Меншік түрінің эволюциясы

Кіріспе

І.тарау. Меншік құрылымы және оның заңдылықтары
І.1. “Меншік” категориясының экономикалық және құқықтық мазмұны
І.2. Меншік заңдары және шаруашылық жүргізу формалары
І.3. Меншіктің ішкі қайшылығы және әрекет ету Механизмі

ІІ.тарау. Меншік түрінің эволюциясы
ІІ.1. Экономиканы трансформациялау бағыттары туралы
ІІ.2. Меншік түрі және меншік қатынастарын жаңартудың теориясы мен практикасы
ІІ.3. Қ.Р. жекешелендірудің іс.тәжірибелік мәні және маңыздылығы

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
        
        Меншік заңдары, меншік түрінің  эволюциясы
Мазмұны:
Кіріспе ---------------------------------------------------------------
3
І-тарау. Меншік құрылымы және оның ... ... ... ... және құқықтық
мазмұны ------------------------------------------------------------5.
І.2. Меншік заңдары және шаруашылық жүргізу форма-
лары-----------------------------------------------------------
13
І.3. Меншіктің ішкі ... және ... ... ... түрінің эволюциясы ----------------33
ІІ.1. Экономиканы трансформациялау бағыттары
туралы-----------------------------------------------------33
ІІ.2. Меншік түрі және меншік қатынастарын жаңартудың
теориясы мен ... Қ.Р. ... ... мәні және
маңыздылығы ------------------------------------------------52
Қорытынды--------------------------------------------------64
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі---------------------69
Кіріспе
Экономикалық теория және қоғамдық практика үшін бүгінгі күні ... ... ... бірі - ... ... ... ... меншік жүйесінің түбірлі өзгерістері болып табылады.
Адамзат ... ... ... ... ... ... орын алатын,
соған сәйкес іс-әрекет ететін әлеуметтік құралдардың бірден-бірі меншік
құбылысы.
Меншік ... және ... ... ең ... ... ... мен мәселелерінің қатарына жатқызылады. Меншік бүкіл
қоғамдық қондырғыны қамтитын объективтілік ... ... ... ... ... ... қызықтырған. әртүрлі өркениет ... ... ... тиеселі?”дгенен сұрақтарға әрқашанда ... ... ... ... ... меншік кез-келген
экономикалық құрылымның, яғни бүкіл ұлттық ... ... ... ... Осы өзара тәуелділіктерді қолдау
және нығайту үшін қоғам мүшелері ... бір ... ... ... Мұндай талап ережелер сәйкес құқықтық заңдар мен ... ... ... ... ... ... ... қолдайды, әрі
қолданады.
Біздің дәуіріміздің ерекше этапы XX ғасырдың 20 жылдары басталған
социолистік эксперименттердің ғасырдың соңына ... ... ... ... ... Еуропа елдерінде дағдарысқа ұшыпап, тарихи ... ... ... ... ... кеңестік дәуір тарихымыздың жалғасы іспетті
орасан зор қоғамдық күйзелістен шығудың ... жолы ... ... ... ... Бұл ... меншікті мемлекет
иелігінен алу және жекешелендіру аса маңызды қатынастар жүйесіне ... ... ... ... алып ... Экономикалық теория
ғылымы тұрғысынан қоғамдық құрлыс дағдарысынан, әміршілдік ... ... ... ... кедергі келтіріп жүрген “байырғы”
үлгілерге жататын бірқатар ... ... ... деп дәріптеген қоғамда барлығы халықтікі ... ... бір ... ... ... ... жүйе ... қоғамдық байланысқа деген бейтараптық
көзқарсын жоғарғы денгейлерге дейін жеткізіп күшейтті. Еңбекті ұйымдастыру,
басқару ... ... ... ие болып “бір адам еңбектеніп, ... ... жүйе ... Осы себептерден еңбек өнімділігі,
сондай-ақ өндіріс тиімділігі көрсеткіштері төмендеп қана қоймай, құлдырау
траекториясына түсіп кетті. Бұл ... ... ... теріс
салдарымен үдемелі түрде күшейе түсті.
Еңбекте атқарылуы тиісті жұмысқа ынталылық күрт ... ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерінің
қанағаттандырылуы дәрежесі кеміп, дамыған елдерден анағұрлым төмен денгейде
қалыптасты.
Біздің таңдап алған бітіру жұмысының өзектілігі ... ... ... ... деп ... Бітіру жұмысының негізгі міндеті
меншік заңдары әрекетін және меншіе түрінің эволюциясын айқындау болып
табылады.
Бірінші ... ... ... және оның ... ... ... ... “меншік” категориясының экономикалық және құқықтық мазмұнын ашып
дәлелдеу;
- ... ... мен ... ... формаларын айқындау;
- меншіктің ішкі қайшылығы және әрекет механизмінің қызхметін
сараптау мәселелері туралы жазылатын болады.
Екінші тарауда меншік ... ... ... ... ... ... трансформациялау заңдылықтары;
- меншік түрлері және меншік қатынастарын жаңартудың ... ... ... ... іс-тәжірибелік мәні
және маңыздылығы туралы ой-пікірлерімізді ортаға салмақпыз.
Қоғамдық жүйені түбірімен ... ... ... ... даму ... мен заңдылықтары, шиеленіскен
дағдарысы мен оның иелерін табу, яғни меншіктеу, жекешелендіру ... ... ... ... ... ... ... табуды
мұрат етеді.
І-тарау. Меншік құрылымы және оның заңдылықтары.
І.1. “Меншік” категориясының экономикалық және ... ... ... көп ... терең түсініктердің қатарына жататыны
белгілі, сондықтан оны тек қана экономикалық ... ... ... ... ... және ... ғылымдары да зерттейді.
Сондықтан да меншік қатынастары жүйелі түсінік болып табылады. Осыған
байланысты әр бір қоғамдық ғылымдар қарстырылып отырған категория ... ... ... де ... көп ... ... ... проблемены
шешу қиыншылықтары туындайды. ... ... ... заң ... қоғамдық мақсаттарға сәйкес өзгереді. ... ... ... да ... ... ұшырайды.
Меншіктің қоғамдық өзгерістеріне төтеп беретін ең ... ... ... ... ... ... беруге болады.
Меншік қатынастарының ежелгі тарихы бар. ... ... ... ... даму ... әр ... ... тапшылығына
кездесіп отыратындықтан меншік қатынастары объективті қажеттілік болып
табылады.
Жалпы экономикалық ... ... ... дегеніміз затқа қатынасы
процесінде адамның затқа және адамның адамға ... ... ... айтқанда меншік мазмұнында субъективті-объективті және субъективті-
субъективтік қатынастар бар болып шығады.
Меншік тек қана зат және ... ... ... емес. К.Маркс
жекеленген индивид жерге меншік иесі болуы былай тұрсын, сөйлей де ... деп ... ... ... ... ... – бұл ... Бірақ адам
өзінен-өзі ұрлай алмайды, басқалардың меншігін ... яғни ... ... және ... ... ... саяси экономикалық анықтама бойынша “меншік” ... ... ... және ... бойынша шаруашылық жүргізуші
барлық субъектілер арасындағы қатынастар болып табылады.
Дәл осы жатсындыру мен иемденудің ... ... ... мазмұнын құрайды, сондықтан меншік феноменін оның бір жағымен
ғана, яғни иемдену ... ғана ... ... ... еді. Сонымен
бірге игіліктердің шектеулілігі қандай болмасын субъектінің ... ... оны ... бір ... ... ... ғана ... есте ұстаған жөн. Бұдан басқа жатсындыру-иемдену ... ... ... бөлінісі мен кооперацияларға кіруді талап
етеді.
Қоғамда жинақталған байлықтың үлкен бөлігі бірнеше мемлекеттің, ал ... ... ... аз ғана бөлігінің қолында болуын қалайша
түсіндіруге болады? Ол ол ма “алтын ... ... ... ... ... ... жоғарғы денгейі планета тұрғындарының
бестен бір бөлігіне ғана, яғни бір ... ... ғана ... көрінеді.
Бүкіл ел көлемінде кедейшілікті жеңудің нақты ... бар ма? ... әр ... ... топтардың тұтыну мөлшеріндегі өзгешеліктерді
жоюға бола ма?
Осы және басқа да ... ... ... жауаптарды меншіктің
экономикалық мазмұны объективті зерттеу ғана жауап бере алады.
“Меншік” ... ... ... ... үшін өндірістік құрал-
жабдықтарын, халық тұтынатын заттарға меншік айырмашылықтарының ... ... ... өндіріс құрал-жабдықтарының болуы ғана, сондай-
ақ олардың саны мен сапасы және ... ... осы ... ... ... ресурстарды иемдену үлесін
анықтайды. Дегенмен меншіктің экономикалық мәнін түсіну үшін мұның ... ... ... ... ... құрал-жабдықтарының болуы шектеулі
ресурстарды иемденудің потенциалды мүмкіндігі ғана ... ... ... екінші шарттың меншік иесінің ... ... ... ... ... ... өндіріс құрал-жабдықтарының иесі шаруашылық жүргізуші
субъект болуы қажет. Бұл бір ғана адамға немесе бір топ тұлғаларға ... ... ... ... процесіне қатысуы қажет деген
сөз, яғни жаңа тұтынушылық қасиеттері, қосылған құны және бағасы бар ... ... ... анықтауы бойынша меншік дегеніміз өндіріс ... ... ... және ол ... ... ғана жүзеге асады.
Сондықтан меншіктен “бағалық әсердің” бөлінуін меншік қатынастарының
экономикалық мәнін анық білдіруші деп ... ... Бұл ... ... ... ... өнімді пайдаланылуымен тікелей
байланысты.
Меншіктің экономикалық мазмұнының мәнін нақты ... ... ... онда ... мәні кез ... әлеуметтік-экономикалық
жүйеде қосымша өнім формасында болатын меншіктегі өндіріс құрал-жабдықтарын
ұдайы өндіруден алынатын экономикалық тиімділік болып ... ... ... пайдаланудан қосымша өнім алу үшін
ең аз дегенде екі ... ... ... ... өндіріс құрал-
жабдықтары жалдамалы жұмысшылардың белгілі-бір саны және ... ... ... өндіріс құрал-жабдықтары өндіріс құрал-
жабдықтары, сондай-ақ жалдамалы жұмысшылар ұдайы өндіріс процесіне қатысуы
тиіс, яғни ... ... ... өндіріс құрал-жабдықтары мен
жұмысшы күшін өндіру, бөлу, айырбастау және тұтыну процесіне ... ... ... тиімділік” немесе қосымша өнім формасындағы табыс өндіріс
құрал-жабдықтары және жұмысшылар ... ... ... әрекетінің
нәтижесі болып табылады. Меншік қатынастары ... ... ... ... ... процестің дамуымен олардың
құрамы мен құрылымы да сапалық ... ... ... мен қызмет
көрсету түрлерінің өздерінде экономикалық ... ... ... ... ... ... ... және қанағаттандыру
қасиеттері, сондай-ақ ... ... ... ... ... орын ... ... арасында шешуші басым түрлері бар және қоғам
ішіндегі соларды ... үшін ... ... ... ... ... монопольды иемдену экономикалық билікке қол жеткізеді, ... ... ... ... ... ... жаңа жағдайына
алып келеді. Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтарына меншік атқарады.
Соңғы уақыттарға ... ... ... ... ... ... роліне ешкім де күмән келтірмеген болатын. Дегенмен, соңғы
жылдары өндіріс құрал-жабдықтары меншік ... ... ... ... ... тарихи өтпелі кезең шеңберінде ғана, заттық-өнімдік ... ... ... ғана ... ие ... алады деген пікір орын
алуда. Ғ.Т.П-ның дамуымен байланысты акцент ақпараттық және ... ... ... ... ... ... ең ... ресурстар болып
табылады деген ... етек ала ... ... ... ... меншіктің маңызы күшейе түсті. Осындай едәуір ... ... ... меншік өзінің әлеуметтік-экономикалық мінін
жоғалта бастады деген ... ... жүр. ... ... жалпы меншік
феноменінің мәні жойылған жоқ, өндіріс құрал-жабдықтарының ... яғни ... ... ... ... ... ауысуы орын
алуда деген пікір қосады. Біздіңше аталған тұжырымдаманың ... ... ... ... ... жатады. Мәселе мынада, ақпараттық және
ғылыми білімдер өздігінен экономикалық тиімділікке қол жеткізбейді. Пайданы
көбейтіп, өндірілетін өнімнің сапасын ... үшін ... ең ... ... ... ... құрал-жабдықтарына жұмсалуы керек.
Білімнің жоғары еңбек сиымдылығы және коммерциялық құндылығы оларды тиімді
пайдалану ісін ... ... ... ... ... ... меншіктің маңыздылығы артқан сайын олардың мәнін, сондай-ақ
көріну формаларын тереңдете зерттеу қажеттілігі туындайды.
Мамандар интелектуалдық меншіктің негізгі үш ... ... 1) ... оған ... ... немесе бүкіл лицензияны иеленумен бекітіледі; 2)
қоғамдық меншік, бұған мемлекет немесе бүкіл қоғам ішіндегі ... ... ... ... және олар тіпті қысқа мерзімде де ... ... ... ... 3) меншіктің аралық ... ... ... ... ... ... ... иновациялық ғылыми-
техникалық ақпарат жатады, бірақ түрі ... өнім ... ... туады.
Интелектуалық меншік формаларын дамытуда ғылыми идеялар ... ... ... ... мен ... және капитал
арасындағы қатынастарды реттеу маңызды рол атқарады, оларсыз бұл ... ... ... ... ісі ... ... меншік формаларының дамуы оларды ... ... ... ісін ... ... ... ... бір ғана
тұлғаға тиеселі иемдену, пайдалану, басқару, бақылау құқықтары, ... ... ... беру ... беру ... белгі
бойынша көптеген тұлғаларға бөлінеді, себебі оларжың ... ... ... дәрежеде жиынтық капиталды пайдалануға қатысы бар.
Сондықтан меншік қатынастарына (экономикалық ... ... жаңа ... ... ... Аталған қатынастарға
қатысушылар ... күрт өсуі бір ... ... орта және ... ... ... жағдайларына байланысты болса, екінші жағынан
шаруашылық жүргізудің акционерлік ... ... ... болып
отыр.
Қазіргі Қазақстанға көп субъектілі меншік қатынастары және ... ... ... тән ... ... Меншік объектілерінің
кеңейе түсуіне оның қатарына маңызды өндіріс факторы ... ... ... ... де себеп болып отыр.
Тұтыну заттарына меншіктің өндіріс құрал-жабдықтары болса пайда түрінде
табыс әкелетіні ... ... жеке ... ... (котедждер,
замктар, автомабильдер, ұшақтар, яхталар және т.б.) арта ... ... және ... ... үшін ... зор ... ... қажетсінеді.
Егер жинақталған жеке мүліктің иесі тұрақты ақша көздерінен айырылып ... сол ... ... бас ... және ... байланысты әлеуметтік-экономикалық қатынастар осы
жүйені ұйымдастыруда едәуір рөл атқарады.Меншік қатынастары мен адамдардың
экономикалық, ... ... ... ... ... Ол ол ... ... қатынастар қоғамдағы нақты билікті ... ... ... ... ... орын ... ... билік пен
меншік мәселесі әрдайым алдынғы қатарға ... ... ... ... ... да ... байланысты.
Капиталистік жүйе “меншік иесі – меншік иесі емес” қатынастардағы
әлеуметтік-экономикалық шиеленісті шегіне жеткізеді. ... өзі ... ... капиталистік қоғамды шаруашылық жүргізуші субъектілердің
басым бөлігін өндіріс құрал-жабдықтары иелеріне экономикалық ... ... ... құрайды. Олар үшін жұмыс орнын жоғалту қауіпті
тұрақты қатер десе де болады.
К.Маркстің ... жеке ... жою ... ... ... сол ... ... экономикалық ғылымның өткір
сынына ұшырады. А.Маршаллдың (1890ж) ... ... және оған ... ... үнін ... “Таптар арасындағы мейірімділік” үндеуі
қабылданды. ... ... ... ... ... ... ... және
ақшаның жалпы теориясы) алғысөзінде өзі өмір сүріп ... ... ... сол ... алып ... ... Осы дәстүр
жолын таңдаған қазіргі “Экономикстің” американдық авторлары да “меншік”
проблемасына тоқталмайды.
Бұл, бірақ ... ... ... болмысында өндіріс құрал-
жабдықтарына меншік және жалдамалы жұмысшылар жоқ дегенді білдірмесе ... ... ... ... орта ... ... жұмысқа
жарамдылардың 15 пайызын кәсіпкерлер құраса, 88 пайызына жуығын ... ... ... әдебиет, мемлекеттің экономикалық қызметі батыс қоғамында бұл
проблеменың бар екендігін және оны зерттеп ... ... ... ... ... ... ... қазіргі рыноктық экономикаға сәйкес
қабылдаудың негізін меншіқ құқығы қалайды.
Меншікке ... ... ... ... мөлшерін дәлме-дәл анықтауға
шамасы жетіп отыр. ... ... ... ... ... ... етудің бірден-бір кепілі болып табылады, ... ... ... ... әкеледі және ... ... өз ... ... ... ... ... алғышарттары
болып табылады. Заң шеңберіндегі құқық , ... ... ... ... екіншіден, меншік қатынастарына қатысушы барлық
субъектілердің мүдделерін келістіреді; үшіншіден ... ... ... ел ... ... ... ... қызмет етуі үшін
заңдық нормаларға қажетті түзетулер енгізіп отырады.
Меншік құқығы Рим құқығының терминологиясына ... ... ... ... ... Баршаға міндетті ереже жүйесіне ... ... ... ... және ... аталған
қатынастарды заң жүзінде рәсімдейтін субъект мемлекет болып табылады.
Иемдену – бұл ... ... яғни ... ... ... ... өз ... нақты мүмкіндіктің болуы мүмкінділігі.
Пайдалану – бұл ... ... яғни ... ... ... және
кепілдендірілген нақты мүлікті пайдалану мүмкіндігі. ... ... ... ... ... ... иелік етуге байланыстьы.
Билеу – бұл заңғанегізделген, яғни ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі. Бұл құқық төрт
формада жүзеге асады:
1) мүлікке иелікті өзгерту ... ... ... ... ... ... қолданылуын өзгерту арқылы;
4) мүлікті басқа біреуге сенімді басқаруға тапсыру арқылы. Белгілі
ұғымға байланысты ... ... ... ... ... ... ... төрттік өздігінен меншік құқығының ... ... ... ... ... мәні мен ... ерекшелігі олардың тізімінде
емес, санатында болса керек. ... ... ... ... ... қамтитын құқық болып табылады, сондықтан ондағы затқа шаруашылық
иелігін жүзеге асыру дәрежесі мейлінше толық ... ... ... ... ... ... ... ретінде ғана қарастырады.
Ол меншіктің заңды және жеке тұлғаларға қатысты статистикасын ... ... ... ... ... оның тәуелсіздігін кепілдендіреді. Құқық
мүлік қозғалысын заңды түрде ... оның ... ... ... ... ... қайта бөлуді қамтамасыз етеді. Құқықтық ... мен оның ... ... ... Ал бұл ... ... ... болып табылады. Құқық мынандай сұрақтарға
жауап бермейді: байлық ... ... ... ... ... материалдық
игіліктер мен қызмет көрсетулер қалайша бөлінеді, ... әр ... ... ... ... ... неге ... айырмашылықтар
бар? Бұл және басқа да осындай сұрақтарға ... ... ... ... ғылымда меншік қатынасының экономикалық және заңдық
аспектілерінің арақатынасы пікір-таластарға жол ... ... ... екі ... ... сөз ... ... әдебиеттерде олрдың өзара байланысы үстірт және бір мағаналы
болып келгенін атап айту ... ... ... ... ... өзара әрекеті негізінен олардың бір-біріне сәйкестігі дәрежесі
бастапқы және қайталама мәртебесі ... ... ... ... ... ... ... қатынастарын
“безендіруші
Ретінде қарастырылып келді, құқықтық экономикалық қатынастарға қатысты
бағынушы сипатын ... етек ... шын ... меншік құқығын өмірге экономикалық қатынастар алып
келген деген тұжырымдамада ақиқат бар.
Дегенмен, ... және ... ... өзара
байланыстарының күрделі жүйесін тек қана осы жері ... ... ... ... ... ... төмендеуіне әкелді және
оның меншіктің экономикалық қатынастар жүйесі ретіндегі жүзеге ... ... ... ... ... ... ... бір дәрежеде дербес қозғалысқа ие қатынастар, сонымен бірге өзара
байланысты және өзара әсер етуші қатынастар ... ... ... даму ... және оның ... ... ... әрекетін қарастырып болсақ, онда құқықтық қоғам
болмысындағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістерге сәйкестендіріп отыратын,
әсіресе өндіріс ... ... ... ... ... ... болар едік.
Мұндай қорытынды меншіктің құқықтық ғылымының негізгі екі ... және ... ... ... мәлім болды.
Меншік континенталды құқығының классикалық негізін Наполеон ... жеке ... ... және оған қол ... ... сонымен
қатар ол “біртұтас және бөліндейді”. Меншік құқығының бір объектісіне
бірқатар тұлғалардың құқығы ... ... ... ... ... ... ... әріптестік коорпоративтік құрылымдарға орын жоқ.
Осы және басқа ла себептерге байланысты ... ... ... ... дамуы үрдістеріне сай келмей қалды. Бұл
сәйкессіздіктің ... ... ... ... ... ... ... дамуы толтырады.
Меншіктің бірнеше тұлғаларға бөлініп басқарылуы аталған бағыт бойынша
экономикалық қалыпты жағдайы деп ... және ... ... ... табу бағыты болып саналады. Айталық жерді ... ... ... алу ... ... ... ... сатып алудан гөрі
оларды лизингке алу да пайдалы, трастар сенімді басқару және ... жеке ... мен ... ... ... ... көрсетп
жүр.
І.2. Меншік заңдары және шаруашылық жүргізу ... ... ... ... болады. Меншік формалары туралы
мәселе – күрделі, ... ... оған ... ... жол ... ... бұл әрине меншіктің жаңа пайда болған
түрлеріне байланысты туындайтын ... жүр. Ең жиі ... ... мен ... ... ... анық ажырата
білмеуде деп айтар едік.
Меншік ... ... ... ... ... яғни ... құрал-
жабдықтарын иеленуші шаруашылық жүргізуші субъектілермен тікелей ... ... Егер осы ... қағиданы басшылыққа алатын болсақ, онда
қазіргі рыноктық экономика жағдайында меншіктің екі негізгі формасынажырата
білу керек. Олар жеке және ... ... ... ... ... ... – меншік қатынастарын жүзеге
асыру формасы болып ... Ол ... ... ... сай ... ... және сол үшін меншік пайдаланудың тиімді, ұйымдық-экономикалық
қатынастарын таңдап алумен сипатталады.
Рыноктық ... ... дами ... ... құрал-жабдықтарына
меншіктің жеке капиталистік формасы тек қоғамдық ... ғана ... ... ... ... ... ... артықшылығын
көрсетті.
Жеке меншіктің тарихи ролінің ең маңыздысы екі аспектісін ерекше атауға
болады: 1) ол өзінің мәнәне сәйкес нақты ... ... ... ... ... – міне ... бар ... орасан зор экономикалық мән-
мазмұны бар; 2) мемлекет, саяси биліктен тәуелсіз, ... ... ... ... азаматтық демократиялық қоғамды қалыптастыру
және дамытудың қажетті “құралы” болады. Өндіріс құрал-жабдықтарына жеке
меншік ... ... ... процесінің барлық кезеңдерінде тиімді
пайдаланудың қуатты экономикалық ынталандырушы күш ... ... ... ... ... иесінің болуы меншік үшін шаруашылық
жүргізуші субъектіні қалыптастырады. “Меншік” және “тиімділік” түсініктері
жиі ... ... ... ... ... алынатын табыс (пайда)
меншік қозғалысының барлық ... ... ... ... жүзеге асырумен байланысты.
Өндіріс құрал-жабдықтарына жеке меншік – рыноктық экономиканың ... ... ... ... ... элемент болып табылады. Жеке
меншік тек қана мүдделі, ынталы, ... ... ... ... ... үшін ... мол ... қалыптастырып қана
қоймайды, сонымен бірге рыноктық экономикалық тиімді дамуын анықтайтын
бәсекелестік ортаны да ... ... ... ... ... ... ол ... өткір сынына ұшыраған болатын. Дегенмен ... ... ... меншікке ауыстыру эксперименті сәтті ... ... жоқ. ... құрал-жабдықтарына қоғамдық меншікке негізделген ... ... ... ... редакциясын басқарған саяси экономия сөздігінде ... адам ... ... ... ... ... ... пайдалылығыныңмөлшері соншалықты жоғарғы болуы онытеориялық
қолдауды ешбір қажетсінбейді”.
Жеке меншікті қорғаушы авторлардың ... оны ... бір ... ... еместігін алға тартады. Бүгінгі таңда жеке меншіктің
қоғамның әлеуметтік-экономикалық ... ... зор ... ... ... ... әңгіме жеке меншіктің мақсатқа сай ... ... ... ... ... мүдделерге сәйкес болуы жөнінде
болып отыр. Мамандардың күннен-күнге көбейе ... ... ... ... ... ... ... жеке меншікті сақтап қалғанның
өзінде де мүмкін ... көз ... ... ... ... ... ... “ өзіндік меншік” түсінігін
кездестіруге болады. Бұл түсінік меншіктің отбасы ... ... ... үшін ... яғни ... ... пайда табу мақсатында өнімді
пайдалануға жатпайды, сондай-ақ оны пайдалану үшін жалдамалы жұмысшылардың
қажеті де жоқ.
“Жеке” меншік термині тек қана ... ... ... жүйесін
сипаттау үшін қолданылады және өндіріс құрал-жабдықтарын өнімді пайдалану,
жұмысшы күшін жалдау және оны экономикалық ... ... ... ... бұрынғы Кеңес Одағында заң шеңберінде болып келді.
Кейбір өндіріс ... ... ... те пайдаланылуда болды.
Тек қана еңбек нәтижелерін сатуға болатын жұмысшылар ... ... ... Сондай-ақ шағын капиталистік кәсіпорындар ұйымдастыруға жол
берілген жоқ. Бұндай тиым салу ... ... ... ... ... Яғни еңбек және материалдық ресурстарды, халықтың ақшалай
табыстарын т.с.с. мемлекеттік басқару ... ... ... ... көзқарасында да теория мен практиканың белгілі
бір алшақтығы ... ... ... ... ... ... ... тауар емес, себебі жұмысшы құрал-жабдықтарының иесі,
сондықтан ол өзінің еңбек ету ... ... сата ... ... ... де “адам факторын” өндіріс құрал-жабдықтарымен біріктірудің
жалдамалы формасы ... ... орын ... ... Бұл ... ... да бой көрсеткен болатын. Өзінің жеке ... үшін ... ... тиым ... жоқ.
Қазіргі батыс экономикалық әдебиетінде жеке және ... ... ... жойылып біткен. “Жеке” меншік ... ... ... ... ... Екі ... ... болуы меншіктің
жалпы экономикалық мәнін объективті зерттеу ісін қиындатады және ... ... ... ... атқарушы күрделендіре түседі.
Өзіндік және жеке ... ... ... ... ... ... ... іргелі кемшілігін” көреді. Бұл қорытындыны
олар ғылыми-техникалық және ақпараттық революция нәтижесінде ... ... ... алда себебі аталған нәтижелерге интелектуалдық еңбек пен
өзіндік меншіктің ролі арта ... ... ... ... формасы”
категориясы меншік жөніндегі қоғамдық қатынастардың ерекше бір түрі ... Бұл ... ... ... ... ... мемлекеттің иелігінде болады. Меншіктің мемлекеттік формасының
жеке меншіктен басты айырмашылығы ... жеке ... ... емес, ерекше
меншік иесінің пайдасына – мемлекет пайдасына шешеді. Өндіріс құрал-
жабдықтарына ... ... ... елдерде белгілі бір рөл атқарады.
Мемлекеттік меншік болуының негізінде объективті себептер жатыр. Меншіктің
бұл формасын шектейтін жеке ... ... ... қарастырудың
қажеті жоқ, оны меншіктің жалпы ... ... ... ... ... жөн. ... қоғамда мемлекеттік меншікке қарағанда
жеке меншіктің тиімсіздеу болатынын сфералары бар ... ... ... ... мемлекеттік формасын төтенше жағдайларда (соғыс, экономикасын
соғыстан кейін қалпына келтіру) ешнәрсе алмастыра алмайды.
Ресурстарды шоғырландыру және ... ... ... ... ... ... жоғарғы тиімділігін көрсеткеніне
экономика тарихы куә. ... ... ... және соғыстан кейінгі
шаруашылықты қалпына келтіру ... ... ... ... түседі.
Дегенмен, әлеуметтік-экономикалық болмыс тұрақтанып, күрделене түскен
жағдайларда меншіктің мемлекеттік формасы теріс қасиеттерді бойына жинақтай
бастайды, ... ... ... ... ... ... үрдістер күшейеді, экономика мен саясатты бөліп қарастыру
мүмкін болмай қалады. Аталған ... ... ... ... ... ... туындайды, бұл тенденциялардың жағымсыз әсері
қазіргі жағдайларда -ҒТП ... ... арта ... ... ... ... және бәсекелестіктің аса қажет
жағдайда тежегіш факторына айналып келді.
Рыноктық экономикасы бар елдерде ... ... ... ... ұдайы өндірісте қызмет көрсетудің барлық жағын қамтитын
инфрақұрылым ... ... ... ... ... ... сақтау, іргелі
ғылым, транспорт, байланыс т.с.с.).
Рыноктық экономикада меншіктің мемлекеттік формасы болуы қадеттілігін
барлық экономистер ... ... ... осы екі ... ... және ... ... экономикалық тиімділігіне
байланысты өрбиді.
Әлемдік экономикалық іс-тәжірибені жинақтай қарастыратын болсақ бірдей
үлес болған уақытты таба алмаймыз. Әр бір ... ... ... объективті және субъективті факторлар жиынтығымен анықталады. Олардың
қатарына елдің экономикалық даму денгейі, ... және ... ... ... нақты әлеуметтік-экономикалық және саяси
ұстанымдарды жатқызады.
Меншіктің екі формасының салыстырмалы тиімділігіне келетін болсақ, онда
батыс елдерінің экономикасының ... ... ... ... ... ... ... толықтай алғанда рынок заңдары бойынша
дамиды, яғни меншік формасынан тәуелсіз, бәсекелік орта өз ... ... ... көптеген экономистері қазіргі рыноктық
экономикада ... ... ... ... шаруашылық жүргізу
әдістері және басқарушылық кәсіби ... ... ... Сонымен
бірге түпкі есепте мемлекеттік меншік экономикалық тиімділік көрсеткіштері
бойынша жеке меншікке ұмтылады, мұның өзі жеке ... ... ... ... ... туындайтын мәселе болып табылады.
Шаруашылық жүргізу формалары меншік қатынастарын жүзеге асырудың нақты
формалары болып табылады.Нақты ... ... ... олар ... ... ... ең ... түрде қамтамасыз ететін
ұйымдық-экономикалық қатынастардың белгілі бір сипатында болатындығын атап
өту ләзім.
Меншіктің жеке ... ... ... өзіндік формасында жүзеге
асуы мүмкін. Бұл жағдайда өндіріс құрал-жабдықтарының иесі ... ... ... ... ... мен ... өнімді иемдену құқығы да түпкі
есепте соның ... ... жеке ... ... ...... ... т.с.с. болып қызмет атқарады.
Қазіргі рыноктық экономикада шаруашылық ... ең көп ... ... ... ... ... ... Шаруашылықты
жүргізудің бұл формасы экономикалық ғылымда меншіктің ұжымдық формасы деп
аталады.
Меншіктік қатынастарда әр түрлі заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... т.с.с. айтатындықтан бұл жерде меншік формасы туралы емес,
шаруашылық жүргізу ... ... айту ... ... Көрсетілген
формалардың көптеген өзіндік ... ... ... барлығы
иемденудің жеке меншік шеңберінде қызмет атқарады.
Мешіктің өзіндік ... ... ... ... эволюциясы
иемденудің “ұжымдық” формасының қалыптасқанын білдірмесе керек. Біріншіден,
заңдық көзқарас бойынша ... ... ... ... ... мәні жоқ, ... заң ... “ұжым” меншік құқығының субъектісі
емес және бола да алмайды. Заң бойынша меншік жеке болуы мүмкін ... ... ... ... ... ... ... болуы ықтимал.
Екіншіден, экономикадағы ең ірі ... иесі ... ... ... ... ... иелікті өздерінің жиналысы арқылы акционерлер билейді,
ал нақты шешімдерді ірі ... ... мен ... ... ... ... барлық акционерлер негізінде болғанмен, іс жүзінде
ұсақ акционерлердің ролі байқалмайды.
Шаруашылық жүргізудің акционерлік ... ... ... ... ... ... ... және пайдалану нормасын
бөлу, өндірісті дамыту, әлеуметтік қорғау т.с.с. мәселелерді шешу құқығын
бермейді.
Акционерлік ... ... ... ... емес, капитал бойынша
жүзеге асырылады. Пайданы бөлісуге қатысу жүйесі жалдамалы жұмысшылар ... ... ... ынтымақтастықты орнықтыру тәсілі ролін
атқарады. Акционерлік қатысу жүйесі меншіктің жаңа формасы емес, ... ... жаңа ... ... ... және ... жеке меншік
формасы күйінде қала береді. Жұмысшылар әлеуметтік ... ... ... ... ... капиталдың аралас формасы кеңінен таралып
отыр. Олар ... ... ... мемлекеттік және жеке меншік
формаларының орналасу желісі болып табылады.
Меншіктің мемлекеттік және жеке ... ... ... ... ... ... қатар қазіргі рыноктық
экономикаға отандық коммерциялық банктердің, сондай-ақ шетелдік өнеркәсіп
және қаржы капиталының қатысуымен ... ... ... ... ... ... ... меншіктің аралас формасы” және аралас рыноктық
“экономика” анықтамаларын шатастырып алу көріністерін байқауға болады.
Меншіктің аралас ... ... біз ... ... Ал, ... ... ... экономикалық ең көп тараған типі болып табылады, мұнда
өзін-өзі ... ... ... мен қатар меншіктің реттеуші
ролінің де едәуір үлесі бар. Атап айтқанда ... ... ... үшін ... ... ... және белгілі бір мөлшерде
оны қолдайды және жүзеге асырылуын қамтамасыз етеді. Мемлекеттің атқаратын
ролін оның бірқатар негізгі функцияларының ... алып ... ... ... ... формалары рыноктық механизмге мемлекеттің
араласпауы жағдайында да өмір сүре береді.
Шаруашылық жүргізудің әр бір ... ... ... ... басқарумен, табысты бөлумен т.с.с. белгілерімен сипатталады.
Шаруашылық жүргізу формасын ... ... ... ... ... ... ... ұтымды оңтайландыру принципі жатуы тиіс.
Шаруашылық жүргізудің қандай болмасын ... ... ... негізгі ... ... ... ... ... ... ... жалақысының денгейі мен
динамикасы, жұмыспен қамту және т.б. көрсеткіштер алынады.
Түпкі есепте ... ... ... экономикалық мүдделері
жиынтығын қамтамасыз ету – шаруашылық жүргізудің қолданыстағы немесе ... ... ... ... ... ... ... капиталға меншік формасы мен салыстырып қарағанда шаруашылық
жүргізу формалары көбірек және жиі өзгерістерге ұшырап тұрады.
Меншік заңдары және шаруашылық ... ... ... оның ... ... болады.
Меншік экономикалық қалыптастырудың бүкіл жүйеде таба ... ... ... ... Осы арқылы әр түрлі өндіріс тәсілдері үшін
даму көзіне айналады.
Адамзат қоғамындағы ... ... ... өз ... ... алғышарттары ретінде сипатталады. Меншікті иемдену
еңбек тәсілімен үнделеді. Бұдан, ... пен ... ... ... ... Өмір ... ... ету, қалыптасқан қажеттіліктер мен
мүдделердің қауым денгейінде қанағаттандырылуының өзі қауымның объективті
өмір сүру негіздерін, іс-әрекетін ... ... ... Жеке адам
және оның еңбекке қабілеті қауымнан тыс өмір сүре ... ... ... үлес пен ... ... арасындағы айырмашылық қажеттіліктер
мен мүдделердің көзге көрінбес жігін, қайшылығын айқындаумен қатар еңбектің
заттық ... мен ... ... ... анықтайды. Еңбек пен
өндірістің материалдық және ... ... ... ... ... бола ... ... және әлеуметтік меншік
негіздері өзіндік үстемдікке ұмтылады, экономикалық құбылыстарды реттеуге
жағдай ... ... ... өндіру – меншіктің мәні мен мазмұнын құрайды. ... ... ... ... ... ... ... элементтер жүйесі,
заңдылықтары айқындалуы мүмкін ғылыми ұғым ретінде ... ... ... ... ... тек қана меншіктің сыртқы
көріну формасымен байланыстыру кеңестік жүйедегі мемлекеттік меншікті жалпы
халықтық, қоғамдық меншіктің ең ... ... түрі ... жеке
меншікк, басқа меншік түрлерін жасанды түрде қарсы қою идеологиялық ... ... ... ... бай ... ... ... ... ... 2 бас. 46т. 446-447 ... ... диалектикасы болса оның сыртқы түрлері қайшылығының ... ... ... ... ... ұғым ... ... мән-мазмұны мен анықтамасын көрсетеді.
Кез-келген экономикалық түсініктер жүйесіндегі қайшылықтар себеп-
салдарына байланыс арқылы ... ... ... ... ... заңдылықтары шаруашылық жіктеуін объективті құбылысқа айналдырады.
Құбылыстың сыртқы көріну формасы мен ішкі мәні ... келе ... ... жеке меншікке негізделген натуралды шаруашылық
пен қарапайым тауыр өндірісін салыстыру едәуір ... ... ... өнім ... өз ... ... өтейді, ал
олардың жеке меншігі тек өзіне ғана ... ... Ал, ... ... болса рыноктық айырбас арқылы ... ... да ... ... ие болады.
І.3. Меншіктің ішкі қайшылығы және әрекет ету механизмі.
Кез келген меншік түрін дербес зерттеу объектісі ретінде қарастыру және
зерттеу ... ... ... ... ... ... тән ішкі
қайшылықтарының, яғни даму көздерінің бар екендігін көрсетеді. Мәселелердің
мәнісі ... ... ... ... заңгерлік
анықтама, қағидалардың сәйкес келе бермеуінде болмаса керек. Аталған ғылым
түрлері жалпы таным процесінің белгілі-бір қабығын ғана ... ... ... ... ... ... тән өзіндік ішкі қайшылықтарының
бар екндігін түсініп білуде болса керек. Ал. Ондай қайшылықтардың сыртқы
көріну формасы ... ... ... ... ... ... пайым негізінде алатын болсақ қауымдық меншіктің ішкі қайшылығы
бірлескен еңбек ... ... ... тез бөлу ... ... ... Адамдардың еңбекке қатысты қабілеті әртүрлі
денгейлерде жүзеге асатындықтан нәтижелері де әр ... ... ... ... қағидалары адамдардың тұтынушылық мүдделері мен жеке мүдделер
қайшылығы туындап, қалыптасады. ... ... ... ... ... жеке меншіктің туындап, даму ... ... ... ... ... оқшаулану құбылысы дербес (өзіндік)
және жеке меншік формасында жүзеге аса бастайды.
Соның өзінде қалыптасқан ... ... ... өндіріс
құрал-жабдықтары мен факторларының элементтеріне жеке ... ... ... ... әбден мүмкін. Мысалы, ... жеке ... ... тән даму тарихы бар. Ол әлеуметтік қауымдастықтың
жоғарғы формаларында ... бір ... ғана ... асады. Қауымдық жер
үлесін жеке отбасыларына бөліп беру әртүрлі заңдық негіздерінде ... Бұны ... ... ... ... ... отбасындағы жан басына
шаққандағы егістік, шабындық жерлерді әрбір жан басына бөлу құбылысынан
көруге болады ... ... ... ... ... қала береді. Мемлекеттік форма, жер
актілері бұл құбылыстарды әлеуметтік негіздерге сүйене ... ... ... ретінде қарастырып, бекітеді. Ал, өндіріс құрал-жабдықтары және
басқа да ... және ... емес ... ... еңбек
нәтижелерін бөлу табиғи құқық ... және ... ... ... ... мүрагерлік арқылы заңдастырылады.
Келтірілген мысалдар меншік түсінігінің ғылыми анықтамасын негіздеу
барысында оның құрылымындағы элементтерді ... ... ... Ішкі ... элементтері даму көздері ретінде қайшылықтардан ары
экономикалық құбылыстар болса, онда иемдену ұғымы да мәнсіз қатынас ... ... ... ... ... ішкі ... терістеу және керісінше сықтқы
көрініс қайшылықтарын әсірелеу экономикалық саясаттың субъективті ... ... жол ашып ... ... ... жүргізудің әдіс-
тәсілдерін сыңаржақтылықпен пайымдауға, оларды идеологиялық қажеттіліктерге
сәйкес біржақтылықпен өзгертуге итермелейді.
Отандық даму ... ... ... ... енгізу,
шаруашылықты жоғарыдан нұсқау арқылы ірілендіру, өндірісті индустрияландыру
орасан зор жобаларға иек ... ... ... ... даму ... С.Е. ... ... ғ.ғ.б.д. көшпелілер қоғамы.
–Алматы, Наука; 1971.
лықтарын ижете түсінбеу, сондай-ақ әсіре-қызыл солшылдардың науқасы
деп ... ... ... ... ... ... ... көзі ретінде шаруашылық-
мүлік қатынастарының, басқару және мемлекеттік реттеу шаралараларының,
сондай-ақ ... ... ... көрінісі – адам құқығын
өркендетудің кешенді шаруаларын бағалауға мүмкіндік береді. Осы негізде
әлеуметтік және жеке адам ... ... ... ... ... ... ... байланысты меншіктің
экономикалық категория ретіндегі ішкі қайшылықтарын, яғни даму көздерін
нақты ... ... ... ... ... ... ... белгілі кезеңдеріне тән әлеуметтік Қауымдастықтардың қоғамдық
болмысы мен қоғамдық санасынан туындайтын үш табын негіздеп береді.
1. Қажеттіліктер мен ... ... ... ... мүдделер мен өзгерістер факторларының өзара тәуелді байланысы.
3. Қажеттіліктер мен өндіріс факторларының өзара тәуелділігімен ... ... ... ... жеке адам ... алып ... ... зерттеулерді талап етеді. Бұл мәселе бойынша қоғамтану және
адамтану ғылымдары әлі де түпкілікті шешімін таппаған сұрақтар ... ... ... ... мүддеге айналуының
заңдылығы ... ... мен ... ... мен ... және қоршаған ортаға байланысты кешенді ... ... ... ... іс-әрекеттің ішкі қозғалысы деп әрбір
адамның іс-әрекетінің бағыты бөлек көрсетілген.
Бір адам ... ал ... ... ... ... ... процеске қоғамдық сапаның, сондай-ақ әлеуметтік қауымдастықтың
даму ерекшеліктерін қосатын болсақ, онда меншік тұлғаоарының қажеттіліктері
мен мүдделерінің күрделі ... ... ... ... ... ... ... байланысы әртүрлі бағытта, атпап айтқанда
----------------
Байжұмаев Б. Меншік қатынастарын оқып-үйренудің методикалық мәселелері.
–Алматы, ҚазМУ; ... ... ... ... ... Мүдделердің қалыптасқан
дәрежесі деңгейі өндірістік қатынастар жүйесі арқылы қажеттіліктердің
дамуына, түп ... ... ... ... Мысалы, отбасы
мүддесіне, оның қажеттіліктерне әсер жай ғана арифметикалық қосынды ... ... ... ... ... ... қарастыруымыз
қажет. Ру, тайпа, ұлт мүдделерінің жеке адам қажеттіліктеріне әсері ... күні ... ... ... ... моделі жоқ екендігін
ескеру қажет. Сол себепті ... мен ... ... бірлігі
адам өмірін ұдайы өндіру арқылы жалпы меншік ұғымының және қатынастардың
аса маңызды әлеуметтік ... ... ... ... ... адам ... ... қауымдастықтың туындысы ретінде
бейнеленеді. Адам өзін адам ... тек ... ... ... сол ... ғана ... ... игереді, немесе
тәрбиелейді. Өзін-өзі игеру, меңгеру дегеніміз меншіктің ... ... ... ... көрінісі ғана сонда жеке адамдық ... ... ... ... және ... ... әр денгейдегі адамның әлеуметтік болмысы
деп айтуға әбден болады. Бұл құбылыстар, қажеттіліктер және ... ... ... ... яғни ... ... ... қатынастарының
қайшылықты сипаты ретінде көрінеді.
Жалпы қажеттіліктер мен ... ... ... ... ... негіздеу қажеттілігі туындайды. Бұл заң адам санағындағы
потенциялдық қатынас ретіндегі адам болмысын идеалды бейнеден ... ... ... ... ... ... Іс-тәжірибе немесе өмір сүру
жағдайларына сәйкес меншік қатынастарында адам факторының ... ... ... ... ... ... арқылы іс-әрекет
моделін айқындау. Екіншіден, қажеттіліктерді нақты өндіріс жағдай
шарттарымен ... ... ... ... мен
мүдделердің ұқсастық(ерекшелік) заңды ... ... ... ... Ал, ... күштердің дамуы еңбек мазмұнына әсер ету
арқылы меншіктің құрылымын өзгертеді.
Меншіктің даму заңдылықтарына әсер ... ... ... орта түсу заңы болып табылады. Меншік тұлғаларының күрделі
шаруашылық құрылымы және материалдық, рухани, әлеуметтік ... ... көп ... күрделі қатынастар жүйесі қалыптасады.
Қоғамдық процесс нәтижесінде олардың арақатысы өзгеріп, әлеуметтік-рухани
қажеттіліктердің арта ... ... ... ... ... ... Бұл ... адам мүддесінің меншік иесі немесе еңбек факторына
жіктелумен одан әрі күрделене түседі. ... ... ... ... ... ... бейнеленетін болады.
Өндіріс құрал-жабдықтарына меншік қатынастары және ерекшеленген ... ... ... ... “мүдделер жіктелуі” құрлысын
негіздейді. Мұның өзі ... ... заң ... ... мен өндіріс факторлары арасындағы қайшылықтардың бірлік
сипатын көрсету үшін келесі ... ... ... ... оның ... асу ... ... қатынаста дамиды
/1/.
- белгілі бір өндіріс құрал-жабдықтарының жиынтығын иемдену
дегеніміз жеке ... ... ... тең ... екі қағида қоғамдық еңбек бөлінісі дамуына сәйкес жеке адамдардан
материалдық, жеке адамдық фактордық мен ... ... ... ... ... ... арта түседі, мүдделер жіктелуі бекиді ... жаңа ... ... ... ... ... ... дегеніміз,
біріншіден, қажеттіліктерді сапада бейнелеу арқылы ... ... ... қажеттіліктерді нақты өндіріс жағдай шарттарымен
(факторларымен) үйлестіру қажеттілігі. Қажеттіліктер мен ... ... заңы ... нақты әлеуметтік заңдылыққа айналады.
Ал, өндіргіш күштердің дамуы еңбек мазмұнына әсер ету ... ... ... ... ... Ф. Шығармалар. 2-бас. 3т. 63 б.
2. Бұл да сонда.., 71 б.
Меншіктің даму ... әсер ... ... бірі
қажеттіліктердің орта түсу заңы болып табылады. Меншік тұлғаларының күрделі
иерархиялық құрылымы және материалдық , рухани, ... ... ... көп ... күрделі қатынастар жүйесі қалыптасады.
Қоғамдық процесс нәтижесінде олардың ... ... ... ... арта ... ... сөйтіп бірте-бірте шешуші күшке
айналады. Бұл заңдылықты адам мүддесінің меншік иесі ... ... ... одан әрі ... ... Ендігі уақытта идеалды қайшылықтар
“қажеттілік мүдде- еңбек” сипатында нақты белгілейтін ... ... ... ... және ерекшеленген жұмыс
күшіне меншіктің әлеуметтік ... ... ... ... ... өзі ... ... заң болып табылады.
Қажеттіліктер мен өндіріс факторлары арасындағы қайшылықтардың бірлік
сипатын көрсету үшін келесі пікірлерлді көрсетуге болады:
- ... оның ... асу ... ... ... ... ... –бір өндіріс құрал-жабдықтарының жиынтығын иемдену
дегеніміз жеке адамдардың қауымдасуын ... ... екі ... қоғамдық еңбек бөлінісі дамуына сәйкес жеке адамдардан
материалдық , жеке ... ... ... ... ... мен ... қанағаттандырылу дәрежесі және сапасы арасында
қайшылық арта түседі, мүдделер жіктеулі бекиді де жаңғыртулар жаңа ... ... ... отырады.
Мүдделер мен өндіріс факторларының байланысты тікелей және кері бағытта
болуы мүмкін. ... ... ... ... әлеуметтік жіктелуі
нәтижесінде меншік нысандарына қатынасын алып ... ... ... ... меншік типтері мен түрлерін анықтайды, сондай-ақ
қажеттіліктерді өтеудің ... ... ... ... табылыды. Кері
байланыс әлеуметтік жіктелу деңгейін айқындайды, әлеуметтік топтар мен
таптардың мүдделерін жүйелейді. Бұл ... өмір сүру ... ... ... ... ... жағдай жасайды /1/. Кәсіпкер
пайда алу үшін ... ... ... ... ету үшін ... ... ... қайталануы шаруашылық жүргізу әдіс-
тәсілдерін жетілдіру арқылы ... ... ішкі ... ... көрінісі түрлерін шешу негізінде жаңа ... ... ... ... ... ... ... түрлерінің сипатын
анықтайды, бірақ толық көрсете алмайды. Негізгі аралық ... ... ... ... ... қажеттіліктер мен мүдделердің ... ... және үш ... әр ... ... ... ... меншік жүйесінің сан алуан бай мазмұнын толық көрсетеді.
Көріп отырғанымыздай меншік ұғымы өмір сүру ... ... ... ретінде күрделі философиялық категорияны – адамзат
өмірін ұдайы өндіруді көрсетеді. Қажеттілік пен ... ғана ... ... ... ... ... және объектілері
құқықтық механизм арқылы түбегейлі өзгереді. ... ... ... ... жеке ... ұжым және ... ... ерекшеленеді. Ал объектісі
ретінде тек ... ... және өнім ғана ... ... ... ... ету механизмі тарихи, мәдени негізде әрекеттесетін
үш кешенді мәселелерді қамтиды /2/. 1) техника-технологиялық ... 2) ... ... ... ... ... ... теория тұрғысынан бұл үш деңгейдегі ... ... ... ... бөлу және ... процесінде өзіндік даму
қайшылықтары бар, дара тәуелді процестердің бірлігін көрсетеді, яғни ... және ... ... ... байланыстардың даму ерекшеліктерін,
оның заңдылықтарын белгілейді. Меншік қатынастарының дамуы ... ... ... ... ... бүкіл
------------------
1. Здравомыслов А.Г. Қажеттіліктер, ... ... ... ... Л.И. ... ... ... мәні, құрылымы
және өзекті мәселелер. Эконом. Науки. 1998. № 8 34-35 б.б.
өндірістік қатынастар жиынтығының оңды ... ... ... ... өзі өндіргіш күштердің даму дәрежесі, ... ... ... пен ... қоғамдастырылуының үш жақты тәуелділігі болып
тыбылады. Өз кезегінде бұл ... тек ... ... бөлінісінің
сатылары мен кезеңдеріне сәйкес нақты ... ... ... жүзеге
асырылатын болды. Бұл арада меншік қоғамдық өндірістің әлеуметтік формасын
типпен анықтайды, ал еңбек ... ... ... даму ... ... ... ... әр түрлі элементтерінің қозғалыс заңдылықтары
өндіріс тұлғаларының шаруашылық салаларындағы мүдделеріне сәйкес ... ... ... ... мән-мазмұнын анықтайды.
Негізгі және туынды қатынастардың себеп-салдароына байланысты техникалық,
экономикалық, ... ... ... ... ... ... тәуелді құбылыстардың функционалдық жүйесін қалыптастырды.
Экономикалық қатынастар адамдар іс-әрекетінің көрінісі болғанымен, жеке
тұлға санасы ерікке бағынбайтын ерекше ... ... Ал ... ... объективті заңдылықтың мәнін қалыптастырады, сонымен
меншіктің ішкі ... және ... ету ... - өндіріс
факторларларының қосылуы, бірігу тәсілі қалыптасқан ... ... ... ... Бұл табиғи құқық және әлеуметтік құқық ... ... ... ... ... ... құбылысқа айналдырады. Меншік
және еңбектің ұқсастық ... ) заңы ... олар ... ... ... ... /1/. Меншіктің типі, түрі еңбектің сипатын
анықтайды, яғни еңбек меншіктің ... асу ... ... ... ішкі қайшылықтары қажеттіліктер мен ... ... ... ... ... байланысты үш жақты қайшылығына
айналып, еңбектің мән-мазмұнын айқындайды. Экономикалық билік ұйымдастыру
бақылау ... ... ... ой ... мен дене ... ерекшелігін бекітеді.
Басқару жүйесі элементтері еңбек кооперациясынан туындай отырып, өз
кезегінде еңбек бөлінісін одан ары дамытатын
------------
1. ... Я.Ә., ... Б. ... ... А, Каз Гос ... 54-б
күшке айналады да әлеуметтік ерекшеліктер саяси-құқықтық негізде бекіледі.
Меншіктің ішкі ... ... ... еңбек бөлінісінен қоғамдық
еңбек бөлінісіне, одан функционалық - өндірістік ... ... ... ... бөлу, айырбас және тұтыну сатыларында басқарудың
объектілері түр ... ... ... мәні ... ... объектісіне ұшырап, құбылыстың мәні күрделене түседі. Басқару
объектісіне әлеуметтік топтар, адамдар, ... ... ... ... келе жатқан басқару жүйесі өзіндік ерекшеліктер мен қатар
жалпы экономикалық ... даму ... да әсер ... ... ... пен ... ... қайшылықтар бірліктің көрінісі – ... ... ... ... көмегімен түбегейлі
өзгерту арқылы дамиды. Меншік пен ... ішкі ... ... ... ... ... ... өнім және қызмет көрсету түрлері болып
табылады. Дамыған тауарлы өндірісте еңбек нәтижесі құндық сипатта болады.
Құн меншіктің ... ... ... ... тұлғаларының өндіріс
факторларына қатынасы енді өнімдегі, құндағы сәйкес элементтер қатынасына
айналады. Көшірілген құн және жаңадан жасалған құн ... бұл ... ... ... ... жаңарту арқылы сақтай отырып өндіріс нәтижелерін
иемдену (жатсындыру) процесінің ішкі ... ... ... ... ... ... ... иемденудің құралына айналады.
“Байлық меншік дегеніміз – бөтеннің қорғанған жанды еңбегі ... ... ... Прудон қатқыл айтқандай капитал байлықтың әлеуметтік түрі ретінде еңбек
пен капиталдың ұқсастық заңына сәйкес жүйеде дамиды.
Капитал мен ... ... ... ... иемдену мен
жатсындырудың әр түрлі дәрежесі арқылы өндіріс нәтижесін ... ... ... ... яғни бір-бірінсіз әрекет ете ... ... ... ... ... ... құн-баға заңының
қызметі өндірісінде айқындалады.
Құн – меншіктің азаматтық болмысы тұжырымнан туындайтын ... ... мен ... ... ... Осы ... баға ... нақты
құнын өндіріс факторларының рыноктық коньюктурасына сәйкес өзгертеді. Бұл
арада әңгіме керісінше рынок ... ... ... ... іс-әрекеттерінің қатынасына байланысты болып отыр. Еңбексіз меншік
пайда болмайды, ал баға арқылы меншікті өндіруге, пайдалануға ... ... ... ... Құн заңы ... объектісіне ақша-баға
механизмінің өлшеуші қызметі түрінде бірегей сипат береді. Осы ... ... ... ... шын ... меншікті
сапалық қасиеттері жағынан анағұрлым бай ұғым – ... ... ... ... ... ... дамуы қаржы кредит жүйесінің дамуы оның
іс-әрекет ету түрлерінен туындайтын ерекшеліктерімен ... ... да жаңа ... алып ... ... ақша капиталының қаржы
кредит жүйесіндегі үстемділік күші басқару-билеу шеңберіндегі мемлекеттің
жалпы қаржы саясатын ... ... ... ... ... ... ... реттеу саясаты мемлекет шеңберінде немесе халық шаруашылығы
салалары, сонымен қатар жеке шаруашылық тұлғалары өндірісінде ... ... ... үлгі ... ... ... мен ... жіктеу, салыстыру өндірістік процесс үшін
шешуші фактор емес. Қандай болмасын меншік түрлерінің шынайы иесі – қаржы
саясатын ... ... ... және ... ... болып
табылады. Банктер, қаржы қорлары, өнеркәсіптік-қаржылық ... ... ... ... ... ... жүзеге асырк механизмінің элементі
ретінде қаржы жүйесі ... бір ... ... ... ... ... ... алады. Мұндағы негізгі мақсат – меншіктің
қалыпты ... ... оның ... ... ... айналуын
қамтамасыз етеді. Екіншіден, бәсекелік ... ... ... шоғырландыру деңгейін өндіріс пен еңбектің қоғамдасу
деңгейлеріне ... ... ... ... ... ... моделін алдын-ала болжайтын құрылым ретінде олардың
қауымдасуының сан-алуан түрлерін өмірге алып келді. Акционерлік меншік және
корпорациялық ... ... ... ... ... ... ... институтарының іс-әрекет ету жүйесінде меншіктің әлеуметтік
қорларының ... ... ... ... меншік жеке меншікті көрсетпейді, бірақ жаңа деңгейде ... ... ... ... ішкі мәні ... сыртқы көрініс
формасы таптық сипатқа ие болады. Құбылыстың ішкі мәні ... ... ... таптық сипатқа ие болады. Өркениетті елдерге тән ерекше
сипаты заңдылық ... ... жеке адам ... ... меншік
прюрализм (көптүрлілігін) озық іс-тәжірибесі негізден, дамудың эволюциялық
сипатын қалыптастыруда болса керек.
Меншіктің жүзеге асуының аталған сатылары оның келесі ... ... және ... бөлінуі механизмімен ұштасады. Меншік дегеніміз – табыс.
Өндіріс факторларына байланысты капиталға пайда, еңбекке жалақы, жер иесіне
– рента бұл ... ... ... ... дисконт т.б. табыс түрлері қайта бөлу ... ... ... саясаты, сондай-ақ рыноктық экономика
механизмі табысты қайта бөлудің негізгі элементтері ретінде сипатталады.
Әлеуметтік әр түрлі топтар арасындағы ... ... ...... жүзеге асырылуының негізгі мақсаты, ... ... ... өз ... алып ... ... ... мен жеке тұтыну арасындағы
өзара тәуелді байланыс әр түрлі ... ... ... ... ... ... Бөлу, қайта бөлу, тұтыну заттарын ... ... ... ... асып ... ... I б. Реттеу шаралары
буржуазиялық мемлекеттік меншіктің араласуы мәселелерін ... ... қол ... ... ... ... мақсаты, ол
қажеттіліктерді өтеу құралы ретінде жалпы өндірістік қатынастардың, ... ... ... ... айқындайды.
Өндіріске байланысты қатынас және оның негізінде ... ... ... үстемдік, билік адамға қатысты меншік жүйесінің ... аса бай ... ... бейнесі – жатсындыру (иемдену) құбылысын
күрделене түседі. Теріске шығаруды ... ... ... мақсат тұтынуды
табысты айырбастау арқылы қанағаттандырады. Тұтынудың сапасы мен деңгейі
түпкі нәтиже ... ... ... ... ... дамуына әсер етеді және мүдделердің жүзеге
асырылуы негізіндегі шаруашылық, ... ... тең де ... ашып ... ... асуы қайшылықтары, қажеттіліктердің
қанағаттандырылуы нәтижесі ... ... ішкі ... ... ... ... ... Теория бойынша қандай болмасын
меншік түрін прогрессивті деп дәріптеуге болады, ол оның шынайы ... ... даму ... ... ... шаруашылық жүргізу
тәсілдерінің тиімділігіне байланысты рынокта ғана айқындалатын ... ... ... ... ... шаруашылық
құқығы деңгейлерінде іс-әрекет ету механизмінің күрделілігі иемдену-
жатсындыру ... ... ... ... айқындалады да
меншік қатынастарының дамуын бағдарлау және ... ... ... жол ... теорияда меншік туралы қайшылықты пікірлер шексіз, тұрақты
шиеленіскен идеялық күрестің объектісі болып отыр. М.Фридман “Меншік бұл ... ... ... және ... ... тұтас құқықтар
кешенінің жинақталған атауы ”/1/дейді.
Адамдар ... ... ... түрде көрінуі, заңдық-құқықтық
сипат алуы меншік түрлерінің өзара қайшылықтарының көптеген тұлғалар
деңгейінде ... ... ... қатын.астар жүйесінің іс-әрекет ету
механизміне байланысты болып отыр.
Ғылыми категория, ұғым ретінде, сондай-ақ ... ... даму ... ... сипатымен ерекшеленеді.
Меншік категориясының жүйе ретінде және шын мәніндегі өркениетті ілім
және қоғамдық-экономикалық формация теориясының түп ... ... ... ... ... ... ... Өндірістік қатынастар
және өндіргіш күштердің ... ... ... негізгі және туынды
қатынастардың көлбеу және тікелей бағыттарындағы элементтер қозғалысы
меншіктің ішкі ... мен ... ... ету ... түрлі өзгерістер арқылы көрсетеді, сол ... ... Бұл ... ... меншік түріне қатысты және олардың
болмысына тән қасиет болып ... 1. ... Г., Брю Э. ... 2 ... -Баку,
1982. 27-б.
ІІ-тарау. Меншік түрінің эволюциясы .
ІІ.1.Экономиканы трансформациялау ... ... ... ... мемлекеттік социализмнің дағдарыс белгілері өте
айқын көріне бастады. Орасан зор мәжбүрлеу ... ... ... ... көптеген бұрынғы Кеңес республикасында орын алды.
Қайта құру саясаты бұл ... ... ... ... ... ... коммунистік диктатураға қарсы бой көтерулер 1986 ... 1988 жылы ... 1989 жылы ... 1991 жылы Рига және
Вильнюгте кең етек алды. Бұл ... ... ... ... ... еді.
Мәселенің бастапқы кезеңі мемлекеттік социализмнің ... ... ... бойына басып-жаншуынан туындаған ... ... ... есеп ... ... ғана ... жүздеген мың өнім түрлерін ... бөлу ... ... ... ... танытты. Мұның өзі дамыған қоғамда
мүмкін емес еді. Экономика объективті түрде тапшылыққа ұрынды. Бір ... тыс көп ... ... ... ... тұтынушылар алмайды. Аса
қажетті өнімдер аз өндіріледі, себебі ресурстар жоспар бойынша басқаларға
бөлінген.
Экономиканы ... ... ... ... ... ... Азаматтық салада Кеңес жүйесі ғылыми-техникалық
прогресс жетістіктерін пайдаланудан бірте-бірте ... қала ... даму ... ... орташа дамыған мемлекеттер қатарында қалды.
Жан басына шаққандағы өнеркәсіптік ... ... ... Орта Азия,
Қазақстан отандық көрсеткіштерден төрт есе ... ал ... ... он есе ... ... дамыды. Мысалы, орташа одақ бойынша бір
адамға 749 сомның өнімі өндірілген болса, бұл ... ... ... 1702 ... ... Қазақстанда - 249, Өзбекстанда – 292,
Түркістанда – 175 сом болады.
Американдық экономист Пол ... екі жүйе ... ... жасау арқылы мынандай қорытындыға келеді. Кеңес экономикасы нені,
қалай және кім үшін ... ... ... үш ... ... түсіндіреді.
- мемлекет өндіріс құрал-жабдықтарын түгелдей иемденді;
- қорғаныс (әскери) өнімдері бірінші орында, содан кейін ... ... ... ... ... Жеке ... жоқ деп айтуға болады. Ал, меншік кәсіпорын
белгіленген жоспарды орындауы тиіс. Кеңес экономикасы пирамида
тәрізді, оның ... ... ... ... ... ... ... жүргізеді. Сол сеепті Ресей (КСРО)
экономикасы негізінен қорғаныс үшін және “жарқын” ... ... ... ... арқылы шектелген тауар айналымы жүзеге
асады. Индустрияға және ... ... ... үшін ... ... ... ... тегін тұрғын үй
механизмдері қолданылады деп тұжырымдайды/1/.
Буржуазиялық қоғам дамуының ... ... ... пролетарлық
политэкономия негізін қалаушылар өркениет тарихын сараптау нәтижесінде
ерекше өтпелі дәуір сипатын ... ... ... ... ... өндіріс технология сипатына байланысты.
Экономикалық тарихты аграрлық, индустриялдық, постиндустриялдық
кезеңдерге бөледі. Бұл ... ... ... ... ... ... рол ... өркениетті критерий ретінде алынған.
Мемлекеттік социализмнің өзіндік даму тарихында оң және ... ... ... ... қалдырған басты ... - ... ... ... ... жеке ... ... жіктелуі, еңбектің жалдамалы сипатының күшеюі, мемлекеттік
меншікті бөтенсу. Социолизмнің немесе мемлекеттік социализмнің дағдарысы –
болашақта қайта жаңарудың альтернативті ... ... ... берді. Осыған сәйкес дамудың екі альтернативтік (баламасы) ... ...... ... ... және ... ... арқылы қоғамға экономикалық жүйені капитализациялану ... ... ... ... ... ... азаматтық
(құқықтық) қоғам орнату, рыноктық экономикаға өту, яғни жеке ... ... ... ... ... ... 1988 № 19.
Екіншісі, мемлекеттік социализмді жан-жақты ғылыми талдау ... ... ... үшін ... тән ... ... ... қажет
болады. Бұл жол қоғамдық ойдың қазіргі жетістіктерін ... ... ... шын ... ... ... мен ... теңдігіне
бағытталған мемлекеттік социализмнің қоғамдық қатынастар жүйесін түбегейлі
қайта құру ... ... ... ... ... дәрежеде әлеуметтік
бағдарланған іс-әрекет кешені болып табылады. ... ... ... ... ТМД ... реформалардың
антисоциалистік бағдарламалар негізінде ... ... ... де ... ... ... саятат жүргізу жолдары, “маятниктің ... ... ... ... ... ... стратегиялық
бағдарламаларының жоқ екндігін халыққа көрсетті.
Қазіргі ғылыми сараптамалар патсоциализм елдер ... үш ... ... ... ... ... ... постиндустриялдық моделдеріне ... ... ... ... Чили елдерінің тәжірибесін негіздей
отырып, авторитарлық саяси жүйе позициясы тұрғысынан қоғамдық
қатынастарды капитализациялау.
3) Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ерекшелігіне сәйкес, социолизм. Осыған
байланысты социолизмнің саяси ... ... ... ... ... ... тұсындағы
еңбектің қайыршылануы” т.с.с. ... сын ... ... ... және заң ... күні ... дейін социалистік,
жалпыхалықтық, мемлекеттік меншіктер мәні туралы пікір таластырып келеді.
Аталған категорияларды бір-біріне ... ... ... қарама-қарсы
қоюмен тең және мұның өзі меншік қатынастарын қайта жаңғырту проблемаларын
одан әрі қиындатып жіберді.
--------------
П.Самуэльсон. Экономика, -М, 1992, 408-412 ... ... ... ... ... болсақ, онда социализм
идеясына қатер төнеді деген ... пен ... ... ... ... ... қажеттілігін туындатады. Мемлекеттік меншіктің пайда болуы мен ... ... Осы ... ... алып ... ... Кеңес
үкіметінің жасаған мемлекеттік капитализмі тек қана мемлекеттік социализм
моделін бере ... ... ... ... ... ... ... басқаша айтқанда тарихи өндірістер әдістері арқылы ғасырлар бойы
жасалған рыноктық негіздердің заңды элементтері ... ... ... ... негіздерін теріске шығару өмір сүрудің негіздері ... ... өз ... ... өмір сүру ... ... ... мотивацияларының т.б. мәселелер оң шешімін таппай
қалды.
Ғылыми социализм үшін басты критерий негізгі өндіріс құрал-жабдықтарына
және ... бір ... ... ... ... ... құқығы
кепілдемелері болып табылады. Бірақ, бұл ... ... мен ... анық ... ... болады. Партия диктатурасы және
номенклатура жағдайы мемлекеттік меншікті, сондай-ақ ... ... ... ... ... әлсіреуі.
Қоғамдық байлыққа қатынас теңдігінің, еңбек мотивациясы негіздерін
күйретуге себепші болады. ... және ... ... ... ... 1991 жылға дейін мүмкін болмай келді.
Қоғамның шаруашылық ... мен жеке ... ... ... қамтамасыз ету мәселелерін шеше алмауы, шешуге ... ... ... ... жүйесінің ыдырауына және
“щектеулі құқық” ... неше ... ... ... еңбектің мемлекеттік жүйесінің негізгі белгісі – ол халықтың
басым бөлігінің меншікті, еңбекті, оның нәтижесін ... ... ... қоғамдық қажеттіліктерді реттеуге әкімшілдік әдістерінің
пайдалы бөлудегі теңгермешілік принциптерінің орын алуы ... ... ... ... номенклатураның қолында қала береді. Социализм
тұрғысындағы мемлекеттік меншік феномені және экономикасы ... мен ... енді ... ... ... Ендігі мәселе
мемлекеттік социализм тұрғысынан қалған ... ... ... та ... ... Бұл ... аса маңызды міндеттерге мыналар жатады:
1) жаңа мемлекеттендірудің саяси ... ... ... ... ... ... ... элементтерімен қоса
сақтай отырып, оларды жаңа негізде қайта құру.
3) экономикалық өзара тең қатынастарды ... ... ... ... ... ... кеңістігін қайта құру;
5) экономикалық тұрақтылықты сақтай отырып, ... ... ... ... ... одан әрі ... қорғаныс кеңістігін сақтау және жаңарту;
8) ғылыми-техникалық бағдарламаларды жүзеге асыру;
9) рыноктық реформаларды тереңдету ... ... ... ... ... ... он төрт ... бері ТМд елдері экономикасының даму тарихы бұл
міндеттердің әртүрлі деңгей дәрежесінде жүзеге ... келе ... ... ... ... да ... көрсетті.
Мемлекеттік социализмді “социализм” деп тану, оны жақсартып адами кейіп
беру, ... жою ... ... ... ... ... ... кезеңде экономикалық емес факторлар шешуші роль атқара бастады.
Бұрынғы әлеуметтік-экономикалық жүйе ... ол ... ... ... ... ал жаңа ... ... ие бола қойған жоқ.
Еңбекке ынталандыру механизмдері рынок жағдайларымен ... ... ... ... Сол ... ... ... жаңарту болып
табылады /1/.
Мемлекеттік социализмді түдегейлі жаңарту ... ... ... ... ... ... экономикадағы монополизмге
қарсы күрес жүргізу үшін
------------------
1. Бузгалин А.В. Өтпелі экономика. –М, 1994, 10 б.
мемлекеттік реттеу механизмдерін жаңаша құруды талап ... Ал ... көп ... рыноктық экономика негіздерін ... ... ... жол ... әдістері сияқты антисоциализм әдістері де қоғамды шынайы
реформалаудың ғылыми негіздеріне ... ... ... ... ... ... ... әлемдік
жаңалықтары негізінде мүмкін болар үрдістерін айқындаумен қалыптастырады.
Бұл үрдістің мазмұны экономикалық теорияда жаңа парадигмены іздестіруге
жетелейді. Постиндустриялық даму дегеніміз – ... пен ... ... ... ... өзара жақындасуы, кірігуі нәтижесінде бірегей
әлемдік өркениетті қалыптастыру болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... КСРО-дағы “социалистік” эксперименттер ғылыми социалистік
идеяның саяси қозғалыс ... ... ... қойып, халықтың ішкі қарсылығын және ... ... ... ... жүйе ... мен әлеуметтік құрылымдарды теріс мәнде дамытып,
болашақ өркендеудің ... тек қана ... ... ... дамуға бағыттайды.
2) Дамыған капитал елдері постиндустриалдық қоғам мұрағаттарын,
құндылықтарын қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыра бастады. Бұл болашақ жүйенің
негізгі кіндігі – адам және оның ... ... ... ... мейлінше көтеруді меңзейді. Бұл
“тұтынушының” психологиясын оң терістеудің нәтижесі болып
табылады.
3) Ұзақ кезеңдік болащақта индустриалды қоғамға тән ... ... ... ... тікелей жақсарту
құбылысының жаңа деңгейіне өтуі тиіс. Мұның өзі әлеуметтік
мәдени даму факторларының толық ... ... ... ... ... жеке ... ... капитализм, рынок XX
ғасырдың бастапқы ... ғана орын ... ... ... ... трансұлттық меншікке негізделген
рынок жағдайында өмір сүріп отыр. Олар үшін ... ... гөрі жаңа ... ... ... жетекші ролін нығайту, сондай-ақ әлемдік
экономикадағы потенциалдарын сақтау, дамыту әлдеқайда ... ... ... бар.
5) Бұрынғы КСРО-да социализм тек теорияда идея қалпында қалды.
Оның өзі экономикалық жоспары ... мен ... ... ... ... болатын.
Қоғамдық өмірдің бір саласында кеңінен жойылған ... ... үшін ... ... ... кең ... жүзеге асыру қажет болады. Меншік, еңбек, ... ... ... ... тұрғысынан тоталитаризм
құбылысын жою әрекеттерін талап етеді. ... ... ... ... ... ... екіншіден экономикалық
емес мәжбүрлеуші күштерді жою мәселесін ... ... ... ... ... ... күн тәртібіне қояды. Негізгі
бағыт – аралас экономика жүйесін ... ... ... ... ... ... иесі ... есептеліп келген еңбек иелерінің үлесін
заңдастырған құқықтық құжаттармен негіздеу тұратыны ... ... ... өту ... ғана ... болашақ
постиндустриалды қоғам негіздерін қалыптастыруға да жол ... ... ... ... жеке ... корпарациялық
капиталға жалдану жүйесіне өту мәселесінің бір жағы ғана болып табылады.
Мұның өзі меншік ... ... ... ... тек ... Өтпелі кезең ерекшелігінің уақытша байқалмай ... жағы ... ... ... механизмі арқылы постиндустриялдық қоғамда өмір
сүру тиіс ассоциаланған меншік өскіндерін ... ... ... ... ... ... меншікке, сондай-ақ шаруашылық
серіктестіктеріне заң жүзінде шектеу қою әлеуметтік мәселелерді бұрмалаудың
көрінісі болмақ ... ... ... ... В.В., ... А.В.) жоспарлы
экономикадан рыноктық экономикаға өтуді өтпелі дәуірдің мазмұны деп ... ... ... ... басты белгілерінің іс-әрекеті
механизмі оның толық сипатын ... ... ... ... ... жету жолы ... Оның өзі мемлекеттік ... ... ... ... ... ... болып табылады. Қандай
болмасын форма үшін маркетингтік ізденістерді қолға алады. ... ... және ... қатынас ретінде қатынас ретінде іс-
әрекеттер тетіктерін көрсетеді. Ал ірі ... ... ... ... ... де ... ... Бұл – индикативтік жоспарлау
бұрынғы кеңес одағы шеңберіндегі жоспарлау дерективалық, ... айту ... Ал, ... ... ... яғни ... ... шектеу болғаны белгілі. Сол себепті өтпелі
кезеңнің мазмұнын жоспарлаудан рынокқа ... ... ... ... ... мен ... жою ... іздеу қажет. Бұл
міндетті орындау үшін мемлекеттік басқару, ... ... ... ... ... ... қою қажеттілігі туындайды. Рыноктың мән-
мазмұны индустриалды және постиндустриалды қоғам шекараларында ... ... ... немесе индустрияға дейінгі қоғамда ол шешуші рол
атқарғандар жоқ болатын. Ал, ... ... ... ... ... ... бола қойған жоқ. Сол себепті рынокқа өту өтпелі
дәуірдің негізгі мақсаты ... тек қана ... ... ... ... ... болып табылады. Рынокқа өту арқылы өтпелі
кезеңнің әлеуметтік-экономикаға ... ... ... ... ... жолы ... яғни ішкі және сыртқы бәсеке күресі қалыптасқан,
бірақ тиімді пайдаланылмайтын өндіргіш күштердің ... даму ... күш ... ғана әсер ... ... кезең заңдылықтарын
игеру кімге болса да,
-------------------
1. Өтпелі кезең экономикасы. (Радаев В.В., ... А.В. ред, МГУ ... 89-90 ... жүйеде болып жатқан түбегейлі өзгерістерді тереңірек
талдауға мүмкіндік береді. Өтпелі кезең заңдылықтарының жүйесі өте ... ... ... Осы ... қоғам дамуының шешуші факторы болып
табылатын экономикалық ... ... ... ... оның ... ... ... негіздеу үшін мемлекеттік меншік түбірінен
қайта құруды немесе ... ... ... ... мейлінше
оңтайлы өзгертуге болады.
Ол үшін жалпы меншік жүйесін, ... ... ... меншік
заңдылықтарын белгілі деңгейлерде сараптап, қажетті шараларды талдап жасау
қажеттілігі ... ... ... ... тұжырымдамалар одан әрі
меншікті жекешелендіру, оны мемлекет иелігінен алу бағдарламасына ғылыми
негізде қолдануға ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін мемлекеттік нормативтік-құқық актілерімен қатар
күнделікті іс-тәжірибедегі мол ... ... ... теориялық ізденіс-зерттеулерді кеңінен пайдалану қажет.
ІІ.2. Меншік түрі және меншік қатынастарын жаңартудың
теориясы мен практикасы.
Меншік формаларын зерделеу барысында ... ... ... байланысты бірегей атаулар негіздерінің жоқтығына тап болуға
тура келеді. Жалпы халықтық, мемлекеттік, ұжымдық, ... ... ... бір авторларда синонимдер ретінде қабылданса, басқаларында әр
түрлі түсініктер болып ... ... ... жеке, индивидуалды,
өздік меншікке де қатысты. Осыған байланысты меншік формасы дегеніміздің не
екенін, қандай критерийлермен анықталатынын, ... ... ... ... білу ... екенін анықтап алу қажет.
Меншік формасы- бұл жұмысшының өніріс құралдарымен бірігуінің сәйкес
әдісі мен ... ... ... ... және шаруашылық
байланыстардың тұрақты жүйесі.
Меншік түрі – игіліктерді иемденудің нақты тәсілі мен шаруашылық етудің
әдістерімен сипатталады.
Кестеде көріп ... ... ... жүйе ... ... ... түрі ... формасы ... түрі |
| ... ... ... | | ... ... | ... | | ... ... ... | | ... мәдени ұйымдар меншігі | | ... ... ... ... ... ... | | ... ... ... ету | ... жалдамалы еңбектің | | ... | | ... | | ... | | ... | ... |
|Мемлекеттік жеке | | ... | | ... ... ... ... | | ... | | ... ... | | |
| | | ... ... ...... ... ... ... белгілі бір субъектінің реттелген объективті құқық
пен иемдену жағдайын белгілейтін түсінік. Жалпы айтқанда, меншік
формаларының жиынтығы мыналарды қамтиды:
- Жалпы халықтық – қоғамның ... ... ... және ... ... ... ... табиғи байлықтар
түріндегі меншік.
- Мемлекеттік – ... ... ... ... ... ... еркімен және халық билігі органдарының ... бір ... ... ... ... ... өкіміне берілген табиғи байлықтар, негізгі өндіріс
құралдары, айналым ақпараттары, ақпарат;
- Аймақтық мемлекеттік – аймақтық ... ... ... ... Коммуналды, муниципалды – жергілікті органдар өкіміне берілген
меншік;
- Ұжымдық – тұлғалар ұжымына белгілі бір немесе шектеусіз мерзімге
берілген жалпы ... ... ... ... ... ... сондай-ақ заңмен келісім-шартпен,
жарғымен белгіленген ережелер мен нормалар жүйесіне сәйкес жалға
берілген немесе ... ... Бұл ... ... ... нәтижесінде пайда болатын туынды формасы;
- Жалпы – алғаш екі немесе бірнеше ... ... ... тиеселі, олардың заңмен жалпы белгіленген
ережелер және шектеулерді ... ... өз ... ... ... ... ақшалай қаражаттар,
бағалы қағаздар т.с.с. (мұндай формаға белгілі бір дәрежеде
акционерлік, ұжымдық-үлестік, кооперативтік ... те ... ... біріккен және аралас болып бөлінеді. ... ... ... ... ... ... ... теңдей дәрежеде тиеселі болады. ... ... ... ... ... ... ... құқығындағы
үлесі жеке-жеке бөлінеді.
- Индивидуалды – белгілі бір ... ... ... ... ... және олардың өз қажетінше пайдаланылатын
мүлік, заттар, ақпарат т.б
Меншік ... ... ... бөлу ... ... ... бір
формадан екінші формаға өтетін меншіктің аралас формаларын болдырмау мүмкін
емес.
Меншік типтері мен түрлерінің ... ... ... – кез-
келген экономикалық жүйеде меншік ... түр ... ... ... ... ... ... заңдылығы болып келеді.
Мәселен, алғашқы қауымдық құрлыста қауымдық ... ... ... – жеке ... өту ... асады. Тауар айырбасы, ақша феномені дамуда
осы кезеңге тән құбылыс.
Құлдық дәуірдегі меншік ... ... ... – жеке ... ... түрі және ... құлдық түрлерінің дамуы. Евразия
ерекшеліктеріне сәйкес бұл өлкелерде құлдықтың қарапайым түрі – ... ... ... ... түрі ... Ал, мемлекеттік түр мүлде
дамымаған деп айтуға болады. Ал, Ежелгі Греция, Рим ... ... ... ... түрі кең таралғанын айтуға болады.
Феодалдық құрлыс кезеңіне тән ерекшелік – ұлт, ұлыс ... ... ... ... соверен, сеньорлар жерге жеке
меншікті белгілі-бір кіріптарлық негізде дамытты. Яғни, ... ... жеке ... ... өзіндік экономикалық жүйе
қалыптасты. Классикалық үлгіде жерге жеке меншіктің ... түрі ... ... - ... ... ... көрінеді. Ескеретін негізгі
мәселе – ... ... ... ... жеке ... өсіп ... ... игіліктеріне жеке меншік жүйесінің дамуы
қазіргі буржуазиялық өркениеттің тарихи ... Ал, ... ... ... ... ... негізгі базистік қатынас – жерге
қауымдық, ру-тайпалық, мемлекеттік меншік түрлері екенін байқау қиын емес.
Сол ... ... пен ... оны ... ... ... деп ... өркениет дамуының негізін құрып отырған буржуазиялық өндіріс
тәсілі өзінің бес ғасырлық ... ... даму ... ... ... әлеуметтік, экономикалық тәуелсіздігінің негізі - ... ... жеке ... ... ... дейінгі жеке меншік
түрлерісен салыстырғанда буржуазиялық жеке ... ... ... ... қатынас ретінде сипатталынады. Есте ұстайтын мәселе –
бұл меншік институты жер шарын қан мен ... ... ... ... ... түрлерін қарулы күшпен қырып, жою арқылы орнықты.
Қазіргі кезде меншік иелері үш топқа бөлінеді:
1) Потенциялдық (мұрагер) ... ... ... ... ... ... ақиқатты меншік иесіне айналады.
2) Меншік иесі заттың тұтынушысы (иемденушісі). Иемденуші ... иесі ... Ол ... тұтыну құнына бағалылығында емес
жарлық етеді. Сондықтан иемденуші затты сата алмайды, ... ... ... ... ... сала алмайды, сыйлық
етіп жұмсай алмайды. Бірақ оның бөтен меншікті өзінің тікелей
міндетіне сәйкес ... ... құқы ... ... ... емес ... ... Иемденуші осы затты
қолдану нәтижесінде жасалған заттың, өнімнің, қызметтердің
меншік иесі бола ... ... ... иемденуші, келісімге
сәйкес, өзіне түскен табыстың бір бөлігін меншік иесіне беріге
тиісті.
3) Толық меншік иесі. Бұл заттың бағалылығының және оны ... ... ... иелігінен шығарып; оны басқа
субъектілерге беруге, өткізуге құқылы болды.
Нақты меншік болып анықталатын ... ... ... иеліктің өлшемі
қызметін атқарады. Қолданылуы болмаған меншік иесіз меншік деп аталады.
Меншіктің тұтынылмауы ... ... ... ... ... ... ... иесінің өзі заттардың пайдалылығын өзі қолданып өндіріс
жүргізе алады. Технология жағынан бұл әрекет тек ұсақ ... ғана ... ... ... ... ... ... т.б.
Ірі қоғамдық өндірісте, әдетте меншік шаруашылықпен ... ... ... Бұл ... меншіктің бір объектісін
екі субъекті иемденеді. Бұлардың өкілеттігі ажыратылады: меншік иесі заттың
құнына ... ... ... иемденуші заттың пайдалылығын
қолданып өндіріс жүргізеді. Бұлардың әр қайсысына меншік табыс алып ... ... ... ... құру дегеніміз тек қана жеке меншік
немесе мемлекеттік меншік ұғымдарымен күресу ғана емес. Мәселенің мәнісі
мейлінше терең ... ... ... ... прогресс жолымен
дамыты, айқын жолға бағыттауда болып отыр. Атауын өзгерткенмен ... ... ... ... ... әдебиеттерде буржуазиялық
қоғамдағы мемлекеттік меншіктің әлеуметтік сипаты іс-әрекет ... ... ... Жеке капиталдан акционерлік капиталға,
акционерлік капиталдан әр түрлі коорпорациялық (қаржы олигархиясы) меншікке
өту процесі мемлекеттік ... ... ... ... ... ... сипаты мен иемденудің жекелік ... ... даму ... ... оны ... әр ... әдістерін
қарастырсақ меншіктің қоғамдастырылуы және жекешелендірілуі құбылыстарының
араласа ... ... ... ... күрестің дамуына сәйкес
өндірістік монополиялардың пайда болуы олардың үздіксіз ... ... ... ... ... ... ... коорпорациялық түрлерінің әр түрлі комбинацияларына ұласады.
Қалыпты рыноктық реттеу механизмі әр уақытта бәсеке мен ... ... ... ... ... яғни ... кеңістіктің
серпінді қозғалысы үшін объективті түрде меншік, ... және ... ... әр ... бағыттарын сәйкестендіру қажеттілігі
жүзеге асуы тиіс.
Қазіргі заманғы жекешелендіру ... ... ... ... ... ... Классикалық дегеніміз мақсатты әрекеттерді, оны
жүзеге асыру құралдарының кешенді ... ... ... жекешелендіру ұғымы ағылшын үкіметінің саясаты арқылы кеңінен
тарай бастады. Ұлыбритания ... ... ... ... саясаты әлеуметтік өзгерістердің ең негізгі ... ... ... ұлтсыздандырылуын қолданды. Ұлыбританияда 1973 жылдан
бастап он жыл ішінде мемлекеттік сектордың 2,3 ... ... ... ... ... ... газ өндірісі мен өндіруші салалар
және энергетика бар. Бұл тәжірибенің негізгі методологиялық ... ... ... жекешелендіру саясатын жүргізу барысында мынандай
кешенді кезеңдерді айқындаған ... ... ... ... ... мен кампаниялардың құрылымын өзгерту;
- Жекешелендірудің негізгі міндеттерін анықтау;
- Ұзақ мерзімді жекешелендіру бағдарламасын жасау;
- Жекешелендіру стратегиясын іс-тәжірибемен ... ... ... ... ... мемлекеттік меншікті жекешелендіру мен жеке меншік
институтын дамыту негізгі ...... пен ... ... жаңа негізде шешуге бағыттағалы отыр. Бұл ... ... ... ... ... ... болып табылады. Меншіктің
жүзеге асу механизмін барлық буындарға, әсіресе, басқару жүйесіне араласуы
кеңінен жойыла бастады. Егер қызметкер ... ... ... ... ... ие ... – олар оның иесі болып табылады.
Негізгі мәселе – жекешелендіру процесі арқылы меншіктің ... ... ету ғана ... ... ... құрал-жабдықтарын, өніріс
нәтижесін иемдену мен жатсындырудың жеке және ... ... ... ... ... ... меншікті жаңартудың кілті
оның жүзеге асу кезеңінің ... ... ... Бұл ... ... ... әлеуметтік реформалардың пәрменділігіне қайшы келетін
әкімшілік жүйенің қайта жаңғыртылуы мемлекеттік меншікті ... ... ... ... ... ... 1946 жылдан бастап “Маршал жоспары”
бойынша Батыс Германия өнеркәсібі мемлекеттік ... ... ... Тағы да “ұлтсыздандыру” саясаты жүргізілді.
З.Шульн “Рхард” реформалары деген мақаласында ... бөлу ... ... ... ... аралғында орын алғаны туралы жазады.
Оның ерекшелігі жоғары дамыған жеке меншік ... бір ... ... ... жүйесінің бір орталықтан басқарылуы болатын. В.Ойкеннің пікірі
бойынша ... түрі ... ... ... ... бірақ
бірден-бір шешуші факторы емес. Экономикалық ... жүйе ... ... ... ... Гутман Г. Ресейдегі жекешелендіру. МЭиМО, 1995.
сипаттайтын ұғымды құрайды /1/.
жиынтығы ретінде экономикалық іс-әрекет ету механизмін
жалпы ... ... ... мен іс-тәжірибесін зерделейтін
болсақ, онда ... үш ... ... ... ... 1) Ішкі
жекешелендіру . Негізгі қорларды үлесетін әдіс арқылы ... ... ... қызметкерлеріне беру, сату. Бұл еңбек пен капитал ... ... ... ... ... жуықтайтын “пайданы бөлуге
қатысу” жүйесі бар. Кәсіпорын фирма қызметкерлері еңбек функциясына сәйкес
алатын жалақымен ... ... және ... ... мүмкіндік беретін
меншік иелену құқығын алады. Кооперативтік, акционерлік кәсіпорындар
түрінде шаруашылық ... ... ... ... ... ... қызмет етеді. Акция немесе үлесіне қарай дауыс берудің әр түрлі
жүйесі қалыптасады.
2) Кәсіпорынды сату немесе акция түрінде жеке ... ... ... сыртқы жекешелендіру болып табылады. Бұл ... жеке ... ... ... ... ... қайта құрудың жолы.
Өндіріс тиімділігін арттыру, ... ... ... ... ... ... асыру үшін меншік иесін алмастырудың ... ... ... ... ... ... болсақ бұл процесс дамыған
рол атқарады. Артық жеке капиталдық және ... ... ... болуы
белгілі бір стратегиялық шешімдерді жүзеге асыруды ... ... ... ... арнаулы тендерлік аукциондарда елестететін процестің
жүргізілуін көрсетеді. Мысалы, Фордтық ... ... ... ... ... ... ... Ұлыбританиядағы
көмір өндірісін жекешелендіру тәжірибелері қалыптасқан рыноктық ... ... ... ... бағыты болып табылады.
3) Арнайы жекешелендіру – мемлекеттік кәсіпорындарды шетел азаматтарына
концессияға беру немесе тікелей сату, сондай-ақ акцияларды ... ... ... Бұл ... ... ... басқару және технология мәселелері,
әлеуметтік
-------------------
1. З.Шульц. Эрхард реформасы. ... ... 1991, ... шетелдік капиталды келтіру арқылы жоғары деңгейдегі көтеру
бағытында шешілуі тиіс. Еркін экономикалық ... ... ... салу және аса ... өндірістік мақсаттағы бағдарламаларды
жүзеге асыру тағы сол сияқты міндеттерді шешу үшін халықаралық ... ... заң ... ... қажеттілігі туады.
Жекешелендіру құбылысының мән мағанасын жете түсіну үшін келесі
мәселелерге ... ... ... егер ... ... ... иесіне
мемлекет капиталистік меншік иесіне мемлекет тарапынан қанша және ... ... ... ... ... ... орын алуын өндірістік
бағдарламасының қалай жасалуы қажеттілігін міндеттейтін болсақ, егер салық
заңдары ... ... ... қорын, мұрагерлік тәртібін шектесек, сондай-
ақ жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... онда меншіктен шын мәнінде тек ... ... аз ... ғана ... еді. ... мегшік ұғымы құрғақ сөзге
айналған болар еді. ... ... және ... ... ... ... ... екен?/1/.
Дамыған рыноктық жүйесі бар елдердегі ... ... ... ... кезең-кезеңге бөлінген сындарлы саясат арқылы жүзеге
асатын елеулі мәселе болып табылады. Олар үшін ... ... ... бейімделген шаруашылық буындардың тиімді өндірісін қамтамасыз етуді
жүзеге асыру ... ... ... ... ... тағы ... құқықтары жүзеге асып, соның негізінде қаражат мәселесі де
шешімін тауып ... ... ... ... ... ... мәселесімен ұштастырылады.
Түпкі нәтижеде салалар құрылымын бәсеке негізінде жетілдіру жүйедегі ең
негізгі міндеттердің бірі ретінде айқын ... ... ал ... оның ... асу ... есебінде негізгі мақсатқа жету жолын ғана
көрсетеді.
Меншіктің қызметі оның қоғамдық мәні ... ... ... ... ... ... ... мүмкін өнімділік күшімен анықталады.
Меншіктің қызметі адам болмысын сана
--------------
1. Симонс М., МЭРО У. ... ... иесі ... –М, 1993, 102-б
арқылы айқындау, қоғамдық өмір сүру негіздерін ... ... ... барлық қоғамтану ғылымдары үшін көп қырлы зерттеу
нысаны болып табылады. Екінші қызметі іс-әрекет ... ... ... ... ... ... қосылу сипаты одан еңбектің әлеуметтік
сипаты мен мән-мазмұны айқындалады. Үшінші қызмет – ... өмір ... ... тұтынуды қамтамасыз етеді. Адам өмірін ұдайы өндіру тікелей
және жанама әдістері ... ... ... жүзеге асырады.
Бұған қатысты меншіктің функциясы:
- ресурстарды сақтау, үнемдеу саясатын ... ... ... ... яғни ... және ... бөлуді
қамтамасыз ету;
- адамдарды, өндіріс құрал-жабдықтарын ... ... ... ... ... ... өндіріс саласына
бөлу және еңбектің өнімділік күшін арттыру;
- іс-әрекет мотивін қалыптастыру, ұзақ ... ... ... ... ... әлеуметтік әділеттілік қағидасын жүзеге асыру;
- адам еңбегін жатсындыру, иемденудің сипатын объективті ... ... ... ... деңгейінің өзгеруіне сәйкес кәсіби
мамандықты ... ... және ... адам және ... болмысының тұрақтылығын қамтамасыз ету;
- өркениет дамуына ... ... ... қабілеттерін
жинақтау, қорлануын қамтамасыз ету;
- өндіріс пен тұтыну үйлесімділігін қамтамасыз ету арқылы меншік
иесі еңбек өнім –иесі жүйесін ... ... және ... ... ... ... Қандай болмасын меншік түрін жаңартуға, түбегейлі қайта құруға
бағытталған әлеуметтік реформалар ... ... ... таңдауы сөзсіз. Ал түпкі мақсатқа (идеалға) жету ... ... ... ... іс тетіктері әр кезеңде
әр түрлі болуы диалектикалық құбылыс болып табылады. Мемлекеттік
меншікті ... ... пост ... ... ... ... мен қатар әлемдік даму үрдістерінде ескеруі
тиіс. Бір орталықтанған әкімшілік жүйемен ... ... ... ... басқарылатын шаруашылық жүйесіне
өту, яғни базар экономикасын қалыптастыру идеологиялық пікір-
таластың нысаны ... ... ... ... ... да ... ... реформалаудың негізгі бағыттары
еңбек адамын өз еңбегінің нәтижесіне ынталандыру, күшейту,
өндіріс жағдайларына ... ... ... ... ... ... әл-ауқатын жоғарылату арқылы әлеуметтік сана-
сезімін күшейтуге, азаматтық еркіндігін нығайту болып табылады.
Мемлекеттік меншік жүйесін түбірінен жаңарту ... ... ... жете ... ... ... сана
арқылы жасалатын қадамдардың ғылыми моделін және концепцияларын
талап етеді. Меншіктің жүзеге асырылу механизмін ғылыми негіздеу
реформалардың бағыт-бағдарын айқындау, түбегейлі ... ... ... ... ... анықтайды.
Түркі мақсаты айқындалған реформаларды жүргізу қоғамдық организмге
жасалған қияна болып ... ... ... ... мақсаты –
адам болмысын тарихи бұрмалаудан азат етіп, рухани-әлеуметтік ... ... ... рыноктық қатынастарға ... ... ... ... ... нұсқасының
өзара тәуелді бірнеше деңгей қабаттарын жіктеп көрсетуге болады. 1. Негізгі
мақсат және ... ... ... ... ... бюджет міндеткерлігін құтқару рыноктық шаруашылық механизмі
арқылы кәсіпорындарды ... ... ... және ... ... ... ... шығыс бөлімін азайтудың бұл ... ... ... пен ... кірісін де толықтыруды көздейді.
2. Әлеуметтік әділеттілікті ... ... ... ... ... ... ... жүйені жаңарту бағытындағы
түбегейлі прогрессивті акті екендігі даусыз. Оның әлеуметтік шекарасы
жалпы халық өкілдерінің, ... ... ... ... үлесіне тиісті дәрежеде аралық буындарсыз тікелей алуымен
айқындалады.
3. Эканомикалық дамудың ... ... тән ... қалыптастыру Бағаны ырықтандыру, мемлекеттік жоспарды жою,
сыртқы эканомикалық қатнастарды демонополизациялау, сауда- ... ерік беру тағы сол ... ... ... ... ... ... Нәтижесі турал , стратегиялық
бағыт- бағдар толыққанда жүзеге асты ма, қиыншылықтар ... ... ... ... ... өзі ... ... шаруашылық механизімі түпкі нәтижеде еңбекке
ынталандыру ... ... ... өндіріс тиімділігінің
көрсеткіштерін сапа жағынан жаңа белестерге ... ... бұл ... ... ... қайшылықты дамуының
бастау көздерін біртіндеп жою арқылы жүзеге асады. Негізгі және туынды
қатнастардың өзара ... ... ... ... ... ... мен ... саясаттың өзекті
мәселелеріндәл айқындап,әлуметтік реформалардың жекешелендірудің
рөлін,атқаратын қызыметін, бағыт-бағдарын, сондай-ақ әлуметтік ... Қ.Р. ... ... мәні ... ... ... шамалы ортақ меншіктен жеке меншік тиімді
екендігін жекешелендірудің әлеуметтік тарихы дәлелдеп отыр. Жекешелендіру –
меншік иесін табу, ... ... ... ғана өз ... ... ... ... мемлекет меншіктің негізгі иесі емес, тек заң арқылы ... ... ... ... ... ... шығады. Үздіксіз
жаңғырып, жаңарып отыпатын шаруашылық жүргізудің ... ... ... ал ... жүйесін түпкілікті өзгерту үшін ұзақ мерзім қажет
болады. Меншіктің көпшілігі (прюрализм), яғни олардың қатар өмір ... ... ... ... ... берілетін
жеңілдіктер, сыртқы сауда монополиясын жою ... оң ... ... ... мемлекет негізінен алу және жекешелендіру процесін
қалыпты жүргізудің алғышарттары болады.
Мемлекеттік меншікті мемлекет иелігінен алу және жекешелендіру не ... ... ... деген сұрақтың өзі жалпы бағдарламағасаяси-
әлеуметтік баға ... ... ... ... ... - әлеуметтік қозғаушы
күштерді күшейту арқылы өндіріс тиімділігін арттыру ... ... ... ел ... ... ... ... қиыншылықтар алып
келгенмен меншікті мемлекет иелігіне алу және ... ... ... ... асты деп айтуға болады. Мемлекеттік
меншікті ... ... оның ... мен міндеттері және
тұлғалары, сондай-ақ жүзеге асыру құралдары мен ... ... ... диалектикалық байланысты анықтау арқылы мемлекеттік
шаруашылық жүйесін дағдарыстан алып шығу мәселесі қойылған болатын.
Сонымен, мемлекет ... алу - ... ... ... ... ... шектен тыс ролін жоюға бағытталған
шаралар жиынтығы.
Ол мына ... ... ... ... процесін мемлекет қарамағына алу;
2) шаруашылық жүргізудің сан түрлі нысандарын жасау;
3) жаңа ұйымдық құрылымдарды қалыптастыру.
Меншікті мемлекет ... алу ... Ішкі ...... қорларды үлестік әдіспен, не акция
түрінде кәсіпорын қызметкерлеріне беру, ... ... ... ... ... сәйкес алатын жалақымен қатар,
басқару және пайданы ... ... ... ... ... ... ... акционерлік кәсіпорындар түрінде
шаруашылық жүйесіне кірігіп, өндіріс нәтижесіне ... ... ... ... Акция немесе үлесіне қарай дауыс
берудің әр түрлі жүйесі ... ... сату ... ... ... жеке ... еркін
сату әдісі – сыртқы жекешелендіру / сыртқы кәсіпорын тарапынан.
Бұл негізінен жеке немесе ... ... ... сәйкес қайта құрудың жолы. Өндіріс ... ... ... ... ... ... өзгерістерді
жүзеге асыру үшін меншік иесін алмастырудың тиімді әдісі. Шетел
тәжірибесіне қарағанда бұл процесс дамыған ... ... ... елеулі рөл атқарыды. Артық жеке
капиталдың және бағалы қағаздар ... ... ...... жешімдерді жүзеге асыруды мемлекет меншігінің жеке
кәсіпкерлерге ... ... ... ... ... ұқсас процестің жүргізілуін көрсетеді.
3. Арнайы – жекешелендіру - ... ... ... ... беру, немесе тікелей сату және бақылау пакеті
акцияларын беру жолы.Бұл ... ... ...... және ... қатынастарды шетел капиталын іске тарту арқылы жоғары деңгейге
көтеру мәселесі шешілуі тиіс. Еркін экономикалық аймақтар құру, ... салу және аса ... ... ... ... ... тағы сол ... міндеттерді шешу үшін халықаралық құқықтық
негіздерге сүйенген заң ... ... ... ... ...... мемлекет игілігінен алудың
бағыттарының бірі, мемлекеттен азаматтар мен заң тұлғаларының мемлекеттік
меншік нысандарын ... алу және ... ... қоғамдарының
акцияларына ие болу.
Жекешелендіру нысандары: 1. Жер және оның қойнындағы қазба байлықтар;
2. Материалдық өндіріс салалары; 3. ... және ... 4. ... әлеуметтік өндіріс салалары; 5. ... 6. ... ... ... 7. ... құрлыс және
резервтік қорлар; 8. Тұрғын үй қорлары.
Қазақстан Республикасында жекешелендіру нысандарын мемлекет меншігінен
алу және жекешелендіру процесі төрт кезеңнен ... ... ... ... ... ... ... Бұл кезеңдегі жекешелендіру процесінің негізгі бағыты ... ... ... ... ... ... өту ... жасау мақсатында кең ауқымды реформалау болды. Жекешелендіру бірінші
кезеңде ынталы сипатта болды. ... ... ... ... ... ұжымын жекешелендіруге өтініш ... ... ... ... ... ... алудың және жекешелендірудің
нысанын таңдап еңбек ұжымына берілген осы кезеңдегі ... ... ... ... ... алу және жекешелендіру аукцион,
конкурстар өткізу жолымен, ... ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік инфрақұрылымды
еңбек ұжымына ақысыз беру арқылы жүзеге асырылды. Бірінші кезеңде жоғарыда
аталған тәсілдермен 4 771 ... ... бұл ... ... ... 28 ... ... ішінде еңбек ұжымдарының ұжымдық
меншігіне берілген 472 нысан бар. Өкінішке орай, ынталы жекешелендіру өз
қарқыны бойынша да ... ... ... да ... ... ... көбісі меншіктенуші болғысы келмеді /1/. ... ... ... қаржыландыру керек еді, ал ұжымдардың,
әрине, ақшасы болмады.
Жекешелендірудің екінші кезеңі 1993-195 жылдарды қамтиды. Бұл ... ... ... 1993 ... 5 ... ... ... 1993-1995 жылдардағы мемлекет
иелігінен алу мен ... ... ...... ... ... ерекшелігі – ол үш үлкен блоктан тұрады. Біріншісі
– ұсақ ... ... және ... үй ... сату ... – орта және ірі кәсіпорындардың жаппай жекешелендірудің купондық
механизмі. Үшіншісі – ... ... аса ірі не ... ... ... ... ... негізгі мақсаты – мемлекеттің
республика халқына ұлттық мүлікті өндіріс объектілері мен ... да ... және ... емес активтерді өтеусіз және өтеуімен өткізіп
беру жолымен қайтару процесіндегі меншік құқықтарының дербестенуі негізінде
орталықтанған – жоспарлы экономикадан ... ... ... ... ... ... еді.
Бұл кезеңде ұжымдық меншік жүйесі жойылды, жалдау туралы заң ... ... ... алу өз ... жойды. Шағын жекешелендіру
меншіктенушілердің ... ... ... ... үшін нақты ... ... дәл осы ... ... дүкендердің
осыған дейін бос тұрған сөрелерінде тауарлар пайда болды, қоғамдық
тамақтандыру мен ... ... ... ... ... істей бастады.
Шағын кәсіпкерлік нысандарының төрттен үш бөлігі жеке ... ... ... ... ... ... ... мәліметтері.
кәсіпорындарды акционерлеу жаппай жекешелендірудің және жеке жобалар
бойынша жекешелендірудің алдын-ала ... ... ... жарғылық капиталдың он пайызы шамасында артықшылықты
акция түрінде ... алу ... ... ... жекешелендіруге дайындық
барысында Чехия, Ресей және басқа да ... ... ... ... ... ... ... қорлары – ИЖҚ құрылды.
Дүниежүзілік банк ең ... деп ... ... ... ... ... беру ... қолданылды және ол салушының
инвестициялық жекешелендіру купондарын ... салу ... ... ... ... табысты қызмет ету жағдайында дивиденттер
алуын қамтамасыз етуге бағытталған.
Осы кезеңде энергетика, металлургия, көлік, телекоммуникация, ірі сауда
орталықтары ... ... мен ... жеке ... жекешелендіру басталды. Осындай жекешелендіру ... ... ... ... ... Алматы темекі комбинатының,
Қарағанды металлургия комбинатының пакеттері мен ... ... ... ... ... алу және жекешелендіру оның
әр түрлі салалары мен кәсіпорындарының өзіндік ерекшеліктерін ... ... ... ... мен ... да ... ауыл шаруашылығы
кәсіпорындары фермерлік және шару ... ... ... ... және ... ... басқа да
мемлекеттік емес нысандарына ... ... ... ... ... ... аукционда сатылды. Республика 1993-1995 жылдары 1490
мемлекеттік ауыл шаруашылық кәсіпорындары жекешелендірілді. Бұл ... ... ... ... жалпы санының 70,2 пайызы.
Осымен қатар аграрлық-өнеркәсіптік ... ... ... ... акционерлік кампания құрылды.
Жекешелендірудің үшінші кезеңі 1996-1998 жылдар аралығын ... ... ... ... 1996 ... ... ... № 246
қаулысымен бекітілген. “Қазақстан Республикасындағы 1996-1998 жылдарға
арналған жекешелендіру мен ... ... ... ... ... ... ... басты мақсаты – жекешелендіру процесін
аяқтау жолымен Қазақстан Республикасының экономикасында жеке ... ... қол ... және оны бекіту болып еді.
Үшінші кезең мемлекеттік меншіктің тек ... ... ... және ... өткізуді көздейді:
- мүліктік кешен ретінде мелекеттік кәсіпорын;
- жекешелендірілуі тұйық технологиялық сиклді бұзбайтын мүліктік
кешен ретіндегі кәсіпорындардың өндірістік және ... ... ... ... ... мүлкін, мемлекеттік кәсіпорынды жойған жағдайда, тек
аукционда ғана;
- шаруашылық серіктестердің жарғылық ... ... мен ... ... мемлекеттің акциялар пакеті
мен үлестерін сенімдік басқаруға беруді;
- электроэнергетикалық кешендегі;
- мұнай-газ және мұнай-химия кещеніндегі;
- ... және ... ... агроөнеркәсіп кешеніндегі;
- әлеуметтік саладағы секторлық бағдарламаларды.
Әр бір көрсетілген сектор бойынша ... ... ... Оларды іске асыру нәтижесінде 2 615 акционерлік қоғам
акцияларының мемлекеттік ... ... ... ... ... 51,8 ... 2 905 әлеуметтік сала объектілері, 6 262 шағын ... ... ... 797 ... 993 май құю станциясы жекешелендірілді. Бұдан
басқа 9 226 авто ... ... ... ірі кәсіпорындарды
жекешелендіруге, бәсекелі сауда-саттық өткізу жолымен жекешелендіруден
түсетін пайданы ұлғайтуға, ... ... ... ... тиімділігін арттыруға ерекше назар аударды. Жалпы ... ... ... ... 94 ... жекешелендірілсе, оның 57-
не, атап айтсақ, кен байыту ... 11 ... ...... – 17, мұнай-газ саласындағы – 5 және ... ... 6 ... ... ... ... Олар АҚШ,
Ұлыбритания; Корея, ... ... ... ... ... Канада, Германия, ҚХР мен Ресейде тіркелген шетелдік инвесторлар
еді. Бұл еліміздің инвестициялық ахуалы жақсы ... ... ... айғағы болады.
Жекешелендірудің төртінші кезеңі - 1999-2000 жылдар аралығын қамтыды
және Қазақстан Республикасы үкіметінің 1999 жылғы бірінші маусымдағы № ... ... ... ... ... ... жекешелендіру және мемлекеттік мүлікті басқарудың тиімділігін
арттыру Бағдарламасына” сәйкес жүзеге асырылды.
Төртінші кезең ... ... ...... ... ... басқарудың құқықтық негіздерін жетілдіру, есепке алуды
жақсарту, басқарудың ... ... және ... ... және ... ... ... қамтамасыз ету еді.
Бағдарламаға сәйкес:
- мемлекеттік акцияларды иемдену және пайдалану құқықтары. Салық
министрліктері мен ведомостваларға ... ... ірі ... ... ретінде анықталып, мемлекет
олар да үлес қосушы ретінде қалдырылды;
- ... ... ... және ... деп ... бұл ... ... табыстарын жоғарылатуды
және аймақтардың міндеттеріне шыға отырып, жергілікті жерлерде
инвестициялық ... ... ... жылы 953 ... қоғам және жауапкершілігі ... ... ... мен ... үлестері коммуналық
үлеске берілді. Коммуналдық меншік объектілерінің жекешелендіру шешімі мен
іске асыру құқығы, яғни ... ... үшін бар ... ... ... мен ... қалаларының әкімдеріне берілді.
Мемлекеттік стратегиялық маңызы бар кәсіпорындар мен мекемелерді аса
маңызды жылжымайтын мүлік пен акцияларды өзінде қалдыруы ... ... ... ... ... ... ескере отырып, барынша жауапкершілікпен
басқару қажет.
Мемлекет көп жылдар бойы әр бір мемлекеттік кәсіпорын ... ... ел ... ... ... ... ... мына мәселе шешілуі тиіс: қай мемлекеттік кәсіпорынды мемлекеттік
меншікте қалдыру қажет, ал қайсысын басқа ұйымдық- құқықтық ... ... ... Қайсысын акционерлеу керек және қайсысын тарту қажет?
Қазір мемлекетте ... ... ... және ... ... ... ... бар, олардың жартысы – залалды. Осындай
ауыртпалықты алып жүру мүмкін емес. Мемлекеттің экономикалық қауіпсіздігін
қамтамасыз етуге бағытталған ... ... ... айрықша немесе
бірегей қызметтер атқаратын кәсіпорындарды бөліп атап көрсеткен жөн.
Қалғандарын ... ... ... ... бұл ... ... ... қолайлы тәсілі мен сәтін таңдай отырып істелуі тиіс.
Жекешелендірудің қорытындылары туралы бірер сөз. Он жыл ішінде сатылған
көлікті есептемегенде, 22 мың нысан ... ... ... ... 1182 ... қоғамның жарғылық капиталындағы акцияларының
мемлекеттік пакеттері бар. ... ... ... және дамуына мүдделі меншік иелері пайда болды. ... ... ... ... ... ... ... бастады. Мұның бәрі республика экономикасының дамуына қолайлы жағдай
жасады. Жалпы ішкі өнімде жекеменшік секторының үлесі: өнеркәсіпте 70-75%,
ауыл шаруашылығында - 95%, ... - 95% ... ... ... Қазақстан Республикасының жекешелендіру процесінің
маңыздылығы қоғамдық реформалардың ... ... және ... өзара байланысынан туындайтын екі құбылыс. Мемлекеттік меншікті
жекешелендіру және мемлекеттің шаруашылық тұлғасы ... ... ... асы. Бұл ... ... ... ... негіздерін үйлестіру арқылы стратегиялық, тактикалық міндеттер
оырындалады.
Аталған міндеттер жалпы ... ... ... техникалық және технологиялық заңдылықтары өтпелі кезеңге тән
сипаттамасын айқындау қажеттілігінен туындайды.
Саяси және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... меншікті түбінен
жаңарту процесінің әлеуметтік бағдарының ... ... ... ... ... және ... ... алу
концепциясының пәрменділігін анықтау. ... ... ... ... ... құру ... жекешелендіруден түскен қаржыны үйлестіру (млн тенге)
.
| |
| ... |3295,7 |516,9 |489,8 |1245,8 |30053,4 |54511,4 |66334,2 ... ... | ... |848,5 |1,7 |16,2 |135,8 |924,6 |227,6 |367,6 |716,3 |991,9
|3371,7 | |Басқа мақ-саттарға |- |24 |84,2 |1,5 |127 |1251,6 |437 |36,8 ... | ... ... жүйе ... ... әлеуметтік прогресс
жолында жалдамалы еңбек кіріптарлығынан ... ... орта ... ... ... бастады.
Мұның өзі қоғамдық өндіріс тиімділігін арттыры нәтижесінде әлеуметтік
топтардың әл-ауқатын арттырумен ғана жүзеге ... ... ... ... жекешелендіру меншік және әлеуметтік жүйелердегі түбірлі
қатынастардың мәнін жүйелеу негізінде ... ... ... болды. Бұл пайда еңбеке мамандану және өндірістің материалдық-
техникалық негізін ... ... бір ... ... талап етеді. Сондықтан
жекешелендіру немесе меншік иесін табу дегеніміз жалпы шаруашылық жүргізу
әдіс-тәсілдерін түбегейлі реформалаудың қажеттілігін ... ... ... ... ... ... мемлекеттік шаруашылық
жүйенің дағдарыстан шығу мәселесі. Олай болса жекешелендіру ... ... ... ... және әдіс-тәсілі болады.
Қазақстан Республикасында жүргізілген жекешелендіру алғашқы кезеңдегі
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... үдемелі
жекешелендіру. Қалада үкімет алдыңда тұрған жалпы макроэкономикалық реттеу
саясаты және әлеуметтік-экономикалық реформалауды ... ... ... ... ... туындайды. Бастапқы кезеңде
жіберілген қателіктер мен одан пайда ... ... ... мемлекет бұл процесті өз қолына алуға мәжбүр болды.
Екінші кезеңдегі негізгі өзгешеліктердің бір ... ... ... айналдыруда басты тұлғалар ретінде еңбек ұжымдары мен ... ... ... ... ... ... жүргізу қажеттілігі
болды. Жариялылық пен бақылауды ... ... ... азаматтардың құқығын қамтамасыз ету мәселелері көзделді.
Өзгешеліктердің екінші тобына жекешелендірудің ... ... ... өлшемдерін белгілеу қажеттілігі жатты. Осыған байланысты
оларды үш топқа бөлу ... ... ... саны 5 ... ... ... ... істейтіндер саны 200-500 адамға дейін орташа кәсіпорындар;
- жұмыс істейтіндер саны ... кем ... ... ... отырған мемлекеттік, ұлттық жекешелендіру және
мемлекет иелігінен алу ... ... ... ... ... ... ... жаппай жекешелендіру түрлері арқылы меншіктің әр түрінің
қатап өмір ... ... ... ... ... ... арттықуды басты мақсат етіп қойды. Мұның өзі ... ... ... ... ...... қатынастарын жаңа
үлгіде қалыптастыру, өндіріс тұлғалары арасындағы бәсекелестік пен жарысу
үрдістерін рыноктық экономика ... ... ... ... ... ... мен ... жаңа сипаты, сондай-ақ еңбек
мән-мазмұнына өзгерістер әлеуметтік қорғау жүйесі жоғары, серпінді дамитын
рыноктық ... ... ... ... ... ... алып
келуі тиіс.
Қазақстандағы жекешелендіру бағдарламасының ... ... ... заңдық құқық ... ... ... бірі – бұл ... ... ... ... жалпы халықтың
тартылуында болып отыр.
Шетел инвестицияларының Қазақстандағы көптеп келуі елдің өндіргіш
күштерін өзгерістерге алып ... ... ... жүйенің ашықтығы
сыртқы ортаман тұрақты қатынасты орнықтыруға көмектеседі. Ол өз кезегінде
ішкі жүйесін өзгертуге жол ашады. ...... ... ... ... ... Жекешелендіру саясаты неғұрлым жедел және ... ... ... және рыноктық экономиканыың негізгі талаптарын
орындаса, онда ... ... да оң ... ... ... ... экономикалық реформалар науқаншылықты қабылдамайды.
Әлеуметтік бағдарланған реформаларды тереңдету үшін ғылыми негізделген
экономикалық саясатты қалыптастыру – ... ... ... ... кең ... ... ... жасампаз еңбектің
қайнар көзі болып табылады.
Қазіргі Қазақстанда рыноктық ... ... ... экономикалық
жаңаша ойлау жүйесі ... Ал, ... өзі ... ... сондай-ақ оңтайлы жүргізілуіне оң әсер ететін
факторлар болып табылады.
Елдің табиғи және ... ... ... ... -
әлеуметтік прогреске жетудің ең тиімді жолы болмақ.
ҚОРЫТЫНДЫ
Меншік – экономикалық және ... ... ең ... әрі
күрделі категориялары мен мәселелері қатарынан орын алады. Меншік –
қоғамдағы ... ... ... ... ... ... ... құқықтық, шаруашылық субъектілерінің өзара ... ... ... ... ... алу және жекешелендіру аса
маңызды практикалық қадам ретінде қоғамдық қатыынастар ... ... ... алып ... ... ... тақырыбымыздың өзектілігі осы келтірілген пікірлер
негізінде даусыз ... ... ... ... ... ... ... біз негізгі міндеттердің қатарына мынандай мәселелерді жатқызып,
олардың мән-мазмұнын ашуға ұмтылады. Олар:
- “меншік” категориясының экономикалық және құқықтық мазмұнын ашып
көрсету және оны ... ... ... мен ... ... формаларын айқындап,
олардың қызметін көрсету;
- меншіктің ішкі қайшылығы және әрекет ету механизмінің теориялық
және практикалық мәселелерін сараптау;
- экономиканы ... ... ... меншік түрлері және меншік қатынастарын жаңартудың теориялық
және практикалық негіздерін ... ... ... ... ... Республикасы меншікті мемлекет иелігінен алу және
жекешелендіру процесінің іс-тәжірибелік мәні мен маңыздылығын
нақты мысалдар ... ... ... шешу барысындағы зерделеу негізінде және біріктіру
жұмыстарының жемісі мен логикасына сәйкес мынандай қорытындылар жасауға
мүмкіндік алдық.
1) Меншік өндірісінің ... ... ... және ... ... жүргізуші барлық субъектілер ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтарының болуы – шектеулі
ресурстарды иемденудің потенциалды мүмкіндігі ғана болып табылады.
Басқаша ... ... ... иесі ... ... ... ... Интелектуалдық меншік формаларын дамытуға ғылыми идеялар ... ...... тұлға мен мемлекет, сондай-
ақ капитал арасындағы қатынастарды реттеу маңызды рол атқарады. Бұл
қатынастар реттелген жағдайда идеялар мен ... ... ... ісі ... ... ... Меншік және меншікке байланысты әлеуметтік-экономикалық қатынастар
осы жүйені ұйымдастыруда едәуір рол атқарады. Меншік қатынастарымен
адамдардың ... ... ... ... ... Ол ол ма меншікке байланысты қатынастар қоғамдағы ... ... ... ... ... ... ... оның өзгерісін немесе
мүлікке құқықты қайта бөлуді қамтамасыз етеді. ... ... мен оның ... ... ... ... ... нақты меншік иесімен байланысты, ал шаруашылық
жүргізу формасы меншік қатынастарын ... ... ... ... Ол ... иесінің мүддесіне сай тиімді қызмет атқаруын
және сол үшін ... ... ... ... ... ... ... алумен сипатталады.
7) Өндіріс құрал-жабдықтарына жеке меншік рыноктық экономикалық негізгі
белгісі рыноктық экономика жүйесіндегі басты элемент болып табылады.
Жеке меншік тек қана ... ... ... құрал-жабдықтарын
тиімді және ұдайы өндіру үшін ... мол ... қана ... ... ... ... экономикалық
үнемді дамумен анықтайтын бәсекелестік ортаны да қалыптастырады.
8) Меншік жүйесіндегі ішкі қайшылықтарды дамытудың көзі ... ... ... сондай-ақ еңбеке ... ... ... құқын өркендетудің кешенді шараларын
бағалауға мүмкіндік береді. Қоғамдық байланыс пен ... ... үш ... ... ... қажеттіліктер мен мүдделердің қайшылықты бірігуінің жүйесі;
б) мүдделер мен өндіріс факторларының өзара тиімділігі;
в) қажеттіліктер мен ... ... ... тәуелділігі мен даму
ерекшеліктері.
9) Құн – меншіктің азаматтық болмысы. Ол баға ... мен ... ... Сондықтан баға меншіктің нақты ... ... ... ... сәйкес өзгертеді. Баға арқылы
меншікті өндіруге, ... ... ... ... мүмкіндіктер
туады. Құн заңы меншік объектісіне ақша-баға механизмінің өлшеуі ретінде
бірегей ... ... ... ... ... ... жаңа ... және әлеуметтік-экономикалық негіздерде дамуы тиіс.
Мемлекеттік социализмнің ... ... ... ... ... ... бағыттарын анықтап береді. Оларо:
экономикалық ... ... және ... ... ... негіздерінде әрбір елге тән даму ... ... ... “Таза” жеке меншікке негізделген капитализм XX ғасырдың басты
кезінде ғана орын ... ... ... елдерде корпорациялық, трансұлттық
меншікке негізделген рынок жағдайында өмір сүріп отыр. Олар үшін капитализм
– социализм ... гөрі ... ... ... ... ... ... потенциялын сақтау, дамыту әлдеқайда тиімді болып
отыр.
12) Меншік типтері мен түрлері даму тенденциясында байқалған заңдылық
кез-келген ... ... ... ... түр өзгеруінің
өндіргіш күштерінің дамуынан жоғарғы деңгейде қайталау ... ... ... ... ... жерге жеке меншіктен ... ... ... жеке ... ... дамуы
буржуазиялық өркениеттің тарихи құндылығы.
13) Әлемдік жекешелендіру саясаты мен ... оның ... ... ... ... ішкі жекешелендіру – негізгі қорларды үлестік әдіс арқылы немесе
акция түрінде кәсіпорын қызметкерлеріне беру, ... ... сату ... ... ... ... еркін сату әдісі
арқылы жекешелендіру болып табылады;
- арнайы жекешелендіру – мемлекеттік кәсіпорындар шетел ... беру ... ... ... ... ... беру;
14) Жекешелендірудің қазақстандық нұсқасы:
- негізгі мақсат және ... ... ... ... ... бюджетті құтқару және рыноктық механизм арқылы
шаруашылық тұлғаларына беру;
- әлеуметтік әділеттілікті қалпына ... ... ... ... ... ... жүйені түбегейлі ... ... акт ... ... ... дамудың өтпелі дәуірге тән трансформациялық моделін
қалыптастыру. Бағаны ырықтандыру, мемлекеттік директивалық жоспарды ... ... ... ... ... ерік ... Қазақстанда жүргізілген жекешелендірудің бірінші кезеңі 1991-1992
жылдарды қамтиды. Бірінші ... 4771 ... ... ... жататын барлық нысанның 28 пайызы. Екінші кезең 1993-1995
жылдарда орын алып, бқл кезең Қазақстан Республикасы ... ... 5 ... Жарлығымен бекітілген “қазақстан Республикасындағы 1993-
1995 жылдары мемлекет иелігінен алу және ... ... ... ... асырылды. Үшінші кезең 1996-1998 жж.
Аралығындағы қаулысымен ... ... ... ... Арналған жекешелендіру мен қайта ... ... ... ... ... 1999-2000 жж. Аралығын қамтып және ҚР
Үкіметінің 1998 жылғы 1 маусымдағы Қаулысымен бекітілген “ҚР 1999-2000 ... ... және ... ... ... ... ... жүзеге асырылды.
16) ҚР жекешелендіру процесінің маңыздылығы қоғамдық ... ... ... ... байланысынан туындайтын
екі құбылыс – мемлекеттік меншікті жекешелендіру және ... ... ... ... ... жүзеге асты.
17) Қазіргі Қазақстанда рыноктық экономика негіздері қаланды,
экономикалық ... ... ... ... Ал, бұл ... ... ... сондай-ақ оңтайлы жағдайларда жүргізілуіне әсер
ететін факторлар болып табылады.
Елдің табиғи және ... ... ... ... ұтымды пайдалану болашақтағы әлеуметтік-экономикалық
жетістіктердің негізін жасампаздық іс-қимылдар ... ... ... ... тізімі:
1. Н.Ә.Назарбаев. Жаңа кезең-жаңа экономика. // Егемен
Қазақстан, 2004 ж, 20 сәуір.№ 79
2. А.Алталиев. ... ... форм ... ... ... 1995, № 2, стр 165-169.
3. С.Әкімбеков., А.С. Баймұхамбетова., У.А. Жанайдаров.
Экономикалық теория. Оқулық, 2002, 39-52 ... Б.Б. ... ... ... ... трансформациясы.
-Алматы, Қазақ Университеті, 1998.
5. ... ... жете ... ... Жас ... 1996, 30 ... ... А.Қалтаев. Меншік қатынастары және
рыноктық экономикадағы ролі. // Магистраль, 2004. № 12
7. Т.Е. Есиркепов. Приватизация ... в РК в ... ... к ... 1998.
8. Б.Жазыкбаев. Собственность в экономической системе:
исторические ... ... 2002, стр ... М.Б.Кенжегузин Реформирование экономики
Казахстана: проблемы и их решение. –Алматы, 1997.
10. ... ... ... ... – жеке меншік
институты. //егемен Қазақстан, 2001, 4 шілде.
11. Мәуленова., Бекмолдин., Құдайбергенов. Экономикалық
теория. Оқулық, ... П.Ж. ... Что ... ... ... 1936
13. М.С. Раханов., Г.Г.Турдалнова. Трансформация системы
собственности в Казахстане, динамика приватизационного процесса в
1991-1996гг.
// ... ... 1997, № ... С.Сатубаев. Жекешелендіру жағдайы. // Қаржы-қаражат.
1999, № 2, 30-34 бб.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
21 – ғасырдағы туристік фирмалардың қызметі23 бет
Аграрлық кәсіпкерлікті құқықтық реттеу52 бет
Алматы облысында 2007-2011 жылдарға арналған туризм даму бағдарламасының анализі37 бет
Ататүрік23 бет
Дүниежүзілік қонақжайлылық және туризм индустриясындағы жаһандандыру процестері81 бет
Каспий теңізі. Казақстанның батыс өңірінде қалыптасқан экономикалық жөне экологиялық жағдай.4 бет
Кологиялық туризмнің Қазақстандағы дамуының алғышарттары мен перспективалары45 бет
Мұстафа Кемал Ататүрі10 бет
Сайлау технологиялары4 бет
Туризм – құқықтық реттелу объектісі39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь