Қазақ халқының қалыптасуы. Қазақ атауының шығу тегі туралы

1.Қазақ халқының қалыптасуы.
2.Қазақ атауының шығу тегі туралы
3.Қазақ этнонимының шығу тегі туралы ғылыми болжамдар

Пайдаланған әдебиеттер
        
        Қазақ халқының этногенезі
Қазақ халқының қалыптасуы. Қазақ жерінде халық болып құрылу процесі алғашқы қауымдық құрылыс ыдырап, одан ... қола ... ... ... мен темір дәуірі (б.д.д. 7-4ғғ.) кезеңдерінен басталады. Олар негізінен Қазақстанның жерін мекендеген ... ... ... Этнос - (халық, тайпа, жұрт, ұлт) жалпыға ортақ, сыртқы ... ғана ... ... ... ... ... (тілін қоса) мінез-құлқы бар, сол сияқты өзінің бірыңғай екенін және ... ... ... ... ... ... бар, оның бұл ... өз атымен (этноним) бекітілген адамдардың тарихи қалыптасқан тұрақты бір тұтастығы. Сондай-ақ территориясы да бірыңғай болуы тиіс.
Орта Азия мен Қазақстанның ерте ... ... ... ... ... пікірлеріне қарағанда, біздің жерімізде қола дәуірі (Андрон, Бегазы-Дәндібай мәдениеттері) мен темір дәуірінде өмір сүрген тайпалардың (сақ, ... иран ... ... ... Бұл ... тайпалар антропологиялық жағынан монголоидтық белгілері бар европеидтық нәсілдерге жатты. Қазақ халқының ... ... ... ... да кіреді.
Қазақ халқының шығу тегі туралы аспектілерге лингвистикалық және антропологиялық мәселелер ... Орта Азия мен ... ... осы екі процестің екеуі де қатар дамып отырған. Қазақстанның ертедегі тарихын екі аумақты ... ... және ... ... ... ... Атап ... лингвистика жағынан қарғанда - ежелгі европалық- үндіирандық- прототүркілік-түркілік- қазақ. Түркі тілі Алтай тіл семьясына (монгол-манчжұр-танғыс) жатады. Алтай қауымдастығы мезолит дәуірінде Орта Азия мен ... ... ... ... ... тіліне ғұн, оғыз, қыпшақ, үйсін, хазар. Тұнғыс-маньчжұр тобына - нанай, эвенкі, ... тілі ... ... ... тобының батыс тармағына жатады. Оған қарақалпақ, қарашай-балқар, башқұрт, қырым татары, қырғыз тілдері кіреді.Ал ... ... ... - ... ... ... ... лингвистикалық тіл жағынан Қазақстан тұрғындары үндіевропалық топтың ежелгі иран тобына кіреді. Бұл кез б.з.д. 3-1 ... ... ... Қазақстанға шығыс жақтан көшпелі тайпалардың, ғұндардың Батысқа қарай ... ... ... сақ және сармат тайпаларының жалғасы - үйсін мен қаңлылар ғұн тайпаларымен араласып, ассимиляцияға түскен.
Б.з.б. 1 ғасырда Солтүстік ғұндардың құрамына кірген ... ... ... тайпалар Орталық Азиядан Тянь-Шань арқылы өтіп, Қаңлы тайпалық бірлестігімен көрші-қолаң отырды. Ғұнжардың Қазақстанға өтуінің ... ... б.з. 2 ғ. 1 ... орын ... Бұл ... ... ғұндардың тайпалары Шығыс Қазақстан мен Жетісуға қоныс аударып, 6 ғасырға дейін өмір сүрген Юэбань мемлекетін құрды. Ғүндардың біріктіруші ролінің ... ... ... ... ... тұрғындардың этникалық жақындасуы іске асты. Мұның өзі тайпалардың жаңа этникалық қауымдастығының қалыптасуына әкелді және сол этникалық процестердің бағыт-бағдарын айқындап ... ... ... ... ... одан әрі дамып жайылған аймақтарда сол сияқты моңғол түрінің белгілі ... де ... ... мен ... ... ... өтуі ... Бұл процесс тарихи деректерге қарағанда б.з. 1-5 ғғ. қамтиды, мұның өзі жергілікті жұрттың кескін-кейпіне, оның тіліне әсер ... ... Б.з. 6 ... ... ... ... және ... тайпалар тарих сахнасынан көрінбейді, аттары аталмайды. Оған себеп, бұл кезде Қазақстан жерінде , ... ... ... Алтай, Сібір жақтан келген түркі тайпаларының басымдығынан болса керек. Олар негізінен байырқу, Бұлақ, қарлұқ, ... ... ... еді. 6 ғасырда Қазақстан жері Түркі қағанаты құрамына енді. Осы қағанаттар құрамында 30-дан астам түркі тілдес ру-тайпалар болды. Үйсіндер мен ... ... ... ... 702 жылы ... ... ... тарағаннан кейін оның орнына Түргеш қағанаты (704-756), Қарлұқ қағанаты (756-940), Оғыздар (9 ғ. соңы 11 ғ. басы), Кимек қағанаты) 893-11 ғ. б.), ... (11-1219 ж.), ... ... ж.) өмір ... Осы мемлекеттердің ішінде қазақтардың халық болып қалыптасуына, әсіресе екі мемлекеттің тарихи ролі ... ... Оның ... ... ... ... пен Еділ ... мекендеді.
Қазақ халқының қалыптасуына ықпал еткен тағы бір мемлекет - ол оңтүстік, оңтүстік шығыс Қазақстанда өмір сүрген Қарахан ... ... Бұл ... ... ... ... ... Шығыстан монғол тектес көшпелі халықтар жасаған шапқыншылық оңтүстік және оңтүстік -шығыс Қазақстанның қалыптасқан этникалық жайына соншалықты өзгеріс жасаған жоқ.
Алтай ... ... ... ... мемлекеттік бірлестігін құрған наймандар мен керейттер Қарахан мемлекетінің этникалық құрамына елеулі әсерін тигізді.
Бірақ осы бір сапырылыс кезінде шығыстан ... ... ... болып, Қарахан мемлекетінің жағдайы нашарлайды. 13 ғ. басында Қарахан мемлекеті қайта көтеріліп келе жатқанда мронғол ... ... ... ... солтүстік, шығыс, батыс Қазақстан жеріндегі Қыпшақ мемлекеті де сондай ... ... ... ... екі ... де қиратты. Сөйтіп, халық болып қалыптасуы процесі 15 ғасырға дейін кешікті.
Монғол шапқыншылығы ... ... ... орнағанмен, Қазақстан жеріндегі ру-тайпалардың арасындағы байланыстар бұзылғанын, Алаш халқының әртүрлі аймақтарға (Жошы ... ... ... Үгедей ұлысы, Алтын Орда, Ноғай Ордасы, Көк Орда, Ақ ... ... да ... ... Ірі ... ... қоныс аударды. Мәселен, қыпшақтардың бір бөлігі солтүстік Қазақстан мен Батыс ... ... ... тіл ... ... ... бұл халық монғол шапқыншылығынан бұрын-ақ мәдени қалыптасып қалған еді. ... ... ... ... Бірақ бұл кезде бұрынғы екі үлкен нәсілдің байырғы европеидтік және кейін қосылған монғолоидтік нәсілдердің күрделі араласуы нәтижесінде қазіргі қазақ ... ... ... ... ... ... ... тұтас қосындысы келіп шығады.
Алайда, Қазақстан жерінде өмір сүрген ру-тайпалар түркі тілінде сөйлегенімен территориялық бөлінуге ... ... ... ... ... ... қол ... өмір сүріп жатты. Атақты "92 баулы қыпшақ" атты ... ... бұл ... ... кейіннен қазақтардың құрамына кірді.
14-15 ғғ. феодалдық қатынастардың нығаюы негізінде Моғолстан, Ақ Орда, Әбілхайыр хандығы, Ноғай Ордасында болып жатқан ... ... ... ... ... ... бірігу, топтасуға ұмтылу пооцестері барған сайын белең алды. Қазақстанның ежелгі тайпалары өз ... ... ... және саяси оқшаулануының тарихи қалыптасқан жағдайларына байланысты этникалық ... ... пен ... ... ... үш ... топқа бөлінді. Үш жүз осылай пайда болды. Олар: Ұлы, Орта және Кіші жүз. Ұлы жүз ... ... ... Орта жүз ... ... ... Кіші жүз Батыс Қазақстан да болды.
Ұлы Жүз Сырдариядан бастап Жетісу жерін түгел жайлады. Оның құрамына үйсін, қаңлы, дулат, ... ысты және т.б. Орта жүз ... ... мен ... ... бір ... қоныс етті. Оның құрамында қыпшақ, арғын, найман, қоңырат, ... уақ т.б. Кіші ... ... - ... ... ... Арал ... жағалауы, Каспий ойпатының теріскей жағы. Оның құрамындағы тайпалар одағы -Әлімұлы (Қарасақал, қаркесек, кете, төртқара, шөмекей, ... ... ... - адай, алшын, жаппас, алаша, байбақты, беріш, есентемір, қызылқұрт, шеркеш; Жетіру (табын, тама, ... ... ... ұйымдасқан уақыты, қалай құрылғаны туралы түрлі пікірлер бар.
Осы арада қазақтың үш жүзіндегі тайпалардың ... ... айту ... ... ... қыпшақ, алшын сондай-ақ басқа руларға да жататындар үш жүздің ... да ... ... ... туу тарихы ұзақ уақыт бойы зерттеушілердің қызу айтыстарына айналды. Кейбір деректерде бұл ... ... ... ... ... ... ... атаудан шықты дейді. Немесе "қазақ" атауы Жәнібек пен ... ... ... ... ... ... , кейін "қазақ" түрінде пайдаланылған деп санайды. "Қазақ" термині 1245 жылы Мамлюк мемлекетіндегі қыпшақтардың ортасында жазылған ерте қыпшақ жазба ескерткіштерінде ... ... ... ... "қазақ" деген сөз басы бос кезбе деген мағына береді. Бұл семантикалық ұғым бойынша "қазақ" терминіне әлеуметтік мағына беріледі, яғни еншісі ... ... ... ата шаңырақтан бөлініп уақытша ру, тайпалардан кетіп, күнкөріс үшін әскери жорықтарға қатысуын санаған.
Кейде бұл термин ертедегі екі ... ... және сақ) ... ... шыққан деп жорамалдайды. Ал кейбір тарихшылар "хас" нағыз және "сақ" деген сөзден құралған деп болжам жасайды. Қазақстан тарихының 2 ... ... ... 9-10 ғғ. ... Дешті Қыпшақ қыпшақтарының қоғамында әлеуметтік, ал 11-12 ғғ. этникалық-әлеуметтік топтарға қолданылған. Және осы ғасырларда қыпшақ тайпаларының топтасуы ... ... ... да маңызды кезеңі болды" деп жазылған. Яғни бұл процесс түрлі кезеңде де тоқтамай, ... ... ... ... ... ... ... өзегі болған 14 ғ. басында құрылған Ақ Орда халқының құрамы қазақтар болған. 15 ғ. 2 ж. қазақ халқы ... ... ... ... этногенез процесінің күрделі ерекшелігінің бірі болып табылатын "қазақ" атауы, этникалық маңызға ие болды.
Қазақ атауының шығу тегі туралы
Зерттеушілер екі жүз ... жуық ... бойы ... шығуын түсіндіруге және оның семантикасын ашуға әрекет жасап келеді. Айтылған көзқарастар ауқымы өте кең, мейлінше ... ... ... ... ... ... ... дейін бар. Алайда, қазақ сөзін түсіндіретін түпкілікті пікірді, тегінде, әзірше ешкім айта ... жоқ. ... өз ... ... ... ... ... жалпы қазақ халқының тарихы мен мәдениетіне және атап айтқанда қазақ терминіне ден қою едәуір арта ... ... ... мен газет-журналдардың беттерінде қазақ терминіне қатысы бар жарияланымдар пайда болды. Бірен-сарандарында ғана болмаса, оларда баяндалған ... ... ... ... көзқарастарға негізделген.
Қазақ атауының шығу тегі туралы мәселені шешкен кезде зерттеушілердің ... ... ... ... терминологиялық сәйкестікті іздестіру жолына түсті. Алдын ала атап өткен жөн, бұл әдістемелік тәсіл, зерттеушілік ... ... ... ... ұғымдардың жақындық дәрежесі туралы неғұрлым айқын тұжырымдар жасау үшін әлі де көп ... ... ... ... терминдерді ғалымдардың Қазақстан аумағынан едәуір алыс жерлерден тапқаны аз кездеспейді. Бұл орайда олардыңэтникалық байланыстарының терендігін көрсете алатын тарихи-мәдени сипаттағы жүйелі ... ... ... ... өтілді. Тарихнамада қабылданған ұқсастыру жөнінде мынадай негізгі болжамдар бар. Н. М. ... мен ... ... ... көбінесе Византия императоры Константин Багрянородныйдың (X ғасырдыңорта шені) Кавказдың солтүстік-батысында жатқан деп ... ... ... ... ... негізінде авторлар терминінде қазақ этнонимі көрініс тапқан деп санайды. Сөйтіп осы негізде ... ... X ... ... ... ... деген тұжырым жасалады. деп оқудың дұрыстығына қатысты біз түзету жасауға тиіспіз, ол мынадай: түпнұсқада (грекше) екінші сөзде (з) ... ... (с) ... Демек елдің атауы Касахия деп оқылуға тиіс. Константин Багрянородныйдың хабарын ... ... ... ... деп ... ... ... әбден айқын көрсеткен. Казахия және қазақ халқы атауын ұқсастыру тарихшылардың қосымша материалдар, атап айтқанда, ... ... ... ... ... материалдар тарту мүмкіндігін кеңейтті.
Мәселен, араб тарихшысы әрі географы әл-Масудидің (X ғ.) деген шығармасында Кубань өзені ауданындағы кавказ халықтары мен ... ... ... ... этникалық қауымы - әл-касакия атап өтіледі. Көрнекті неміс шығыстанушысы И.Маркварт бұл екі терминнің бір ғана ... ... ... көрсетті. Кім жазғаны белгісіз парсы тілді ... ... ... (Хғ.) ... ... туралы хабарлары да қарастырылып отырған тақырып аясына жатады, онда Қара ... ... ... ... ... ... жазылып жүргеніндей, этникалық қауым емес, нақ қала туралы деректер келтіріледі. Касогтар туралы орыс жылнамаларында да айтылады. шығармасын да ... ... ... орыс ... ... (965 ж.) пен Мстиславтың (1022 ж.) касогтармен жүргізген соғыстары туралы ақпарат бар. Касог ... ... рет VIII ... аяғы - IX ... ... ... ... шығармасында ауызға алынады. Бұл ақпардан касах, касахия, касак, кашак, ... ... ... орта ... ... бір ... ... тайпасын білдірудің әр алуан түрлері болып табылады ... ... ... ... ... (ертедегі грузин ескерткіштерінде кашаг түрінде белгілі) Кіші Азияның хет-то-несит дәуіріндегі каска/кашка этнонимімен көптен бері жақындастырып жүр. Осыдан касогтардың ... ... ... көзқарас қаншалықты ақталған және дәлелденген деген заңды сұрақ туады. Қазақ этнонимінің касог, касахия атауымен байланысы ... ... - ... ... ... пікір, олардың арасыңда ешқандай тарихи сәйкестік болмаса да, ол ... ... ... туындайтын болжамға негізделген. Касогтар автохтондық кавказ тілдерінің ... ... ... ... ... кіші ... кірген. Тілі, шыққан тегі, тұрмыс жағдайы және дене тұрпатының ерекшеліктері жағынан ... ... және ... ... тілдес ата-бабаларынан айырмашылығы күшті. Касогтардың этникалық бөліну процестері және соларға байланысты Кавказдан орта ғасырлар дәуірінде Қазақстан аумағына көшуі ... жоқ. ... ... ... ... қоныс теуіп, оған қазіргі Болгария атағын берген ертедегі түркі ... ... ... ... атқарғаны сияқты рөл оларға берілмеді.
Сондықтан касогтардың қазақтармен байланысы туралы пікір ... сын ... ... қазақ сөзін араб тарихшысы Ибн Асам әл-Куфи айтады-мыс ... 3. В. ... ... ... көзқарас та бар. Біз денқойып отырған термин Арран мен Дағыстанда хазарларға ... ... ... араб қолбасшысы Марванға арналған тарихи шығармасында (IX ғасырдың аяғы - X ғасырдың басы) айтылады. Еңбектің түпнұсқасында былай деп жазылған: . ... әл- ... ... ... термині болмағаны, бірақ Үлкен Кавказдың таулы ауданында, Азербайжанның батысында орналасқан Касак деген жердің аталатыны көрінеді. Касак және қазақ терминдерін VIII ... ... ... ... ғана ... сонымен бірге бір-бірінен алшақ жатқан тарихи, географиялық және шаруашылық-мәдени өлшемдер кешені бойынша да салғастыруға болмайды. Фин ... Г. И. ... ... ... тағы бір ... көрсете кетуге болады, ол қазақ терминін монғолдың деген сөз тіркесінен шығарады. (XIII ғ.) айтылатын бұл қос ... ұғым ... ... ... А. А. ... ... бұл ... еш дәлелі жоқ. Оның иланымды болмайтын себебі - синхрондық ... ... да, ... ... ... ... да ... Қазақстанды мекендеген түркі тілділер арасында арбаның атауы ретінде көрініс таппаған. Енисейден табылған VIII ғасырдағы ертедегі түрік ескерткішінен В. В. ... ... ... ... ұлдарым) деген тіркесті оқыған.
Сыртқы ұқсастығы жағынан ғана емес, сонымен қатар және ... ... ... ... В.П.Юдин бұл сөздерді салыстыруға болады деген. Зерттеушінің пікірінше, ұғымындағы ... VII -- VIII ... ... ... сөзінде қолданылуы әбден мүмкін, ал кейініректе түсіп ... бұл ... ... түріне ие болуы ықтимал. Ол түріндегі терминін кейіннен этникалық мағынаға ие болған саяси мәні ... алып ... Бұл ... ... тілдерінің тарихи фонетикасының зандылықтарымен үйлеспейтіндігі себепті ол бұдан кейін мамандар тобынан қолдау таппады. Сонымен бірге нарративтік деректемелердің басқа материалдары негізінде ... ... ... ... ... ... жасалды. Олардың бірі үш қарлұқ тайпасының (хаски) деп оқылуы жөнінде И. ... ... ... ... ... ... соңғыларын қазақтармен салыстырды. Бірқатар авторлар қазіргі кезде де осы ... ... оны ... деп ... болмайды. Тоғыз қарлұқ тайпасының атауларын XIII ғасырдағы парсы тілдес ... ... ... көрінеу бұрмаланған мәтіні бойынша Маркварт ұсынғандай оқу алдын ала, сындарлы емес сипатта болды. Жетісу мен ... ... ... қарлұқ конфедерациясы туралы қарастырылып отырған мәліметтер ІХ-Х ғасырларға ... ... ... жазбаша ескерткіштерден, атап айтқанда, әл-Марвазидің арабша географиялық еңбегінен алынған материалдарға В.Минорскийдің текстологиялық және ... ... ... ... ... Құрамы жөніндегі контекстің оқылуына елеулі түзетулер енгізді. Бұл ретте, орнына деген негізделген коньюнктура енгізілді. ... (935 -- 1020) ... ... және ... ... туралы айтылғаны жөнінде А.Левшиннің пайымдауы негізінде кейбір ғалымдар қазақ ... ... X ... ... ... бола тұрса да, ғылыми әдебиетте шығыстанушылар парсы авторының тарихи дастанында термині туралы ешқандай ... жоқ ... ... рет ... Бұл түсініспеушілікті түсіндіруге болады және оған қайран қалуға болмайды, өйткені А.Левшин өз білімі қаншалықты мол болғанымен, қазақтар мен олардың ортасының ... ... ол ... және араб ... ... Сонымен, ұсынылатын болжамдардың көп жағдайларында салыстыруға келмейтін атаулар салыстырылды. ... соң, ... ... ... ... ... емес, қайта оқшау алып қарастырылды. Соның ішінде этникалық процестердің өзі - этностағы уақыт жағынан өзгерістер ескерілмеді. ... ... ... ... ... халықтың құрылу уақытымен сәйкес келе бермейді. Зерттеу жұмыстарында этноним мен этностың нақты-тарихи жағдайлардағы арақатынасы проблемаларын талдап шешу ... ... әсте де ... ... ... бола ... Ал ... бір этноним этностың (тайпаның, тайпалар одағының, халықтың, ұлттың) әр ... ... ... алады. Мәселен, бәз-баяғы бір этноним (қыпшақ) жағдайында III ғасырдан XIII ғасырға дейін қыпшақ этносы ... ... әр ... бес ... - Ішкі ... ... ... аумағында қыпшақ халқы қалыптасуының аяқталу кезеңіне дейінгі жағдайда болды. XIII ғасырдағы ... ... ... ... ... ... ... процесін үзіп тастады. Монғолдарға дейінгі кезеңнен айырмашылығы, одан кейін қыпшақ қоғамындағы тарихи ... ... ... ... ... ... ... жүрмей, олардың бөлшектенуі, ең алдымен қазақ халқының, сондай-ақ толып жатқан өзге де ... ... ... құрылуына қатысу арнасына түсті. Бұл кезеңде қыпшақтар этникалық дамудың енді басқа бір таксономикалық деңгейінде болды. ... ... ... ... ... ... қыпшақтардың белгілі бір этнонимі жағдайындағы серпінділігі мен өзгеруі кезінде қалыптасты. Бір этнонимді басқаларымен салыстыру жай ғана декларациялауды емес, қайта ... дәл ... ... ... ... ... ... өзі қыпшақтар мекендейтін аймақта пайда болған деп санауға барлық негіздер бар. Бір қатар түркологтардың пікірі бойынша, терминінің бастапқы ... жері ... ... Қыпшақпен байланысты болған.
Қыпшақ тіліне тән осы фонетикалық ресімделуінде сөзінің пайда болуынА.Н.Самойлович уақыты жағынан ерте дегенде XI ғасырға жатқызған. ... ... ... 1245 жылы ... ... мемлекетінің қыпшақтары ортасында жасалған араб-қыпшақ сөздігінде жазбаша деректемелер ішінде бірінші рет қолданылған деп саналып жүр. Онда ... ... мән ... Бұл ... ... әлеуметтік мағына берілген және өз руынан, тайпасынан, мемлекетінен бөлініп шығып, тіршілік құралдарын соғыс істеріне қатысу арқылы тапқан индивидтерді, адамдарды ... деп ... ... ... және ол қазақшыландыру институтымен байланыстырылды. ұғымының пайда болуы уақыты жағынан XIII ғасырдан неғұрлым ... ... ... деп ... да ... ... жазбаша Ескерткіштерде хронологияны нақтылайтын ешқандай да тікелей деректер жоқ. Айта кетелік, бұл жөнінде жанама мәліметтер бар. Қазаққа ... ... ... мен ... ... ... ... үшін X ғасырдағы араб географы Ибн әл-Факихтің шығармасында мейлінше қызықты мәліметтер бар, бұл шығармасында ол оғыз ханзадасы Балқиқ ибн ... ... ... ... ... . Бәрінен де IX ғасырға жататын қазаққа айналудың осы, тегінде, классикалық ... Ибн ... ... синонимі ретінде арабтың > терминінің оғыз синонимін келтірмейді. Айта кетейік, оғыздарда мұндай ұғым сол кездің өзінде-ақ қыпшақгар ортасы қабылдап ... ... ... ... ... ... ... мен қыпшақтардың сан ғасырларға созылған аса тығыз этникалық-саяси және этникалық-мәдени өзара байланыстарының сайып келгенде генетикалық, тілдік, ... және ... ... ... объективті мән-жайларынан ғана туындамайды, сонымен қатар ол жазбаша деректемелердің қосымша материалдарына да ... ... XIII ... хорасан түрікмендері арасында антропоним құрамында термині ұшырасады. кітапханасы ... ... ... ... ... деп ... қолтаңбамен жазылған: (яғни біздің заманымыздағы 1262 ж.). Бұл ... жеке ... ... ... сірә, этникалықтегін (түрікменнің) көрсететін басқа нисбамен қосарластырыла ұштастырылған нисба ретінде қабылдаған жөн. Әл-қазақ ... ... ... ұштастырылуы бұл ұғымның әдеттегідей әлеуметтік сипаты болмай, қайта этникалық сарыны болған деп санауға мүмкіндік береді. Қарастырылып отырған ... ... 3. В. ... ... ... ... қоғамындағы қыпшақ қазақтарының өкілі айтылып отыр. Одан кейінгі уақытта Рашид ад-Дин Раб-и-Рашидидің хорезм-хорасан жазбасына жататын ... ... ... ... ... ... бар , атауының кездесуіне қарағанда, бұл аймақта қазақтар айтарлықтай топ болған. Ол кезде түрі ... тіл ... ... ... түрікмен-оғыз ортасына деп жазылған терминнің занды болғаны атап өтерлік. Баяндалған материал ІХ-Х ғасырларда ... ... ... ... ... атауымен әлеуметтік, ал XI-ХІІ ғасырларда этникалық әлеуметтік ... ... ... ... ... ... береді. Алайда бұдан монғолдардан бұрынғы уақытта қазақ этносының қалыптасуы туралы, оның бер жағында қазақ ... ... ... ... ... жөн. Оның бер ... басқасы да айқын XI-XII ғасырларда қыпшақтайпаларының топтасуы қазақ қауымдастығы қалыптасуының маңызды кезеңі болды. ХІ-ХІІ ғасырларда Қыпшақ ... ... ... даму барысында қазақ халқының этникалық ұйытқысы қалыптасады. Монғолдардың жаулап алуы қыпшақ тайпаларының едәуір топтары Дешті Қыпшақ шегінен бытыратып жіберді. Қыпшақтардың орын ... ... ... орын ... және оның ... ... ие болуына себепші болды. сөзі тұтас алғанда алуан түрлі ... айту үшін ... ... ... ... және ... кедергілерге қарамай қазаққа айналып, қазақ бола берді. ... ... ... халықтарында қазаққа айналу -- қазақлық институтының кең таралғаны атап ... XIV ... ... ... ... ... ... қыпшақ тайпасы ұйытқы болған жергілікті этникалық негізде алғашқы ірі мемлекет Ақ Орда құрылды. Ақ Орда этникалық құрамы жағынан қазақ халқы ... да, оның ... ... кейінірек жазылып, анықталды. Дәлірек айтқанда, XV ғасырдың екінші ... ... ... құрылғаннан соң, халықтың этногенез процесінің күрделі ерекшелігінің бірі болып табылатын атауы этникалық маңызға ие ... ... ... шығу тегі ... ... болжамдар
Қазақ этнонимының туу тарихы ұзақ уақыт бойы зерттеушілердің қызу айтыстарына айналды. Түсіндіретін түпкілікті ... ... ... жоқ. ... ... ... терминдер Қазақстаннан шалғай аймақтардан да кездеседі.
Сақ болжамы. Кейде бұл термин ертедегі екі ... ... және сақ) ... ... шыққан деп жорамалдайды. Ал кейбір тарихшылар ... және ... ... ... деп болжам жасайды.
Кавказ болжамы. Кейбір ғалымдар (Н. М. Карамзин, А. Вамбери т.б.) Шығыс Ромей империясының императоры Константин (10 ғ. орта ... ... ... ... ... елін ... солтүстік-батысында орналастырады (Қырым хандығы мезгілінде Қарачу немесе Қарачай деп белгілі аймақ). В. Минорский Константин хабарында Казахия деп касогтар айтылатынын дәлелдейді. Араб ... ... Әли ... ... Құбан өзенінің төңірегіндегі тайпалар арасында әл-касакия тайпасын көрсетеді. Неміс шығыстанушысы И. Маркварт бұл екі сөз бір ғана ... -- ... ... береді деді. Парсы тілді жоғрапия туралы кітапта Қара теңіз жағалауында Касаг қаласының орналасуын деректейді. Көне Русьтегі жазылған ... ... (965) пен ... (1022) ... касогтармен соғыс жасайды. Ал касог терминін, алғаш рет 8 ғ. аяғы -- 9 ғ. ... ... ... ... ... мәліметтерге қарағанда касах, казахия, касак, кашак, касог алдыңғы орта ғасырларда Кавказдағы шағын тайпа, немесе ... ... ... алуан түрлері болғаны байқалады. Қазақ этнонимінің жоғарыда көрсеткен касог, т.б. атауларымен барлық жағынынан ... әлі де ... ... боп ... ... Фин ... Г. И. ... және А. А. Семёнов қазақ терминін (13 ғ.) моңғолша: ... арба ... бар сөз ... ... Ал ... ... түркі тайпалар осы қоссөзді пайдаланғанына ешбір тарихи мағлұмат табылмаған.
Енесай болжамы. Әйгілі түркітанушы В. В. Радлов Енесай өзенінің ... ... ... ... ... оғлым -- деген тіркесті тапқан. Қазғақ және қазақ сөздерінің дыбыс және мағына ұқстастығына сүйеніп, В. П. Юдин ғ ... ... ... ... ... ... айналды деп болжам шығарған. Бұл көзқарас түркі тілдерінің тарихи фонетикалық заңдылықтарымен үйлеспейтідіктен, мамандар тарапынан қолдау табылмады.
Пайдаланған әдебиеттер:
* .- Алматы,1998
* ... ... ... ... ... атауының шығу тегі туралы
* Қазақ этнонимының шығу тегі туралы ғылыми болжамдар

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Корей халқы8 бет
Тарихи әдебиеттердегі «қазақ» этнонимының тарихы18 бет
Арнау өлендерінің жанрлық табиғаты7 бет
''Қазақ'' этнонимі туралы зерттеу деректері11 бет
Кесім7 бет
"Шымбұлақ" тау шаңғысы курортында демалушыларды тегін сақтандыру жүйесі енгізіледі16 бет
1.Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары; 2.Өзге тілден енген сөздер; 3.Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні; 4.Лексикография7 бет
1916 жылғы ұлт – азаттық көтерілістің шығу себептері18 бет
Access-тегі мәліметтер базасы19 бет
AVR тегінденгі микроконтроллерларды пайдалану ерекшеліктері4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь