік бағыттылығын айқындайтын оқушылардың дүниетанымын,
көзқарасын, ... ... ... топ ... ... ... Отанға, басқа елдерге және халықтарға деген
көзқарас енеді; Үшінші топты тұлғаның эстетикалық көзқарасы құрайды (өнерді
танып білу, өнерге ... ... өнер ... ... топ ... дене ... деген көзқарасынан
тұрады.Жоғарыда айтылғандарды қорытындылай келсек, бүгінгі мектептің тәрбие
жұмысының ... ... ... деп ... ... ... ғылыми көзқарасын қалыптастыру, оқушыларды ... ... ... эстетикалық талғамын қалыптастыру, дене тәрбиесін
жетілдіру.
Жалпы бастауыш сынып оқушыларын тәрбиелеу ... ... ... ... бірінші сыныптан бастап мектепте алған білімінің
өмірлік қажеттілігін ... ... ... ... ... ынтасын
арттыру, сабақ үстіндегі белсенділігін қалыптастыру, әр ... ... ... қатысуға, сыныпта және үйде тапсырмаларды үнемі орындауға
бағыттап отыру керек.Осы негізде мына міндеттерді іске асыру ... ... ... ... ... ... ... еңбек сүйгіштікке тәрбиелеу; Өз отанына, ... ... егу, ... ... ... ... достық қатынасты сіңіру,
мейірімділікке, қарапайымдылыққа, ... ... ... ... Үлкендерге құрмет көрсетуге, туыстық қарым-
қатынасты бағалауға үйрету; Зұлымдыққа ... тұра ... ... ... ... ... ... мәдениетті сөйлеуге, қоғамдық
орындарда ұстамды болуға, мәдениеттілікке, қонақжайлылық көрсете білуге
тәрбиелеу;Ой және дене еңбегін ... ... ... ... еңбектің
мәнін түсіне білуге, еңбек сүйгіштікке тәрбиелеу және ... ... ... ... ... ... әрбір істе жауаптылықты сезінуге
үйретіп, бастысы – жұмыс орнын таза ұстауға, жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ауаны және табиғатымызды
қорғауға қабілетті ұрпақ тәрбиелеу.
Кезінде ... ... ... ... ... ... саласында педагогикалық формаларының ұқсастығына қарамастан,
әрқайсысының өздеріне тән ... ... ... ... ... сол мақсаттарға жетуде өздерінің ерекше құралдарының
болғанын айтқан.“Тәрбие халықтық ... ие ... ... ғана ... жетеді” – деген [16].
Олай болса жасөспірім бойына халқымыздың салт-дәстүрлерін, әдет-
ғұрыптарын, имандылық пен ... ... ... баса ... аудару, бүгінгі
таңда басты мақсат-мұраттарымызға айналып отыр.Ол үшін өз ... өз ... өз ... тарихын, тілін, мәдениетін қадірлеп-қастерлейтін
азаматты тәрбиелеу, ұлттық санасын дамыту – ... ... ... ... ғана біз ... ... ... алғашқы түрлері
бар, олар «Атамекен», ... ... ... ... көмбе»
бағдарламалары.«Әдеп әліппесі» (бастауыш мектеп), «Әдеп және ... ... ... этнопедагогикасы» (жоғары мектеп) пәндері арнайы
бағдарламалар негізінде оқытыла бастады. 1-11 сыныптарында «Валеологиядан»
факультативтік курстар ... ... ... ... ... жас ұрпақты нашақорлық
індетінен сақтау, бүгінгі күннің ең өзекті мәселесіне айналып отыр, ... 1-11 ... ... ... ... оқытылуда.
Тұлғаны барлық жағынан дамытып тәрбиелеу, жас ұрпақты қоғам құрылысына
белсене қатысуға әзірлеу міндеттері мектеп арқылы жүзеге асырылады.Мектепте
білім және ... алу ... жас ... ... ... ... қалыптасады, ой еңбегіне ... ... ... ... эстетикалық сезім талғамы артады.Соған сәйкес мектеп
тәрбие беру ісін ... ... ... ... ұйымдастырылуын қамтамасыз
етеді.Тәрбие мақсатына сай бұл мәселелерді ұйымдастыру немесе жүзеге асыру
тәрбиенің салалары: ... ... ... ... ... ... және ... экологиялық т.б. көптеген тәрбие
міндеттерін жүзеге асыру негізінде атқарылады.
Жеке тұлғаны ... ... ... ... салаларының
міндеттерін жүзеге асыру, олардың бірлігі мен өзара байланысын қамтамасыз
етудің маңызы зор.Себебі, жеке ... ... жеке ... олар ... бір ... ... ... сай
құрылады. Қазіргі жағдайда тәрбие беру жұмысының тиімділігі мен ... ... жолы – ... ... ... ұйымдастыруды
кешенді түрде жүргізу, яғни оқушылардың жеке басы мен әртүрлі әлеуметтік
топтарын ескере ... ... ... ... ... дене және еңбек, құқықтық пен экологиялық тәрбиелерінің өзара
тығыз бірлігін қамтамасыз ету.Соған сәйкес оқыту мен ... ... ... ... ... ... тәрбие процесін
ұйымдастырудағы ... ... ... әрбір жеке тұлғаны жан-жақты
үйлесімді дамыту мақсатына толық сай келеді.
Ал мұның өзі жеке тұлғаны жан-жақты жетілдіріп ... ... ... саналады.Жалпы тұлғаның дамуы тәрбие мен оқытудың сапасына
байланысты.Оқыту тұлғаны қалыптастырудың құралы ... ... ... ... ... оның ... мен әдістерін, сондай-ақ нәтижесін
жүйелі есепке алу, ... ... ... ету, яғни тәрбие
қызметінің барлық буындарының бірлігін, өзара байланысын қамтамасыз ... ... осы ... жұмыстарының негізгі бір буыны болып
есептелінеді.
Сондай-ақ, тұлғаны қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... ғана ... болады.Тұлғаның құрылымындағы әлеуметтік-
психологиялық жаңа өзгерістер оның ... ... ... ... ... қызмет үрдісінде оның дене және рухани жағынан
өзгеріске түсуіне, баланың күш-жігерін ... ... ... ... ... ... ... шешіледі.Мәселен дененің
дамуы денешынықтыру жаттығулары арқылы, адамгершілік тәрбиесі, адамгершілік
тәжірибеге тұрақты түрде бағытталу арқылы ... ... ... ... үрдісінде қатысушылардың өзара
байланысыда нәтижелі болмаса, тәрбие ісінің тұтастығы да болмайды.Тәрбиелік
қызмет неғұрлым қарқынды, ... ... ... соғұрлым тәрбиенің
сапасы жоғары болады.Мысалы: баланы оқыту, тәрбиелеу және жетілдіріп ... ... ... ... ... ... жас
ерекшеліктеріне қарай икемдей отырып, ... ... ... ... ... ... ... мен дамуына қолайлы жағдай тудыра
білу, әр сабақтың тиімді өткізілуі үшін тиімді әдіс-тәсілдерді дәл ... басу ... ... ... пен ... ... ... тәрбие
үрдісінде мұғалім мен оқушының екі жақты байланысты қызметін сипаттайтын
өзара тұрақты әрекеттестікті ... ... ... ... ... өз шәкіртін жақсы көруі және тәрбиеленушінің жеке басын жоғары
адамгершілікпен бағалай білуі ... ... ... ... онда бала да, ... де адамгершілік тәрбиесі күйрейді.Тәрбиеші
баланың қызығушылығына, ой-қиялына, азаматтық борыш сезіміне, өз бетінше
әрекет етуге ... ... ... ... ... еркіндігі көрініс табады.Бұл заңдылыққа сәйкес педагог
баланың күнделікті басқа адамдармен алуан түрлі ... ... ... ... ... қабілетін дамытуға, өзінің ... ой ... ... ... ... және олардың себеп-
салдарының басқаларға да, өзінің жеке басына да қалай әсер ететінін ... ... ... ... ... ... бағалай білуіне
барынша жәрдем етеді.Екіншіден, тәрбиешіге бұл жастағы баланың анатомиялық-
физиологиялық тұрғыдан да ерекшелігін жақсы білуі қажет.
Мектепке келген ... ... ... ... өз құрбыларына,
педагогтарға, оқуға, табиғи ортаға деген қарым-қатынасы қалыптасады,
алғашқы дағдылар мен ... ... ... ... оқушының мінез-құлық стилін
және оның мектеп ... орны мен ... ... ... ... бір ... бейімділік байқалады.Қоғамдық ортада болғанда
төменгі сынып оқушыларында моральдық түсінік тез дамиды және ... ... ... ... ... ... белгілі бір түсінік пайда
болады.Мәселен, егер I-II сыныпта оқушының мораль жөніндегі түсінігі ... мен ... ... ... ... III-IV ... басқа адамдардың іс-әрекетіне талдау жасауға және ... ... ... бойында өздерінің ... ... ... ... және ол жеке басының әрекеттерін саналы
түрде бағалай білуі деңгейіне көтеріледі.Дегенменде, ... ... ... ойланбай жасалатын қылықтарға да бейім тұратынын есте
ұстаған жөн.Мәселен, ерік үрдістерінің әлсіздігінен бала тіпті ... ... ... мүмкін, сонымен бірге оған ... да ... ... мұғалімдер мен ата-аналар баланың
өзіне деген сенімін әрқашан қолдап отыруы керек.
Бастауыш басқыштың оқушысы үшін мұғалім қашан да ... үлгі ... ... істе ... ұқсағысы келеді.Озат мұғалімдердің
тәжірибесі осындай қызығушылықты тәрбиелік жұмысқа пайдалана ... ... ... ... ... ... сыныпта оқу-тәрбие
жұмысы педагогикалық тұрғыдан сауатты ұйымдастырылған болса, ... ... ... ... ... ... жеңе білушілік сияқты ерік сапаларын дамытуға болады.Сондай-ақ,
тәрбие үрдісінде мұғалім оқушының кейбір мысалы, өзімшілдік, біреудің ... мен ... көре ... түрлі болымсыз себептерді сылтау
етіп, үй тапсырмаларын орындамаушылық секілді ... ... дер ... ... ... де мұндай теріс қылықтардың ... ... ... жеке ... ... ... жан-жақты дамыту оқыту,
білім беру, тәрбиелеу үрдістері өзара бірлікте ... ғана ... ... ... ... ғалым С,Қалиевтің [16] еңбегінде де
негізгі орын ... ... ... ... және ... ... ... тоқтала келе, “сегіз қырлы, бір сырлы”,
«толық адам» тәрбиелеу қағидаларын төмендегіше ... ... ... ... болуын қарастыру.
2.Еңбек сүйгіш етіп тәрбиелеу.
3.Тән сұлулығы әсемдікке баулу.
4.Адамгершілік қасиеттері ізгілікке, имандылыққа тәрбиелеу.
5.Отан сүйгіштікке, ұлтжандылыққа, бүкіл адам баласын сүюге тәрбиелеу.
6.Өнер мен ... ... пен ... ... аялауға тәрбиелеу.
8.Денені шынықтыруға тәрбиелеу.
Қ.Аймағанбетованың “Бастауыш сыныптарында дүниетануды оқытудың ғылыми-
әдістемелік негізі” атты ... ... ... ... ... теориялық мәні негізделіп, даму кезеңдерінде ... ... ... ... мен ... бағдарламалары оқушыларды дамыта оқытудыың негізі
екендігі ... ... ... ... ... мен ... ... нәтижелерінің оқу үрдісіне ендіру жолдары жан-жақты
қарастырылған.
“Оқушылардың дүниетанымын қалыптастыруда қазақ ... ... ... және ... ... ... зор.Олар жоғары адамгершілік асыл қасиеттерді, ... ... - деп ... келе, - қазақ халқының ғұлама
ағартушылары: Шоқан, Ыбырай, Абай ... мен ... ... ... ... ... Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев, М.Дулатов,
Ш.Құдайбердиев) қағидаларында оқыту ... ... ... ... ... ... амал-жолдар, өзіндік
ерекшеліктер, бүгінгі оқу ісін жүзеге асыруда негізгі орын ... ... ... ... ... ... беруді балаларыдың сезімдік әсеріне негіздеу;
- жанның таза және сау болуын ескеру;
- ... ... ... байланыстыру;
- өз Отанын сүюге үйрету, оны ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
- оқушыны адамгершілікке, кішіпейілділікке тәрбиелеу;
Жалпы білім беретін мектептің алғашқы сатысында-ақ, оқушы табиғатты
қорғаудың ... ... ... адам мен ... ... тығыз
байланыс бар екенін түсініп, адамның ... ... ... ... төселеді.Оқушылардың шипалық шөптерді жинауға
белсенділігін арттыру, тамақта ұшырасатын ... ... білу ... теңізі, Алматы маңындағы суларда кездесетін ... ... ... зиянды, улы заттарды танып білуіне көмектесу
өмірлік маңызы бар ... ... ... ... ... ... ... су құрамдарында организмге қауіпті микробтардың
болуы, Семей полигонымен байланысты ауаның өзгеруіне және т.б. ... ... ... ... бұл ... ... бойында табиғат
әсемдігін түсіну арқылы адамдық жақсы сапаларын қалыптастыру көзделеді
[40].
Сағымбаев Ә.Ә. өз ... ... ... ... арқылы
шығармашылық іс-әрекетін қалыптастыру, сол арқылы көркемдік, эстетикалық
талғамдарын, шығармашылық елестетуін дамыту және ... ... ... өнері сабақтары арқылы да іске асыруға болатындығын дәлелдей келе,
бастауыш мектептің I-IV сынып оқушыларын бейнелеу өнеріне баулу ... ... ... тәсіл оқушылардың өмірді суретші
көзімен көруге, суретшілік шығармашылық іс-әрекетті ... ... деп ... ... ... бейнелеу іс-әрекеті арқылы сезімін
суреттеуге талпынатыны мәлім.Бала ... ... ... ... ... ... арасындағы қатынастарға, табиғатқа, жануарлар әлеміне
қатысты, өз ойларын ... не ... ... ... ... өз сабақтарын құрғанда, қоршаған ортаның әсемдігін, көркем
суреттеп бастауыш сынып ... ойын ... ... ... қолданған жөн екендігін баса айтады.
Туған жердің әсемдігін көру, түстердің ғажап әлемін ашу, суретші
құралдарымен ... ... ... әрбір педагогтің тыңдатқан
музыкалық туындылардың үзінділерін ... ... ...... ... берудің негізгі мақсаты оқушы бойында инабаттылық, ізгілік,
талғампаздылық сияқты адами сапалық қасиеттерді ... ... ... ... ... тәжірибелік-эксперименталдық бағдарлама бойынша сабақ
жоспар үлгісіде, балаға тәрбие беруде ... ... ... ... жеке жұмыстарды талқылау, ... ... ... ... ... ... ... сабақ
барысында түсінік беріп қана қоймай, мысалы, ою-өрнек салумен қатар, ұлттық
өнерде оларға бояу түстерін қолданудың да ... ... ... ... ... (ақ түс – тазалық, әділеттілік, шындық; қара түс –
жердің, берекенің ... ... түс – ... ... бейбітшіліктің
белгісі; қызыл түс – күннің, оттың белгісі; сары түс – ақыл ой, ... көк түс – ... ашық ... нышандарын белдіретіндігіне
тоқталуы).
Олай болса өнер – адам баласының өмір сүруіне жалпы-адамзаттық ... және ... ... ... ... дей келе Сағымбаев Ә.Ә.
- шығармашылық іс-әрекеті қалыптасқан;
- ақыл-ой, зердесі бай;
- өнерлі, әсемдік ... ... ... ... ... мен жетістіктерін бағалайтын;
- эстетикалық талғамы биік тұлға қалыптасатындығын дәлелдеп көрсетті
[41].
Бастауыш ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаны жан-жақты жетілдіріп, қалыптастыру мақсатына бағытталған
Игенбаева Б. ... ... атты ... ... ... ... - өзін-өзі тани білу, айналаға, қоршаған ... ... ... ... ішкі ... ... байланыста
болу, жаратылыстың сырларын түсінуге ұмтылу негізінде тұлғаның жеке
ерекшеліктеріне ... ... ... ... курс
бағдарламасы 7 бөлімнен тұрады, мысалы: 1.Туған елім.Бұл бөлімдегі
тақырыптарды ... ... жеке ... ... жер, ... байлығы,
жан-жануар, өсімдіктерді қорғау, жанашырлық таныту, аяушылық сезімін ояту,
яғни елге деген сүйіспеншілік ... дами ... ... ... ... ... бойында жақсылық, әдептілік, сыйластық,
жолдастық, қамқорлық жасау, ... ... ... ... ... болу т.б.Әр бөлімнің мазмұнына сәйкес берілген ... ... және осы ... ... ... жеке ... білім,
білік, дағдыларымен қатар, өзіндік көзқарасы қалыптаса ... ... жеке ... ... ... бойына тән жақсы қасиеттерін
қалыптастыруға талпынысты да ... ... ... ... ... ... жеке ... адамгершілігін дамыта оқыту бағытында
жүргізілген сабақтары дәләлдейді.
Сабақта мұғалім әрбір ... ... ... қана ... әрі олардың
әрбіреуін жеке танып, көріп-біліп отыруы керек.Бұл күрделі міндет.Біздің
ойымызша, осы ... ... ... тұлғалық бағдарлы ... ... ... ... ... басты құндылығы –
сабақта берілетін материалға мән бере отырып, негізігі идеяны оқушы ... әр ... ... ... ... тұрғыда №20 мектептің
мұғалімі Г.Сайлыбаеваның 4-сынып Ана тілі пәнінен өткізген “Араша” атты
тақырыптағы ... ... ... [45]. ... осы ... өту
барысында оқушы бойында қайырымдылық, аяушылық сезімін ояту, мейірімділікке
тәрбиелеу деп мақсат қойыпты.Осы мақсатқа жету ... ... ... ... ... ... ... оқушы түсінбеген әр сөзді белгілеп отырады.
2.Мәтінмен жұмыс: ... ... ... қоқаңдама, күдік
сөздерінің мағынасын талдау.
3.Рөлге бөліп оқу.
4.Мысықты, итті, құнанды суреттеген жерін тауып оқу.Автордың негізгі
ойы ... ... ... ... сөз ... ... 4 ... ары
жалғастырады.1) баланың артында болсам...2) торғай ... ... ит ... ... неге ... деп ... негізгі кейіпкер.
3.Істеріне қандай баға бересіңдер?
4 .Шыбын әрекетін сипатта.
Зерттеу жұмысы ... ... ... бойынша осы тақырыпты қалай ашар едіңдер.а)
әдебиетшілер тобы, ә) экологтар тобы, б) ... тобы ... ... ... ... нені ... араша түсу деген не екен?
2.Автор неге шақырады? Осы өлеңге сәйкес келетіндей қандай мақал-мәтел
білесіңдер?
3.Бұл өлеңде бала ... ... ... ма? Ол ... шешімге келді?
4.Бұл жерде автор кімдер туралы айтқысы келіп тұр? Осындай арашаға
түскен кездерің болды ма?
5.Тағы ... ... ... ... ... ... ... Г.Сайлыбаева өзі көздеген
мақсат-міндеттері оқушы бойында болуы қажет ... ... ... ... ... жеке ... ... тұлғаны қалыптастыруда Қазақстан Республикасы Білім Беру ісінің
үздігі, ... ... ... ... атап ... ... емес
[46].Балалардың ішкі жан дүниесінің рухани баюын ... ... ... еткен Р.Көккөзова өзінің тәрбиелеу әдістерін ұсынады,
жаман, жиіркенішті нәрседен өзін ... білу – ... ... ішкі ... қажетсіз нәрседен шектей білу баланың ой түйсігінің
жақсы жақтарын дамытып, жақсылыққа ынталандырады.Осындай ... ... ... үшін ... - ұлттық тәжірибелер мен тағлымдардан
туған бай қазына, өшпес ... ... ... ертегілер, жырлар,
аңыздар, жұмбақ-жаңылтпаштар – тәлім-тәрбиенің баға жетпес қайнар көзі деп,
оқыту әдістерін атап ... ... ... ... ... ... зор. ... ал көбінесе қаншама қиыншылықты көрсе де, оны ... ... ... ... ... ... ... қызғылықты
баяндайды.Баланы оқи отырып, тыңдай ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлқын
қалыптастырады.Мысалы, математика сабағында балалардың ойлау қабілетін
арттыру мақсатында ұлттық-дидактикалық ... ... ... ... ... ... қағаздан жасалған оюлы сандық ішінен ... ... онға ... ... ... тауып орналастырады.
Мақсаты: Бала пішіні табақшаға ұқсайтын дөңгелек геометриялық денедегі
бірден онға ... ... тани ... оны ... тез ... ойын ... Балалардың ойлау ... ... ... ... ... ... “керуен” деп түсінеміз.Әр түйеде
қосу және азайту амалына арналған тапсырмалар мен жауаптары жазылады.
“Соңғы түйенің жүгі ауыр” деген мақалды пайдалана отырып, ... ... ... ... ... қимыл-қозғалыс ойындарынан – “Бәйге” ойыны.Балаларды
батылдыққа, шапшаңдыққа, ептілікке ... ... ... ... ... ... ойындарының сан қырлы тәрбиелік
мәні ... ... ... ... ... ... түзету, ептілік, табандылық, шапшаңдық, сабырлылыққа
тәрбиелеу көзделеді.
4-сынып Ана тілі оқулығында Ғ.Қараштың “Жаңа ... ... ... ... ... іс-тәжірибеде өткізген сабақ жоспарын
келтіремін.
Сабақтың ... Жаңа ... ... мақстаы: Оқушы бойында өнер білімге құштарлық, ... ... ... ... негізіндегі тұлғалық
қасиеттерін қалыптастыру.
Сабақтың ... а) ... ... Ғ.Қараш өмірінен
мәлімет бере отырып, ... ... ... ... ... ... шығармашылық қиялын, жүйелі ойлауын, сөздік қорын
молайтып, тіл байлығын дамыту.б) тәрбиелік: жазушының ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлі сабақ
Сабақ әдісі: әңгіме, сөздік, сұрақ-жауап, т.б.
Сабақ көрнекілігі: автор суреті
Сабақтың барысы:
I.Ұйымдастыру кезеңі.Оқушыларды ... ... ... ... ... ... үшін ... жылы лебіздерін
білдіреді.
II.Үй тапсырмасын сұрау.Сыныпқа сұрақтар қою: 1) ... ... ... ... 2) ... қай жылы дүниеге келді және
қайда? 3) Үйге берілген “Оқып жүрген жастарға” атты өлеңін жатқа ... ойды ... ... ... ... сөзі: Ғ.Қараштың өмірі жайлы
қысқаша баяндап ... оның өлең ... мен ... ... жаңа ... жастарға сөзінің мағынасын қалай түсінесіңдер?
Жастар дегініміз кім?
ә) оқулықпен жұмыс: 1) ... ... ... ... өлеңді
дауыстап тізбектей оқуы.3) мазмұны бойынша сұрақ-жауап: а) ақын ... ... ә) елі, ... ... не ... б) ақын ... ... айтады?
б) дәптермен жұмыс: 1) сөздік жұмысын жүргізу: тұлпар, жиһан, тәңір,
тайғақ кешу, қауым, қаны бір бауырың.2) осы сөздерді қолдана ... ... ... ... айтқан өсиетін тауып, оны дәптерге түсіру.
IV.Жаңа білімді бекіту.а) “эссе” жаздыру,бүгінгі сабақтан ... ... және ... не ... не ... осы ... ... дәптерге түсіру.ә) “жалғасын ... ... ... ... қолды өсірген...., сүттеп сұлы жем берген....
V.Қорытынды бөлім.сұрақ-жауап әдісі бойынша ... ой ... ... ... бойында қандай қасиеттер болуы қажет екендігіне
талдау жүргізу.
Ұлттық мәдениетті баланың бойына ... ... ... ... ... сыныптарда ерекше мән бере отырып, жан-жақты дамыған, рухани ... ... әр ... ... айналуы қажет.Қоғамға пайдалы
жан-жақты жетілген тұлғаны қалыптастыру ... ... ... ... іс-шаралар мен жоғарыда көрсетілген сабақ үлгілері нәтижесін
қорыта келе, еліне ... ... ... ... ... ... төзімді, мақсатшыл, жақсы мен жаманды ажырата білетін, дүниетанымы
кең, іскер жеке тұлға ... деп ... тыс ... және ... ... беру ... сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін қалыптастыру жолдарынан.
Қазіргі кезде дамыта оқыту мәселесіне көп ... ... және ... ... зерттеулер жарыққа шықты.Дегенмен, ... ... ... ... жеке тұлғаны дамытуда тәрбие жұмысының өзіндік
ықпалын ... да ... ... ... ... ... ... болатыны бізге белгілі.Оның жүзеге асуы тек сабақ жүйесінде ғана
емес, сабақтан тыс ... ... ... ... ... ... тыс және ... тыс болып бөлінеді.Сыныптан тыс тәрбие
жұмысы – тұлғаның әлеуметтік қалыптасуын қамтамасыз етуде оған ... ... ... ... және ... ... байланысты болып келетін тәрбие жұмысының дербес түрі.Ол
әртүрлі тәрбие әрекеттерінің ... ... ... кең ... тәрбиелік
ықпал ете алады.
Сыныптан тыс тәрбие жұмысы мектептегі тәрбие жұмысының құрамдас бөлігі
болғандықтан, ол тәрбиенің ... ... ... ... ... өмір сүруге қажетті әлуметтік тәжірибені меңгерту және қоғамдық
тұрғыдан қабылданған ... ... ... орай ... ... – сабақ үстінде жүзеге асатын тәрбие міндеттерін толықтыру
және тереңдету, олардың қабілеттерін неғұрлым ... ашу, ... ... қызығушылығы мен ынтасын ояту, қоғамдық белсенділіктерін ... ... ... ... ... тыс ... жұмысының ерекшелігі төмендегі аталған міндеттерде
көрсетілген:
- Балада өзіне қатысты жағымды қатынасты ... және ... ... ... ... ... ... одан әрі дара
дамуының негізі болады.Себебі, ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан.Тәрбие жұмысы барысында мұғалімдер оны
не күшейтеді, болмаса өзіне деген жағымды әсерді өзгертеді. ... ... ... сабақтан тыс тәрбие жұмысы оқу үрдісіндегі шектеуді
жоюға ... ... және ... өзі ... ... ... өзінің күш-қайратына сенімінің орнауына жағдай туғызады.
- Балада ынтымақтастық, ... ... ... ету ... ... өзіне қатысты жағымды көзқарасы бар ... тіл ... ... ... ... ... ... бөлісу,
басқа адамдардың мүддесін ескеру, көмектесу біліктілігі ... онда ... ... ... жағымды әрекеттесу дағдысы
қалыптасады.
- Балада әртүрлі көркемөнер әрекеттерінің түрімен ... ... ... ... ... қызығушылықты баланы дара
ерекшеліктерін және қажетті ... пен ... ... ... ... сөзбен айтқанда, сабақтан тыс жұмыста бала
өзіне пайдалы әрекетпен ... тиіс және оны ... ... алуы ... ... дүниетанымының компоненттері: адамгершілік, эмоциональдық,
ерік-жігерін қалыптастыру.Сабақтан тыс жұмыстарында бала ... ... ... мораль және мінез-құлық нормаларын
меңгереді.Эмоциалық, шығармашылық әрекетте ... ... ... ... ... ... дамыту.Мұндай міндетте сабақтан тыс
жұмыс ... және ... тыс ... ... ... ... тыс жұмыс сабақтағы тәрбиемен байланысты, ... ол оқу ... ... ... ... таным
қызығушылығын дамыту, бір жағдайда, ол оқыту процесіне жұмыс істесе, екінші
жағдайда, балаға тәрбиелік ... ... ... ... ... тыс жұмыстардың негізгі
бағыттарын ... ... ... ... ... байланысты олар нақтыланып, өзгертілуі мүмкін.Осындай жұмысты
атқаруда белгілі бір нәтижеге қол жеткізу үшін оның мақсатын нақты ... ... ... ... ... қандай мінез-құлық
ережелерін сақтау” қажеттігі туралы оқушылармен әңгіме өткізуді жоспарлады
делік, ол үшін оның ... ... ... ... туралы
білімдерді кеңейтуді белгілейді.Бұл тәрбие жұмысының білімділік ... ... ... ... ... ... бір ... ескеруді қалыптастыру; этикалық нормаларын ... ... ... ... ... ... қалыптастыру; сол сыныптағы
балаларда кездесіп қалатын ... ... ... ... ... талқылауға арналған міндеттердің түрін белгілейді.Осы
бағыттағы жұмыстың мақсат, міндеттері және қызметін анықтау жұмыстары, оның
мазмұны мен ... ... ... ... ... ... мектепті демократияландыру, тұлғалық-
бағыттаушылық көзқарас жағдайында тәрбие процесінің тек ... ... ... ғана өзгермейді, сонымен бірге тәрбиенің ұйымдастыру формасына
тікелей ... оның ... ... ... оқудан тыс
әрекеттері нақты мақсатты көздейді, белгілі бір нәрсеге қатысты нақтылы
қарым-қатынасты дамыту: музыкаға, қылқалам ... ... ... ... ... ұйымдастыру формасы таңдалады: тәрбие сағаты,
пікірталас, ... ... ... саяхат, мектеп балы
т.с.с.Содан кейін ... ... жас және дара ... ... байланысты нақтылы тақырып атауы анықталады.Жалпы осы ... ... ... ... тыс ... жұмысына факультативтік
сабақтар, үйірме жұмыстары, тәрбие сағаттары, бақылау-зертхана жұмыстары,
апталықтар, кештер, ... ... ... “Бастауыш мектеп оқушысына сазды-эстетикалық
тәрбие үрдісінде шығармашылық белсенділігін қалыптастыру” атты зерттеуінде
ән-күй сабақтары мен мектептен тыс ... ... саз ... ... ... отырып, «Планета разноцветной музыки» оқу-әдістемелік
кешені арқылы тәжірибелік-эксперименттік жұмыстар жүргізген.Нәтижесінде,
жүйелі түрде ... ... беру ... саз ... ... бар, ... ... жеке тұлғаны қалыптастыруға
болатынын тәжірибе жүзінде дәлелдеген [35].
Ал, А.Асқарбаеваның еңбегінде Семей облысы, “Саржал” орта ... ... ... ... оқушыларына тәрбие беруде көрнекі
және көрнекі техникалық құралды пайдалану іс-тәжірибесін ... ... ... ... біліммен қатар сыныптан тыс оқу мен
тәрбие жұмыстарын ұйымдастыру арқылы баланы жан-жақты ... ... ... тыс ... ... оқу және балалар
басылымдарда жарық ... ... ... сыныпта шығатын “Біз
ынтымақты баламыз” қабырға газетіне ілініп, күнделікті ... ... ... “Баланы кітап оқуға ынталандырайық!” деген
тақырыптағы ата-аналармен ... ... ... ... ... өзінің “Бастауыш мектеп оқушыларын сыныптан тыс оқу-
тәрбие жұмысы арқылы ... ... ... атты ... тыс ... ... – үйірме жұмысы болып табылатындығын айта
келе, үйірме жұмыстарының ...... ... тыс ... шығармашылық ізденістерін, өзіндік қабілетін және қоғамдық қарым-
қатынасын қалыптастыру деп анықтама бере ... ... тыс ... бастауыш сынып оқушыларының белсенділік іс-әрекетін және
өздерінің мүдделерін қорғай білуге дағдыландыруға ... ... ... ... ... ... қалыптасуына ықпал етуінін қарастырады [39].
Сыныптан тыс уақытта оқушының ... мен ... ... ... ... ... ... сыныптар үшін ертеңгілік.
Тақырыбы: “Әдептілік - Әдемілік”.
Мақсаты: Оқушының “Әдеп” пәні бойынша ... ... ... оны ... қолдана білуге баулу.Оларды әдептілікке,
сыпайылыққа баули отырып ... ... ... ... жол ... Әдептілік әліппесіндегі ережелер мен кестелер.Үлкейтіліп
жазылған мақал-мәтелдер мен өсиет сөздер.Қазақ елінің ұлы ғұламаларының
суреттері.
Өтетін орны ... акт ... ... зал әсем безендіріледі.Түрлі-түсті шарлар мен үрме
ойыншықтар, жұмсақ ойыншықтар ретімен қойылады.Әр сынып ... ... ... ... ... ... сай ... өту тәртібі:
1-4 сынып оқушыларына 2-3 апта бұрын жас ерекшелігіне сай ... ... ... бойынша әр сынып дайындық жұмыстарын жүргізеді
де, ертеңгілікке дайындалып келеді.
Алдын-ала берілген тасырмалар:
1. ... ... ... ... “Салақ оқушы” қабырға газеті.
3. 3-4 сынып оқушыларына адам бойындағы жақсы және жаман ... ... ... ... ... т.с.с. дайындау.
4. 3-4 сынып оқушылары алдын-ала әдептілікке ... ... ... ... ... немесе әдепсіздікке байланысты тақырыпқа ... ... 1-4 ... ... ... тақпақтар, мақал-мәтелдер, жұмбақтар
т.с.с. жаттайды.
Ертеңгілік барысы:
1) Әдептілікке байланысты 1-2 сынып оқушыларының әдеби-монтаж қойылымы
орындалады.Балалар өздері жаттаған ... ән ... ... ... 3-4 сынып балалары жалғастырып алып кетеді.
Сабақ барысында адам тәрбиесіне байланысты жазылған көркем шығармалар,
өсиет өлеңдер мен ... ... ... ... ... оқуға,
білімге, өнерге шақырған шығармалары оқылып, түсінгендері сұралады.
3) Адам бойындағы ең жақсы және жаман қасиеттерге байланысты ... ... ... жат мінездер мен қылықтарды атайды, ал екінші
сынып оған қарама-қарсы мағынаны айтып, дәлелдейді.
4) Әрбір ... ... ... ... ... ... ... Мақал-мәтелдер, жұмбақтар айтысы.Адам ... ... ... мен ... ... ... ... қойылымдарын
қойып, әдеби драмалық және музыкалық икемділіктерін көрсетеді.
6) “Әдепті бала” қандай болуы ... атты ... ... орындар
алған балалардың өнерімен, сөздерімен таныстыру салтаннатты өткізіледі.
7) 1-4 сынып оқушыларының жыл бойы ... ... ... ... ... балаларды мадақтап, олардың нағыз әдепті ... ... ... ... ... мұғалімдер қорытындылайды.
“Әдептілік - Әдемілік!” ертеңгілігін өткізу арқылы балалардың ... өз ... ... ... жол ... бала
бойында жағымды қасиеттердің қалыптасуына үлкен септігін тигізері анық деп
ойлаймыз.
Осы негізде өз іс-тәжірибемнен бір ... ... ... ... жоғарғы сынып оқушыларының көмегімен өткізілген.
Тақырыбы: Рахмет саған әліппе!
Мақсаты: Оқушылардың алған білімдерін пысықтай отырып, оларды әдепті
оқушы болуға тәрбиелеу.
1.Мұғалімнің сөзі.
2.Көрініс ... емес ... ... тұр ... ашып ... ... білейік.
Тук, тук, тук
Кіруіме болама?
Әлде біреу тұра ма?
Әрине ешкім тұрмайды.
Тұрса үнсіз болмайды.
Әне пенал ... сол ... пай, ... бе, әлде өңім ... көз ... ... ... біліп алайын.
Тук, тук, тук
Болар ма екен кіруге
Кім тұрарын білуге
Жауапсыз қалды сұрағым
Онда өзім тұрамын.(ішіне кіріп кетеді)
Жүргізуші:
Енді әліппе келеді
Портфельді олда көреді.
Әліппе:
Ашық екен ... ... ... ... ... достар болса егер
Бірге өмір сүрейік.
Пенал:
Кір әліппе бас қосайық
Бірге тұрып достасайық.
Жүргізуші:
Жүгіріп дәптер келді де
Кіргісі келіп ... олда ... ... ... кім
Онда менде керекпін
Кіргізіңдер мені де
Бір тұрайық демекпін.
Әліппе:
Кел, ... ... ... үшін ... деп біліңіз.
Жүргізуші:
Түгелдесіп бір-бірін
Достар күтіп алаңдар
Келіп жатты жүгіріп
Түрлі-түсті қаламдар.
Пайда болды 4-тік те
Көп ұзамай 5-тік те
Айтып жатты жарысып
Өз ойларын естірте.
Міне, ... ... іші ... ... ... пен “1” де жетті.
“2”-лік:
Портфелім мені қалдырмай
Кіргізіп ал ішіңе
Жалқауларға жайлымын
Жалынбаймын үшіңе.
“1”-лік:
Жалқауларын жалдап алам
Аңқауларын алдап алам
Көшпей ... ... үшін ... қалам.
Жүргізуші:
Кіргізбей “1” мен “2”
Сарт етіп есік жабылды.
Оқушы екен иесі
Міне өзі де табылды.(оқушы қыз жүгіріп шығады)
Оқушы:
Бірге ... жол ... ... ... ... ... ... “Мектепке енді барамыз”
Сахнаға Әліппе кіреді: Бұл қалай? Сендер көпсіңдер ғой?
Оқушы: Иә, ата-аналарымызбен ... ... ... ... Неге ... Әлде ... өкпеледіңдер ме? Менің
сендермен қоштасқым келмейді.
Оқушы: Құрметті, Әліппем! Біз ... ... ... ... ... безгілерің келіп тұр ма? Керек болмасам өзім-ақ
кетемінде қаламын.
Оқушы: ... ... не үшін ... ... ... ... “Әліппе туралы ән” хор.
Әліппе;
Армысыздар, жас достар!
Армысыңдар ата-ана!
Болашаққа жол ... ... ... ... ... сізге көрімдік
Не үйреніп, не білдік
Қане ортаға салайық.
Оқушы: Әріпті танытып, буыннан сөз құрауды, ... ... ... ... ... ... үйреттіңіз.
Оқушы:
Сырлы әріптер сыр түйіп
Сабырмен саған қарайды.
Сырларын білсең бас иіп,
Керегіңе жарайды.
Оқушы:
Алфавитті біліңдер
Онда жүйе қалып бар
Біздің қазақ тілінде
42 әріп бар.
Ән: “Кітап”
А: ... ... сүт ... ... 42 әріпке байланысты тақпақ
оқылады.)
Оқушы: Көрдіңіз бе, Әліппе кітабым.Керек ... ең ... де оқи ... Екі ... ... 2 мәтінді оқиды).
Әліппе: Охо, міндетті жұмысымды қалай атқарғанымды ... ... ... ... сендерді «Сауат ашу»
кітабына өз қолыммен тапсырайын.Қане, жедел хат жіберейік.
Әліппе: Құрметті, Сауат ... ... ... 12 ... ... оқушылары асыға күтуде.Тез жетіңіз.
Сауат ашу: Сәлеметсіздер ме, оқушылар!Жедел хатта асығыс күтіп отырмыз
дегенге жүгіріп келдім.
Балалар: Саламатсыз ба? ... ... ... төр ... мені ... ... ... балаларды тапсырып кетейін деп отырмын.Балалар, қоштасатын
уақытта таяп қалды.Мен сендерге ... ... ... ... ... ары ... ... жетелейді.Бұл пәнді де жақсы оқиды деп сенемін.
Сауат ашу: Өсті ... ... ақыл ... ... ... ... ... шеберлеп
Өзіңнің ана тіліңмін
Байыптап жақсы оқысан
Негізі менде білімің.
Есіктен тартылып, ... ... ояу ... ... ... ... Ух, жеттім ау, әйтеуір.
- Сәлеметсіздер ме?
- Сәлеметсіз бе?
Мұғалім: Оу, Жалқаубай жасын 10-ға ... 6 ... ... ... ... Апам ... той ... жатыр деген соң, тым болмаса
тойларына қатысайын деп сөмкемді тоқашқа толтырып ... ... ... ашу: Сен ... үшін мына балалар сияқты көп білуін керек.
Жалқаубай: Не, сонда, мына кіп-кішкентай ... ... біле ... ашу: Көз ... ... төрге шығып қонақ бол (отырғызады).Ал,
балалар, мерекеге арналған кімнің ... ... ... ... өзім ... ... ... ұғып,
Аты-жөнің білемін.
Оқушы: Ал мен босам 5-тен асып,
Алты жасқа толамын.
Буынды қосып сөздерден,
Сөйлем құрай ... Ой, ... ... ... кіші ... ... тұр ғой
тегі. Әттең...Охо, әне менің тағы бір досым келе жатыр.
Салақ Сәуле:
Жүрмін бәрін жоғалтып,
Мектептің ішінде
Кітап жыртық, киім кір
Өңім бе, әлде ... ... да ... ... ... ... көзімді.
Ей, балалар, келіңдер.
Маған көмек беріңдер.
Портфелімді дайындап
Мектепке тез жіберіңдер.
Бәрі: Сәуле, саспа көмектесеміз.
Мектепке бірге кетеміз.
Мұғалім: Ей, ... онда ... ... «Кім жылдам»
портфель дайындау;ойын «Кім тез өреді» екі ағай шығып,Салақ ... ... ... Ой, менің бұл сыныпта да жолдастарым бар.Кәне...
«Жалқаубек» биі.
Сауат ашу: Балалар, мен сендер сияқты жалқау, салақ ... ... ... ... мен оқытамын ба?Ондайда мен кетейін.
Оқушы: Жоқ, біз жалқау ... ... мен ... ақыл
айтайық деп тұрмыс.Сенбесеңіз не білетінімізді тексеріп көріңіз.
(Мұғалім ... ... ... Буындардан сөз құру.
2. Жұмбақ шешу.
3. Әр түрлі есептер ... Эх, ... ... ... ... мына ... ... оқығанда менде көп нәрсені үйреніп білмек екенмін.
Салақ Сәуле: Мына кіп ... ... ... тап таза ... мен де ... ... Сендер өкінбеңдер әлі де кеш ... тек ... ... Рас па, онда ... ... ... алдында сөзімді
беремін, бүгіннен бастап жалқаулықты тастап, мектепке барамын.
Мұғалім: Міне, тамаша біз де сені ... емес ... нұр ... ... ... өнерінде тамашала.
«Жас дәуірдің түлегіміз» хор.
Мұғалімнің қорытынды сөзі.
Сонымен, сыныптан тыс уақытта жүргізілетін іс-шаралар жалпы жеке
тұлғаның ... ... ... ... ... эстетикалық және экологиялық мәдениетін ... жаңа ... ... игі ... ... сондықтан да
сыныптан тыс оқу-тәрбие жұмысын ұйымдастыруда ... ... ... ... жүргізу арқылы дамыған жеке тұлғаны қоғамдық ... ... ... ... ... ... бірі ... табылады.
Білім беруді қосымша дамыту бағдарламаларын іске асыратын қосымша
білім беру жүйесіне, оның ... ...... тыс ... талаптар еліміздегі әлеуметтік-экономикалық өзгерістерге ... ... ... ... ... ... ғаламдық сипаттағы мәселелерге
де қатысты болып отыр.Оның негізгі мақсаты – балалар мен ... және ... ... ... ... ... өз ... сай кәсіп таңдауына жәрдемдесу, балалар мен
жасөспірімдерді ... ... ... салауатты өмір салтына тарту және
бос уақытын мазмұнды ұйымдастыруына жағдай жасау, ... ... ... ... шын ... ... ... тұлғалық қалыптасуында үлкен
мүмкіндікке ие ... ... ... дәлелденуде.
Балалар мен жасөспірімдер қосымша білім беру ұйымындағы әртүрлі
шараларға қатыса ... ... ... ... ... ... ... беру бағдарламаларын еркі бойынша таңдауына және нұсқаусыз
меңгеруіне толық ... ... ... тыс ... ... беру
ісінің әртүрлі формалары қол бос уақытты тиімді пайдаланудағы қызмет
түрлерімен органикалық байланыста іске ... орай ... ... ... мәселелері шешіліп, олардың девиантты мінез-
құлықтарға бой алдырмауына мүмкіндік жасалады.Сол ... бұл ... ... рухани, интеллектуалды және физикалық тұрғыда дамыту
міндеттерінен құрылуы ... ... ... ... қарай мектептен тыс тәлім-тәрбие
жұмыстарын жүргізу ... 2001 ... ... ... ... ұйымдастыру қауырт қолға алынды.Қазақстан Республикасы ... ... ... ... республикадағы 541 мектептен тыс
ұйымдарда (оқушылар үйлері мен ... ... мен ... орталығы, жас натуралистер мен техниктер стансалары, т.б.)
балалардың профильдік, туристік-палаталы және сауықтыру ... ... ... ... соң қайтадан туристік жорықтар мен экскурсиялар,
әртүрлі жарыстар мен жаппай көпшілікті іс-шаралар ұйымдастырылды.Мектептен
тыс мекемелерде дәстүрлі жаппай көпшілікті ... ... ... ... олимпиадалар, халықаралық турнирлер), төменгі сынып
оқушылары үшін ... ... ... жасау, астрономия,
математикалық турнирлер өткізу қайтадан ... ... рет жас ... ... Республикалық бірінші слеті 2001 жылы 6-9 қарашада
Алматы қаласында өткізілді.Бұл ... ... онда ... 10 ... ұмыт ... жас ... ... Республикалық көрмесінің
ұйымдастырылуы болды.Көрмеге қойылған балалар жұмысының сапалық деңгейі мен
сандық көрсеткіші кеңестік дәуірде дәстүр бойынша екі ... бір рет ... ... ... ... төмен болғандығын көрсеткен.Оның
себебі де белгілі, ендігі міндет осы ... әрі ... ... ... ... ... пионер, октябрят қоғамдық ұйымдары
таратылып, осылардың орнына Грузияда балалар Федерациясы (“Жас ... ... ... ... атты ... ... елдердегі жаңадан
құрылып жатқан қоғамдық ұйымдарды басшылыққа ала ... ... ... ... ... бірыңғай “Болашақ”
оқушылар ұйымының құрылымы айқындалып, ережесі даярланды.
“Болашақ” оқушылар ұйымының мақсаты – ... ... ... үрдіс екенін негізге ала ... ... ... ... ... жұмысын жүйелі түрде сабақтастыра отырып
жүргізу нәтижесінде елін, Отанын сүйетін қайырымды, парасатты, ... ... ... бейім жеке тұлғаны
қалыптастыру.Сонымен, “Болашақ” ... ... ... ... жас ... мен қабілетін, талап-талғамын ескере отырып,
бірнеше шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... т.б. аталған бағыттар бойынша ... ... ... олардың шығармашылық қабілетін дамытып, өздерінің
мүдделерін қорғай білуге дағдыландыру.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... ... “Шұғыла” (Ақтөбе қаласы), Ақмола облыстық “Жас
ұрпақ” (Көкшетау қаласы), Алматы ... ... ... ... ... ... ұйымы өз жарғылары негізінде жұмыстар жүргізілуде.
Солмен қатар оқушылардың бос уақытын ... ... ... сондай-ақ,
оқушылардың тұлғалық қасиеттерін дамытып қалыптастыруда ... ... орны ... Оқушылар Сарайының үйірмелері мен клуб,
секциялары оқытып, тәрбиелеуде бірнеше бөлімдер арқылы жүргізіледі:
- ... және ... ... ... беру ... ... ... және эстетикалық тәрбие бөлімі.
- білім және техникалық тәрбие бөлімі.
- экологиялық тәрбие ... ... ... ... ... ... бос ... бос
өткізбес үшін, сондай-ақ оларды тұлғалық ... ... ... ... ... (85 үйірме жұмыс істейді).Сондай-ақ, бұл
үйірмелер оқушылар арасында ... ... ... ... және ... ашық ... өткізіліп отырады.
“Жеті қазына” шығармашылық үйірмесінің жетекшісі мырзадилова А.М.
кіші жастан бала бойында ... ... ... ... ... ... ... нығайтуға, қатысушы оқушылармен тәжірибе
алмасуын, ... ... ... ... ... ... ... “Халықтық әдет-ғұрып, салт-дәстүрлер” тақырыбында
өткізілетін “Тоғыз тосқауыл” танымдық ойынын өткізуде.
Шарты: әрбір мектеп 3-4 ... ... ... (3 ер ... 3 ... 1 топ ... ... тиіс.
Ойын бағдарламасы төмендегі “тоғыз тосқауылдан” сүрінбей өтуге
негізделген.
1.Ән айту сайысы.(Жеке немесе топпен)
2.Мақал-мәтелдер айту ... ... бір ... ... ... уақыт беріледі.Мысалы: Туған жер.)
3.Қазақтың салт-дәстүрлері.(Алдын ала берілген тақырып бойынша көрініс
әзірлеп келу.)
4.Қазақтың қара ... ... ... есеп ... ... ату және кесте тігу.
6.Ырымдар мен тыйымдар.(Алдын ала берілген ырым мен ... ... ... ... ... ... айтылған көне сөздердің
мағынасын ашу.)
8.Ребус шешу.
9.Ұлттық би.(Жеке не топтық түрде.)
Арнайы шақырылған қазылардың қатысуымен ойыншыларды бағалап, ... атап ... тыс ... ... және ... жүйе ... жеке ... қасиеттерін дамытуды, олардың ... ... ... ... ... ... қызығушылығын басшылыққа ала
отырып, үлкендермен бірлесіп жүргізілетін ынтымақтастық, шығармашылық үрдіс
арқылы іске асырылады.Балалар мен ... ... ... ... ... ... ... арасындағы, әіресе мектеп пен мектептен тыс
ұйымдардың жанды байланысының орны ... ... - ... ... ... ... беру ... бірін-бірі толықтырушы ұйымдар.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі қоғамдағы білім беру ... ... мен ... ... ... ... ... үлкен мақсаттар
мен міндеттерді жүктейді.Бүгінгі қоғам алдында тұрған негізгі міндет - осы
қоғамға лайықты жан-жақты дамыған жеке ... ... ол дене ... ... ... ... мол, ... ойлай білетін,
қоршаған ортасына шапағатты, жан-жақты жетілген тұлға.
Осы негізде, жеке ... ... ... ... ... ... алуы ... екендігіне көзіміз жетті.Сондықтан зерттеу
жұмысымызда тәлім-тәрбие үрдісінде оқушылардың тұлғалық қасиеттерін дамыту
жолдарын айқындауды мақсат еттік.
Біздің еңбегімізде жеке тұлға ... ... ... ... ... ... тұлғаның өзіндік сапалары ... ... ... ... ... барысында, кеңінен таныс тұлғалардың Әл-Фараби, Абайдың
алуан ғылыми салаларындағы іргелі ... ... ... ... тәлім-тәрбиеге негізделген көзқарас пайымдарының маңызы өте ... ... ... ... ... Қазақстан
ғылымының мәдени рухани салаларға үлкен үлес ... ... ... ... тағы басқалардың жеке тұлға тәлім-
тәрбие мәселелеріне ... ... ... ... ... қосылған
қымбат қазына болып табылатындығына көзіміз жетті.
Тегінде адам мен оның еңбегі, ... аса ... ... ... ... ... адам ... жеке қасиеттері Әл-Фараби, Қ.Яссауи,
Абай т.б. мұраларында кең орын алса, ... ісі – ... ... ... ... (“Тақтаға жазылған жазу”) педагогикалық-
психологиялық тұрғыдан тұжырымдағанын, оқу мен ... ... ...... ... ... т.б. ... еңбектерінде
көрініс тапқанын қарастырдық.
Болашақтағы кемелдігіміздің негізі ұрпақ тәрбиесінде екендігіне Елбасы
Н.Ә.Назарбаев ... ... ... ... тоқталып өтеді.Бұл
жөнінде “Қазақстан Республикасында білім беруді ... ... ... ... ... қазақстандықтарды
патриотизмге, төзушілікке, биік мәдениетке, адам ... ... ... ... ... ... отырғанымыздай
қазіргі ресми құжаттардағы білім беру жүйесінде оның ішінде жалпы ... ... ... ... ... ... ... дамытуға
қойылатын талаптарын түсініп, сол мәселенің даму болашағына көз жеткізуге
болатындғына сендік.
Бұл зерттеу жұмысымыздың барысында осы ... ... ... ... ... көре білдік, яғни оқушыны бірінші сыныптан бастап мектепте
алған білімінің өмірлік қажеттілігін ... ... ... олардың оқуға
ынтасын арттыру, сабақ үстіндегі белсенділігін ... әр ... ... шараларына қатысуға, сыныпта және үйде тапсырмаларды үнемі
орындап ... ... ... ... ... жеке ... қалыптасып
дамуына мүмкіндік беретіндігіне көз жеткіздік.
Жеке тұлғаның ... ... ... ... болатыны бізге
белгілі.Оның жүзеге асуы тек сабақ жүйесінде ғана ... ... ... ... тәрбиелік әрекеттермен ұштасады.Сыныптан тыс тәрбие
жұмысы ... ... ... ... ... болғандықтан, оқушы бос
уақытын мазмұнды ұйымдастыруына ... ... ... тыс ... орныда ерекше.Себебі балалардың танымдық шығармашылық мотивациясын
дамыту, қоғамдық өмірге беймдеу де, қосымша білім берудің шын ... ... ... ... үлкен мүмкіндікке ие екендігі тәжірибе
жүзінде дәлелденуде.
Сонымен, біз зерттеу ... ... етіп ... ... ... беру ... ... қасиетін қалыптастыру мәселелері туралы философ,
педагог, психолог ғалымдардың еңбектерін және ... ... ... бастауыш сыныпқа арналған оқу бағдарламасы мен стандарттарды
зерделей келе, бізге ... ... ... ... ... жеке ... дамыту және қалыптастыру мәселесі бойынша педагогика
тарихына шолу ... ... жеке ... ... дамуына байланысты ғылыми-әдістемелік
еңбектер жазған Қ.Жарықбаев, С.Қалиев, Ж.Ә.Әбиев, С.Әбенбаевтардың негізгі
идеялары ғылыми-зерттеу барысында басшылыққа ... ... ... ... ... ... ... іс-шараларға, ресми құжаттарға талдау жасалынды.
- Ұлы Абай ұсынған адам бойында болатын негізгі қасиет қайрат, ... ... ... қарай “толық адам” қалыптастыру идеясын
С.Қалиевтің “сегіз ... бір ... ... адам ... ... отырып берілді.
- жеке тұлғаны жан-жақты жетілдіруде (білім беру, оқыту, тәрбиелеу,
қалыптастыру, дамыту) педагогикалық категориялардың ... ... ... ... тұлғаны дамытуда сыныптан тыс жұмыстардың ерекшелігі, оның
оқушылардың жеке ... ... ... ... ... ықпалы
айқындалды.
Дегенмен, біз жалпы білім беру ... жеке ... ... көпқырлы тұстарын түбегейлі талдау жасадық деп айта
алмаймыз.Тәрбие көпқырлы және үзіліссіз ... ... мына ... ... ... бала бойында жеке ... ... ... ... отбасы мен мектептің бірлескен
жұмысында жеке қасиеттерді қалыптастырудың педагогикалық шарттары ... ... ... ... ... ТІЗІМІ
1.Бержанов Қ., Мусин С. Педагогика тарихы. – Алматы: Мектеп, 1984.-190б.
2.Әбиев Ж. Педагогика тарихы. – ... ... ... Н. ... ... – Алматы: Қазан Университеті, 1992.-96б.
4.Жұмабаев М. Педагогика. – Алматы: Ана тілі, 1992.-153б.
5.Сабыров Т.С. Абай ...... ... ... Ж.Ж. ... тани аласың ба? – Алматы: 2004.-130б.
7.Мұқанов М.М. Жас және педагогикалық психология. – Алматы, 1981.-247б.
8.Жарықбаев Қ. Жантану негіздері. – Алматы: ... Ж.Ә., ... С.Б., ... А.М. ...... ... С.Б. Жалпы психология. – Алматы: Дарын, 2005.-349б.
11.Әбенбаев С. Тәрбие теориясы мен әдістемесі. – Алматы: Дарын, 2004.-340б.
12.Педагогика. – ... ... ... ... Ж.Б., ... Р.М. Педагогика. – Алматы, 2002.-384б.
14.Жатқанбаева Ж.Ж. Өзіңді-өзің тани аласың ба? – Алматы, 2004.-130б.
15.Педагогика және ... ... ...... ... С. Оқушының тұлғалық қасиеттерін дамытудың ...... ... ... ... Білім туралы Заңы. – Алматы, 2000.-89б.
18.Қазақстан Республикасы Конституциясы. – ... Жеті ... ... ... ... және ... Министрлігінің тәрбие
тұжырымдамасы. – ... ... ... ... ... беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға
арналған Мемлекеттік ... // ... ... – 2004.-16 ... Н.Ә. ... ... ... халқына
жолдауы. – Алматы: Білім, 1998.-256б.
22.Назарбаев Н.Ә.: Инновациялармен оқу-білімді жетілдіру арқылы білім
экономикасына: ... ... ... ... университетінде
оқыған лекциясы] // Егемен Қазақстан. – 2006.-27 мамыр.
23.Жалпы білім беретін ... оқу ... (I-IV ... ... РБК, 1997.-337б.
24.Қазақстан Республикасы Жалпы бастауыш білімнің мемлекеттік стандарты. –
Алматы, 2003.-135б.
25.Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық ... ... ... ... және ... қалуының алдын алу туралы Заң //
Егемен Қазақстан. – 2004.-31 шілде.
26.Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы Заң // ... – 2002.-23 ... ... ... жастар саясаты туралы Заң //
Егемен Қазақстан. – 2004.-14 шілде.
28.Қазақстан Республикасындағы ... ... беру ... ... ... 1994.-40б.
29.Қазақстан Республикасындағы этникалық мәдени білім ... ... ... ... ... беру ... саясатының тұжырымдамасы. – Алматы:
Қазақстан, 1995.-35б.
31.Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім ... ... // ... ... – 2003.-26 ... ... білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға
арналған Мемлекеттік ... // ... ... – 2004.-16 ... Республикасы азаматтарына патриоттық тәрбие берудің 2006-2008
жылдарға арналған Мемлекеттік ... // ... ...... қазан.
34.Кыркалов В.П., Шпитальник П.Э. ... ... тыс ...... ... ... Н. ... тыс мекемелердің іс-тәжірибесінен. – Алматы:
Мектеп, 1972.-86б.
36.Құнантаев К. Оқушының оқудан тыс бірлестіктері. – ... ... ... ... жұмысы (документтер жинағы). – Алматы: Мектеп, 1978.-
359б.
38.Әбенов С.Ш. Сынып жетекші. – Алматы: Дарын, 2004.-204б.
39.Төрениязова С.М. Бастауыш ... ... ... тыс ... арқылы дамытудың педагогикалық негіздері: п.ғ.к.дисс. – Алматы,
2001.-127б.
40.Аймағамбетова Қ. Бастауыш сынып дүниетануды ... ... ... – Алматы, 2000.-322б.
41.Сағымбаев Ә.Ә. Бастауыш сынып оқушыларынын бейнелеу ... ... ... ...... 2005.-145б.
42.Игенбаева Б.Қ. Ана тілі сабағында жеке тұлғаның рухани адамгершілігін
дамыта оқыту әдістемесі: п.ғ.к.дисс. – Алматы, ... Б.Қ. ... ...... ... ... Е.О. Қазақстандағы мектептен тыс мекемелердің ... ... ...... Г. Ана тілі // ... ... №3, 2004.-33б.
46.Көккөзова Р. Жеке тұлғаны қалыптастыру // Бастауыш ... №4, ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 75 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамыту52 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту27 бет
«Сөз құрамы» тақырыбын оқытуда көмекші мектептің 5-7 қазақ сынып оқушыларының грамматикалық білім және орфографиялық дағдыларының жағдайын анықтау57 бет
«Қоршаған ортаның сапасы — қоршаған ортаның құрамы мен қасиеттерінін сипаттамасы»6 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық жағдайы.Улы өсімдіктердің улылық қасиеттерінің ерекшеліктері30 бет
Адам тұлғасын зерттеудегі тұлғалық қасиетті анықтау24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь