Мұстафа Шоқай өмірі

1. Мұстафа Шоқай.эмиграциялық саяси қызметтің негізін қалаушы
2. Баспасөз саласындағы қызметтері
3. Мұстафа Шоқайдың еңбектері

Пайдаланған әдебиеттер
        
        Жоспары:
* Мұстафа Шоқай-эмиграциялық саяси қызметтің негізін қалаушы
* Баспасөз саласындағы қызметтері
* Мұстафа Шоқайдың еңбектері
Мұстафа Шоқай-эмиграциялық саяси қызметтің негізін қалаушы
ХIX ғасырдың соңғы ... ... ... ең ... ... бірі еді. Бұл кезеңде патшалық Ресей Түркістанды жаулап алуын толық ... ... ... ... ... бұл ... ... нығайтуға күш жұмсап жатты. Сонымен қатар Түркістанның кең даласын мүмкіндігінше жан-жақты қанау ... ... ... ішкі ... жері жоқ орыс ... ... ... көшулерін тездетті.
Түркістандағы жергілікті орыс билеушілері де осы саясатқа сай билік жүргізді. Меншікті жер мен мал-мүлікке ие болуға әбден ... ... орыс ... ... ... қазақ, қырғыз, өзбек, тәжік және түрікмен секілді халықтарының жерлерін иемденуіне тосқауыл болмады. Мұндай ... ... ... ... еді. ... ... қолдарынан тартып алынуына қарсы тұрарлық күш-қауқарлары жоқ еді. Әділетсіздікке ... бас ... ... ... қорғауға тырысқандар ауыр жазаға тартылды. Халық жер дауына ... ... ... орыс сот орындарынан көбіне оңды нәтиже ала алмады. Өйткені халық жергілікті жәрежеде орыс тілі мен заңдарын білмеуші еді. ... ... ... және ... тұрғыдан қиын жағдайға тап болып отырған тұста Шоқай дүниеге келді.
Мұстафа Шоқай 1890 жылы 7 қаңтар күні жалпы ... ... ... ... ... ... ... жақын орналасқан Наршоқы ауылында дүниеге келді. Мұстафа қазақтардың қыпшақ руына жататын текті отбасының ұрпағы. ... ... ... ... ... ... атасы Торғай Датқа Қуатбайұлы Қыпшақ ішіндегі Шашты руының биі еді.
Халық Шоқайға тек өз ... ... ғана ... сонымен қатар орыстармен болған дауларда да жүгінетін еді. Мұндай жағдайларда Шоқай олардың әрі тілмашы және әрі заңгері болды. Халық, әсіресе, ... ... ... орыс ... өз ... ... тартып алуларынан зардап шекті. Орысша білмейтін халық ... ... орыс ... ... ... тартты. Мұндай жағдайларда олардың көмек сұрап баратын адамы, орыс тілін жақсы меңгерген Шоқай би еді. ... би ... әлі ... ... қол ұшын ...
Алайда жергілікті халық пен келімсектер арасындағы даулардың көпшілігі сотта орыстардың пайдасына шешіліп жатты. ... орыс ... білу ... ... үшін ... еді. ... қатар орыс сот орындарында жүретін заңдарды да жақсы білу қажет. Өкінішке орай, ол кезде қазақ арасында ... ... ... жетік білетін заңгерлер тапшы еді.
Орыс сот орындарының келімсектер пайдасына қабылдаған ... ... ... ... бермеді. Кейде әділетсіз шешімдерде бағынбай қарсылық көрсетушілер де табылды. Олар зорлықшыл келімсектерден жерлерін қайтарып алу үшін соңғы шара ... ... ... ... ... ... сот орындарында айыпты деп табылып, Сібірге жер аударылды. Шоқай би келімсектер мен ... орыс ... ... ... ... ... емес ... түсінді, қайта жағдайды ушықтырып жіберетінін білді.
Сондықтан ауық-ауық өзі де осындай әділетсіздіктерге душар болғанда басына түскен ауыртпалыққа мойынсұнудан әріге бармады. Орыс ... ... ... үйін ... пен ... ... ... жатақханаға айналдыру мақсатымен ақы төлеместен екі рет тартып алды. Шоқай мұндай әділетсіздіктерге қарсы күрес жүргізуден еш ... ... ... екеуінде де көнбістік танытып, басқа жаққа қоныс аударып, жаңадан үй салды. Ал енді бірде келімсектердің қасақана қиянатына тап болды. Олар ... ... ... ... қойған егістік танаптарын тартып алды. Шоқайдың бұған да шыдап, көнуден басқа амалы жоқ еді. ... ... ... ... да қазақтар арасында беделді әулет еді. Анасы ... ... ... аты ... кісі болды. Түркістанды жаулаушы патша әскеріне қарсы жорықтарға қатысты. Әкесі Бақтыны да өзі секілді жауынгер етіп ... ... ... бір ... ... да ... Ат ... ойнап өскен Бақты сонымен қатар бірсыпыра білім де алды. Өлең жазатын және дастандарды жатқа айтатын ... араб ... де ... еді.
Мұстафаның бастауыш мектепте өткен күндері туралы ешқандай мәлімет жоқ. Тек оның бұл мектепті 1902 жылы ... ... би ... орта ... пен ... ... де орыс мектептерінде жалғастыруын қалады. Ол кезде жақсы білім алудың алғышарты да осы еді. Ондай мектеп тек Ташкентте бар еді. Ол ... ... ... ... орыс тілін білетін жергілікті кадрларға сұранысы күннен-күнге күшейіп келе жатты. Сол себепті орыс мектептеріне жергілікті оқушылар да ... ... ... оқып ... Шоқай қоғамның құқықтық және мәдени өміріне қатысты көп нәрсені жақыннан бақылады. Оның рухани салада өсіп-кемелденуіне башқұрттан ... ... ... ... ... ... көп әсер етті. Ташкенттегі Түркістан өлкелік әкімшілікте аудармашы болып істейтін ... ... ... және түрікмен секілді жергілікті халықтардың әкімшілікте тілге байланысты мәселелерін шешуге көмекші болып, оларға аудармашылық ... еді. ... қолы қалт ... ... ... ... ... әдеби салада зерттеулер жүргізді. Әсіресе, қазақтардың ауыз әдебиетіне қатысты естігендерін ... ... Бұл ... ... ... гимназиясында Мұстафамен бірге оқитын төрт-бес жергілікті оқушыға да көмектесіп отырды. Мезгіл-мезгіл оларды үйіне шақырып сұхбаттасты. Олар бетбе-бет келген ... ... күш ...
Баспасөз саласындағы қызметтері. Шоқайдың саяси күресінің ең маңызды құралдарының бірі - баспасөз ... ... Ол ... ... ... ... ретінде газет-журналдарға әрдайым үлкен мән беріп, күрес жылдарының кезеңінде мақала жазып отырған. Шоқай мақала жазумен ғана шектелмей, Түркістанға ... жеке ... ... ... ... да күш жұмсады. Әйтеуір, Шоқайдың баспасөз саласынан сырт қалған кезеңі жоқ десе де ... ... ... ... ... ... ... және мәдени өміріне тигізер ықпалы мол, пәрмені ... ... ... еді. Сол ... ол ... ... ... тірлігінен қол үзбеген. 1917 жылғы Ақпан төңкерісінен кейін Түркістанда атқарған қауырт саяси жұмыстары кезінде де мақала жазуға уақыт ... Ол ... ... ... төрағалығымен қатар газетін басқарып жүрді. Большевиктер Түркістанға өз биліктерін орнатқаннан кейін Тбилиси мен Бакуге барып уақытша тұрақтағанда баспасөзге ... ... ... ... да ... Тбилисиде біреуі түрік тілінде және екіншісі орыс тілінде екі газеттің шығуына мұрындық болды. Тбилиси большевиктердің қолына өткеннен соң, ... ... бара ... ... ... күн ... аялдады. Бір жергілікті газетке Тбилисидегі саяси жағдайға байланысты бірнеше мақала жазып үлгерді. Содан ағылшындардың қол астындағы ... ... ... апта газетіне мақалалар беріп тұрды.
Шетелдердегі өмірінің соңғы аялдамасы - ... ... ... ... ... тәжірибесінің шырқау шегіне жеткені байқалады. Оның мақалалары орыс, француз, түрік және ағылшын ... ... әр ... ... ... ... екі журналдың жарыққа шығуына жетекшілік етті. Стамбулда атты журналды З.У.Тоғанмен бірге ТҰО-ның баспасөз органы ретінде жариялады. ... ... ... ... ... әрі батыл қамыттаған журналын жарыққа шығарды. Журнал шет ... ... ... ... ... II дүниежүзілік соғыстан бұрын ұзақ уақыт шығып тұрған және ең ықпалды баспасөз органдарының бірі ретінде тарихта із ... Бұл ... ... қол ... жоқ. Ол ... ... ... бастап баспасөз саласында жинақтаған тәжірибесінің бір жемісі еді. Шоқай мақала жазу ... II ... ... ең ... ... ... өзінде де тастамады. Шоқай өз өмірінің ең қасіретті, ауыр күндерін ... ... ... ... ... кезінде де естеліктері мен алған әсерлерін қағазға түсіре білді. Міне, тап осы кезеңде, немістерге Түркістанның мәдени және философиялық ... ... үшін атты ... ... ... ... бұл ... басып үлгерместен қайтыс болды. Осы екі қолжазба мақала оның соңғы мақалалары болды. Мария жұбайының баспасөзге ынта-ықыласын жақсы білгендіктен, кейіннен бұл ... ... ... Мария әрі Шоқайдың мұрасына құрметпен қарап, оның қиын-қыстау кезеңдердегі ой-сезімдерінің із-түссіз жоғалып кетуіне жол ... ... ... ... қызметі туралы осы жалпы мәліметтерден кейін, оның алғашқы атсалысқан газеттері мен бастап шығармаларына шолу жасауымызға болады.
- ... ... 1917 ... ... шыға бастаған газеті Шоқайдың алғашқы газет басқару тәжірибесі болып табылады. Газет Ташкентте тұратын қазақтар құрған ... ... еді. ... бір рет ... ... ... баспасөз саясаты - Түркістан халқының ынтымақтастығын қамтамасыз ете отырып, саяси таным-түсінігін толықтыру, осылайша Бүкілресейлік Құрылтай ... ... еді. ... осы ... ... ... ... баспасөз органы газетімен үйлесімді әрекет етті. қозғалысына қарсылардың бірі - Сәкен Сейфуллин Түркістандағы қазақ ... ... ... ... қозғалысына қолдау көрсетіп, кеңес өкіметінің саясатын сынағандықтарын айтады.
жарыққа шықпас бұрын Ташкент қазақтары үшін 1916 ... 26 ... бері ... ... шығып тұрған еді. Оны Көлбай Төгісов басқарды. Бірақ газет Ташкенттегі ... ... ... тиек ... табысты бола алмады. Бұл жағдай уақыт өте келе Ташкенттегі ... ... ... ... Олардың кейбіреулері наразы бола тұра, газет басшылығына қол ұшын беруді ұсыныс етті. Бірақ бұл ұсынысты Тоғысов қабылдамады. Сондықтан, ташкенттік ... ... ... ... мен ... ... ... топтасып, құрып, ұйымның баспасөз органы ретінде газетін шығаруға шешім қабылдады. Сөйтіп, газетінің шығарушысы Тоғысовтың зиялылардың жәрдем ... ... ... газетінің дүниеге келуіне себеп болды. Газет басшылығына Шоқай сайланды. Шоқай Ташкенттен кеткеннен ... ... ... ... мойнына алды. 1918 жылдың орта шеніне дейін отыз шақты саны жарық ... ... ... ... ... ... соң ...
Түркістан өлкесі мұсылмандары Ұлттық орталығының баспасөз органы ретінде 1917 жылдың ... ... шыға ... газетіне қазан татары Фатих Керими басшылық етті. Шоқай бұл газеттің редакция алқасының құрметті мүшесі болды әрі ... ... ... ... ... ... ... Молла Гази Юнус Мұхаммедұлы. Нуреддин Сейфүлмүліков, Лүтфи Әбубәкір, Мұхтар Бәкір және Халеф Толак бар еді. Алты мың тиражбен шығатын сол ... ... ... ... екенін айтуға болады. Газет 1918 жылдың көктемінде кеңес органдары тарапынан жабылды. ... бұл ... 1917 ... 30 ... ... санында шыққан мақаласында Түркістан халқының татар, сарт және қазақ болып жіктелмей, түркілік және мұсылмандық ... ... бір ... қол, бір жағадан бас шығарып, ынтымақтасу қажеттігін баса көрсетеді.
мен ... ... ... ... ... еді. Екі ... арасында әрғандай бір келіспеушіліктің болуы да мүмкін емес еді. Өйткені басқарып тұрған Шоқай, сонвмен қатар, қарайтын ... ... да ... ... қоса ... Олай болса, екі газеттің де баспасөз саясатының белгіленуінде Шоқайдың ... рөл ... айта кету ...
- ...
1919 жылдың сәуір айында Тбилисиге келіп, 1921 жылы ақпан айының ортасына дейін осы жерде тұрған Шоқай осы мерзім ішінде орыс ... , ... ... тілінде екі газет шығарды. Бірақ бұл екі газеттің де өмірлері қысқа болды. Шоқай бұл ... ... ... ... соңғы алты айында шығара бастаған еді. Ол бұдан бұрын Тбилисиде шығып тұрған дағыстандық Ахмет Салиховтың және ... ... ... жалғастырды.
Сонымен қатар, газетінде түріктердің армяндарды қырып салғаны туралы өзінің тұжырымдарын қорытып, мақалалар да ... ... ... ... алған әсіре сілтеушіліктерге қарсы түрік жағы берген мәліметтер арқылы ... ... ...
... 1920 ... желтоқсан айынан бастап шыға бастады. Шоқайдың мақалалары жүйелі түрде ... ... ... 1920 жылы 31 желтоқсан күні газетінің алғашқы саны жарық көргендігін оқырмандарына хабарлады. Аталмыш газеттің ... ... ... ... ... жаңа бір ... деген қажеттілігінен туды. Хабарда, сондай-ақ, газеттің ешқандай партияға тәуелді емес екені, бейтарап демократиялық бағыттағы газет екені және оның ... ... ... мәдениеттің құрайтындығы баса көрсетілді.
пен газеттерінің ... ... ... ... ... ... ... қалды. Алты-ақ саны жарық көрген Грузия өкіметінің материалдық көмегі арқылы шығып тұрды. Түрік тілінде шыққан Тбилисидегі түрік қоғамының ... ... ... ... арқылы Грузия өкіметі кеңес билігінің қарсы ұлт-азаттық күресін қолдаса, газеті арқылы Анатольяда ... ... ... ... ... ... жүргізіліп жатқан ұлт-азаттық күреске қолдау көрсетті. Бұл мәселеде ұлт-азаттық ... ... ... ... пашамен жақын қарым-қатынаста болды. Қазым пашадан Анадолыдағы күрес туралы ... ... ... атпен жариялады. Бұл мақалалар оқырмандар арасында үлкен қызығушылық туғызды.
(Стамбул)
Шоқай 1921 жылдың жазында ... ... ... Түркістанның саяси және экономикалық жағдайы туралы мақала ... ... ... ... орыс, түрік, француз және ағылшын тілдерінде әр түрлі газет-журналдарда жарияланды. Шоқай орыс ... ... ... ... жан-жақты айтылып өткеніндей, босқын орыс лидерлері Кренскийдің газеті мен Милюковтың газеттерінде жариялады. ... ... ... ... көпшілігі журналында, содан кейін журналында жарық көріп тұрды. Ағылшын тіліндегі ... ... ... ... орын ... ... Шоқай әр түрлі журналдарда мақалалары үнемі басылып тұрған қаламгер. Мұның өзі бізге оның мақалаларын жариялау, яғни Түркістанға байланысты пікірлерін ... ... ... ... ... ... ... Шоқай үшін басқа бір қиындық бар еді. Ол - тек Түркістан мәселелеріне арналған дербес баспасөз ... ... ... ... ... ... ... емес еді, оның Ресейде жүргізген саяси күресі кезінде сан мәрте тағдырлары тоғысқан досы Уәлиди де осындай ойда болатын. ... ... ... және ... ... ... ұйымының қайта құрылғаннан кейін бұл қажеттілік айқын сезіле бастады. Одақтың жеке ... ... ... тиіс еді. ... материалдық мүмкіншіліктердің тапшылығына байланысты одақ жеке органын ұзақ уақыт шығара алмады.
Ақырында, құрылғаннан кейін, мүмкін, Польша өкіметінің көмектесу арқасында, бұл ... ... ... ... Одағының 1927 жылы ақпан айында қабылдаған шешімі бойынша, Стамбулда ... бір ... шыға ... ... ... жерде Түркістанға арналған тұңғыш журнал жарық көрді. Журналдың басты мақсаты - Түркістан ұлттық тәуелсіздік идеясы мен түркі халықтары ... ... ... ... еді. Сондай-ақ, журнал Түркістан халықтары мен Түркия халқы арасында тіл және діл бірлігін нығайтуды мақсат тұтты.
Журнал басшылығы ... рет ... ... ... ... Одағының шешімдерібойынша жасалды.1927 жылдың маусым айында алғашқы саны жарияланған журналды бастапқыда З.Уәлиди Тоған мен ... Инан ... ... қол ... ... ... тғсулеріне байланысты журналды 1928 жылдың қараша айында шыққан 16-санынан 27-санына дейін Осман Қожаоғлы мен Междеддин Ахмет бірігіп басқарды. 27-санынан соңғы ... ... ... ... Междеддин Ахмет пен Насырдың қолында болды. Журнал 1931 жылы қыркүйек айында түрік үкіметінің ... ... ... Байқауымызша, Шоқай іс жүзінде бұл журналды тікелей ... жоқ. ... ... ... ... ... журналдар арасында көрсету қате болмас. Өйткені журнал Түркістан ... ... ... ... ... ... ... Одақ жетекшілері Тоған мен Шоқайдың бұл журналдың дүниеге келуінде орасан зор еңбегі болғандығы шындық. Сондай-ақ, Тоғанның 1928 жылы ... ... ... ... ... ... ... бір өзі көтеруге мәжбүр болғанын да жорамалдауға болады. Шынында да, 1929 жылы қатар Түркістан Ұлттық Одағының ... ... ... ... атты ... бір ... шыға бастауы ұйым жұмысына Стамбулдағы баспасөз органының жеткіліксіз ... ... ... ... да журналының Түркістан мәселелерін жеткілікті дәрежеде қамти алмағаны үшін журналының шыға бастағанын айтады.
Пайдаланған әдебиеттер:
* ... ... ... ... ... заман тарихы: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған окулық. 2-басылымы, ... ... ... басқарған тарих ғылымының докторы, профессор Б. Ғ. Аяған. Алматы: Атамұра, 2009.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұстафа Шоқай.Өмірі.Зерттелуі51 бет
Мұстафа Шоқай және тұтас Түркістан идеясы51 бет
Мұстафа Шоқайұлының Тәуелсіздік жолындағы саяси қызметі34 бет
1917 ж. Қазан революциясы және Қазақстанда Кеңес өкіметінің орнауы7 бет
«Алаш» партиясы (1917—1920)6 бет
Алашорда10 бет
Кеңес өкіметі және оның орнауы мәселелері ұлт зиялылары еңбектерінде54 бет
М.Шоқай—түрік әлемінің ХХ ғасырдағы демократиялық қозғалысының негізін салушысы34 бет
Мұстафа Шоқай12 бет
Мұстафа Шоқай. Саяси сауаты9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь