Саяси процестерді жүзеге асыру барысындағы саяси лидердің ролі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3 бет

1. САЯСИ ЛИДЕРЛІКТІ ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ.ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ
1.1 Саяси лидерліктің табиғаты мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8 бет
1.2 Саяси лидерлік феноменін зерттеудегі ұғымдық.тарихи негіздер ... ..10 бет
1.3 Саяси лидердің қазіргі түсініктемесі: теориялық аспектілер ... ... ... .18 бет

2. САЯСИ ПРОЦЕСТЕРДІ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ БАРЫСЫНДАҒЫ САЯСИ ЛИДЕРДІҢ РОЛІ (ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ МЫСАЛЫНДА)
2.1 Мемлекеттік органдар дамуындағы президенттің ролі ... ... ... ... ... ... .23 бет
2.2 Мемлекет басшысының Конституциямен белгіленген мәртебесі ... ..31 бет

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42 бет
СІЛТЕМЕЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..44 бет
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45 бет
ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..47 бет
        
        әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Философия және саясаттану факультеті
Саясаттану кафедрасы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
САЯСИ ПРОЦЕСТЕРДІ ... ... ... САЯСИ ЛИДЕРДІҢ РОЛІ
Орындаушы
4 курс студенті _______________________________________Сембиева В.А
(қолы,
күні)
Ғылыми жетекші:
с.ғ.д., профессор____________________________________Байдельдинов Л.А.
(қолы, күні)
Нормобақылаушы___________________________________Басыгариева Ж.А.
(қолы, күні)
Қорғауға жіберілді:
« » ________ ... ... ... ғ. докторы, профессор ... ... ... ... ... ... ... НЕГІЗДЕРІ
1. Саяси лидерліктің табиғаты мен
мәні..................................................…8 бет
2. Саяси лидерлік феноменін зерттеудегі ұғымдық-тарихи негіздер......10
бет
3. Саяси лидердің ... ... ... ... ... ... ... АСЫРУ БАРЫСЫНДАҒЫ САЯСИ ЛИДЕРДІҢ ... ... ... ... ... ... ... президенттің
ролі.........................23 бет
2.2 Мемлекет басшысының Конституциямен белгіленген мәртебесі......31 бет
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
...........................42 бет
СІЛТЕМЕЛЕР..................................................................
......................…...44 бет
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... жұмыстың тақырып өзектілігі. Тарихтың әр кезеңіндегі қоғамда
орын алған басшылар мен ... ... ... олардың
ғасырлар бойы зерттелген және оның ары қарай дамуына көптеген теориялар
ұсынылды. ... ... ... даму ... ... ... қауымдық құрылыстан бастап, қоғамның өмір сүріп өзін одан ... ... ... ... себебін тигізетін ерекше адамдардың
индивидуалды қасиеттері әрдайым айқын көрініп отырды. Дара ... ... ... және оның ... анық ... ... ... қасиеті бар, оған қоса өзімен бірге ... ... ... жүре алатын қасиеті бар адам құрастыра біледі. Ортақ мүдделерді
көздеп, оларға жету үшін алға ... ... ... белгілі
бір топтың, одақтардың шешім қабылдау құқықтарын жүзеге асыратын - лидер.
Бәрімізге белгілі тарихтағы маңызды ... дара ... ... бұқара ие. Қоғам өмірі мен тарихтың мәні өз ... ... ... ... ... талпынған іс-әрекетшіл азаматтардан тұрады.
Дегенмен, сол бұқара халықтың белгілі ... ... ... ... өз ... мен өзге ... мүдделерімен санасып, олардың
сәйкестіктері мен ... ... ... ... ... партиялар
өмір сүруінің алғышарттары пайда болады. Осындай кездерде ... ... ... мен ... ... ... сәйкестендіріп, ортақ саясат жүргізетін азаматтар пайда
болмағанда, айтылып кеткен ... жиі орын ... ... ... ... еді. Бұл ... лидерліктің қайнар көзін
анықтайды.
Біз ... ... ... ... саясат шеңберіндегі іс-әрекеттерін
зерттеуді қарастыра келе лидерліктің еселеніп отырғандығын байқаймыз. Егер
ол лидерлер толық изоляционизм ... ... ... олар ... мен ... ұлт ... басқарушыларының және халықаралық
ұйымдар арасында делдал қызметін атқаруға тиісті. Р.Патнэм ... ... ... ... қос ойынның қатысушылары немесе ойыншылары болып
саналады – ішкі ... және ... ... ... ... мен сұхбаттардың жүзеге асулары және олардың нәтижелері ішкі
саясат деңгейіндегі қолдауды қажет ... ал ... ... қажеттіліктері мен мақсат-мүдделерін дипломатиялық
деңгейдегі сұхбаттар мен келіссөздер ... ... ... бір
деңгейдегі жағдайды келесі деңгейдегі жағдайға нәтижелі, ... ... өте көп ... ... ...... ерекшелігі қоғамдағы индивидтің саяси
лидерлік сипаты, саяси лидер, ... ... ... ... және
мемлекеттік билік нысандары болып табылады. Тақырыптың маңыздылығы тәуелсіз
Қазақстанның егемендік жылдардағы саяси лидердің қалыптасуы,
қоғамдық ... ... ... ... ... прогрестің адамзаттың өмір сүруіне қажеттілігін ... ... ... пәні - ... ... теориялық және
тәжірибелік негіздерін зерттеу.
Тақырыптың мақсаты мен ... - ... ... ... саяси
процестердегі алатын орнын белгілеу мақсатында қалыптасқан ... және ... ... ... мәнін ашу, саяси лидердің
жалпы қоғамдағы ... және оның ... ... ... ... ... ... пен құрылымдық процестерінде түзетуді қажет
ететін ... ... ... ... ... сай ... ал ол өз негізінде қоғамдық ағзаның өмір сүруін қамтамасыз етеді.
Бұл белгілі иерархиялық пирамидалық құрылым ұйымдары арқылы ... ... ... ... шығару жолымен дамиды. Мұндай «пирамиданың»
төбесі - лидердің орны.
Лидерлік – көпдеңгейлік ұғым. Оның ... ... ең ... лидердің өз сипатына, екіншіден оның ... ... ... ... ... ... аудару керек.
Үшішіден, лидер мен оның ... ... ... ... төртіншіден, сол лидерлікпен басқарылып жатқан шеңберді
(контекст)немесе белгілі жағдайды ... ... ... Бұл төрт ... төрт ... көрінісін табады(images): ту ұстаушы(ұлы адам),
қызметкер, саудагер және өрт сөндіруші.
Халықаралық байланыс ... ... ... қалай
көрінеді(relationships) халықаралық қатынастардан өзгеше олар Г.Сондерспен
қалай зерттеледі?(relations) Мақсаты ... ... ... дамыту болған жағдайда не болады? Мұнда саяси ойынның деңгейлеріне
тағы ... ... ... ... ... тек ... ... мен басқа
елдердің басқарушыларына ғана аудармауы тиіс, сонымен қатар басқа елдегі
конституенттердің ықпалды көпшілігінің ... мен ... өте сақ ... етуі ... және де оның белгілі
байланысы(relationships), бір ... ... ... халықаралық саясат
пен бүкіл мемлекетаралық қатынастар жүйесінде(foreign relations) ... ... ... ... ... жету үшін, яғни лидерліктің саяси процестерге қатысуын
теориялық ... ... ... ... қажетті көлемде ашу үшін
өзімнің алдыма мен мынадай міндеттер ... ... ... мәні мен ... ашу, оның ... табиғатын
белгілеу;
• Саяси лидерлікті зерттеудегі ұғымдық-тарихи негіздеріне қысқаша шолу
жасау (тарихтың ... ... ... ... ... ... теориялары);
• Саяси лидерлердің қазіргі түсініктемесі, саяси ... ... және ... ... саяси процестердің, халықаралық
қатынастардың ішінде алатын орнын қарастыру;
• Мемлекеттік органдар ... ... ... ... ... жылдан бері қарай тәуелсіз Қазақстанның саяси құрылымындағы
мемлекет деңгейіндегі лидердің маңызы);
• Елдің саяси-әлеуметтік реформаларының дамуымен байланысты ... ... ... мәртебесіне салыстырмалы талдау жасау;
• Лидердің саяси міндетін атқару процесі барысындағы ... пен ... ... ... ... ... беру;
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Саяси лидерлік мәселесі философтар ... ... ... ... бойы ... Антика
дәуірінде саяси танымдар философиялық-этикалық турде болды, оның көмегімен
ежелгі грек ойшылдары өз ... ... ... ... ... ... қасиеттер) мен мораль туралы өздерінің идеалды ... ... пен ... ... сәйкестендіріп
мемлекеттік құрылымның идеалды модельдерін іздеді. Осылай, Платон ... ... ... ... ... бар және ... өмірді негіздеуші
философтардың қолында болуы керек.[2]
Саяси танымның белгіленуінің келесі кезеңі Ортағасырларға ... ... ... – қоршаған ортаны қарастырудағы діни
көзқарастардың басым ... ... ... ... ... және қоғамдық-жеке өмірдегі құдайдың маңызды ролін тану болып
саналады. Жоғарыда айлылған ... ... ... ... ... ... жүзеге асуы, ал мемлекеттік билікке ... ... ... ... болып саналады. Мемлекеттік билік ққұдайдан ... ... ... салушылардың бірі – христиандық ойшыл Фома Аквинский.
Оның ойынша, тек кең ... және ... ... ғана ... ... ... ... шынайы көрінісінде болады.[2]
Қайта өрлеу дәуіріндегі саяси ойдың айқын ... ... ... ... тарихшы және ақын Николло Макиавелли болды.
Саясаттың ғылымға айналуының ... де оның ... ... ... сіңірген еңбегі болып ол ... ... ... ... онда ой қорытындыланған ... ... бас ... ... шынайы талаптардың есепке алынуы,
тәжірибелік мүдделердің саяси іс-әрекеттеріне бағыну сынды шаралар орын
алады.[2]
Бір ... ... ... тағы бір идеологы абсолютизмнің
француздық өкілі, саяси ойшыл және заңгер Жан ... ... Ол өз ... ... бірі – ... теориясының негізін салушысы болды,
оның мәні – біржақты және ... ... ... ... ... және ... ... заман дәуірі тарихи кезеңінде саясат пен мемлекеттің мәселесін
қарастыруда ең айқын идеялар – жаратылыстық табиғи ... мен ... ... ... Қоғамдық құқықтың теориясын ағылшындық философ
Томас Гоббс қарастырды.[3]
Саяси ойдың дамуының келесі кезеңі ағылшындық ... ... ... ... ... мен оның ... жолын жалғастырушы американдық
философ, эссеист және ақын ... ... ... ... ғалымдардың
лидерлікті зерттеудің валюнтаристік теориясы бейнесінде көрініс тапты.[8]
Бұл ойлар Фридрих ... ... ... ... ... түсінудегі көлденеңді батыстық әлеуметтанудың психологиялық
бағытының негізін салушылардың бірі француз әлеуметтанушысы Габриэль ... ... ... ... ... ... зор ... социологы, философы және тархшысы Макс Вебер қосты. Оның «идеалды
түр» ... ... ... ... ... жіктеу негізінде
қалыптасты.[3]
Ары қарай саяси лидерлік ... ... ... ... ... ... және ... Р.Михельс негіздерін салған саяси
элита ... ... ... ... ... пайда болу мәселесінің толық мазмұнды және қамтулы
еңбектерінің бірі болып француз сасаттанушысы Ж.Блондельдің ... ... ... ... даму тарихы, философия, мемлекет пен
құқық теориясы ... ... ... жүзеге асты. Саяси процестердің
экономикалық дамумен ... ... ... ... ... ... орын алуы ... дамуында саяси лидерлердің ролін
тусінуді шектеуге алып ... ... ... тән ... ... жалпы адамзаттық бастамасының оңтайлы ерекшеліктерін толықтай
меңгеруге мұрша ... ... ол ... ... негізгі әрекет етуші
субъектісі болып халықтық бұқара саналды.
Елдегі идеологиялық күштердің әлсізденуі кезінде, 1990 ... ... ... ... деп ... ... пайда болады. Бос кеңістік
туғызған орындарды басу және өз ... ... ... ... яғни ... бұл ... сол кездегі ірі саяси
тұлғалардың өмірлік ... ... ... ... ... Брежнев және т.с.с олардың қоршаған орталары туралы 1990 жылдары
лидерліктің саяси ... ... ... ... ... ... ... тарихта мемлекеттің алдыңғы қатарлы тұлғалардың орны туралы
сөз қозғаған қазақ ... ... Азия ... ... мен
тарихын зерттеуші Шоқан Уалиханов болды.[9]
Қазақтың ақын-ағартушысы Абай Құнанбаев философиялық-этикалық «Қара
сөздерінде» өз елі үшін ... ... ... қажет екендігін айтады, тек
сондай ... ғана ... ... жасауға қабілетті.[9]
Қазақтардың тарихы бойынша ең алғашқы зерттеу еңбегі болып қазақ
интеллегенциясының көрнекті өкілі, ... ... ... премьер-
министрі, тарихшы Мұхамеджан Тынышбаевтың «Қырғыз-қазақ халықтардың тарихы
бойынша материалдар» атты еңбегі саналады. Автор «қазақ елі» ... ... ... мен ... ... болуы және дамуларын кең
қарастырады, оны терең бейнелейді.[9]
Біздің еліміздің саяси ... ... жаңа ... ... ... «Халық интеллегенциясы» ұғымының қалыптасуы мен
дамуын ашық көрсетудің тұңғыш амалын ... ... ... Байтұрсынов,
Смағұл Садуақасов, С.Қожановтың драмалық тағдырларының
мысалында қоғамдағы алдыңғы позиция ретінде қарастыруға «Болашақ үшін өткен
туралы» атты мақалалар жинағының ... ... ... ... ... ... ... атты еңбектердің авторлары өздерінің
мақсаттары етіп мемлекеттік қайраткерлерді Керей мен ... ... ... президент Н.Ә.Назарбаевке дейін тұлғалардың ... ... ... ... ... ... қосқан үлесі мен
тәуелсіздік тұсындағы орны туралы ойларын айтуға болады.[9]
Диссертациялық ... ... ... ... ... қарастыруға арналған: тоталитарлық қоғам жағдайында саяси
әлеуметтанудың механизмдерін жалпы ... ... ... ... ... ... негізделген лидерлік феноменін
зерттеулердің жаңа теориялық-әдістемелік ... ... ... ... ... Тарихи талдау тәжірибесі»
еңбегінде кеңестік Қазақстандағы ірі саяси тұлғалар – ... ... ... қоғам қайраткерлеріне баға ... ... ... мәселелерін З.С.Гаипов «Бұйрықтық-әкімшілік
жүйедегі тұлға: ...... ... саясаткер» атты
диссертациялық жұмыста қарастырды. Мұнда бұйрықтық-әкімшілік ... мәні мен ролі ... ... ... ... және ... ... қысымға қарсыласу мүмкіндігі призмасынан өтеді.[11]
Жалпы бітіру жұмыстың көлемі – 57 бет, ал ... ... екі ... ... сілтемелер, пайдаланылған әдебиеттер тізімі мен
қосымшадан тұрады.
1. ... ... ... ... негіздері
1.1 Саяси лидерліктің табиғаты мен мәні
Лидерлік – көпдеңгейлік ұғым. Оның басқаруын қарастырғанда ең алдымен
назарды ... өз ... ... оның сайлаушылары ... ... ... саяси субъектілеріне аудару керек.
Үшішіден, ... мен оның ... ... байланыстарға,
сонымен қатар төртіншіден, сол лидерлікпен басқарылып жатқан шеңберді
(контекст)немесе белгілі жағдайды ... ... ... Бұл төрт ... төрт ... ... табады(images): ту ұстаушы(ұлы адам),
қызметкер, саудагер және өрт сөндіруші.
Мартин ... Кинг ... ... - ту ... ... тән
қасиеттері ақиқатқа көзқарастарын ерекшелетеді. Оларда «арман» бар, оны шын
мәнінде жүзеге асыру үшін ... - ту ... жиі ... ... ... ... бұл ... түсініп, ұғу үшін міндетті түрде белгілі
бір мақсатқа бағытталған лидердің адамдық жеке қасиеттері мен оны ... білу ... ... ... ... ... оның ... асу
барысын қадағалап, саяси проблематикасын қалыптастырады(agenda)[10]
Қызметкердің бейнесін бағыныштыларының мүддесін ... ... ... Дәл ... ... көздеп, олардың
атынан сөйлейді, жұмыс атқарады. Тәжірибедегі мұндай түрдегі ... ... мен ... күтумен жүреді. Сайлаушылар
лидердің орталықтанған міндеті болатын тапсырмаларды дайындайды.
Саудагер – лидерлер үшін ең маңызды ... ... ... ... саналады. Осының арқасында оның идеялары ме жоспарлары ... ... ... және соны ... ... ... Гарри
Трумен айтпақшы : «Президент билігінің мәні ...... ... және ... еш ... ... етіп көндіру қажет» Бұл
жағдайда лидерлік ... мен өзі ... ... ... негізінде пайда болады. Айтылып өтілген мағыналар лидердің өзінен
мүмкіндік иемденеді және өзінің ... ... табу ... оны жүзеге
асыру үшін ынталанатын лидердің стратегиясын да ... - өрт ... ... ... ... ... айналысады,
яғни қоршаған ортаның лидерлік конституенттеріне араласуы барысында туылған
мәселелерге әрекет етеді. Мұндай лидерлер әр ... ... ... ... мәселелерге құлақ түреді. Моменттің қиын-қыстау талаптары олардың іс-
әрекеттерін анықтайды.
Тәжірибеде көптеген лидерлер ... төрт ... әр ... және ... пайдаланады. Әрбір белгілі ... ... өз ... ... мүдделерімен сәйкестедіреді.
Тиімді әрекет етуші лидерлер олардың ... ... ... ... ал олар өз ... ... ... өтеуге міндетті.
Бәрімізге белгілі тарихтағы маңызды рольге дара тұлғалар ... ... ие. ... ... мен ... мәні өз ... ... сол
мақсатын жүзеге асыруға талпынған іс-әрекетшіл азаматтардан тұрады.
Дегенмен, сол бұқара халықтың ... ... ... ... көзқараспен
қарап, өз мүдделері мен өзге азаматтардың мүдделерімен санасып, олардың
сәйкестіктері мен ерекшеліктері ... ... ... ... партиялар
өмір сүруінің алғышарттары ... ... ... ... қоғам
шеңберіндегі адамдардың мүдде-мақсаттары мен мемлекетті дамытатын бағыт-
бағдарларды сәйкестендіріп, ортақ саясат ... ... ... ... ... ... жиі орын алып, мемлекеттің саяси
тұрақсыздығына ... еді. Бұл ... ... ... ... саяси лидерлік – бұл заң негізінде қолдау тапқан ұйымдарға,
топтарға немесе қоғамдарға ... ... бар бір ... ... өзара байланыстары жүретін күрделі құбылыс.Оның өзіндік
сипаттамалары үш ... ... ... ... жеке қасиеттері. Оларға мәселелерге тез сіңу немесе оларды
тез сезіну, оған үйрену, өз ... ... ... ... ... ... ... тұру.
2. Лидер өз басқармасындағы құралдар мен ресурстардың болуы, ... ... ... ... заң ... ... ... қатар лидердің ісіне көмегін немесе ... ... Оған әсер ... және ол ... етіп ... немесе белгілі бір
ситуация. Бұл компоненттердің маңыздылығы мынада: саяси ... ... ... өзгерістер «лидер міндетті түрде
араласатын, оған ықпал етуші уақытша және тұрақты ... ... ... ... және ары қарай дамиды.»
Бұл құрылымдар үздіксіз симбиоз жағдайында саяси лидердің әрекетінің
тиімділігіне тікелей әсер етеді.[6]
1.2 Саяси лидерлік феноменін зерттеудегі ... ... ... ... даму ... ... ... алғашқы
қауымдық құрылыстан бастап, қоғамның өмір сүріп өзін одан әрі ... ... ... ... ... ... адамдардың
индивидуалды қасиеттері әрдайым айқын көрініп отырды. Дара элементтерді
бірлік жүйесіне реттеудің және оның іс-әрекетін анық ... ... ... ... бар, оған қоса ... бірге белгілі бір
топты ертіп жүре алатын қасиеті бар адам құрастыра біледі. Ортақ мүдделерді
көздеп, оларға жету үшін алға ... ... ... белгілі
бір топтың, одақтардың шешім қабылдау құқықтарын жүзеге асыратын - ... ... ... ... ... ... ... аудармасы «ертіп
жүруші, жетекші» деген мағына береді, ол өзіне ... ... мен ... ... ... ... қосады. Басқа адамдарға әсері
мен ықпалы зор және олардың іс-әрекетін қадағалап отыратын, ... ... орын ... ... әр тарихи кезеңде, әр салада пайда ... ... пен ... ... ... қажет
ететін күрделі құрылымдық жүйелердің белгілі талаптарына сай ... ал ол өз ... ... ... өмір ... ... ... белгілі иерархиялық пирамидалық құрылым ұйымдары арқылы жүзеге асатын
басқарушылық іс-әрекетін бөліп шығару ... ... ... «пирамиданың»
төбесі - лидердің орны.
Неғұрлым рельефті болып ... ... түрі ... ... ... саласында, яғни саясат атты ортада пайда болады. Егер
билік – индивидуум немесе дара топтың қоғам ... ... ... ... ... онда ... лидерлік ең алдымен, өзінің кең
ауқымдылығымен, халықтың белгілі ... ... және ... түрде
бағындырушылығымен, көпшіліктің жетекшісі ретінде тануға дайындығымен
ерекшеленеді. «Саяси ... ... ... жол» атты ... ... ... ... ... ... көрсетеді, яғни
«басқаларды позитивті немесе негативті іс-әрекеттерді жасауға мәжбүрлеу
немесе ең ақырында ... ... ... ... ... ... ортаны өзгертуге бағытталған іс-әрекеттерден тұрады және де ол
лидердің жеке ... ... ғана ... ... Жоғарада айтылған
себептерге байланысты ол ең қиын және ... ... ... ... колоссальді адамдардың ұйымын басқару үшін тек ... ие болу аз ... ... ... ... ... ... бекіту) ұйымдарымен тығыз байланысты. Аз топтық
интеграциялық кішкене ұйымдарда үздіксіз байланыста ... ... ... ... ... ие ... көрінеді. Бірақ мұндай жағдайда
институциализация ... ... ... ол үшін ... ... анық ... дифференциациясынның және олардың
мамандандырылған болуы, сонымен
қатар басқарудың оперативтілігі және ... ... ... ірі бірліктерінің болуы міндет.
Көптеген ізін жалғастырушылар, ... ... ... мен ... өзіндік механизм тарапынан білімді талап етеді. Лидер
табиғи физикалық ... ... ... ашық ... ... оған жалғыз өзіне бүкіл ақпараттарды игеру мүмкін емес, әр топтың
мәселелерін қарастыру, оны түсіну де ... ... Бұл ... тәртіп өкілдерінің көлемдерімен белгіленген ұйымдардың
мүшелері арасындағы биліктің тік ... және ... ... ... жүйесін еске түсіреді.[7]
Басқарудың институциализация қызметі формальді(ресми) лидерлік
ұғымында көрінеді. Ресми ...... ... ... сайланған немесе тағайындалған әкімшілік биліктің өкілі. Мұндай
лидерліктің өкілі ұйымның мүшелеріне приоритетті әсер ете келіп, ... ... ... ... ... ... лидерлік топ мүшелерінің жеке қарым-
қатынастарында пайда болып, ең негізі өз ... ... ... ... ... ... ... Мұндай жағдайда
міндетті түрдегі саяси-құқықтық құзыреттерінің болмауына ... ... ұйым ... ... ... құрылады. Лидердің
авторитеті – бұл топтардың мүдделерін көздеу, оларды көрсету, олармен
санаса білу және ... ... ... ... ... сонымен қатар оның жеке қасиеттеріне – көрсетілген ... ... өмір ... құштарлығы және т.б айырмашылық қасиеттері. Ол ізін
жалғастырушылардың ерікті түрдегі лидерді ... оны ... ... деп тануға әкеледі. Бейресми лидерлік жиі саяси оппозицияның пайда
болуына себепкер ... Бұл ... екі ... ... ... ... ... авторитетті басқарушыда ұйымның тиімділігі артады.
Ресми және бейресми лидерлік саяси лидерлікті сипаттайтын екі факторды
көрсетеді. Саясатта ресми лидерлік алдыңғы ... ... ... себебі
билікті игерудегі ресми-қызметтік статусы тек индивидуалды қасиеттерге ғана
тәуелді емес(бірақ ол да қажетті нәрсе) сонымен қатар ... ... ... де ... ... ... оқиғаларға жоғарғы билік құрылымдарының
өкілдері ең аз белсенділікке ие ... да ... ... өз ... ... ... тек қоғамдық қатынастардың субъективті-
эмоционалды жақтарын ғана көрсетеді.[11]
Саясаттануда ... ... ... ... ... ... түрі,ол билікті өзіне ... және ... ... ... деп санайды(яғни байлық, престиж, танымалдық, жариялық,
қоғамның ең ... ... қол ... және ... немесе билікті
біреудің тәуелділігінен, бағынуынан ләззат алушылық ретінде түсіну(саяси
садизм)
Лидердің екінші түрі – социоцентристік, яғни оның ... ... мәні ... ... ... ету, ... алдында ешқандай
эгоцентристік мақсаттарды көздемей, қоғамдық міндеттерді атқару.[5]
Сонымен, лидерліктің пайда болу себептерін, оның мәні ... ... ... ... ... ... ... маңызды
біріншіліктің ұғым теориясы қалайша пайда болғанын көруге болады.
Саяси лидерлік ... ... мен ... ... ... бойы ... Антика дәуірінде саяси ... ... ... оның ... ежелгі грек ойшылдары өз
заманының ақиқаттарын жеткізіп отырды. Олар гуманизм(адами қасиеттер) мен
мораль туралы ... ... ... ... ... ... ... сәйкестендіріп мемлекеттік құрылымның идеалды
модельдерін іздеді. Осылай, Платон бойынша идеалды мемлекетте ... ... бар және ... ... негіздеуші философтардың қолында болуы
керек. Және лидерліктің тек осындай жоғарғы планкасы ғана ... ... ... ... ... «Мемлекетте философтардың басқаруына
дейін немесе патшалар мен билердің айтуға тұрарлықтай әрі жақсы, әділетті
философияға берілмесе, ол ... - ... ... пен ... ... ... құймайды: оған дейін мемлекет зұлымдық пен қауіп-қатерден
құтылмайды» ... ... ... философиялық-дүниетанымдық
көзқарастарында лидерлік саясатта тұлғалық немесе даралық сипатқа ие. Бұл
кезең ... мен ... ... ... анық ... ... және ... теорияның
дамуында мотализаторлық анықтамаларға ие.[2]
Саяси танымның белгіленуінің келесі кезеңі ... ... ... ...... ... ... діни
көзқарастардың басым болуы. Ортағасырлық дүниетанымдардағы басым ... және ... ... ... ... ... тану болып
саналады. Жоғарыда айлылған сөздерден мынадай нәтиже шығады: билік құдайдың
дегенінің жүзеге асуы, ал ... ... ... ... ... біреуі болып саналады. Мемлекеттік билік құдайдан шыққан деген
идеяның негізін салушылардың бірі – ... ... Фома ... ... тек кең пейілді және әділетті монархтың ғана билігі мемлекетте
жердегі құдай билігінің ... ... ... Тек ... ... ... бұлжытпай орындауға қабілетті – тұрғылықты азаматтардың
қажеттіліктерін өтеп, бейбітшілікті ... және ... ... ... ... ... ортағасырлық саяси ой қоғамдық-саяси құрылымының
түсініктемесі құдайшылдық болатын христиан ... ... ... ... ... ... ... жаңа сипаттағы қағидаларды
ойлап тапты, яғни басқарушылардың жауапкершілігі, заңның ... ... ... ... қатынсатардың дамуы барысында саясат пен құқықты түсіндірудің
діни-теократикалық сипаттамаларына өзгеріс еніп, оның ... ... ... деп ... жаңа ... ... ... Бұл кезең
әлемді теоцентристік қабылдаудан антропоцентристік қабылдауға өтумен
сипатталады. Реннесанс дәуірі тарихта діннің орны ... ... яғни ... ... ... ... Алдыңғы қатарда адамның бейбіт өміріне,
оның жердегі бақытының талпынысы деген идеялардың теориялары тұрады. Саяси
ойды ... да ... ... ... ... процестерді
теологиялық, діни-этикалық түсіндірудің ... адам ... ... ... Мемлекет пенқұқықтың жаңа қағидалары
саяси тәжірибенің талдауына сүйеніп, бар саяси ... кең ... ... ... айналысады.
Қайта өрлеу дәуіріндегі саяси ойдың айқын көрісін көрсеткендердің бірі
мемлекеттік қайраткер, ... және ақын ... ... ... ... ... ... де оның сіңірген ... ... ... ... ... ол ... ... реализм
қағидасы саналады, онда ой қорытындыланған ... ... бас ... ... ... талаптардың есепке алынуы,
тәжірибелік мүдделердің саяси іс-әрекеттеріне бағыну сынды шаралар орын
алады. Оның ... ... ... ... ... керек, ол
елгілі мақсаттарға жетуге ... ... ... ... ... ... ... да мақсаттарға жетудегі құралдар
моральді қағидаларға ... ... мен ... мүмкіндіктеріне
сәйкестенуі керек. Мемлекеттік қайраткерлердің жеке қасиеттерін назардан
шығармай ... ... анық ... тек ... пен ... ... ғана жағдайларға төтеп бере алады. Макиавелли қағидасының ең негізгі
леймотиві – қоғамның барлық таптарын қосып, қоғамдық тәртіпті ... ... ... ... қалу үшін әр ... құрал-жабдықтарды пайдаланатын
берік саяси биліктің символы ретіндегі лидер.[2]
Бір ... ... ... тағы бір ... абсолютизмнің
француздық өкілі, саяси ойшыл және заңгер Жан ... ... Ол өз ... ... бірі – егемендік теориясының негізін салушысы болды,
оның мәні – ... және ... ... ... ... ... және ... билік. Мемлекеттік биліктің ең басты сипаты ретінде
Ж.Боден оның әрдайым басшылыққа ие және бар ... да ... ... ... ... ... ... иелігінде болады.
Және де монарх, ... ... ... пен заң ... ... саналады.
Мемлекеттің жоғарғы ... ... ... ... ... ... мен орталықтанбау, бөлшектенуге ... ... ... заман дәуірі тарихи кезеңінде саясат пен мемлекеттің мәселесін
қарастыруда ең айқын идеялар – жаратылыстық табиғи құқықтар мен ... ... ... ... ... ... ... философ
Томас Гоббс қарастырды. Бұл қағиданың негізгі жағдайлары мемлекеттің ... ... ... ... ... ... саналы түрде қоғамда биліктің
ерекше ... ... және оған ... ... ... ... береді. Гоббс мықты
абсолюттік мемлекеттік билікті жақтайды, өйткені оның ойынша, тек ол ... ... ... ... ... ... ... «бәрінің бәріне қарсы соғысын» тудырады. «Егемен» бейнесінде мықты
саяси ... ... ... ... қалыптасуының алғы шарты
ретінде көрінеді.[3]
Осылайша, адамзат өркениеті дамуының тағы бір кезеңі, Жаңа ... ... ... оның мемлекеттік билік жүйесін қалыптастыру
мүмкіндіктеріне ... ... ... болуының жаңаша қағидаларын
ұсынды. Бұл кезеңнің әйгілі ойшылдары саясатқа ғылыми қызығушылығының
өрісін ... ... ... адамдардың өмірлік шығармашылықтарының ерекше
түрі ретінде қарастыруға ары қарай септіктерін тигізді.
Саяси ойдың дамуының келесі кезеңі ... ... ... ... ... ... мен оның салған жолын жалғастырушы ... ... және ақын ... ... ... ... ... зерттеудің валюнтаристік теориясы бейнесінде көрініс тапты. Бұл
философиялық ағымның негізгі идеясы «орташа бұқараның» басындағы ... ... ... ... ... ... тығыз
байланысты.[8]
Бұл ойлар Фридрих Ницшенің «жоғарғы адам» идеологиясында ... ... ... ... тек өз мақсаттары мен үлгілеріне
жетудегі құрал ... ... ... ... түр – ... ... ... «Адамзаттың бірден-бір міндеті болып ұлы
адамдарды дүниеге әкелу саналады, және осы ... ... іс ... үшін ... ... ... етуі керек» деп санайды ол. «Ұлы» адам
- моральдің ... ... ... ... пен ... ... тұратын, қарапайым адамдарды бағындыратын, адам-
лидердің алғы шарты болатын әдемі де қатты, батыл, ержүрек ... ... ... ... ... ... құндылық – бұл адам ... ... ... ең ... ең көп ... түсінудегі көлденеңді батыстық әлеуметтанудың психологиялық
бағытының негізін салушылардың бірі француз ... ... ... Оның саяси лидерлік теориясының дамуына қосқан үлесі «шығарма
немесе туынды» және «еліктеу» сияқты ... ... орын ... - ... ... іс-әрекетінің нәтижесі ретінде көрінетін
әлеуметтік прогрестің жалғыз көзі. Адамдардың көпшілігі өзіндік ... ... бәрі ... ... Әлеуметтік өмірдің негізгі заңы
болып «еліктеу» яғни лидер қарамағындағылардың өз лидерлеріне еліктеулері
саналады, осының арқасында ... және ... ... ... ... лидерліктің типологияларын қарастыруда өзінің елеулі зор үлесін
неміс социологы, философы және ... Макс ... ... Оның ... теориясы лидерлерді авторитет көзіне байланысты жіктеу
негізінде қалыптасты. М.Вебер лидерліктің үш түрін ұсынды: 1) дәстүрлік,
мұнда лидерлік құқығы ... орын ... ... негізделеді; 2)
рационалды-ресми лидерлік, қарастырылатын қоғамдағы заңды ... ... ... ғана пайда болады; Лидер билік құзыреттерін салт-
дәстүр мен ерекше жеке қасиеттерінің күшінен ... ... ... қарастырғандағы рационалды белгілі ... ... ... ... ... ... дәл осы түріне ерекше назар аударады,
себебі оның ойынша, лидерліктің дәл осы түрі ... ... ... ... ... ... ... табылады; 3) саяси лидерлік
теориясының үшінші түріне харизматикалық түр ... ол ... ... яғни оның ... культінің, қасиеттерінің сенімдеріне
негізделеді және ол эмоционалды сипатқа ие. ... ... роль ... ... ол ... белгіленген шектен тыс саяси
инициативаларымен алаңға шығады. М.Вебердің саяси лидерлікті ... ... ... болып саяси билік легитимдігінің ... ... ... ... ... ... XIX ғасыр аяғы-XX ... ... ... теориялар ықпал етті. ... ... ... ... ... ... ... туралы танымды айқынырақ көрсету мен
тәжірибелік шешімдер үшін қол жеткізу ... ... ... ... ... ... ... Гаэтано
Моска, Вильфредо Парето және австриялық Р.Михельс негіздерін ... ... ... ... ... табады. Заңгер, әлеуметтанушы Г.Моска
саяси элитаның қалыптасу мәселесін талдай келе, ... ... ... ... ену үшін тек адамдарды басқара білу қабілеті ғана емес,
сонымен қатар материалдық-моральдық және ақыл-ой, жоғарғы білім қасиеттерге
ие ... ... ... ... ... атты еңбегінде Г.Моска әр қоғамның
мызғымас заңын, яғни басқарушылар мен бағынушылар болып екі тапқа бөлінуді
ерекше қарастырады.
Экономист және ... ... өз ... ... тапты және ол
қағида бойынша, тәртіп пен білім нәтижесінде пайда ... ... ... қасиеттермен көзге көрінген таңдамалы азшылық қоғамды басқарады. ... ... ... ... мен ... ... ауысу теориясы саяси
лидерліктің мәнін, оның қоршаған ортасымен ... ... және ... ... ... ... заңын» «ашты» және ол теория ... ... ... ... өту заңдылықтары көрсетіледі. Р.Михельс мынадай
қорытынды жасайды: қоғамдық ұйымдар элитарлықты, яғни приоритетті ... ие ... ... бөлінуін қажет етеді.
Бұл ойшыл-саясаттанушылардың сіңірген еңбектері болып ... тән ... ... ... және ... ... мен элиталық топқа жатқызу процестері табылады. Жалпы алғанда,
Г.Моска, В.Парето, ... ... ... мен лидерлікті саяси таным
шеңберінде теориялық және эмпирикалық зерттеуді ары қарай дамытуға, оны ... ... ... зор елеулі үлестерін қосты.[8]
Саяси лидерліктің пайда болу мәселесінің толық мазмұнды және қамтулы
еңбектерінің бірі болып ... ... ... ... қарастырылды. Эмпирикалық материалдарды жалпылай келе (Лассуэл,
Стогдилл, Бэсс) ол жеке қасиеттердің талдауына және оның ... ... ... әсерінің талдауына кең ұғымдық шолу жасайды. Дәстүрлік
әлеуметтік қабылдаулардағы «индивидуалистік» ... ие ... ... ... ... ... әсер етуінің
жүйелік талдауын негізге алады. Лидердің әлеуметтік шығу ортасы, оның
білімі мен ... ... ... ... сынап бағалау үшін ол
лидердің өмірбаянын көпжақты қамту көзделді. Ж.Блондель ... ... ... адам ... мен оның ... ... де ... болады, бірақ приоритетті қасиеттер ретінде ақыл-ой, білім, ерік
және сөзінен қайтпаушылық сияқты ерекше сипаттарға ие ... ...... «өз ... өте ... бағытталған адамдар» Ж.Блондель
лидер өзінің басқаруында орын алатын «құралдарды» және өзі әрекет ... ... ... ... ... деп санайды. Бұл ... ... ... ... саяси ғылымның осы бөлімді одан
ары кең ... ... ... реттеп қойды.[1]
Кеңес дәуіріндегі саясаттанудың даму тарихы, философия, мемлекет пен
құқық теориясы секілді пәндер шеңберінде жүзеге ... ... ... ... ... көрініс табатын маркс-лениндік қағидасындағы
басым идеологиясының орын алуы қоғамның ... ... ... ... ... алып келді. Унитарлы идеологияға тән таптық ... ... ... ... ... ... толықтай
меңгеруге мұрша бермеді, өйткені ол кезде тарихтың негізгі әрекет ... ... ... ... саналды.
Елдегі идеологиялық күштердің әлсізденуі кезінде, 1990 жылдары толық
емес ғылыми еңбек деп саналатын ... ... ... Бос кеңістік
туғызған орындарды басу және өз ... ... ... ... яғни ... бұл ... сол ... ірі саяси
тұлғалардың өмірлік шығармашылықтарын қарастыруға арналды: Ленин, Сталин,
Хрущев, Брежнев және т.с.с ... ... ... туралы 1990 жылдары
лидерліктің саяси мәселелерін қарастыратын бірнеше ... ... ... ... ... мәселелерінің сұрақтар мазмұны өте кең :
лидер ... ... ... бір ... ... басқару
тәртібіне дейін.[9]
Отандық тарихта мемлекеттің алдыңғы қатарлы тұлғалардың орны ... ... ... ... ... Азия ... ... мен
тарихын зерттеуші Шоқан Уалиханов болды. Абылай ханның өмірін зерттей ... ... ... сай ... ... ... ... жеке қасиеттері»
деп көрсетеді. «Ол халықтың алдында беделге ... ... және ол ... мистикалық сипатта болды. Абылай ханның мықты жеке
билігі қазақ жеріндегі ... мен ... ... ... мен
теориялық бірлестігін сақтауға ықпал етті»[9]
Қазақтың ... Абай ... ... ... өз елі үшін ... ... лидердің қажет екендігін айтады, тек
сондай ... ғана ... ... ... ... ... ... ең алғашқы зерттеу еңбегі болып қазақ
интеллегенциясының көрнекті өкілі, Қоқан ... ... ... ... ... Тынышбаевтың «Қырғыз-қазақ халықтардың тарихы
бойынша материалдар» атты еңбегі саналады. Автор «қазақ елі» ... ... ... мен ... ... ... және дамуларын ... оны ... ... ... ... ... тоқталып,
М.Тынышбаев олардың саясатындағы ұлттық мемлекеттік пен халық бірлігінің
өрістуіне негізделетін бағыттарын бөліп көрсетеді.[9]
Біздің еліміздің ... ... ... жаңа ... ... ... ... интеллегенциясы» ұғымының қалыптасуы мен
дамуын ашық көрсетудің тұңғыш амалын Тұрар Рысқұлов, Ахмет ... ... ... драмалық тағдырларының мысалында қоғамдағы
алдыңғы позиция ретінде қарастыруға «Болашақ үшін ... ... ... ... ... ... «Мемлекеттің алдыңғы қатарлы
тұлғалары: саяси портреттер» атты ... ... ... етіп ... ... ... мен ... хандардан –
тұңғыш президент Н.Ә.Назарбаевке ... ... ... ... зерттеулердің бірнешесі саяси ... ... ... арналған: тоталитарлық қоғам жағдайында ... ... ... ... ... ... ... рационализмдік сипатқа негізделген ... ... жаңа ... негіздер ұсынылады;
Б.Т.Көппаеваның «Қазақстандағы саяси лидерлік. Тарихи талдау ... ... ... ірі саяси тұлғалар – Ж.Шаяхметов пен
Д.А.Қонаев ... ... ... баға беріледі. Отандық
саясаттанудағы персоналия ... ... ... ... ...... ... саясаткер» атты
диссертациялық жұмыста ... ... ... ... мәні мен ролі ... ... ... іс-әрекет және оның
өзінділігі призмасынан өтеді.[9]
Саясаттанудың маңызды бөлгінің ... ... ... лидерлікті
зерттеу қажеттілігі саяси процестерді толық ... ... ... ... саяси лидердің іс-әрекетін дұрыс бағалай білу ... ... ... қазіргі түсініктемесі: теориялық аспектілер
Саяси ойын деңгейлері. Біз ұлттық ... ... ... ... ... ... ... келе лидерліктің еселеніп
отырғандығын байқаймыз. Егер ол лидерлер толық изоляционизм позициясын
ұстанбаған ... олар өз ... мен ... ұлт ... және халықаралық ұйымдар арасында делдал қызметін ... ... ... ... мұндай саяси лидерлер қос ойынның
қатысушылары немесе ойыншылары ... ... – ішкі ... және ... ... ... ... мен сұхбаттардың жүзеге
асулары және олардың нәтижелері ішкі саясат деңгейіндегі қолдауды қажет
етеді, ал ... мен ... ... мен ... ... деңгейдегі сұхбаттар мен ... ... ... бір деңгейдегі жағдайды келесі деңгейдегі
жағдайға нәтижелі, тиімді пайдалану үшін өте көп ... ... ... өз ... ... ... ... аренада тұрақты
жағдайларға бағытталған көптеген сыртқы саяси инициативалар жүйесін ... ... ... жағы – ішкі ... ... түрде жүзеге асырылатын
өзгерістерге назар аударуға мүмкіндік алды. Ал ... күш ... ... ... ... үшін ... ... көбейтті.[8]
Халықаралық байланыс шеңберінде ... ... ... халықаралық қатынастардан өзгеше олар Г.Сондерспен
қалай зерттеледі?(relations) ... ... ... ... дамыту болған жағдайда не болады? Мұнда саяси ойынның деңгейлеріне
тағы екеуі қосылады. Лидер өзінің назарын тек ... ... мен ... ... ғана аудармауы тиіс, сонымен қатар ... ... ... ... ... мен түсініктеріне,
үміттеріне өте сақ әрекет етуі ... және де оның ... бір ... ... ... ... ... бүкіл мемлекетаралық қатынастар жүйесінде(foreign relations) жүзеге
асатындығына ... ... ... ... қоғамдары не құрастыра алатындықтарына көңіл аударған
лидер екі елдің де ішкі күштеріне ... ... ... ... сол ... ... жұмыс істеуі әбден мүмкін. Лидерлер өз
жоспарларында өзге ... ... ... ... сене алатындығын
және онда қандай альтернативалар немесе белгілі ... ... ... ... көп мүмкіндік алады. Осылай, жұмыс істей келе екі елдің
қоғамдарының қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін ... өз ... ... ... ... Өзге ... сайлаушыларының қоғамдық
санасына түсініссіздік лидерлер арасындағы байланыстар мен қатынастарға
кесел келтіруі мүмкін. Бұл ... өз ... ... ... ... жақсарту мақсатында кеңестік диссиденттердің қолдауын
қажет етіп және КСРО-дағы адам құқының бұзылуын ашық ... ... ... жткізген болатын.[5]
Халықаралық байланыс халықаралық шеңберде дараланып қалмайды,
тұйықталмайды, ... ... ... ... ... мен ... ықпалында болып, әсер ету қаупінде ... ... ... ... ... Қиыр ... жағдайдың шиеленісіне өз
ықпалын тигізеді. Лидер өзінің мүдделі халықаралық байланысының тұрақтылығы
үшін өзге аймақтар мен ... ... ... ... ... ... жеке сайлаушыларын тану, сонымен қатар өзге елдің ... ... тану ... екі ... саяси бағыттар мен мәселелер өзара
сәйкестенуі және осы ... ... да ... ... ... іс-әрекет
әсер ету мүмкіндігі туралы анықтауға бағыттайды.
Екі ансамбль: жеңіс және ... ... Екі ... ... ... лидер үшін жеңіс ансамблінің қағидасы өте ... ... ... ... ... қолдауына ие болуға мүмкіндік
болатын ... ... ... Ал төрт деңгейлік халықаралық ойынды
жүргізуші лидерлер үшін өзара ... жету ... ... ... set) Екі ... ... үшін қажетті және қажет
емес, қадай және қайда жүзеге асырылып ... қай ... ... үшін ... ... ... ... өте маңызды. Өзара
байланыста аймақтық конфигурация нәтижелі күш қолдануды анықтайды. Айталық,
лидерлер мақсат ретінде жай байланыстың сақталу ... ... ... ... ... ... ... мөлшерде болса, соншалықты тез
лидерлер өздерінің істерінде тиімді мүмкіндіктерді ойынның ... және ... ... үшін ... тиісті болады.
Лидерлердің өздерінің тұрақты шешім қабылдау ... ... ... ... ... ... Өзара қарым-қатынастық аймағы
қаншалықты үлкен мөлшерде ... ... ... іс ... мен ... шешу жолдарына назарын бағыттау оңайға түседі. Екі
жақтың қалыптасқан байланыстан өз пайдасына тиімді жақтарын ... ... ... ... екі ... анықтайды. Өзінің әкімшілік басқаруының
басында, яғни Кеңес Одағы «зұлымдық империясы» ретінде танылғанда АҚШ пен
КСРО арасындағы байланыс ... оның ... не ... ... ... ... бетте не дейтіндігі жайында білмеді деп айтуға болады.
Кеңестік ... ... ... ... ... ... ... Дегенмен, Ю.Андропов пен М.Горбачев кеңестік сыртқы саясат бағытын
ауыстырып, мүмкіндік ... ... ... ... кейін Рейганның әкімшілігі байланыстарға мүдделі бола бастады.
Мысалға, олар стратегиялық мәселелер бойынша ... ... ... ... және олар ... ... ... оңтайлы нәтижелерге жетуін ... ... ... мүдделері кенеттен өсті, ал оның кеңестік-американдық
байланыстарды қалыптастыру ... ... ... мен оларды шешу
жолдарын қарастыруға көшті.[10]
Сезіну ... ... ... ойындарды жүргізуге барлық
лидерлер қабілетті емес. Ол үшін «өзге аяқ киімді киіп көру» қажет, ... ... ... ... көру ... - өзге мәдениет пен дін және
идеология адамдарының ... ... ... ... әр ... екі ... ... позициясынан
қарастыру керек(win-win attitude) Ұлттардың ... ... ... ... ... ... және шешімге келуге сенімнің өзара
тәуелділікті тану және оны ... өте ... Осы ... ... ... және ... үшін басқа лидерлер мен
оның конституенттерінің себепті мотивтерін түсіну мүмкіндігін ... ... ... ... яғни ... ... ... оны қабылдау лидер
үшін өзге басқарушылардың конституенттері нені күтеді және сенеді – ... ... ... қатар, өз іс-әрекетінің еріктілігі,
дербестігінің шігі көріне бастайды. ... ... ... ... және өзге елдің қоғамдық пікірлерінің деңгейлерін ұғыну да маңызды,
яғни олардың сана сезімі, ұлттық ... ... ... өз ... ... ... және «түр сақтау» және т.б.
қарама-қарсы пікірді қабылдау – ... ... ... ... ... ... әрекетін қабылдау, оны игеру шеңберінде олар міндет артпайды.
Өзге лидерден және оның ... аса ... ... ... ... қатар, оны эгоизм санатында кінәламайтын жағдайларда сенімнің
шынайы дамуына негіз туады. Эмпатия қаншалықты қиын болса, ... ... ... ... ... ... егер дәл ... ... ... өзара қарым-қатынасы мүмкіндігінше жақсы
болса, оған қоса қазіргі жағдайды түсінушілдігінің жалпы нәтижелері ... ... ... ... екі жаққа да тиімді позициясынан қарастыру лидердің
конфликтіні шешуді жеңімпаздар мен жеңілгендер деп ... ... ... пен ... сома призмасында ... ... ... ... егер ... өзара пайдаға
түсірілсе, ұзақ уақытқа негізделген байланыстар мүмкіндіктері мен осы
арқылы әр ... ... ... ... де ... ... осы екі жақтың серіктестік қарым-қатынастар арқылы өз мақсаттарына
жетуге үміттенген өзара байланыс қалыптастырады. ... ... ... ... ... ... себебі бір жақтың жеңісі ... ... ... ... ... ... әрекет барысында өзінің
жағдайын жақсарту және ... ... ... ... пайда болады.[5]
Екі жақты пайда қағидасы бойынша, ұлттардың ... және ... ... ... мойындау байланысты қалыптастыруға жағдай
жасайды. ... ... өз ... жету үшін ... өзге ... тәртіптермен өзара қарым-қатынастарға ынталанады.Ең басты міндет
болып өзара тәуелділікке назар аударатын байланыстарды іздеу ... ... ... өз ... ... ... Оны орнату және дамыту үшін ең маңызды себептер
ізделеді: екі жақ та жеңіске жетуі мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... мен болуы мүмкін деген
мәселелерді болжауға қабілетті болады. Көптееген белгілі ... ... әр ... ... ... ... ... байланыстардың
кешені орын алуы мүмкін.Ең маңызды міндет болып өзара қарым-қатынастар
аймағын және ... ... ... ... ... ... және ... лидерлер өзге демыған елдердің теңдігін және
олардан тәуелділігін мойындағылары келмеді, оған ... - ... ... ретінде саап, халықаралық деңгейдегі өмірдің негізгі бағыттары мен
өмір сүру барысын көрсетуінде болды.
Байланыстар күтімді ... ... Егер ... ... мүдделер мен
мәселелер болмаса, олар өзара гүлдене бермейді. Халықаралық ... ... ... ... келу ... жүзеге асады. Лидерлерге
саяси мақсатты анықтау мен оларға жету жолдарын-құралдарын белгілеу үшін
екі жақтың да ... ат ... ... ... айтқанда, бүкіл
процесс - оған бағынатын және оның позициясы өзгелерге ықпал етуші ... ... ... ... ... орын ... оқу ... Сондай-ақ
ол халықаралық қатынастардың өзегін түсініп, кейін оған өзі де ... ... яғни ... ... ... ... ... оның
ойлары мен идеяларын, мәселелерге немесе белгілі сұрақтарға көзқарастарын
пайдалану үшіни ғана қатыстырады. ... келу ... ... ... ... байланыстарынан оңтайлы пайда, тиімді ... ... ... екі жақтың конституенттері де тең білімді деңгейде болса.
Сонымен ... ... ... ... - өзара түсіністікке және келесі
жаққа сенуге дайындық арқылы жүзеге асады.
Ең соңғы сипаттама – ... ... ... ... етеді, кейде алға екі адым жылжу үшін екі адым артқа шегінуің керек
болады. Өзара байланыстарды көру үшін оны ... ... ... ... ... ... (неопределенность) алдындағы көнушілік,
ұзақ мерзімді мақсат үшін қысқа мерзімге артқа шегінушілікке дайындық, ... ... ... ... және ... ... деген сенім, оптимизм.
Оптималды зерттеу әдісі. Егер конституенттері біртекті ... ... ... ... саясаттанған және оларды шешу лидер мен оның
конституенттеріне неғұрлым жақын болған жағдайда соғұрлым лидерлердің өзара
байланыс жағдайлары мен ... ... ... ... көп ... ... жағдайда лидер өзінің стратегиясын келесі
жақтың оны ... еш ... ... ... Өзге ... ... құруға жәе олардың өз лидерлеріне ғана ... ... өзге де ... ... ... ... Ары қарай,
лидер келесі жақтың қоғамдық көңілі туралы ... ... ... ... пайдалануы мүмкін. Лидер тіпті
өзінің пайдасына оны өз одақтасы ретінде ... үшін ... ... ... конституенттерінің мүдделерін көздеуі ... ... Бұл ... ... ... ... ... жолында, әсіресе екі жақтық
стратегиялық қарусыздануға ... және ... ... ... ... арасында ерекше жеңіске ие болды. Олар оны бейбіт ... ... ... оған ... өз ... өзгертті.
Халықаралық деңгейде тар мәселенің тар немесе тұйық ортада орын алған
байланыстардан көрі мәселенің кең ... ... ... ... өте ... ... Ондай қатынастарды сақтау, оны одан ... ... және оның ... берер үлестің кепілі болып
саналады. Дәл осылай ... да ... әсер ... ... ... тиімді. Мұнда лидер бар қатынастарға оптималды деңгейді қамтамасыз ету
үшін координациялық ... ... ... ... ... ... ... жатқан оқиғаларға, Қиыр Шығыс пен Латын
Америкасын қосып ... әсер етіп ... ... халықаралық байланыстарды қалыптастырғысы келсе, олар
өздерін төрт деңгейлік ойынның мүшелері сияқты ... ... ... ... сайлаушыларының қажеттіліктері мен тілектері ғана емес, сонымен
қатар өздеріне маңызды деген елдермен тиімді байланыс үшін ... ... ... ... ... ... Байланыстардың дамуы әр
деңгейде болып жатқан нәрсе нәтижеге әсер ететін төрт ... ... өте ... ... процестерді жүзеге асыру барысындағы саяси лидердің ролі
(Қазақстан Республикасының президенті мысалында)
2.1 Мемлекеттік ... ... ... ... ... бастап мемлекеттік биліктің тұрақты және тиімді
ұйымдасуының түрін ... ... ең ... парламенттік тәртіппен
қазіргі жағдайдағы басқарудың президенттік жүйесіне дейінгі ... ... ... кешті.
Президенттік биліктің тарихи тағдыры, оның қайнар көзі және ары ... ... ... Конституциясына(Негізгі Заңына) толықтырулар
мен өзгертулер енгізу және Президенттің орнын ... ... 1990 жылы ... ... ... ... ... президенттің орнын бекіту
әрекеті тәуелсіз мемлекеттің саяси жүйесінің қалыптасуына ... ... ... ... ... ... мемлекеттік биліктің орнығуын
қамтамасыз етті.[9,11]
Қазақстанда президент орнын(постын) ... ... ... ... ... ... және өркениетті саяси жүйесінің
қалыптасуын дәлелдейді. ... ... ... ... ... белгілі саяси жағдайы мен саяси мүдделер ... ... ... әу ... ... тән
қасиеттері мен халықаралық тәжірибе мынаны дәлелдейді – және ол өте заңды:
елдің даму ... ... ... ... тікелей байланысты ең
қатаң конституциялық моделіне ... ... ... оның ... көрінуін алып тастамайды.
Президенттіктің саяси жүйенің қалыптасуы мен дамуының ішіндегі ... ... ... үшін ... жағдай-талаптар мен
қажеттіліктерді, соның ... ... ... және ... ... де ... алу ... Сол немесе басқа да биліктің таңдауы,
билік жүйесін жүзеге асыру және егер де ол жаңа ... ... ... ... ... олар ... ... мен оның тиімділігінің
деңгейін арттыру үшін, оның қажеттіліктерімен ... ... ... ... қасиеттерін анықтауда маңызды факторлар болып елдің
алдында жүргізген жағдайлары, саяси күштер мен саяси мәдениет ... ... ... ... ... ... маңызды рольге ие
болатын субъективті факторларды да айтып кетелік.
Қазақстандағы президенттіктің қалыптасуы республикада болған ... ... ... ... бұл ... ... ... тапты. Дәстүрлі экономикалық байланыстардың үзілуі, жоспарлы
экономиканың ауыр халде ... ... ... ... ... ... тұрғындардың өмірлік деңгейінің күрт төмендеуі мен
әлеуметтік қысымдардың кеңеюіне әкелді. Этносаралық және ... осы ... ... ... тарапынан ерекше назарды қажет
етті. Мемлекеттік басқарудың бұрыңғы жүйесі қазақстандық жаңа ақиқатта
алдына ... ... мен ... ... ... асыруға
шамасы келмеді, ал коммунистік партияның
гегемониясының ликвидациясымен байланыста қоғамның бар салаларындағы пайда
болған вакуум(бос кеңістік) ... ... жаңа ... ... ... ... етті.
Өкілетті органның тиімсіз әрекеттері, мемлекетті басқарудағы белгілі
мәселелерді шешудегі олардың ... ... ... қалыптастыруға шамасыздығы айдан анық ... ... ... ... ... ... ... және конфронтациялық
сипатқа ие болады. Өкілдік биліктің әлсіздігі мемлекеттік ... ... ... мен ... ... береді.
Осы белгілі тарихи жағдайларда Қазақстанда президенттікті енгізу, бір
жағынан мемлекеттік биліктің ... жіне ... ... ... ... ... жағынан бүкілхалықтық сайлауда сайланған
президентпен байланысты ... ... ... аз мөлшерінде ... ... ... ... қалыптастыруда өзінің жолын таба білген, Өазаөстанның
қазәргі жағдайы мен болашағының ... ... ... ... ... ... ретіндегі Қазақстанның бүгінгі тәжірибесі мүдделі болып
саналады.
Жаңа ... ... ... ... ... ... ... мен оны жүзеге асыру тек объективті ғана емас,
сонымен қатар субъективті ... ... ... Және де ... бір ... ... ... екіншісі құқықта, ал үшіншісі
ұйымдастыру ... ... ... мәселелердің бірі болып ... ... ... ол ... ... ... таңдау. Және де
тек басқару түрі президенттіктің белгілі моделін анықтайды. Сондықтан да
жаңа саяси ... ... ... ... ... бірі ... ... парламенттік басқару түрін таңдау мәселесі болды.
Парламенттік, президенттік, аралас басқару түрлерінің бәрі мемлекеттік
президент ... ... ... Жүйелердің негізгі ерекшелейтін
сипаты болып үкіметтің саяси ... ... ... ... ... ... болып парламенттің алдында
жүргізіп отырған саясаты үшін атқарушы биліктің жауапкершілікті болмауы
және ... ... жүйе ... алдында үкіметтің саяси
жауапкершілігі сипатталады. Аралас жүйелер үкіметтің екі ... ... ... пен ... ... ... президенттік немесе аралас республиканы
қалау қатынасында бірлік жоқ. Бұд өте күрделі дискуссиялық ... ... тек ... ... ... ғана емес, сонымен қатар ең
алдымен оның кең ... ... ... ... бөлінуінің
белгілі жүйесін таңдау, әсіресе, өтпелі кезеңде көпшілік уақытта барлық
мемлекеттік механизмдерінің тиімділігін анықтайды.
Кезекті де ... ... ... ... сыни көзқарастар әйгілі
саясаттанушы Йелль Университетінің саясаттану және әлеуметтану профессоры
Х.Дж.Линцпен жасалды.
Х.Дж.Линц бойынша, ... ... ... ... ... әсіресі саяси құлдырау және партиялардың көп мөлшерде
болған жағдайда парламенттік жүйе тұрақты ... ... ол ... қарағанда демократияның сақталуына аз деңгейде ықпал ... ... мен ... үшін ... ... ... позициясын түсіндіру мақсатында Х.Дж.Линц президенттікке қауіп-
қатер жүргізеді, қысқаша мазмұнда келесідей мағына береді:
Президенттік жүйенің басқару қаупі болып ... ... ... ие болады» деп саналады, сайлауда сәйкесінше ставкаларын кеңейтеді,
ал ол өз кезегінде қоғамның ... ... ... ... ... ... ... экстремистерден өте күрделі әсер алу қаупі
туады. Сонымен қоса, президент сайлаулары басқа сайлауларға қарағанда әлсіз
үкіметтің болуына салдарын тигізеді.
Х.Дж.Линц бойынша, ... ... ақау және осал ... -
сайлау нәтижесінде билікке келген президент пен парламент легитимдіктерінің
қарама-қайшылықтарында болды. Белгілі жағдайда президент парламент ... ... ... қорытынды жасай алады. Біртекті парламенттің
көнімінде керісінше конфликт қашымсыз.
Х.Дж.Линцтің пайымдауы бойынша, президент билігі айтарлықсыздай, ал
президенттік ... ... ... ... пен консенсусқа
жету үшін өте аз мүмкіндік қалдырады.
Президенттіктің ... жағы ... ... ... жағдайларға
бейімделудің болмауы саналады. Қаншалықты парадоксальды ... ... ... ... осал ... ... ... премьер-
министрдің билігімен салыстырғанда ... ... ... ... осал ... ... болады. Оппозицияның осал
жерлері, олардың белгісіздігін, үкіметтік орындарды оған бермейтін жартылай
мәртебесін Линц ... кері ... ... ... ... ... механизмдерге
қарағанда президенттік басқару жүйесінің кемшіліктері заң шығарушы және
атқарушы биліктердің ... ... ... ... ... ... ... жағдайда пайда болу мүмкіндігін одан сайын
арттыра ... ... ... ... ... және ... ... қабылдауға жол бермейді.
Американдық саясаттанушылар А.Степан мен К.Скачтың айтулары ... ... ... ... ... ... ... төңкерістер жиі болады. Олардың пайымдаулары бойынша, парламенттік
басқару жүйесінде билік тармақтарының ... ... ... алдын алу үшін конституциялық
құрылымдардың барлығын пайдалана алуында. ... ... ... ... және сәйкесінше болуларының себебі аз мөлшерде
болсын парламенттің қолдауына ие ... ... ... ... ... ... атқарушы және заңшығарушы ... ... ... ... маңызды емес. Бұл
әсіресе төмендегідей жағдайларда көрінеді: ... және ... әр ... саяси партияларға жатқан жағдайда; Одан басқа,
президенттік республикада не мемлекеттен, не ... ... ... егер ... бұзған жағдайда ғана болмаса, ол
президентті өз ... ... ... ... ... ... ... жүйесі заңшығарушы және атқарушы билік
тармақтарының бір-бірінің алшақтықтары мен ... алып ... ол өз ... ... ... ... ... Одан
басқа, бұл жүйе биліктің саяси тармақтарында ... ... ... ... ... ... басқару
жүйесінің классикалық американдық үлгісін енгізу шаралары ешбір нәтиже
бермегені кездейсоқ емес және де ол өз ... ... ... ... ... ... алып келеді.
Линцтің оппоненттері болып көптеген қатар ғалымдар, соның ... ... Дж. ... ... ... атап көрсетуге
болады.
Жалпы айтқанда, Линцке қарсылас даттаушыларының айтқандарының мәні
мынадай : президенттік басқару ... ... ... қолдауға ие
болу керек деген идеясына сай келеді. ... ... ... ... ... ... ... толық және анық мағлұмат
бере алады. Оған тән кемшіліктердің өздері мажоритарлы дамуларды жеңу ... ... ... ... ... ... институционалды әдісті
жақтаушылар жиі назарларынан тыс ... ... ... назарын
аударады, ол – мәдени фактор. Ғалым ... ... ... ықпал етуі туралы пікірлерді бөліспейді, ... ... көп ... бөледі. «…Алдыңғы тарихи ... ... ... ... ... өте қиын. Саяси
институттар, соның ішінде сайлау жүйелері мен конституциялық құрылымдарды
өте оңай ... ... ... ... ... басқаруларға
өтудің бекіту мүмкіндіктерін қалайтын адамдар саяси институттар, ... ... ... ... ... мен конституциялық құрылымдарды
өзгертуге көңілдерін бөледі...Дегенмен, осы бағытқа күш салулардың мағыналы
нәтижеге жету ... ... өте аз.» ... ... өз ... мәселелерге аударады, өйткені кез-келген саяси ... және ... ... ... дәл сол ... мәдениеті мен
дәстүрлеріне сәйкес болуымен анықталады.[5]
Шын ... ... ... президенттік және аралас басқару
жүйелерін таңдаудың себептерінің бірі ... ... ... ... деңгейі
мен саяси келісім мәдиниетінің негізсіздігі саналады ... ... ... табылады.
Президенттік жүйелерді зерттей келе, әйгілі саясаттанушылар
М.С.Шуберт және Дж. ... ... ... ... ... мен ... ... қасиеттеріне ие гибридтік тәртіптерді айыру
қажеттіліктерін бөліп көрсетеді.[10]
Шынымен де, ... ... ... ... ... ... оңтайлы
жақтарын синтездеу негізінде барлық басқару жүйелерінің классикалық түрінің
кемшіліктерін жеңу үшін жасалып жатырған шаралар ... ... ... ... ... ... болады, себебі оолрада
аралық басқару жүйесі басым. Бұл өтпелі кезеңде қажет болған ... ... және ... ... ... ету міндетіне жауап беретін
адекватты шешім еді.
«Классикалық » аралас, яғни ... ... ... мысалы
ретінде Француз республикасын көрсетуге ... ... ... конститусиясының негізгі ... ... ... ... еді, ... олар оны 1958 жылы ... ... қабылдаған еді.
Бұрын Францияда болған биліктің дағдарысы парламенттік республиканың
кері жақтарының көрсеткіші болды, ең ... ... ... ... ... ... ... тәжірибенің синтезіне және белгілі басқару жүйесін ... ... ... ... Қазақстанда шетте қалған ... ... ... президенттік постты еңгізумен өзіндік
Кеңестік мемлекеттердің анық қасиеттерін өзіне қосқан ... ... ... болды. Президент алғашқы мәртебесінің өзінділігі ... ... ... ... ... ... басшысының
тәуелділігін сақтап қалуға ынтасын көрсетті. Шын мәнінде, дәл осы ... көп ... ... ие билік орталығы ретіндегі ... ... ... бірте-бірте президентке бере бастады. Бұл процесс өте ... ... дәл сол ... жаңа ... ... ... ... консолидациясын тек президенттік институт қана жүзеге асыра алатын
еді. Қазақстанның саяси жүйе консолидациясының ерекшелігі тек ... ғана ... ... ... ... ... және
президенттік құрылымдардың айналасында элитаның консолидациялану процесі
болып табылады.
Алғашында президент тек ... ... ... ... 1990 жылы 24 сәуірде қабылданған заң ... ... яғни ... оны құруға мүмкіндік береді. Дәл осы ... ... ... ... ... ... төрағасының орнына кандидатураны
белгілеуге және оның өз міндеттерінен босатылуы туралы Жоғары ... ... ие ... ... Кеңесінің төрағасымен келісіп, Жоғарғы Кеңестің бекітілуіне,
Үкімет ... ... ... және ... ... ... Кеңесінің төрағасының ұсынысы бойынша Министр Кеңесінің
құрылымын бекітуге және оған ... ... ... ие болды.
• Сонымен қатар, ... ... ... ... ... және ... ... құру немесе қалыптастыру,
олардың жұмыстарын қысқарту құқығына ие.
• Президент пен атқарушы билік ... ... ... болып үкіметтік актілерді тоқтату құқығына ие ... жылы 25 ... ... ... ... туралы
қабылданған декларациясы президент мәртебесін өзіне әкелді, оның ... ... ... ... ... ... атқарушы және шешім қабылдау
билік ретінде анықтады. Бірақ, атқарушы билік тұңғыш рет өзінше мемлекеттік
билік тармағы ... 1991 жылы ... ... Республикасының
мемлекеттік егемендігі» туралы Заңымен анықталады.
Атқарушы биліктің заңшығарушы биліктің тәуелсіздікке ие болу жолында
1991 ... ... ... бүкілхалықтық президент сайлауы маңызды ... ... ... ... және мықты болу тенденциясы күшке ие бола
бастады.
Қазіргі таңда ... ... ... шетел
мемлекеттеріндегі атқарушы биліктің күшеюі XX ғасырдың екі ... ... ... екінші дүниежүзілік соғыстан ... ... тән. Бұл ... ... ... ... ... пайда болған мәселелердің кеңеюі және күрделенуімен, оларды ... ... ... ... ... ... ... шешім қабылдай алатын атқарушы билік мемлекеттік биліктің ... ... ... ... ... КСРО елдерінде атқарушы
биліктің күшею XX ғасырдың 90-жылдарына келуі де заңды.
Тәуелсіз Қазақстанның саяси жүйесі ... жаңа ... 1993 ... ... ... ... ... Қазақстанның негізгі заңы ең алдымен президенттің басшылық
ететін атқарушы ... ... ... және өз кезегінде президент
алдында үкіметтің жауапты ... ... ... ... ... жауапкершілігі заңдарды атқару мәселесі бойынша ... ... ... ... радикалды моменттер
кемшіліктер мен қайшылықтар жүйесінің мәні келесідей ... ... ... ... заңпроектісіне вето салу құқығының болуы
және Жоғарғы Кеңесінің ... ... ... ... ... ... атқара алмаған ... ... ... ... 2/3 ... кем емес жинағанда ғана
отставкаға кету мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... үкімет(Министрлер Кабинеті)
жалпы үкіметтің немесе оның жеке бір ... ... ... мен қайшылықтардың «қисынды» сипаты толық емес еді,
билік тармақтары арасындағы конфликтілерді шешу ... іс ... ... Ал ... конфликтілер мемлекетке өте қауіпті еді. Жалпы
алғанда, әлсіз дамыған ... ... ... ... ... екі рет ... алып ... саяси билік тармақтарының
арасындағы конфликтілерде көрініс тапғһқан бірқатар маңызды кемшіліктерге
ие болды.
Демократиялық саяси жүйенің әрекетшілдіктері оның ... ... ... ... байланыста болады. Өз ісін дұрыс білмейтін
парламент өзі ... етіп ... ... бір жүйе ... ... ... бұзады. Ол, әсіресе, 1993 жылдың желтоқсаны 1994 жылдың наурыз
айлары ... ,ҚР ... ... тараған кезеңде тұңғыш
мамандандырылған парламенттік ... сот ... ... яғни ... ... аралығында) көрініс тапты.
1993 жылы парламенттің тарқатылған ең негізгі себебі болып, біздің
ойымызша, ... ... ... ... - ... ... сол ... өзгерістерді өткізу қажеттілігі болған ... ... ... ... және оны ... кеш ... ... құлдырау жағдайында мемлекет басшысы реформаны тез
қабылдануына ықпал ететін, үкіметпен «біртәртіпті» жұмыс ... ... ... және ... тез ... ... жол ... Бірақ, 1994 жылы 7 наурызда ... ҚР ... ... ... ... ... жағдайға адекватты түрде
жауап қайтара алмады. Мемлекет ... ... және ... ... арасындағы қатынастары конструктивті болды ... ... Жаңа ... ... басталуынан бір ай өткеннен кейін
депутаттар С.Терещенко үкіметіне ... ... ... ... ... ... екендігін сендіру үшін парламент отырысына келуге
мәжбүрлі болды.[6]
Парламент өзінің жұмысқа қабілетсіздігінен үкіметпен ... ... ... Бір жыл ... ... тек жеті заңпроектісі ғана
қабылданды, ал ... ... ... ... ... базамен қамтамасыз етілуді қажет етті. Дәл осы уақытта
атқарушы билік өз ... бір ... ... өйткені нарықтық экономика
институты ретінде және ... ... мен ... ... ... және ... билік тармақтарының арасында
үздіксіз қарама-қайшылық қаупі төнді.
Біздің пікірімізше, модернизация ... ... ... ... ... ие. ... көппартиялық жағдайда
парламенттік жүйе тиімді қызмет ете алады. Қазақстанда ... ... ... ... ... және қарама-қайшылық жағдайында ғана
дамыды. Ол бастапқы кезеңде болады, ... бір ... ғана ... ... тән ... бар әлеуметтік топтар мен топтар соңына дейін
қалыптаспаған еді. Осы уақытқа дейін парламенттегі бірде бір партия ... ие ... ... ... ұзақ ... және ... коалициалар негізінде құрылуға мәжбүр. Қазақстанның партия
жүйесінің осалдығы субьективті ... ... ... ... ... ... процесі аяқталмады және жоғарғы деңгейдегі
саяси мәдениет негізіндегі азаматтық қоғамның әлі қалыптаспауы еді. ... ... ... ... саяси мәдениетті құру және оны сақтау
үшін материалдық алғышарттар болмайды. Соған қоса, ... ... да ... ... болды.
Екіншіден, партиялық жүйенің негізі болып табылатын ... да ... ... ... ... ... партияларды қосып
айтқандағы саяси партияларда идеялық-ұйымдасушылық анықталмаған.Одан басқа,
Қазақстанның саяси ... ... ... элита сүйене алатын
реформалардың анық белгіленген центристік платформасы жоқ. ... ... ... және ... ... істей алмайды, және кезекті
экономикалық реформалардың өткізуін қамтамасыз ете алмады.
Бұл мәселе тәжірибе жүзінде парламенттік ... ... ... ... ең ... ... ... тұрақтандыру,
қоғамды басқарудың жаңа жүйесін қалыптастыру ... ... ... ... елде өз ... ... мерзімге толық төтенше құзыретін беруде
көрініс тапты. Сондықтан президенттік басқару жүйесіне өту және ... ... ... заңды тарихи-саяси кезеңі болып табылады.
Президенттік басқару жүйесі тоталитарлық және авторитарлық тәртіппен
демократиялық-құқықтық ... өту ... ең ... ... Ол әлеуметтік-экономикалық жағдайды тұрақтандыру мақсатында және
көпшілік, азшылық ... ... ... ... ... база ... - ең ... міндет жағдайында көрінеді.
Парламент болмаған кезде Қазақстанда президент Н. Ә. ... ... ... оның 132-сі нормативтік база құру негізінде экономиканы
дамытуға бағытталған, сонымен қатар ... ... ... ... заң ... ие еді.[9]
2.2 Мемлекет басшысының Конституциямен белгіленген мәртебесі
1995 жылы мемлекеттің жаңа конституциясы қабылданды, ал Бүкілхалықтық
референдумда 2000 ... ... ... ... Н. Ә. ... ұзартылды. Осы кезден бастап, президенттік институтының қабілеті
тек саяси ... ... ғана ... ... ... ... трансформациялану процесінде маңызды рольге ие болды.
Қазіргі таңдағы заңдық күші бар конституциямен анықталған ... ... ... үш ... ... құрылымдардан
тұрады :
1) президент – мемлекеттің басшысы;
2) президент – мемлекет органдарының өзара қарым-қатынастарының ... ... ... ... ретінде қамтамасыз етеді және
конституция ... ... ... ... биліктің атқарушы тармақтарына қатысты анықтаушы жағдайға
ие. Мұндай құзырет президентке саяси жүйені модернизациялау және
Қазақстан ... ... ... ... роль
ойнауына мүмкіндік береді.[14]
1993 жылғы Конституцияға қарағанда, 1995 жылы қабылданған Конституция
бойынша президенттік институт атқарушы билікпен ... ал ... ... ... бірлігін жүзеге асырады және оның көрінісі
болып табылады.
Қазақстандағы президент жағдайының ерекшелігі заң ... ... мен ... ... тұрақсыздық жағдайында заңды ... ... ... күшейту қажеттіліктеріне бағытталмауында.
Президенттік биліктің ерекше құзыреттілігі биліктің ... ... ... ... оның ... ... болуына ықпал
етеді.
Қазақстан президенті жеткілікті деңгейде құзыретке ие, оның бір
бөлігін президент өзі ... ал ... ... ... ... ... ... асырады. Солардың ең негізгілерін айтып өтелік.
Мемлекет басшысы саясаттың ішкі және сыртқы негізгі бағыттарын анықтайды,
халықаралық қатынастарда Қазақстанды ... және ... ... ... негізгі құзыреттерін шартты түрде келесідей топтарға
бөлуге ... Бұл, ... ... ... ... ... заң ... органдардың кезекті және кезектен тыс
сайлауларын белгілеу; Үкіметтің құрылымын анықтау; орталық органдарды құру,
қысқарту және ... ... ... ... ... ... ... төрағалық ету; оған бағынатын президенттің қорғаныс қызметі ... ... ... ... ... ... Жоғарғы Сот Кеңесін
құру; Әсіресе, президенттің уақытынан бұрын тарату құқықтарын ... ... ... ... ... ... сұрақтарды
шешу де кіреді:
• Парламенттің келісуімен Премьер-Министрді, Ұлттық Банк төрағасын
тағайындайды;
• Премьер-Министрдің ұсынысымен – Үкімет мүшелерін;
• Есеп ... ... ... өкілдіктер басшыларын,
Ұлттық Қауіпсіздік Комитетінің төрағасын;
• Шет ел Ішкі ... ... ... ... хатшыларды
тағайындау және қызметтен босату;[14]
Қазақстан президенті биліктің бірде-бір тармақтарына кірмей, ... ... ... қамтамасыз ететін арбитр болып ... ... ... де әсер ете ... механизмдерге ие болады.Бірақ
президенттің ... ... ... және ... ... ... атқарушы
билікке әсерінен толық көрініс табады.
Атқарушы биліктің ... мен ... ... президентәсер ету
рычагтарының негіздері болып келесі жағдайлар есептеледі:
1) Президент парламенттің келісімі ... ... ... және одан босата алады. Премьер-Министрдің ұсынысымен мемлекет
Үкіметінің құрылымын ... оның ... ... және ... Бұл ... ... ... жеке әсерлерінің жоғарғы
деңгейлігін көрсетеді.
2) ... ... ... ... ... ... оның ... өз инициативасы бойынша тек оған президенттің келісімімен ғана
іске ... ... ... Егер ... ... ... заңдарына, Конституцияға
қарама-қайшы келді деп шешкен ... ... ... Бұйрықтары мен
Жарлықтарын толық немесе жартылай тоқтатуға, кідіртуге құқылы.
4) Қайта сайланған ... ... ... ... ... Бұл орынға ... ... ... жаңа ... ... ... билік жүйесіндегі арбитр бола отырып, ол өз ... ... ... ие ... Ең алдымен оған
парламенттік Конституциялық ... ... ... ... ... ... Үкіметтің жауапкершілік жатады.
Президенттік институт пен Үкіметтің қатынасы ... ... ... ... ... тұрақтылық пен мемлекеттік
басқарудың кезектілігі, саяси тұрақтылықты да қамтамасыз етеді. ... ... ... ... ... ... ... көмектеседі, Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Президенті
арасындағы саяси бірлігінің алғышартын мазмұнына қосады.
Ерекше ... заң ... ... ... ... мәселелерді айтып көрсетуге болады.
Біріншіден, парламент қабылдаған қабылдаған Заңға қол қояды. Ол Заңды
15 күн ... ... ... және ... ... ... ... президентке заң шығару құзыретін 1 жылға дейін
бере алады. Ол президент қабылдаған актіліердің барлығы да заңды ... ... ... деген сөз.
Үшіншіден, бүкіл республика территориясына міндетті түрдегі Бұйрықтар
мен Жарлықтар шығара ... Ол ... ең ... ... және өзі өзекті деп санайтын заңпроектілерін жедел түрде
парламентке қарастыруды ұсына алады.
Сонымен қатар, президент ... және ... ... шешеді. Оған мыналар кіреді: мемлекет басшысы ... даму ... ... ... жыл ... жолдаулары;
республикалық референдумдардың тағайындауы; азаматтық ... ... ... беру; азаматтарға мейірімділік көрсету және т.б. мәселелер.
Одан басқа, президент төтенше құзыреттерге ие: демократиялық институттарға
немесе тәуелсіздікке және ... ... ... ... ... парламент палаталарының төрағаларымен, Жоғарғы Сот
төрағасымен кеңескеннен кейін ол төтенше ... ... ... ары
кеткенде тіпті толық және ... ... ... әскери
жағдайды енгізуі мүмкін. Одан басқа, мемлекеттің қоғамдық-саяси өмірінде
жүзеге асырылып жатқан реформалар ... осы ... ... мен ... ... таба бастады.
Біріншіден, президенттік мемлекеттердің партиялық-саяси жүйесінің
дамуында мықты стимул және бағыт болып есептеледі. Дәл 1999 жылы ... ... ... жаңа ... мен қозғалыстарды құруда
көрінген азаматтардың саяси ... ... ... ... ... ... ... құндылықтық бағыттарда
трансформациялық құлдырау кезеңі үшін маңызды нәрсені қамтамасыз етті, яғни
ол демократиялану ... ... ... ... ... ... ... Биліктің барлық тармақтарының қызмет
ету ... ... ете ... ... қайтымды
байланыстың әрекетшіл мезанизмдерінің ытлап тауып және іске қоса ... ... пен ... ... ... ... ... мүмкіндігін тудырды. ал
бұл өз кезегінде саяси жүйенің толығымен жауап ... ... мен ... ... ... ... пен азаматтық әлемнің
пайда болуына әкеліп соқты.
Әлемнің көптеген дамыған демократияландырудың маңызды мәселелерінің ... ал ... ... ... ие ... ... қатынастар
мәселесі президенттен ерекше шешім алады. ... ... құру ... ... ... ... институционалды
деңгей берді, ал өз кезегінде президент шеңберінде ... ... ... тиімді шешуге мүмкіндік берді. Бұл ... жеке ... ... ... ... ... кепілі ретінде өзінің ролін бекітті. Және ... заң ... ... ... А.К. ... ... ... қазақстандық түрі «...қоғамдағы біртұтас
мемлекеттік биліктің қызмет етуі мен ... ... лық ... ие ... үшін ... жаңа ... жасап шығаруда екі критерий орын
алады: біріншіден, оның жоғары ... ... ... ... ... ... және ... процестерге биліктің
әсер етуінің тиімділігін қамтамасыз етті.
Президент Н.Ә.Назарбаевтың айтуынша, мұндай ... ... ... жағдайларда ерекше тиімді болады: «елдегі жағдай ... кең ... ... мен ... мемлекеттерде тұрақтылық пен
басқа қоғамдық ... өту мен ... ... ... ... ... бұрынғы Кеңес республикалар саясаттарында болып жатқан радикалды
төңкерістер мемлекеттің, яғни ... ... ... өтуі ... ... жағдайда бәрін жемқорлық топтар мен ... ... ... ... ... реформаның бар процесінің қорытынды
жеңісі үшін анықтаушы мәнге ие ... ... ... және сот ... – билік тармақтармен
өзара қарым-қатынасы мен өзара әсерлерінің жүйесі – қатып қалған құрылым
емес. Ол ... ... мен ... ... мүмкіндігінің
жоғарғы дәрежесін көрсетеді. Басқару ... ... ... ... ... болып 1998 жылғы Қазақстан Республикасына
енгізілген өзгертулер мен толықтырулардан көрініс тапты. Олар президент пен
заңшығарушы ... ... ... ... құзыретін дәлелдейді.
Жаңа енгізулер негізінде келесідегідей болды.[15]
Біріншіден, бірнеше өзгертулер президенттің конституциялық-құқықтық
мәртебесіне қатысты.
Конституцияға енген толықтырулар мен ... ... ... ... ... ол 1999 жылы 10 қаңтарда ... ... ... ұзақ мерзімді сайлауында өз көрінісін тапты, және де ең
алдымен, ашып айтатын болсақ, президенттің ... 5 ... 7 ... ... ... ... үшін ... жас (үлкен жас) – 65 жас
болды, 50 пайыздан астам сайлаушылардың қатысуы болса, сайлау өтті ... ... ... ... ... Сенаттың, парламенттің жоғарғы
палатасының төрағасына берілетін, ал егер Сенат палатасының төрағасы ... ... ... ... президенттің құзыреттіліктердің
орнын басуға премьер-министр ... еді. Ал ... ... ... ... қызметтік орындар қатары ... ... ... ... ... кейін парламенттің төменгі палатасының
төрағасына (мәжіліс), ал ...... ... ... ... парламенттің құзыреті кеңейді.
Конституциялық нормалардың жүзеге асып жатқанға ... ... ... ... ... жағдайында қызметтен босату туралы
жолдаулармен (сұрақтар, ұсыныстар) шағымдануы мүмкін. ... ... ... 1998 жылы ... ... ... сәйкес,
депутаттардың үкімет мүшелерінің қызметтен босату ... ... ... ... ... ... ... мүшелерін
қызметтен босатылуын 2/3 кем емес дауыстарымен ... ... ... Бұл жағдайда президент үкімет мүшелерін ... ... және ... ... қарым-қатынстарына
өзгерістер енгізілген.
Парламент президентке Конституцияға өзгерістер мен ... ... ... ... ... олармен келісуі де мүмкін немесе оларды
қарамауға да мүмкін болады. Ал қазір президент ... ... ... яғни ... ... енгізілген толықтырулар
мен өзгерістерді республикалық ... ... оны ... ... әр палатасының депутаттар жалпы санының 4/5 көпшілік
дауысымен Конституцияға толықтырулар мен ... ... ... ... ... ... екі шешімнің біреуін қабылдауға ... ... ие. Егер ... жағдайда президент бұл мәселені
референдумда шешеді.
Төртіншіден, өзгерістер сайлау жүйесіне енгізілген.
Сот билігіне қатысты, биліктің ... да ... ... ... аз ... ... алғанда, мұндай жағдай тек Қазақстанда ғана
орын алмады, сонымен қоса посттоталитарлық мемлекеттерде де өз ... ... ... ... бұл ... ... ... және құқықтық-саяси жүйеде соттың толық ролін қамтамасыз
ету үшін қажетті құқықтық кепілдіктермен белгіленеді.
Нақты жағдайларда ... ... ие ... ... ... корпустың
қалыптасуында басты рольге президент ие:
• Жоғарғы сот кеңесінің негізделуі бойынша ... ... ... және оның ... мен ... ұсынады;
• Жоғарғы сот кеңесінің негізделуі бойынша облыстық деңгейлерде және
оларға тең соттың төрағалары мен ... және ... ... ... ... ... негізделген Әділет
министрлігінің ұсынысы бойынша ол мемлекеттің басқа соттың ... мен ... ... ... 1995 ... ... ... президент құрамына -
Конституциялық Кеңес төрағасы, Жоғарғы Сот төрағасы, Генералды Прокурор,
Әділет ... ... ... және ... ... ... тұлғалар мен судьялары кірген Жоғарғы Сот ... ... 1998 жылы ... өз инициативасы бойынша, билік
тармақтарының ... ... мен оның ... ... ... ... ... Сот Кеңесінің төрағасына
берілді.[15]
Демократиялық саяси ... ... ... ... ие ... ... ... бақылау органдары саналады. Олардың ... ... ... ... Соттар – бір жағынан сот билігінің негізгі
бөлігі болып сипатталатын ... ... ал ... ... олар –
Конституциялық органдар қатарында ... ... ... ... мемлекеттік билік органдары.
Саяси жүйеде конституциялық бақылау органдары орындайтын саяси рольдің
басымдылықтары болып алдымен билік бөлінісінде ... ... ... ... ... ... ... тармақтарының шиеленісуіндегі
делдалдар мен арбитрлар болып көрінуі ... ... олар ... легитимацияны және конституция шнңберінде бекітілген саяси
процестердің дамуын қамтамасыз ... ... ... ... шешім қабылдау процесніде
маңызды роль табысталды: олар саяси ... ... ... ... ... жүзеге асырады. Конституциялық Әділет органдарының
шешімдері құқықтық мәнге ие және өз ... ... ... алып ... ... ... ... міндетті түрдегі). Конституциялық
соттың адамдар мен азаматтардың теңдігін қамтамасыз ету және ... ... ... де өте ... ... ... ... Крнституциялық бақылау органы, яғни
Конституциялық Сот, өз міндетін саяси-құқықтық жүйеде асыра білді. ... ол өз ... ... саясилануда айыпталып, өз тағдырын
сәйкесінше шешті. Мемлекет президенті, ... ... ... келген
белсенді рольге ие.
Мемлекеттегі жоғарғы билік тармақтарының ұйымдастық әрекетін қамтамасыз
ете отырып, президенттік кері ... ... ... билік пен қоғам арасындағы диалогтың ашық өтуіне мүмкіндік
туғызды. Өз кезегінде оған ... ... етіп ... бейбіт өмірді
сақтау және саяси тұрақтылықты қамтуды ... ... ... ... мен әрекеттілігі тәуелді болды.
Келесі жағдайға назар аудару өте ... ... ... ... ... ... ... асуынан бастап парламент ролі
мағынасыз, әлсіз мәнге ие болды. 1998 жылы ... ... де ... ... ... ... ... өзіне
«рационалистенген» парламентаризм ... ... бұл ... пен атқару билікке басым құзыреттерді, әсіресе парламентке ... ... ... ... ал ... ... биліктің мағыналы түрде
компетенциясының келуі болды. Дегенмен, бұл байланысты өте ... ... ... ... мен ... эволюция мөлшерімен бұл ақталды
ма, жоқ ... ... анық ... ... ... ... құру
алғышарттары, құқықтық мемлекет пен азаматтық қоғамның құрылуы мен
дамуы, және т.б. қоғамдық дамуды тек мүмкінді ғана ... ... ... ... ... қажетті ететін сөзсіз
оңтайлы ... және ... ... қызметті жүзеге асыратын
жоғарғы өкілдік органдардың құқығының кеңеюінің ... ... ... мәртебесінің күшеюі 1998 жылы қабылданған
оның құрылу реті мен билік тармақтарының өзара қатынастарының ... ... ... ... ... ... та, соңғы
кезде парламенттің құқықтарын кеңейтуге бағытталған ... ... ... Бұл жоспарда, біздің ойымызша, 2000 жылы Қазақстанның Даму
Институты және ақпаратты-аналитикалық орталық ... ... ... ... ... ... қорының қолдауымен). Осы сұрауда
депутаттар, аналитиктер, мемлекеттік қызметкерлер қатысты ... 48 ... ... Қазақстанның парламентінің әрекетшілдігінің
тиімділігін мынадай жағдайлармен ... ... деп ... ... бақылау құзыреттерін кеңейту арқылы (68,8%);
2) барлық жаңа заң жобаларының қабылдауы мен жасалуы және ... ... ... (45,8%);
3) бюджеттік саясат саласында парламенттің құхзыретін кеңейту ... ... ... ... ... ... парламенттің атқарушы биліктен қаржылық және материалдық техникалық
қамтылу әрекетін тәуелсіздендіру арқылы (33,3%);
6) сайлаушылардың депутаттарға ... ... ... ... ... ... ... құзыретін азайту арқылы (22,9%);
8) парламенттің бір палаталы құрылысына қайту арқылы (20,8%);
9) депутаттардың материалдық-техникалық ... ... ... ... ... енгізу және т.б.) арқылы
(18,8%);
10) депутаттық қолсұқпаушылықты алып тастау арқылы (16,7%);
11) парламентке ... ... ... ... беру ... (14,6%);
12) парламентке заңдарды түсіндіру құқықтарын беру арқылы (20,8%);
13) парламентке заң ... ... реті мен ... ... ... заңшығармашылық әрекет орталығын маманды комитеттерге, комиссияларға
және депутаттық ұйымдарға ауыстыру арқылы (12,5%);
15) депутаттық ... ... ... ... (8,3%);
16) парламенттің кадрлық құзыретін арттыру арқылы (8,3%);
17) парламенттің тарату институттарын шегеру арқылы (8,3%);
18) депутаттық құзыреттердің мерзімін шегеру арқылы (6,3%);[9,11]
Бірақ ... ... ... ... ... атқаратын жоғарғы
өкілдік органның қабілетін толыққанды пайдаланбайды. Бұл ... ... ... ... ... «...Өз
дамуымызда біздің мемлекеттігіміз парламент конституциясында көрсетілген
құзыреттерді толық айдаланған дағдайда, ... ... ... ... ... ... жағдайға кезеңмен келе жатыр. Парламент пен
үкімет арасындағы ... ... ... ... ...... күшейтудіің маңызды талабы болып табылады».[7]
Өтпелі қоғам жағдайындағы стратегиялық ...... ... ... ... ... ... және өте
керекті мәселе. Қазіргі жағдайдағы ... ... ... қоғамның
кенеттік және радикалды қайта ... ... ... Олар жақсырақ әдіс
ретінде саяси қақтығыстар мен дағдарыстардың ... және ... ... жай ... жүретін реформаларды таниды. Дәл осындай
әдіс Қазақстанның өзгеру міндеттері мен мақсаттарын, ... ... оның ... шешілу, әдістерін анықтаған «Қазақстан - 2030»
стратегиялық дамуда көрсетілген. ... бір ... ... көрсетуге болады,
қоғамның бар дамуының стратегиясын жүзеге асыру мен оны ... ... ... ... ... болып саяси конъюктурадан бір
минутта бос және ... ... ең ... де ... ... ... ... ғана болды.
«Қазақстан – 2030» стратегиясында оның ... ... ... мен
жолдары, бағдарламалық өңдеулердің кешені жақсы көрсетілген, ал ол өз
кезегінде ... ... ... ... ... көпшілік уақытта
анықтайды.[17]
Мыңжылдықтардың тоғысында геосаясат пен ... ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету осы
қауіп –қатерді жеңу мен ... ... ... және тиімді шаралардың
мобилизациялық және адаптациялық түрлерінің ... ... ... ал ол өз
кезегінде болашақта ... ... ... және ... ... ... анықтайды. Ішкі саяси тұрақтылық және қоғамның
консолидациясының бұл ... ... ... ... стержень болып
табылатын президенттің айналасында мүмкін болады.
Қазіргі және болжамды тұрақсыз әлемдік конъюктура жағдайындағы шетелдік
инвестицияның ... ... ... ... ... ... экономикалық бойды қамтамасыз ету, біздің ойымызша, тек мемлекет
президентінің қолынан келетін қосымша саяси ... мен ... ... ... ... ... ... мемлекеттің тарихи, саяси және
мәдени дамудың ерекшеліктерімен анықталған тоталитарлық ... ... өту ... пайда болды. Демократиялық өзгерістердің, ұлттық
қауіпсіздіктің кепілінің, ... ... ... ... егемендігінің
негізгі рычагы ретінде ол өзінің міндетін орындап келеді.[16]
Қазақстанда президенттік институтының дамуының кезеңдену мәселесі мәнді
мүдде білдіреді. Өкінішке орай, отандық ... ол ... ... ... ... ... ... жасаулар мен ашылулардан
белгілі назарды тек Т.С.Донаков пен Е.К. Ертісбаев ... ... ... төрт ... ... ... ... 1990 жыл – Қазақстанда президенттіліктің бекітілу
кезеңінен бастап. Президент дәлелді ... ... ... ... ... ... ... сайлайтын мемлекет басшысы мәртебесіне ие
болды;
2) 1990 жылдың – 1993 ... ... ... ... ... ... атқару билігінің басында тұрды;
3) 1993 жылдың қаңтары – 1995 ... ... ... ... ... Конституциясында президент пен мемлекет басшысы
мәртебесі мен атқарушы биліктің бірігуі туралы бекітілуі. Бұл ... ... ... ... ... республиканың постулаттары мен
кеңестік мемлекеттік құрылым моделінің араласуымен ... 1995 жыл – ... ... ... ... Бүкілхалықтық
референдумда қабылданған Конституцияда президенттік басқару ... ... ... ... ... ... жоғалтып,
бүкілхалықтық сайланған мемлекет басшысы ... ал ол өз ... ... ... ... ... және ... және келісімді қызмет етуді қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... Республиканың француз моделіне
жақын таңдаулы мемлекеттік құрылыстың оптималдылығын көрсетеді.[11]
Белгілі саясаттанушы Е.К.Ертісбаев ... ... ... төрт ... ... ... ... республика
кезеңі (1991 жыл сәуір-қараша). Бұл кезде атқарушы ... ... ... мен Кеңес республикасының Жоғарғы Кеңестің бақылауында ... ... ... ... секретарының қызметінің президент құзыретінен басым
болуымен шиеленісе түсті.... Жартылай ... ... ... (1991 ... ... – 1993 жылдың қаңтары) Бұл жүйеге өту 1993
жылғы Конституцияның қабылданғаны мен мемлекет басшысын ... ... ... ... ... ... болды. Ол өз кезегінде бұрынғы
кеңес жүйесіндегі кеңестік-коммунистік түрмен президент ... ... ... ... ... деп есептейді. Президенттік
республика кезеңі. (1993 қаңтар – 1995 наурыз).[11]
Қазақстанда ... ... ... ... 1993 жылы ... ... ... Қазақстанның тұңғыш негізгі Заңының
жағдайының ақиқаты классикалық президенттік басқару түрінің қалыптасуына ... ... ... ... ... мен қызметтерін шектеді. 1995
жылғы ... ... ... ... жасалған) Президенттің мемлекет
басшысы, жоғарғы құзыреттегі тұлға, және де Конституцияның әшкерленбеуі мен
адам және азаматтардың
бостандығының, халық бірлігі мен ... ... ... мен ... жаңа ... ... мықты президенттік республикасының пайдасына саяси жүйенің
мүлтіксіз дамуы Н.Ә.Назарбаев ... ... ... ... ... ... басқарған н.Ә.Назарбаев лидердің
харизматикалық түріне тән ... ... ... ... иесісіне ие болды.
Бұл жағдайға қатысты, мемлекетіміздің басшысының өзі өзіне есеп ... ол ... ... «Мен ... - деп ... өзінің «Ғасырлар
тоғысында» атты еңбегінде – құқықытық мәдениет болмаған қоғамда мән-мағына
заңдылықтарға ... сол ... ... ... ... лидерге
беріледі. Осыған байланысты, өзімнің басты міндетім етіп ... ... ... ... ... және ... жатқан жағдайға жәй қарап, не
боларын күтетін үнсіз көпшіліктің болуы тұрақты жағдайды ... ... ... кезеңде біз Қазақстанда тұлға мен топтардың диктатурасының алдын
алу үшін бар мүмкіндіктерді жасадық».[7]
Бес жылдан ... ... 1996 жылы ... ... ... ... Президент тағындағы әрекетін өте
жоғары деңгейде ... ... ... ... ... ... ... көпшілігі мынамен белгіленеді: 27,5% -
Қазақстанның тәуелсіздікке ие болғандығы; 17,8 % - ... әлем ... ... ... 14,1% - ... ядролық полигонын жапқанда; 8,0%
- ТМД құруда; 7,0% - қылмыстықпен күрес ... ... 4,1% ... ... ... ... 4,1% - ... енгізуімен; 3,4% - ядролық қаруды таратпау Келісіміне қол қоюмен;
2,6% - Қазақстанды әлемдік одақтастық және БҰҰ, ... ОБСЕ ... 1,7% - жаңа ... ... 1,1% - ... елдің
нысандары мен рәміздерін қабылдауда - ... ту, ... ... ... өз ... макромемлекеттік істеген
әрекеттерін, еңбектерін жоғары деңгейде бағалайды.[9]
Тәуелсіздік жылдарында ... және оның ... ... мен ... ... ... Осылай деп БҰҰ-ның ... ... ... ... ... тән ... ... ойлауды» жоғары бағалады.[11]
Қазақстандағы және ТМД мемлекеттердің демократиялық ... ... ... ... ... ... әдістерді қажет ететін
жаңа мәселелерді қояды. Осы мәселенің күшін зерттей келе, ... ... ... мен ... саяси процестегі мемлекет басшысының ролі
бүкіл ТМД мемлекетінің өзекті мәселелері болып жатыр. Ал ол өз ... ... жаңа ... халықтық бірлестіктегі жаңа қағидаларды
жасап жығуға және ғаламдық ... ... ... ... ... ... ... тарихтағы маңызды рольге дара тұлғалар емес,
халықтық бұқара ие. ... ... мен ... мәні өз ... ... ... ... асыруға талпынған іс-әрекетшіл азаматтардан тұрады.
Дегенмен, сол бұқара халықтың белгілі ... ... ... ... өз ... мен өзге ... ... санасып, олардың
сәйкестіктері мен ерекшеліктері туралы ойлана бастағанда, қоғамда партиялар
өмір сүруінің алғышарттары ... ... ... кездерде қоғам
шеңберіндегі адамдардың мүдде-мақсаттары мен ... ... ... ... ... ... ... азаматтар пайда
болмағанда, айтылып кеткен ... жиі орын ... ... ... ... еді. Бұл ... ... қайнар көзін
анықтайды.
Сонымен, саяси лидерлік – бұл заң ... ... ... ... ... қоғамдарға приоритетті ықпалы бар бір ... ... ... ... ... күрделі құбылыс.Оның өзіндік
сипаттамалары үш құрыламды бөліктерден тұрады:
1. Лидердің жеке ... ... ... тез сіңу ... ... ... оған ... өз мақсатына жетудегі бағыттарын жетік
білу, өз дегенінде нақты тұру.
2. Лидер өз басқармасындағы ... мен ... ... яғни
топтардың, партиялардың, бюрократия, соттар, заң шығарушы органдар,
БАҚ, сонымен қатар лидердің ісіне көмегін немесе ... ... Оған әсер ... және ол әрекет етіп жатқан немесе белгілі бір
ситуация. Бұл компоненттердің маңыздылығы мынада: саяси лидерліктің
ерекшеліктерін көрсететін ... ... ... ... ... оған ... етуші уақытша және тұрақты ортаның нәтижесі
ретінде суреттеледі, бейнеленеді және ары ... ... ... ... ... ... саяси лидердің әрекетінің
тиімділігіне тікелей әсер етеді.
Лидерлік – көпдеңгейлік ұғым. Оның ... ... ең ... ... өз сипатына, екіншіден оның сайлаушылары ... ... ... саяси субъектілеріне аудару керек.
Үшішіден, лидер мен оның конституенттерінің ... ... ... ... сол ... ... ... шеңберді
(контекст)немесе белгілі жағдайды назарда ұстау қажет. Бұл төрт ... төрт ... ... табады(images): ту ұстаушы(ұлы адам),
қызметкер, саудагер және өрт сөндіруші.
Лидерлік реттеушілік пен құрылымдық процестерінде түзетуді қажет ... ... ... ... ... сай негізде құрылады, ал
ол өз негізінде қоғамдық ағзаның өмір сүруін қамтамасыз етеді. Бұл ... ... ... ұйымдары арқылы жүзеге асатын басқарушылық
іс-әрекетін бөліп шығару жолымен дамиды. ... ... ... -
лидердің орны.
Тәжірибеде көптеген лидерлер лидерліктің төрт бейнесін әр алуан тәртіпте
және ... ... ... ... ... ... ... өз
мақсаттарын конституенттерінің мүдделерімен сәйкестедіреді. Тиімді әрекет
етуші лидерлер олардың позициялары сақтап тұратын коалициялар ... ... өз ... ... қажетті талаптарын өтеуге міндетті.
Дегенмен колоссальді ... ... ... үшін тек ... ие болу аз ... ... лидерлік институциализация және
формализация (ресми бекіту) ... ... ... Аз топтық
интеграциялық кішкене ұйымдарда үздіксіз байланыста лидер есебінде белгілі
бір ... ... ие ... ... ... ... ... процесі болмауы мүмкін, ол үшін ұжымдық іс-әрекеттердің
тиімділігі анық функционалдық-қызметтік дифференциациясынның және олардың
мамандандырылған ... ... ... басқарудың оперативтілігі және
бағынудың қатаңдығы сақталатын адамдардың ірі бірліктерінің болуы міндет.
Саясаттанудың маңызды бөлгінің ... ... ... ... ... ... ... толық түсіну ... ... ... ... ... іс-әрекетін дұрыс бағалай білу үшін
керек.
Лидерлердің өздерінің тұрақты шешім қабылдау ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастық аймағы
қаншалықты үлкен мөлшерде болса, соншалықты лидерлерге іс жүзіндегі
мәселелер мен ... шешу ... ... бағыттау оңайға түседі. Екі
жақтың қалыптасқан байланыстан өз пайдасына тиімді жақтарын қалай ... ... ... ... байланыстарды қалыптастырғысы келсе, олар
өздерін төрт ... ... ... ... сезінулері керек. Оларға тек
өздерінің сайлаушыларының қажеттіліктері мен тілектері ғана
емес, сонымен қатар өздеріне маңызды деген елдермен тиімді ... ... мен оның ... ... ... ... дамуы әр деңгейде болып жатқан нәрсе нәтижеге әсер ететін
төрт деңгейлік ойын лидерлерді өте қызықтырады.
Осы жалпы ... ... ... ... ... орнын белгілеу
мақсатында қалыптасқан теориялық-әдістемелік және тәжірибе ... ... ашу, ... ... ... қоғамдағы маңызы және оның
Қазақстан мысалында жүзеге асу ерекшеліктерін ...... ... ... ... ал оған жету үшін мынадай міндеттерді атқардым:
• Жалпы лидерліктің мәні мен ... ашу, оның ... ... ... ... ... ұғымдық-тарихи негіздеріне қысқаша шолу
жасау (тарихтың әрбір ... ... ... ... ... ... Саяси лидерлердің қазіргі түсініктемесі, саяси лидердің халықаралық
шеңберде және мемлекеттің ішіндегі саяси процестердің, халықаралық
қатынастардың ... ... ... ... Мемлекеттік органдар дамуындағы президенттің ролін ... ... ... бері ... ... ... ... құрылымындағы
мемлекет деңгейіндегі лидердің маңызы);
• Елдің саяси-әлеуметтік ... ... ... ... ... ... мәртебесіне салыстырмалы талдау жасау;
• Лидердің саяси міндетін атқару процесі барысындағы ... пен ... ... ... ... ... беру;
Жалпы алғанда, бітіру жұмыс толықтай өз ... ... ... ... ... ... айтуға болады.
Саясаттанудың маңызды бөлгінің құбылысы ... ... ... ... ... ... толық түсіну үшін, өткеннен
проекциямен болашаққа ... ... ... дұрыс бағалай білу үшін
керек.
СІЛТЕМЕЛЕР
1. Блондель Ж. «Политическое лидерство» Москва-1990г (138-1140бб)
2. «Антология мировой политической ... II том - ... ... ... ... ... мысли» V том - Москва-1997г 228б
4. Байдельдинов Л.А. «Основы политологии» Учебное пособие «Стратегия»-
Алматы-2002г 185б
5. ... Ж.Х.. ... ... ... Институты
демократии» «Жеті Жарғы» -Алматы-1996ж 123б
6. Джунусова Ж.Х., Булуктаев Ю.О., Козелецкая Г.В. ... ... - ... ... ... «Ана ... - Алматы-1996ж 213б
8. Абашкина Е., Косолапова Ю. «О теориях ... в ... ... США: ... ... идеология» 75б
9. Нұрпейісов Е.К., Котов А. «Қазақ мемлекетінің ... ... ... «Жеті Жарғы» - Алматы-1996ж 81б
10. Фролова М.А. «Политическое лидерство» «Политическая стратификация» -
Москва-1994г ... ... Б.Т. ... лидерство» Некоторые аспекты теории и
истории. Алматы-1996г 69б
12. «Первые лица государства: политические портреты» «Білім» - ... ... 1993 ... ... «Қазақстан Республикасының Ата Заңы»
14. 1995 жылғы қабылданған «Қазақстан Республикасының Конституциясы»
15. 1998 жылғы "Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңы
16. «Жаңа Әлемдегі Қазақстан» Елбасының 2007 жылғы халқына жолдауы.
17. Назарбаев Н.А. «Казақстан - 2030» Қазақстандықтардың ... мен ... ... даму ... ... ... халқына жолдауы.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ
Іргелі еңбектер:
1. «Политическое лидерство в современном ... ... и ... ... ... ... МН – АН РК -
Алматы-1998г 128б.
2. Назарбаева Д.Н. «Демократия политических систем стран СНГ» 220б.
3. «100 великих правителей»
4. Назарбаев Н.А. «На ... XXI ... ... - ... ... Н.А. «Критическое десятилетие»
6. Назарбаев Н.А «Эпицентр мира»
7. Видова О. «Н.А.Назарбаев: портрет ... и ... ... - Алматы-
1996г
8. Касымбеков М. ... ... как ... ... - ... ... Ашин Г.К ... элитологии» Выпуск I. - Алматы-1996г
10.Блондель Ж. «Политическое лидерство» Путь к всеобщему анализу. Москва-
1992г ... Л.Ф. ... ... в ... ... ... и ... политология» Под ред. Жукова И.В. - Москва-1997г
13.Назарбаев Н.А. «В потоке истории» «Атамұра» Алматы-1999г
14. Пугачев Г.П., Соловьев И.Е. ... в ... ... В.Г. ... словарь»
16.«Казахстанская политическая энциклопедия» Алматы, 1998г
17.Куппаева Б.Т. «Политическое лидерство в ... ... ... Дис. к.п.н. Алматы, 1997ж
18. Адилова Л.Ф. «Теоретические и прикладные основы формировании имиджа
политического лидера» Дис. ... ... ... ... в ... политической модернизации Республики
Казахстан» Алматы, 2005г
20.«Философские аспекты ... ... ... ... формирования внешней политики государства: роль главы
государства» Алматы, 2000г
22.«Институт президентства как инструмент политическоой ... ... ... Казахстан» Алматы, 2002г
23.«Формирование имиджа лидера в политических процессах Казахстана»
Алматы, 1999г
24.«Институт президентства и ... его роли в ... ... ... ... политического лидерства в контексте социально-политического
развития общества» Алматы, 1998г
Заңнамалық құжаттар:
1. «Президентская республика: Казахстанская модель на ... ... о НИР - ... ... и ... ... ... лидерства в обществах
транзитного типа» Эмпирические исследования ведущих ... в ... ... о НИР - ... "Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар
енгізу туралы" Қазақстан Республикасының Заңы-2007ж
Мерзімді басылымдар:
1. Гринстайн Ф. ... и ... // ... ... ... ... М.В., ... Б.И. «Личность в политике: Кто играет в короля ... ... №6, ... ... Б. ... ... // ... государство и
право» №5, 1988г
4. Тулегулов А.К. «Политическая элита Казахстане: анализ биографий» //
«Саясат» №1, 1998г
5. Андреев ... ... и ... // ... ... ... Микхенс Л. «Борьба вождей между собой за власть» // ... №7, ... ... Г. «Политическое лидерство: оптимальный стиль» // «Полис» № ,
1993г
8. Изтаева А. ... ... ... ... ... талдау // «Саясат» №9,2006ж
9. Изтаева А. «Абылай хан ... ... ... саяси құрылымы» //
«Саясат» №5, 2006ж
10. Самай А. «Понятийно-историографический обзор политического лидерства»
// «Саясат» №10, ... ... Г.А. ... ... // ... ... ... №5, 1993г
12. Маргарет Дж.Херман «Стили лидерства в формировании внешней политики»
// «Полис» №1, 1991г
13. ... Ж.Л., Шабо Ж.Л. «О ... ... // ... №5, ... ... ... www.goocle.kz
ҚОСЫМША
"Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... 30 тамыздағы республикалық референдумда қабылданған
Қазақстан Республикасының Конституциясына (Қазақстан ... ... 1996 ж., № 4, ... 1998 ж., № 20, ... ... мен ... ... 3-тармағы мынадай редакцияда жазылсын:
“3. Республиканың әкімшілік-аумақтық құрылысы, оның ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.”.
2.5-бапта:
1) 1-тармақтағы “Қоғамдық және мемлекеттік институттардың бірігіп кетуіне,
мемлекеттік” деген ... ... ... ... ауыстырылсын;
2) 2-тармақтағы “қоғамдық бірлестіктерді мемлекеттік қаржыландыруға” ... алып ... ... ... деген сөз “рәміздері” деген сөзбен
ауыстырылсын.
4. 15-баптың ... ... ... ... ... өз ... адам ... қиюға хақысы жоқ. Өлім жазасы
адамдардың қаза болуымен ... ... ... ... ... ... ... ерекше ауыр қылмыстар жасағаны үшін ең ауыр жаза
ретінде заңмен белгіленеді, ондай ... ... ... ... ... ... ету хақы ... 16-баптың 2-тармағы мынадай редакцияда жазылсын:
“2. Заңда көзделген реттерде ғана және тек қана ... ... өз ... адам ... ... ... жоқ. Өлім ... адамдардың
қаза болуымен байланысты террористік қылмыстар жасағаны ... ... ... ерекше ауыр қылмыстар жасағаны үшін ең ауыр жаза ретінде
заңмен белгіленеді, ондай ... ... ... ... ... туралы
өтініш ету хақы бар.”.
5. 16-баптың 2-тармағы мынадай редакцияда жазылсын:
“2. ... ... ... ғана және тек қана ... ... және қамауда ұстауға болады, тұтқындалған адамға шағымдану
құқығы беріледі. Соттың санкциясынсыз адамды жетпіс екі ... ... ... ... ... ... “нышандарын” деген сөз “рәміздерін”
деген сөзбен ауыстырылсын.
7.41-бапта:
1) ... ... ... сөз ... ... сөзбен ауыстырылсын;
2) 2-тармақтағы “кемінде он бес” деген сөздер “соңғы он бес” деген
сөздермен ауыстырылсын.
8. 42-баптың 5-тармағы мынадай ... ... ... ... ... ... Тұңғыш Президентіне қолданылмайды.”.
9.43-баптың 2-тармағы алып тасталсын.
10.44-бапта:1) 2), 3), 4), 5), 7) тармақшалар ... ... ... ... және оның ... ... және кезектен тыс
сайлау тағайындайды; Парламенттің бірінші сессиясын ... және ... ... ... беретін антын қабылдайды; Парламенттің
кезектен тыс сессиясын шақырады; Парламент ... ... ... бір ... қол қояды, заңды халыққа жария етеді не заңды немесе оның жекелеген
баптарын қайтадан талқылап, дауысқа салу үшін ... ... ... ... бар ... партиялар фракцияларымен
консультациялардан кейін келісім беру үшін Мәжілістің ... ... ... ... ... ... Республиканың Премьер-Министрін қызметке тағайындайды; оны
қызметтен босатады; Премьер-Министрдің ұсынуымен ... ... ... ... ... құрамына кірмейтін орталық
атқарушы органдарын құрады, таратады және қайта ... ... ... ... ... сыртқы істер, қорғаныс, ішкі
істер, әділет министрлерін ... ... ... мүшелерін
қызметтен босатады; Үкімет мүшелерінің антын қабылдайды; ерекше маңызды
мәселелер бойынша Үкімет отырыстарына төрағалық ... ... заң ... Мәжілісіне енгізуді тапсырады; Республика Үкіметі мен Премьер-
Министрінің, облыстар, республикалық маңызы бар қалалар мен астана әкімдері
актілерінің ... ... не ... толық немесе ішінаратоқтата тұрады;
4) Парламент Сенатының келісімімен Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің
Төрағасын, Бас Прокурорын және Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... Республика Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік
органдарды құрады, ... және ... ... олардың басшыларын қызметке
тағайындайды және қызметтен босатады;”;
“7) Орталық сайлау комиссиясының Төрағасын және екі мүшесін, Республикалық
бюджеттің атқарылуын бақылау ... есеп ... ... және ... бес жыл мерзімге қызметке тағайындайды;”;
2) 13) тармақшадағы “наградтайды” деген сөз ... ... ... 16) ... “консультациялар алысқаннан” деген сөздер
“консультациялардан” ... ... ... 20) ... ... ... жазылсын:
“20) Қауіпсіздік Кеңесін және өзге де консультативтік-кеңесші органдарды,
сондай-ақ Қазақстан халқы Ассамблеясы мен Жоғары Сот Кеңесін құрады;”.
11. 46-бап ... ... ... толықтырылсын:
“4. Қазақстанның Тұңғыш Президентінің мәртебесі мен өкілеттігі Республика
Конституциясымен және конституциялық заңмен айқындалады.”.
12. 47-баптың ... ... ... ... ... ... Парламент Мәжілісінің” деген сөздермен
толықтырылсын.
13. 50-баптың 2 және 3-тармақтары ... ... ... ... ... ... ... тәртіппен әр облыстан,
республикалық маңызы бар қаладан және Қазақстан Республикасының астанасынан
екі адамнан өкілдік ететін ... ... ... ... ... және өзге де ... ... білдірілуін қамтамасыз ету
қажеттілігі ескеріліп, Сенаттың он бес ... ... ... 3. Мәжіліс конституциялық заңда ... ... жүз жеті ... ... ... 1, 3, 4, ... мынадай редакцияда жазылсын:
“1. Мәжілістің тоқсан сегіз депутатын сайлау жалпыға бірдей, тең және ... ... ... ... ... беру ... жүзеге асырылады.
Мәжілістің тоғыз депутатын Қазақстан халқы Ассамблеясы сайлайды. Мәжіліс
депутаттарының кезекті ... ... ... ... ... ... ... аяқталардан кемінде екі ай бұрын өткізіледі.”;
“3. Парламент немесе Парламент Мәжілісі депутаттарының кезектен тыс сайлауы
тиісінше Парламент немесе Парламент Мәжілісінің өкілеттігі ... ... ... бастап екі ай ішінде өткізіледі.
4. Қазақстан Республикасының азаматтығында тұратын және оның ... он ... ... ... ... адам Парламент депутаты бола алады.
Жасы ... ... ... білімі және кемінде бес жыл жұмыс стажы бар,
тиісті облыстың, республикалық ... бар ... не ... ... ... үш жыл ... ... жатқан адам Сенат депутаты бола
алады. Жасы ... ... ... адам ... ... бола ... Республика Парламенті депутаттарын ... ... ... алып ... ... ... ... Парламент депутатының өкілеттігі орнынан түскен, ол қайтыс болған,
соттың заңды күшіне енген шешімі бойынша ... ... ... ... ... хабарсыз кеткен деп танылған ... ... мен ... ... ... өзге де ... ... ол Қазақстаннан тысқары жерге тұрақты тұруға кеткен;
2) оған қатысты соттың айыптау ... ... ... ... ... Республикасының азаматтығын жоғалтқан кезде өз мандатынан
айырылады.
Парламент Мәжілісінің депутаты:1) депутат конституциялық заңға сәйкес өзін
сайлаған саяси партиядан ... ... ... ... ... ... ... сайлаған саяси партия қызметін
тоқтатқан кезде өз мандатынан ... ... ... депутаттарының өкілеттігі Республика
Президентінің шешімі бойынша мерзімінен бұрын тоқтатылуы мүмкін.
Парламент және ... ... ... ... ... ... ... Мәжілісі таратылған жағдайларда тоқтатылады.”.
16. 53 және 54-баптар мынадай редакцияда ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің ұсынысы бойынша Конституцияға
өзгерістер мен толықтырулар енгізеді;
2) Үкімет пен Республикалық ... ... ... ... ... ... ... атқарылуы туралы есептерін бекітеді.
Үкіметтің республикалық бюджеттің ... ... ... ... ... Үкіметке сенімсіздік білдіргенін көрсетеді;
3) Президентке оның бастамасы бойынша әр ... ... ... ... ... ... бір жылдан аспайтын мерзімге заң шығару өкілеттігін
беруге хақылы;
4) соғыс және ... ... ... ... ... ... ... бейбітшілік пен қауіпсіздікті
сақтау жөніндегі халықаралық ... ... үшін ... ... ... туралы шешім қабылдайды;
6) Конституциялық Кеңестің Республикадағы конституциялық заңдылықтың жай-
күйі туралы жыл сайынғы жолдауын тыңдайды;
7) ... ... ... ... ... ... және ... босатады, комиссиялардың қызметі туралы есептерді
тыңдайды
8) Парламентке Конституция жүктеген өзге де ... ... ... ... ... ... отырысында мәселелерді әуелі — Мәжілісте,
ал содан кейін Сенатта өз кезегімен қарау ... ... ... ... ... оның ... республикалық бюджетті бекітеді, оған өзгерістер мен толықтырулар
енгізеді;
2) мемлекеттік ... мен ... ... және ... алып ... Қазақстанның әкімшілік-аумақтық құрылысы ... шешу ... ... ... тағайындайды, Республиканың құрметті, әскери
және өзге де атақтарын, сыныптық ... ... ... ... ... рәміздерін айқындайды;
5) мемлекеттік заемдар мен Республиканың экономикалық және өзге де ... ... ... ... рақымшылық жасау мәселелерін шешеді;
7) Республиканың халықаралық шарттарын ратификациялайды және олардың күшін
жояды.
2. Парламент палаталардың бөлек отырысында ... ...... ... ... ... өз кезегімен қарау арқылы:
1) республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерді талқылайды;
2) Республика Президентінің қарсылығын туғызған заңдар ... ... ... ... жіберілген күннен бастап бір ай мерзім ішінде
қайталап талқылау мен дауысқа салуды өткізеді. Бұл ... ... ... қабылданғанын білдіреді. Егер Мәжіліс пен Сенат
әр Палата депутаттарының жалпы санының үштен екі көпшілік ... ... ... ... болса, Президент бір ай ішінде заңға қол
қояды. Егер Президенттің ... ең ... ... бірі еңсермесе,
заң қабылданбайды немесе Президент ұсынған ... ... ... Парламент қабылдаған конституциялық ... ... ... осы тармақшада көзделген тәртіппен қаралады. Бұл ретте
Парламент Президенттің конституциялық заңдарға қарсылығын әр ... ... ... ... ... үшінің даусымен еңсереді;
3) республикалық референдум тағайындау туралы ... ... ... 1) ... “, ... ... деген
сөздер алып тасталсын;2) 2) ... ... ... жазылсын:“2)
Республика Президентінің Республика ... ... ... ... және ... ... ... Төрағасын тағайындауына
келісім беру;”;3) 4) тармақша алып тасталсын;4) 5) және 6) ... ... ... ... ... бұрын
тоқтатылуына байланысты, ол уақытша ... ... ... ... ... мен заңдар қабылдау жөніндегі
функцияларын орындау;6) ... ... ... ... өзге ... ... асыру.”
18. 56-бап мынадай редакцияда жазылсын:
56-бап
1. Мәжілістің ерекше қарауына мыналар жатады:
1) ... ... ... ... мен заңдардың жобаларын
қарауға қабылдау және осы ... ... ... ... ... ... көпшілік даусымен Республика
Президентіне Республика Премьер-Министрін тағайындауға келісім беру
3) Республика Президентінің кезекті ... ... ... ... Мәжілісіне жүктелген өзге де ... ... ... депутаттарының жалпы санының ... ... ... ... ... ... ... бірінің бастамасы бойынша
Мәжіліс Үкіметке сенімсіздік білдіруге ... ... 1) және 6) ... ... ... ... Конституциялық Кеңестің екі мүшесін қызметке ... ... ... екі ... Республикалық бюджеттің атқарылуын
бақылау жөніндегі есеп комитетінің үш ... бес жыл ... ... ... ... жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасы бойынша
Республика Үкіметі ... өз ... ... ... есептерін
тыңдауға хақылы. Есепті тыңдау қорытындылары бойынша ... ... ... ... ... ... ... жалпы санының
көпшілік даусымен оны ... ... ... ... ... ... хақылы. Егер Республика Президенті ... ... ... онда депутаттар Палата депутаттары жалпы санының
көпшілік даусымен алғашқы өтініш берілген күннен ... алты ай ... ... ... ... ... мүшесін қызметінен босату
туралы мәселені қайталап қоюға хақылы. ... ... ... ... ... қызметінен босатады;”.
20. 58-баптың 3-тармағының 7) ... ... ... ... ... Кеңестің, Орталық сайлау комиссиясының,
Республикалық ... ... ... ... есеп комитетінің
мүшесі қызметіне тағайындау үшін кандидатуралар ұсынады;”.
21. 59-баптың ... ... ... ... Парламент сессиясын, әдетте, Республика Президенті ашады және сессия
Сенат пен Мәжілістің ... ... ... ... ... кезеңде Республика Президенті өз бастамасымен, палаталар
төрағаларының немесе Парламент депутаттары ... ... ... ... ... Парламенттің кезектен тыс сессиясын шақыра алады. Онда
сессияны шақыруға негіз болған мәселелер ғана қаралады.”.
22. 61-бапта:1) ... ... ... жазылсын:
“1. Заң шығару бастамасы ... ... ... ... Үкіметке тиесілі және тек қана Мәжілісте жүзеге асырылады.”;
2) мынадай мазмұндағы ... ... ... ... қараған және олардың жалпы санының кемінде үштен
екісінің даусымен мақұлданған конституциялық заң жобасы Сенатқа беріледі,
онда алпыс ... ... ... Сенат депутаттарының жалпы санының
кемінде үштен екісінің даусымен қабылданған жоба ... ... және он күн ... ... ... қол қоюға ұсынылады.
Конституциялық заң жобасын тұтастай қабылдамауды Мәжіліс ... ... ... ... ... ... даусымен жүзеге асырады.Сенат
депутаттары жалпы санының кемінде ... ... ... ... жобасына енгізілген өзгерістер мен толықтырулар Мәжіліске жіберіледі.
Егер Мәжіліс
депутаттардың кемінде үштен екісінің даусымен Сенат енгізген өзгерістермен
және ... ... ... заң қабылданды деп есептеледі.
Егер Мәжіліс, Сенат енгізген өзгерістер мен ... ... ... ... ... депутаттардың кемінде үштен екісінің даусымен келіспесе,
онда палаталар арасындағы ... ... ... ... ... ... ... сөйлеммен толықтырылсын:
“Республика Президентінің заң шығару бастамасы тәртібімен ... ... ... ... ... үшін ... ... талап етілмейді.”;
4) 7-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:“7. Үкімет енгізген заң ... ... ... Парламент палаталарының бірлескен
отырысында Үкіметке сенім туралы мәселе қоюға ... Бұл ... ... беру ... ... ... қойылған сәттен бастап қырық сегіз сағаттан
ерте өткізілмейді. Егер ... ... ... ... ... ... жалпы санының көпшілік даусын ала ... ... ... ... ... деп есептеледі. Алайда Үкімет бұл
құқықты жылына екі реттен артық пайдалана алмайды.”.
23. 62-баптың 6-тармағы мынадай ... ... ... ... Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар
енгізу мәселелері бойынша кемінде екі оқылым өткізу міндетті.”.
24.63-бап мынадай редакцияда ... ... ... ... ... палаталары төрағаларымен және Премьер-
Министрмен консультациялардан кейін Парламентті немесе Парламент ... ... ... және ... ... төтенше немесе соғыс жағдайы
кезеңінде, Президент өкілеттігінің ... алты ... ... ... ... ... бір жыл ... таратуға болмайды.”.
25. 64-баптың 2-тармағы мынадай редакцияда жазылсын:
“2. Үкімет алқалы орган ... ... және ... ... қызметінде
Республика Президентінің алдында жауапты, ал Конституцияда ... ... ... және ... ... ... 67-баптың 2) тармақшасы алып тасталсын.
27. 68-баптың 2-тармағы мынадай редакцияда жазылсын:
“2. Үкімет мүшелерінің өкілді ... ... ... ... ... өзге ... қызметтерді қоспағанда, өзге де ақы
төленетін жұмысты атқаруға, кәсіпкерлік іспен шұғылдануға, заңнамаға ... ... ... ... ... ... қоспағанда,
коммерциялық ұйымның басшы органының немесе байқаушы ... ... ... ... 1 және 3-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын:
“1. Үкімет ... ... ... ... ... ... өкілеттігін доғарады.
Республиканың Премьер-Министрі жаңадан сайланған Парламент ... ... ... ... ... қояды. Мәжіліс сенім білдірген
жағдайда, егер Республика Президенті өзгеше ... ... ... өз
міндеттерін атқаруды жалғастыра береді.”;
“3. Парламент Мәжілісі немесе Парламент Үкіметке сенімсіздік білдірген
жағдайда ... ... ... ... ... ... ... екінші сөйлемі алып тасталсын.
29. 71-баптың 3-тармағы мынадай редакцияда ... ... ... екі ...... ... ... тиісінше Сенат пен Мәжіліс тағайындайды.
Конституциялық Кеңес мүшелерінің жартысы әрбір үш жыл ... ... ... ... мынадай мазмұндағы 2-1) тармақшамен
толықтырылсын:
“2-1) Парламент және оның палаталары ... ... ... ... ... 74-баптың 2-тармағы мынадай редакцияда жазылсын:
“2. Конституциялық емес деп танылған, оның ... ... және ... ... ... ... мен ... нұқсан келтіреді
деп танылған заңдар мен өзге де ... ... ... күші
жойылады және қолданылуға жатпайды.”.
32.75-бапта:
1) 2-тармақтағы “алқа заседательдерінің” деген сөздер ... ... ... ... ... Республиканың жергілікті соттары” деген сөздер “,
Республиканың жергілікті және ... да ... ... ... ... ... ... сот ісін жүргізудің соттарда қаралатын”
деген сөздер “, жергілікті және ... да ... ... ... ... ... ... редакцияда жазылсын:
“82-бап
1. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Төрағасын және судьяларын Жоғары
Сот Кеңесінің кепілдемесіне негізделген Республика Президентінің ұсынуымен
Сенат ... ... және ... да соттардың төрағалары мен судьяларын Жоғары Сот
Кеңесінің кепілдемесі ... ... ... ... тағайындайды.
3. Соттарда конституциялық заңға сәйкес сот алқалары құрылуы мүмкін. Сот
алқалары төрағаларына өкілеттіктер беру ... ... ... ... Сот ... Республика Президенті тағайындайтын Төрағадан және
басқа да адамдардан ... ... Сот ... ... және ... ... ... 84-бап алып тасталсын.
36. 86-бапта:
1) 2-тармақтағы “төрт жыл” ... ... ... ... ... сөздермен
ауыстырылсын;
2) 5-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:
“5. Мәслихаттың өкілеттігін мерзімінен ... ... ... ... ... ... тарату туралы шешім қабылдаған ретте
де оның өкілеттігі мерзімінен ... ... ... 4 және ... мынадай редакцияда жазылсын:
“4. Облыстардың, республикалық ... бар ... және ... ... ... ... ... маңызы бар
қалалардың және астананың мәслихаттарының келісімімен Республика ... Өзге ... ... әкімдері қызметке
Қазақстан Республикасының Президенті айқындаған тәртіппен тағайындалады
немесе сайланады. Республика Президенті ... ... ... әкімдерді
қызметтерінен босатуға хақылы
5. Мәслихат депутаттарының жалпы санының кемінде бестен бірінің ... ... ... білдіру туралы мәселе қойылуы мүмкін. Бұл
жағдайда мәслихат өз ... ... ... ... ... ... ... және оны қызметінен босату жөнінде ... ... не ... ... ... ... ... қоюға
хақылы. Облыстар, республикалық маңызы бар қалалар және астана әкімдерінің
өкілеттігі ... ... ... ... ... ... кезде
тоқтатылады.”.
38. 89-баптың 2 және 3-тармақтары мынадай редакцияда жазылсын:
“2. ... ... ... ... ... ... ... асырады,
сондай-ақ ол мәслихаттар және халық топтары жинақы тұратын ... ... ... ... да жергілікті өзін-өзі басқару
органдары арқылы жүзеге асырылады.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдарына ... ... ... заңға сәйкес берілуі мүмкін.
3. Қазақстанда жергілікті ... ... ... мен олардың
қызметі заңмен реттеледі.”.
39. 91-баптың 1-тармағының соңғы сөйлемі ... ... ... ... ... өзгерістер мен
толықтырулар, егер олар үшін облыстардың, республикалық ... ... және ... ... үштен екісінде дауыс беруге қатысқан
азаматтардың ... ... ... ... ... ... деп
есептеледі.”.
40. Мынадай мазмұндағы 94-1-баппен толықтырылсын
“94-1-бап
Конституцияның 41-бабы 1-тармағының ... ... ... ... ... 2005 ... 4 желтоқсандағы сайлауда сайланған
Республика Президентінің жеті ... ... ... ... ... президенттік сайлау қорытындысы бойынша Республика
Президенті болып сайланған адамға қолданылатын болады.”.
2-бап.
1. Қазақстан Республикасының ... мен оның ... осы ... үшін ... ... ... ... сайланған
Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің өкілеттік мерзімі аяқталған
соң алады.
2. Қазақстан Республикасы Конституциясының лауазымды ... ... жаңа ... белгілейтін нормалары осы лауазымды адамдардың
өкілеттік мерзімі аяқталуына немесе өкілеттіктерінің ... ... ... ... Сот ... Әділет біліктілік алқасының аудандық және оларға
теңестірілген ... ... мен ... лауазымына үміткер
адамдарды конкурстық іріктеу және аталған мемлекеттік ... үшін ... беру ... ... “Қазақстан
Республикасының сот жүйесі мен ... ... ... заңға, “Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі туралы”
Заңға тиісті өзгерістер мен толықтырулар енгізілгеннен соң және “Қазақстан
Республикасының ... ... ... туралы” Заңның күші жойылды деп
танылғаннан кейін алады. Аталған өзгерістер мен толықтырулар күшіне енгенге
дейін ... ... ... тәртіп қолданылады.
4. Конституцияда көзделген соттың тұтқындауға ... ... ... актілер қабылданғаннан кейін қолданысқа енгізіледі.
3-бап.
Осы Заң, осы Заңның 2-бабының ережелері ескеріле отырып, ресми жарияланған
күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.
Қазақстан Республикасының ... ... ... 2007 ... ... 21-і. № ... ҚРЗ

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Психологиялық тренинг технологиясына кіріспе. Оқу-әдістемелік құрал236 бет
Астық-түйірді сақтау тәсілдері6 бет
Лао-Цзы5 бет
Лидерліктің мәні және басқару стильдері10 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
2015 жылға дейінгі елді дамытудың индустриалды-инновациялық Стратегиясын жүзеге асыру9 бет
IP желілерде нақты уақыт режимінде ICQ хабарлар алмасу жүйесінде ақпараттық сервистерін іске асыру38 бет
Turbo Pascal жүйесінде қайталанатын процестерді ұйымдастыру технологиясы25 бет
Іле атырауында арналық процестердің гидроморфологиялық дамуы63 бет
Азаматтық құқықтарды жүзеге асырудың түрлері және жіктелуі37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь