Қалдықсыз және аз қалдықты технологияларды өндірісте пайдалану өзектілігі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4

1 ҚАЛДЫҚСЫЗ ЖӘНЕ АЗ ҚАЛДЫҚТЫ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ... ... ... ... ...5.
1.1 Қалдықсыз және аз қалдықты технологиялар туралы түсінік ... ... ... ...5
1.2 Өндіріс қалдықтары және оларды жіктеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7

2 ҚАЛДЫҚСЫЗ ЖӘНЕ АЗ ҚАЛДЫҚТЫ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ӨНДІРІСТЕ ПАЙДАЛАНУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
2.1 Қалдықсыз және аз қалдықты технологияларды химиялық өндірісте қолдану ... 10
2.2 Қалдықсыз және аз қалдықты технологияларды энергетика өндірісінде пайдалану.13
2.3 Қалдықсыз және аз қалдықты технологияларды мұнай және газ өндірісінде қолдану ... ..15
2.4 Шикізатты кешенді пайдалануда қолданылатын аз қалдықты технологиялары ... .17
2.5 Улы өндіріс қалдықтарын зиянсыздандыру, өңдеу және көму ... ... ...20

3 ӨСКЕМЕН МЕТАЛЛУРГИЯЛЫҚ КОМБИНАТ ӨНЕРКӘСІБІНДЕ АҚАБА СУЛАРДЫ ТАЗАЛАУДА ПАЙДАЛАНЫЛАТЫН ҚАЛДЫҚСЫЗ ЖӘНЕ АЗ ҚАЛДЫҚТЫ ТЕХНОЛОГИЯЛАР24
3.1 “Казцинк” өнеркәсібіндегі тазарту қондырғыларының қысқаша сипаттамасы ... ..24
3.2 “Казцинк” өнеркәсібінде орнатылатын аз қалдықты технологиялар ... ... ... .28
3.2.1 Кондуктометриялық концентратометр “АЖЭ . 8Б” ... ... ... ... .28
3.2.2 Сериясы 1010 көп қызмет атқаратын ультрадыбысты әмбебап өтім өлшеуіш...29
3.2.3 “Экотест.120” анализаторы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33

4 ҰСЫНЫЛАТЫН АЗ ҚАЛДЫҚТЫ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ НӘТИЖЕЛІЛІГІН БАҒАЛАУ ... ... ... ... ... ... ...35
4.1 Ұсынылатын ағындарды тазалау нұсқасының экономикалық нәтижелілігін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
География факультеті
Геоэкология және табиғи орта мониторингі
кафедрасы
Дипломдық жҰМЫС
Қалдықсыз жӘне аз ... ... ... ... ... курс ... Н.К
Ғылыми жетекші
б.ғ.к., доцент ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... күні)
Алматы, 2006
РЕФЕРАТ
Жұмыс тақырыбы: “Қалдықсыз және аз қалдықты технологияларды өндірісте
пайдалану өзектілігі”. Бет саны – 43, кесте саны – 8, ... саны – ... ... ... - ... жұмыстың мақсаты: қалдықсыз және аз қалдықты технологияларға
түсініктеме беру, бұл технологиялардың ... ... ... пайдаланылу
өзектілігін көрсету, ғылыми-техникалық революция ... ... ... ... ... үшін аз қалдықты технологиялардың
маңыздылығын айқындау, ... ... ... ... аз ... технологиялардың мысалы ... ... ... ... ... ... ... арттыратын қалдықсыз
және аз қалдықты ... ... ... көрсету,
қоршаған ортаның ластануымен күрес барысының тәжірибесімен байланысты
қалдықсыз және аз ... ... ... міндеттілігін айқындау.
Жұмыстың өзектілігі: қоршаған ортаның ластануын азайтудың, ... ... ... ... бір жолы – аз ... және қалдықсыз
технологияларды енгізу. Жұмысты орындау ... аз ... ... ... әртүрлі өндірістерде пайдаланылуы, Өскемен
металлургиялық ... ... ... ... ... көтеретін
қалдықсыз және аз қалдықты технологиялар ұсынылды, ол технологиялардың
экономикалық ... ... ... ... және аз ... ... өндіріс
қалдықтары, ресурсты сақтау, табиғатты тиімді пайдалану, тазарту
қондырғылары, ... ... ... өндіріс, мұнай жән газ өндірісі,
энергетика, ақаба сулар, шикізатты кешенді пайдалану.
Мазмұны
КІРІСПЕ.....................................................................
..............................................4
1. Қалдықсыз жӘне аз қалдықты технологиялар……………....5.
1. Қалдықсыз және аз ... ... ... ... қалдықтары және оларды жіктеу…………………………….....7
2. ҚАЛДЫҚСЫЗ ЖӘНЕ АЗ ҚАЛДЫҚТЫ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ӨНДІРІСТЕ
ПАЙДАЛАНУ………………………………………………...10
1. ... және аз ... ... химиялық
өндірісте қолдану…..…………………………………………………….10
2. Қалдықсыз және аз қалдықты технологияларды энергетика
өндірісінде пайдалану…………………………………………………....13
3. Қалдықсыз және аз қалдықты технологияларды мұнай және газ өндірісінде
қолдану………………………………………………............15
4. Шикізатты ... ... ... аз ... Улы ... қалдықтарын зиянсыздандыру, өңдеу және көму…….....20
3. Өскемен металлургиялық комбинат ӨнеркӘсібінде ... ... ... ... жӘне аз ... ... ... өнеркәсібіндегі тазарту қондырғыларының қысқаша
сипаттамасы………………………………………………………………24
2. “Казцинк” өнеркәсібінде орнатылатын аз қалдықты
технологиялар……………………………………………………....28
1. Кондуктометриялық концентратометр “АЖЭ – 8Б”………….....28
2. Сериясы 1010 көп қызмет ... ... өтім ... “Экотест-120” анализаторы………………………………….........33
4. Ұсынылатын аз қалдықты технологиялардың экономикалық нӘтижелілігін
бағалау………………………35
4.1 Ұсынылатын ағындарды тазалау нұсқасының экономикалық нәтижелілігін
бағалау…………………………………………………….....35
ҚОРЫТЫНДЫ…………………………………………………………………...39
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ……………………………….....40
КІРІСПЕ
Адам баласының кез ... ... ... ... ... ... бұл халықтың денсаулығы мен өміріне, флора мен ... ... ... ... ... ... Кен ... өнеркәсіп тастандыларын, қоқыстарды, қала шөп-
шаламдарын тек қоршаған ортаны бұзатын ластағыштар деп санауға ... ... ... көздеріне жатады. Қазіргі кезеңдегі ғылым мен техниканың
даму ... ... ... ... технологияның жоқтығына
байланысты оларды өңдеп ... ... алу ... ... ... ... сақтауға, жоюға, тастауға, ... ... ... көптеген қаражат, энергия, уақыт жұмсалып жатыр.
ХХІ ғасырда ғаламдық экологиялық проблемалардың қатарында ... ... ... ... ... және сонымен
байланысты өндірістік-тұрмыстық қалдықтардың үлкен көлемінің ... ... ... ... ... ... ... орын алады.
Бұл жағдайда экологиялық ресурс сақтау проблемаларына ерекше көңіл аудару
керек. Әр өнеркәсіп өндірістері өнім өндіруге ғана ... ... ... қор ... ... ... ... көшсе, қоршаған орта
ластанудан қорғалынады.
Қоршаған ортаның ластануымен күрес барысының ... ... ... ... ... ... ... туды. Аз немесе
қалдықсыз технологиялар кешені ұйымдастыру қажеттігі айқын, яғни бір ... ... ... ... емес, қалдықсыз өндірістік
кешендер туралы сөз ... ... Бұл ... бір ... ... ... шикізат ретінде пайдаланылады. Қалдықсыз өндіріс дегініміз
- өндіріс қалдықтары минимумға келтіріліп ... ... ... ... ресурстарға өңделген кездегі технологиялық процестердің
формасы.
Дипломдық жұмыс мақсаты: қалдықсыз және аз ... ... ... өзектілігін көрсету, ғылыми-техникалық революция
нәтижесінде қоршаған ... ... ... ... аз ... ... айқындау, Өскемен металлургиялық
комбинатында ақаба ... ... аз ... ... ... көрсету.
Дипломдық жұмыс міндеті:
- аз қалықты және қалдықсыз технологияларға түсініктеме беру;
- қалдықсыз технологиялардың өндірісте пайдаланылу ... ... аз ... ... пайдаланылу барысындағы экономикалық
нәтижелілігін есептеу;
- қалдықсыз және аз ... ... ... ... ... ... жӘне аз қалдықты технологиялар
1.1 Қалдықсыз және аз қалдықты технологиялар туралы түісінік
Қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ету ... маңызды өзгерістерге әкеледі.
Экологиялық эффективтілік дегеніміз – қоршаған ортаға тиетін ... ... ... ... ... күресуге бағытталған
уақытша сипаттағы шаралардың орнына ұзақ мерзімді шараларды қолданады.
Қоршаған ортаның ластануымен күрес барысының тәжірибесінде қалдықсыз және
аз ... ... ... міндеттілігі туды. Қалдықсыз ...... ғана ... ... өзінде де қалдықсыз ешнәрсе жоқ.
Бұл терминнің түсінігі өндіріс пен өнеркәсіп технологияларын ... мен ... ... игерумен байланысты.
Қалдықсыз өндіріс – ... ... ... ... ... қызмет үшін шартты түсінік. Кез келген өндірістің ... ... ... болса да қалдықтары болады.
Н.Ф. Реймерс қоршаған орта есебімен табиғи жүйенің дамуының экологиялық
заңына сүйене отырып, табиғи ортаның ... ... ... ... ... ... еместігін анықтаған. Термодинамика ... ... ... ... ... болу ... ... ол
“мәңгілік” двигательді құрумен тең болар еді деп ... ... тек үш ... ... ... аз қалдықты технология
болады:
1) ресурс сыйымдылығы және елеусіз қалдықтар;
2) өндірістің айналымдылығын құру (бір ... ... ... ... болу ... ;
3) улы ... ... немесе көму.
Барлық осы үш саты біртұтас өндірістік процесті құрай алады.
Ресурсты сақтау, ресурс өндірісі секілді, табиғи-ресурстық ... ... ... және қайта қалпына келтіруге ... ... ... Ол, өз ... ... ... әр ... бөлшектеп немесе толығымен сарқылу қаупі туған кезде жүзеге
асырылатын әртүрлі ... және ... ... ... атқарылады.
Ресурсты сақтау процесі табиғатты тиімді пайдалану ... ... ... технологияларды пайдалануда негізделеді (сурет 1).
Қалдықсыз технология дәйекті түрде мүмкін ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Тәжірибелік
қолдануда бір өндірістің қалдықтарын басқа өндіріске шикізат ретінде ... ... ... ... ... ... ететін
өндіріс технологиясы ғана іске асады. Алайда шикізатты пайдаланғанда мүлдем
қалдықтың болмауы көп жағдайда орын алмайды. ... ... ... ... ... ... газ тәрізді және жылу қалдықтардың
минимумымын алуға ... ... ... ... ... – табиғи жағдайлардың минималды түрде
бұзылуымен жүзеге асатын табиғи ресурстар және ... ... ... ... технология – табиғатқа тән процестер типімен, ... ... ... ... кеме ... жасанды орта, топырақты
өңдегендегі үйіндісіз егін шаруашылығы және т.б.) құрылған технология.
Қайтымды сумен жабдықтау – ... ... ... ... ... (тазалаудан кейін немесе ... ... ... көп мәрте) түсуі.
Сусыз технологиялар технологиялық процестен суды ... ... ... ... ... ... жою - ... тұрмыстық және ақаба су
қалдықтарын екінші текті шикізат ретінде басқа өнім алу үшін ... ... ... ... ... ... ... сақтау
Сурет 1.
Табиғи ресурстарды басқа ресурстармен алмастыру – ресурстың бір ... ... ... басқа себептері жағдайларында (ағаш жанармайын ... ... ... ... ... ... ... алмастыру.
Биоалуантүрлілікті сақтау – Жердің биосферасын өсімдік және ... ... ... ... қамтамасыз ету.
Ландшафттарды қорғау, қорықтарды ұйымдастыру – ерекше қорғалатын табиғи
аумақтардың әр түрлерін ұйымдастыру үшін ... ... ... адам аяғы ... (аз өзгертілген) жер және аквальды
ландшафттарды сақтау [1].
Ресурсты сақтау өндірістің ... ... ... ... ...... бір ... табиғи ресурстарын
пайдалану нәтижелілігін көтеретін аз ... және ... және ... ... ... саласына енгізу бойынша
мақсатталған әрекет.
2. Өндіріс қалдықтары және ... ... ... негізгі көздерге өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, үй-жай
шаруашылығы жатады. ... ... ... бір ... шаққанда
тұрмыс қалдықтарынан 20 еседен артық келеді. Төмендегі 2 -суретте ... ... ... ... ... ... ... топтастыруда сулы ерітінділер шламдарға араласқан (органикалық
және анорганикалық), бейтарапты, сілтілі және қышқылды сұйық ... ... ... ... мал мен ... майлары,
органикалық еріткіштер (өртеуге болатын мен болмайтындар) жатады.
Әр өнеркәсіп өндірістері өнім өндіруге ғана ... ... ... қор ... жүзеге асыратын әдістерге көшсе, қоршаған орта
ластанудан қорғалынады. Аз ... ... ... ... ... ... яғни бір жердің шеңберінен аспайтын қалдықсыз
өндірістер ... ... ... ... ... сөз көтерілгені
орынды. Бұл жағдайда бір өндірістің қалдығы басқа өндіріске шикізат ретінде
пайдаланылады [2].
Қалдықтар өте көп мөлшерде пайдалы кендерді ... және ... ... ... кезде қолданылатын технологияларға байланысты
бастапқы алынған шикізат мөлшерінің 10 ... ... ... ... ... бос жыныстан тұратын таулар пайда болады, көп көлемді
сулар ... ... ... ... жүзі ... жер қойнауынан жыл сайын 100 млрд.
тоннаға дейін руда, ... ... отын (4 ... т. ... және газ,
2 млрд. т. көмір) беткі қабатқа шығарылып ... ... 92 млн. ... ... мен 2 млн. т. улы ... ... олар ... бетіне таралады. Атмосфераға 200 млн тоннаның үстінде көміртек оксиді,
53 млн. тоннадай азот ... 50 млн. т. ... 146 млн. ... ... 250 млн. т шаң ... қалдық ретінде шығарылынылады. Ал,
су қоймаларына жыл ... орта ... 32 ... м.3 ... су,
әлемдік мұхиттарға – 10 млн. т. дейін мұнай тасталынылады. Осы жағдайларға
байланысты қоршаған ... ... ... қолайсыз өзгерістер қайтымсыз
түрге айналып отыр [15].
Қалдықтардың мөлшерін азайту үшін ... ... ... ... ... ... ... кешенді түрде пайдалану
мәселелерін шешу қажет. Табиғаттағыдай өнеркәсіпте де айналым болу ... ... ... ... ... зиянсыздандыратын немесе
өңдеп пайдалы заттар ... ... ... ... ... пайда түсірілумен қатар табиғатқа тиетін қолайсыз
әсер де жойылып отырады.
Шыққан көздеріне байланысты өндірістегі ... екі ... ... ... ... және ... ... қалдықтарына бұйым алу процесінде шыққан және ... ... ... ... тұтыну сапасын жоғалтқан шикізаттың,
материалдардың, шала бұйымдардың қалдықтары жатады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... кендерді шығарғанда
және байытқанда шыққан, бірақ та ... ... ... ... ... ... ... өңдегеннен кейін халық шаруашылығында немесе шикізат
ретінде басқа ... ... ... пайдалануға болады. Өндіріс
қалдықтарына сыртқа тасталынатын технологиялық ... ... ... ... ... ... заттар да жатады [21].
Тұтыну қалдықтарына пайдалануда болғаны үшін ... ... ... жойған бұйымдар мен материалдар жатады. Олар өндіріс жағдайында
белгілі тәртіппен шығынға шығарылады, ал тұрмыста тасталынады.
Өндіріс және ... ... ... ... және пайдаға
асырылмайтын болып бөлінеді.
Пайдаға асырылатындарға - өңдейтін технология болғанына ... ... ... ... ... ... ... шикізат,
шығарылатын өнімге қосымша зат, отын, жем, тыңайтқыш ретінде пайдалынылатын
қалдықтар жатады.
Қазірге кезде өңдеу жүргізетін технологияның ... және ... ... жоқтығына байланысты немесе ... ... ... ... ... ... ... [13].
Өндірісте шикізатты жер қойнауынан шығарғанда, оны ... ... ... қоса ... ... ... жатпайды. Бұл
өнімдерге мемлекетттік стандарт белгіленеді және баға қойылады.
Пайдаға асырылатын және асырылмайтын қатты және сұйық қалдықтар ... ... ... ... агрегатты күйіне байланысты топтастыру
Сурет 2.
Жанбайтын пайдаға асырылмайтын қатты өндірістік қалдықтарға қоқыстар,
кестер, руданы ... ... ... және т.б. ... ... ... әзірше болмағандықтан зиянсыздандыру үшін көмеді.
Жанатын пайдаға асырылатын қалдықтарға ағаш қалдықтары, макулатура,
тоқыма ... ... ... ... бар ... ... ... шыққан жарамсыз майларды, еріткіштерді
жатқызуға болады. Бұл қалдықтарды зиянсыз түрге айналдыру үшін ... ... да, ... ... ... өндірістік айналымдарда пайдаланады
немесе жанбайтын қалдықтарды зиянсыздандыруға ... Ал жағу ... ... ... ... ... ... жер астына, геологиялық кен орындарына (көмір шахталарының,
тұз кендерінің ... ... ... ... ... - ... ... түбінің терең ойпаңдарына қайтадан ... ... ... және ... улы ... мүлде қауіпсіз етіп
көму амалы әлі толығымен ... ... ... проблеманың бірі
болып табылады.
Улы қалдықтарды көму уақытша амалсыз ... ... ... ... ... ... ластану қауіптілігі тұрақты сақталып отырады.
Кейбір тұрмыстық және өнеркәсіптік қалдықтарды көму ... жағу ... ... азайтуға болады.
Улы қалдықтардың әр уақытта қауіптілік (уақыттылық) класын негізге ала
отырып, оларды көму, сақтау, жинақтау, тасымалдау туралы ... ... ... ЖӘНЕ АЗ ... ... ... ... Қалдықсыз және аз қалдықты технологияларды химиялық өндірісте қолдану
Бүгінгі таңда химиялық өндірісте пайда болатын қалдықтардың ... ол өз ... ... қорғаудың жаңа талаптарына сәйкес
келмейді. Сондықтан технологиялық процестерді ... ... ... ... ... түрде қайта өңдеу мақсатымен жетілдіріп,
қалдықтар көлемін азайтып, оларды ... ... ... ... ... ... рет өңдеуге келетін формаға келтіру керек, яғни аз ... ... ... шығару керек. Қоршаған ортаны қорғау
мақсатымен технологиялық процестерді жетілдіруде ... ... ... ... - ... қалдықтары минимумға келтіріліп
немесе толығымен екінші ретті материалдық ... ... ... ... ... ... өндірісте тұйық және
энергиялық ағындары бар негізгі ... ... ... технологиялық сызбаларды пайдалану қажет. Технологиялық
сызбалардың тепе-теңдікке ... ... ... ... NaCl ... ... негізгі соңғы өнімдер болып
табылатын NaOH және Cl2 түзіледі. Сонымен бірге бірінші ... ... ... және хлор ... ... ... ... үшін
өндіріс құрамына электролиз нәтижесінде түзілген артық хлорды ... және ... ... алу ... ... [10].
“Қалдықсыз өндіріс” термині салыстырмалы шама, өйткені іс-жүзінде
қалдықтардың толығымен дерлік ... ... ... ... бұл термин
пайдалы, өйткені химиялық-технологиялық процестерді өңдеушілерді ... ... ... ... ... ... ... технологиялық циклдар ластаушы барлық ауа, ... су ... ... ... ... ... ... сақталып
және олардан міндетті түрде арнайы тазарту қондырғыларынан шығатындай етіп
ұйымдастырылған.
Ластанудан ... ...... ... ... ... ... қосымша процестер, ал қалдықсыз технологиялық сызбада
олармен ... ... ... ... негізгі өндріс
қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін қызмет ететін пайдалы ... ... ... ... шикізат немесе жартылай ... ... ... ... жіне ... ... қосымша процестері
негізгі өндірістің жалғасы ... ... ал ... ... жүзеге
асыру үшін қажетті қондырғылар барлық өндірістік ... ... ... болады [11].
Шикізатты кешенді пайдалану – қалдықсыз және аз ... ... ... ... ... кешенді пайдалану
жағдайында негізгі технологиялық операцияларға ... ... ... емес ... ... алу; бұл заттарды негізгі өндіріске немесе
басқа өнеркәсіптерге түсетін құнды өнімдер немесе жартылай фабрикаттар.
Өндірілетін ... ... ... ... оның түрлеін
көбейту, сонымен қатар бұл өнімнің сапасын көтеру үшін табиғи ... ... ... толық пайдаланып, қоршаған табиғи ... ... ... асыру керек. Бұл мәселені ... ... ... және ... ластаушы қоспалардан су жүйелерін қазіргі кезде
қолданылатын тазарту әдістері негізінде тұйық технологиялық ... ... ... ... жою ... өңдеу және енгізу;
3) өнімдердің дәстүрлі түрлерін алу үшін жаңа технологиялық процестерді
құру [12].
Әрбір өндірістік жүйеде ... ... ... ... ... таңдау техникалық шешімдердің экономикалық негізінен, ... ... бір ... ... ... тәуелді. Мысалы, біздің
еліміздің оңтүстік аймақтарында, химиялық өндірістер көп ... су ... ... Мұндай жағдайларда бастапқы мақсат болып
қайтымды су ... ... ... Қала ... ... ... бір қатары ұшқыш компоненттер ... ... ... ... керек. Еріткіштертердің адсорбциялық
рекупирациясын енгізген кезде тек ... ... ... ... ... ... өндіріске қайтады. Сонымен әрекет етіп жатқан
өндірістерде аз ... және ... ... құру ... мен
әдістері бұл өндірістердің спецификасына негізделеді.
Қалдықтар негізінен химиялық өндірістің технологиялық процесінде,
технологиялық ... ... ... ... ... ... және т.б. ... болады. Өндірістік газ тәрізді қалдықтарды
жоюдың және оларды тауарлық өнімге ... ... ... әдістері
шығарылған. Мысалы, күкірт қышқылы зауытында ... ... ... ... нәтижесінде атмосфераға шығарылатын зиянды ... ... ... көлемінен пайыздың жүздеген үлестеріне дейін
қысқарады. Мұндай ... ... үшін ... ... ... ... ... адсорбцялық, аммиактік,
содалық, қышқылды-каталитикалық және т.б. ... ... ... ... ... ... күкірт қышқылы ерітіндісінде
күкірт диоксидінің тотығуына негізделген, мұнымен өнеркәсіптің ... ... ... ... ... алынады:
2SO2 + O2 + 2H2O Mn2+→ 2H2SO4
Сонымен қалдық газдардан күкірт қышқылының жұтылу ... ... ... ... ... аз қалдықты ғана болмай, сонымен ... ... көзі ... ... ... ... кезде қалдықтардың төрттен бір бөлігі
жойылады. Бұл ... 50 %-ға ... ... утилизация жүйелері
өңделіп енгізілуде. Қалдықтардың жартысы минералды ... ... ... ал ... тас ... материалдары үшін
қолданылады. Қалдықтардың көп көлемі калий рудаларын қайта өңдегенде ... ... ... галитті қалдықтар және сазды-тұзды шламдар). Бұл
қалдықтардың көлемі игерілген руданың 70 %-ын құрайды және ондаған миллион
тоннамен ... ... ... бұл қалдықтардың негізгі массасы шлам
қоймаларына, тұз үйінділеріне ... жер асты ... ... және ... ... ... ... едәуір бөлігі
кіреді. Құрамы 95 %-ы натрий хлоридінен ... ... ... ... және азық ... алу үшін ... ... Қалдықсыз және аз қалдықты технологияларды энергия өндірісінде
пайдалану
Энергетика – қоғамның ғылыми-техникалық прогресін анықтайтын экономиканың
базалық саласы. Оған ... ... ... ... ... ... ететін экономика салаларының жиынтығы кіреді.
Энергиялық ресурстарды сақтауда жылу энергетиксына, гидро энергетикаға ... ... ... ... ... ... ... аудару керек.
Әлемдік экономикада жылу-энергиялық ресурстардың негізгі ... ... ... ... ... газ, ... және т.б. ... 1).
Кесте 1 – Әлемнің жылу энергиялық тепе-теңдігінің құрылымы
(1966-2010), % [15]
|Бірінші текті |1966 |1970 |1976 |1988 |1991 |1996 |2010 ... ... | | | | | ... |
| | | | | | | ... |
|Көмір |41,3 |30,6 |32,4 |32,9 |28,0 |27,0 |28,0 ... |38,0 |48,2 |44,9 |39,2 |39,4 |39,5 |37,0 ... газ |18,4 |18,7 |20,0 |23,0 |22,8 |23,5 |24,5 ... |2,3 |2,5 |2,7 |4,9 |9,5 |10,0 |10,5 ... | | | | | | | ... және | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 ... әлемдік энергетика құрылымында мұнай, табиғи газ үлесінің арту
жағына қарай тепе-теңдік көрсеткіштерінің біртіндеп ... ... ... ... және аз ... технологиялардың негізгі
көріністері 3-суретте бейнеленген.
Энергетика саласында аз қалдықты және қалдықсыз
технологиялар
Сурет ... ... ... ... ... Тас ... ... жұмыс
жасайтын бу қазандықтарының пайдалы әсер коэффициентін арттыруды білдіреді.
Күл және шлаутарды балластық және құрылыс материалдары ... ... ... өнімдерін үнемді жағу. Электроэнергия алу үшін мұнай
өнімдерін (мазутты) ... тек ... ... ... ... ауа ... ауытқулық ластануына себепші қалың тұман, ... ... ... ауа ... жағдайларында жүзеге асыру
ұсынылады.
ЖЭО-да табиғи газды үнемді жағу. Табиғи газ – ... ... ең таза ... ... ... көзі ... оны ... үнемді пайдаланудың ережелері мен нормативтерін қатаң сақтауды
талап етеді.
ГЭС-да су ... ... ... Гидроэнергетика – ағын судың
күшімен энергия алу. ... оның ... су ... ... 5 %-ы ғаға ... ... ... пайдалануды шектеу. ... ... ... ... ... түрде алуды көздейді (тез өсетін
ағаштарды, су балдарларын, құрақты және т.б. ... ... ... ... ... ... ... реакторлардың оптималды жұмысы. Атомдық
электростанциялар жұмысының режимін ... ... емес ... ұтымды пайдалану. Жел энергиясын,
геотермалды көздерді және т.б. пайдалану регламентін жасау ...... ... әсер ... ... ... бірі.
Энергетиканың ландшафттарға әсер етуін ... ... ... ... газ ... ... ... өту және т.б көмегімен
қала және өнеркәсіп орталықтарының ауа ... ... ... ... ... қала және ... елді мекендерге жан-жақты
жағымсыз әсерді азайта отырып, энергиялық қажеттіліктерге ... күрт ... ... ететін ірі тізбектік энергиялық жүйелерді
құру және ұсақ электростанцилар санын ... ... ... қорғаудың маңызды жағы өндірістік ... ... ... бағдаламасын, экологиялық таза, ... ... ... ... асырудан тұрады [18].
3. Қалдықсыз және аз қалдықты технологияларды мұнай және газ ... ... әсер жер ... ... ... ресурстарын
игеру процесінде сияқты, табиғи ортаның жекелеген компоненттеріне әсер ... ... ... ... және табиғи газды игергенде жер асты және
грунт суларының деңгейі төмендейді, ішкі пласттық қысым ... ... ... ... ... ... және газды көп мөлшерде
өндіруімен түзілген ішкі пласттық қысымның күрт төмендеуіне ... ... ... ... жер ... ... жолдарының бұғылау қондырғыларына және пайдаланалытаын
скважиналарға қарай жөнсіз ... ... ... ... ... ... ашық ... амбарларда (шұңқырларда) сақталуы – бұл
жерлерде топырақ-өсімдік жамылғысының толық жойылуына себепші. Каспий
теңізінің ... ... ... ... ... су басып кеткен. Қазақстанда Каспий теңізі қайраңында ... ... ... және ... ... ... ... 90 жж. аяғында теңіз ластануымен байланысты Каспий ... ... ... ... ... ... ... мүмкін
емес. Қазақстан Республикасындағы ірі мұнайгазоконденсатты кен ... ... ... және т.б. [19].
Мұнай өндіргенде құрамы 99 %-ы метанан тұратын табиғи газ іліспелі ... ... ... ... бұл түрі әлем ... ... роль
атқарады. Табиғатты ұтымсыз пайдаланудың ең айқын көрінісі болып мұнай
өндіргенде пайда болатын табиғи газды ... ... ... және газ ... ресурсты сақтау технологиялары саласында
негізгі шаралар сарқылатын және қайта ... ... ... ... ... ... 4) ... және газ өндірісінде ресурсты сақтау
Сурет 4.
Мұнайды игеру коэффициентін ... ... ... ... ... 45-50 % ғана ... ... Қалған мұнай тау
жыныстарында қалып қалады. Мұнайды толық игеру технологиясын ... ... ... ... Мұнай скважиналарына суды айдау
мұнай кен орынның пайдалану мерзімін ... ... ... ... ... пайдалану. Мұнайды игеру процесінде скважинадан жоғары
ілеспелі ... ... көп ... ... Технологиялық және басқа
себептерге, ... ... ... ... ... ... жандырады. Қазақстандағы газ фаеклдері көптеген мұнай кен
орындарында кезедеседі, ол өз ... ... ... ресурстаржы тиімсіз
пайлануын көрсетеді [21].
Табиғи газдың конденсациясы. Табиғи газды пайдалану оны жағу ... ... ... ... ... ... ... түбегіндегі газ өңдеу зауыты газды мұнай химиялық өндірісте
пайдаланады).
Табиғи газ қоймаларының ... ... ... ... үшін ... ... ... тұзды қабаттағы ... ... ... Азғыр полигонында жүргізілген жер асты ... ... ... жж. ... ... тұздарының
қабаттары.
Мұнай және газды игеру жерлерін рекультивациялау. Мұнайды ... ... және ... ... бойынша шаралар
кешенін жүзеге асыру.
Мұнайды игергенде төгілуіне жол бермеу. “Жер амбарларында” авариялық
төгілген ... ... жол ... ... ... ... ... ондаған метрге дейін ... ... ... ... және газ ... ... оптимизациялау.
Мұнайгазоконденсатты алабын тиімді (ұзақ мерзімді және толық) ... ... ... ... Шикізатты кешенді пайдалануда қолданылатын аз қалдықты технологиялары
Шикізатты ... ... – оның ... ... ортаны қорғауды
біршама жақсартуға көмектесетін ресурстарды үнемдеудің ең бір маңызды ауыл
шаруашылықтық мақсаты. Шикізатты осылайша пайдалану негізінен тау ... ... яғни ... байытумен өзіндік фракциялардың
үлкен санына ... және газ ... ... ... ... ... өнімдері
түрінде оның құрама бөліктерінң бөлінуімен күрделі ... ... ... ... асады.
Бүгінгі таңда тау жыныстарының, минералдардың, органикалық заттардың ... ... ... ... ... ... ... Мұнда бір
тау жынысынан әрқилы металдарды, ... емес ... ... ... ... ... ... Осылайша қоршаған ортаны
ластайтын өндіріс ... ... ... ... ... ... ... Көптеген жағдайда шикізатты кешенді пайдалану әрқилы
өндірістердің комбинерлеуіне әкеледі [22].
Шикізатты кешенді ... ... ... ... ... ... ... апатитті-нефелинді тау жынысының өңделу сызбасын
келтіруге болады ... ... ... ... және ... ... апатит және нефелинге
бөледі. Нефелинді ... ... ... ... ... ... қоса ... аз мөлшерді минералдардан тұрады. Нефелиннен
сода, алюминий, галий, цемент алады, ал ... ... ... ... осы ... ... алынбаған және мекемелер жанында қоршаған
орта күйін ... ... ... ... ... ... ... алады. Апатит және нефелинді химиялық
өңдеу ... ... және ... ... ... жасал6ан және жүзеге асады [3].
Органикалық заттардың қоспасы ... ... ... ... ... мысалына көмірді коксо-химиялық өңдеу, мұнайды, шымтезеек
және ағашты өңдеу жатады. Бүгінгі таңда жанармайдың әрбір ... ... ... ... ... ... кокстағанда осы процестің жалғыз өнімі
кокс болды, яғни газ жағылды, ... жану ... ... ... су қоймалар және топырақты ластай отырып, ласқтырды. ... ... ... коксты газдан ароматты көмірсутегілерді,
аммиакты басқа құнды өнімдерді бөледі, мұннан ... газ ... ... ... ... ... терең салқындатылады. 300-ден астам
органикалық заттарды құрайтын ... ... ... және ... алу мақсатында өңдейді. Осылайша, қоршаған ортаның потенциалды
ластаушылары көптеген жаңа ... ... ... ... Бір ... ... ... негізінде бірнеше өндірістерді
комбинерлеу қоршаған ортаны қорғау талаптарын есепке ала ... ... ... ... ... ... Шикізатты
кешенде пайдалануда комбинерлеудің бірнеше формалары бар ... ... ... ... мен мекемелердң комбинерлеудің
типтік мысалы – түсті металлургия зауыттарының ... ... ... ... бірігуі. Металлургиялықпен біріккен күкірт
қышқылының өндірісі соңығысының қалдықтарына, яғни флотациялық ... ... ... ... бар пеш ... базаланады. Комбинерлеу
техникалық прогреске, яғни қоршаған ортаны ... ... ... жаңа техника және технологияна ендіруге әрекет етеді. Күкірт
қышқылды ... ... ... ... ... диоксиді бар газдарды алу үшін жандыру жүйесін жетілдіру
қажет. Сондықтан да түсті металлургия концентрациясын жағу үшін ... ... ... ... ... ... қондырғылары бар
қайнату қабатындағы белсенді пештерді пайдаланады және нәтижесінде қоршаған
ортаның күйі жақсаратын басқа шаралар ... ... ... ... ... сызбасы
Сурет 5
Қалдықсыз өндіріс химиялық шикізатта құралатын барлық компоненттері толық
максималды технологиялық ... ... ... ... ... перспективті технологиялық
процестермен тығыз ... ол ... ... және капиталды шығынды
қамтамасыз етеді. Сондықтан да күн мақсаты - шикізатты ... ... ... ... ... ... ... болып ресурстардың
жалпы көлемі табылады. Ал мақсатты функциясы оның ... ... ... ... ала ... табиғи ортаға оның жүктелуін
минимизациялау [4].
2.5 Улы өндіріс қалдықтарын ... ... және ... шаруашылығының барлық салаларында пайда болған қалдықтарды
бақылауда ұстап, тиісті ... ... ... ... ... ... бағытталған процестерді қиындататын олардың
кейбір қолайсыз қасиеттері 6-суретте берілген.
Қалдықтарды зиянсыздандыу төрт әдістен ... ... ... немесе
биологиялық жолмен бейтараптау, көму арқылы жүргізіледі.
Әртүрлі жылу физикалық қасиеті бар ... ... ... ... ... ... Кейбір өнеркәсіптерде жағу процесі
қазандықтың күш беріп жанғыш затқа ... ... ... ... ... жағуды 1000-1200 0С шамасында жүргізген орынды,
себебі бұл жағдайда атмосфераға бөлініп шығатын ластаушы ... ... ... ... ... елдерде қауіпті қалдықтарды жағуға өте ... ... ... ... ... ... Негізінде цементтік пеште
химиялық тазартуға пайдаланылған ... ... ... ... сұйылтқыштары мен олардың қалғындылары, қолданылған ... ... көп жылу ... ... қалдықтар жағылады. Қалдықтарды
көмудің орнына жою үшін жағу әдісін қолданған тиімді келеді, ... ... ... ... ... ... ... осыған жұмсалатын
біраз отынның мөлшері қысқартылады.
Жанбайтын улы ... және ... ... 2 және 3-кластық қалдықтарды
зиянсыздандыру оларды тығыздап қалыңдығы 1 ... ... ... ... шұңқырларға көму арқылы жүзеге асырылады [21].
Қазақстанда ең кеңінен қолданылатын әдіске бір ... ... ... ... ... ... Мысалы, байыту фабрикалараның
қышқылды ерітінділері арнайы ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде коксохимиялық зауыттардан шығатын күкіртті
смолалы заттарды бейтараптауға азот ... ... ... шламдары қолданылып жүргені белгілі. Ал көмірді кокстауда бөлініп
шығатын құрамында күкіртті сутегі бар газ ... ... ... меңгеруге бағытталған жолдар
Сурет 6
Өңдеуге қолданылатын технологиялық процестердің жүру барысының қиындауына
соқтыратын қатты қалдықтардың қолайсыз қасиеттері
Сурет 7
Әдетте улы емес жанбайтын қаттты қалдықтар ашық ... ... ... көміледі.
Құрамында 1-3 қауіптілік кластарына жататын ... бар ... ... ... ... ... ... алдында өнеркәсіптің
өзінде оларды сусыздандырып пасталық түрге айналдырады [1].
Өте улы қалдықтарды, әсіресе, құрамында мышьяк пен ... ... мен көму ... ... аударуға жатады. АҚШ-та түсті
металлургияның мышьягі бар қалдықтары ... ... ... ... ... ... ... көміледі. Жапонияда
құрамында кадмийі бар қалдықтарды пісіру арқылы суға ... улы емес ... ... ... Шымкент қорғасын зауытынан қалдық ретінде
шығатын кальций арсенаты өндірістің өз аймағында темірбетон шұңқырларында
сақталады. ... ... суға өте ... ... ... айналдыруға
бағытталған көптеген әдістер белгілі.
Қатты және өте қауіпті сұйық қалдықтарды зиянсыздандыру үшін ... ... ... бірі – ... ... Биологиялық
технологияда адамға пайдалы өнімдерді алуға және қоршаған ... ... ... мен ... ... ... ... ауыл
шаруашылық өндірістері биотехнологияға негізделген. Мысалы, нан пісірудің
немесе шарап ашытудың негізі болып ... ... ... ... ... түрлері кейбір органикалық заттарды
сіңірумен қатар, оларды зиянсыз түрге немесе пайдалы өнімдерге, ... ... ... ... Бірақ та биологиялық әдісті қолдану оның
ұзақ ... ... ... ... ... ... шектелуде [5].
Биотехнологияның жетістігі мен микроорганизмдердің жаңа ... ... ... ... мақсаттарға жетуге мүмкіндік туғызады деген
үміт орындалатынына соңғы кезде көз жеткізіп ... ... аз ... ... ... ... JCJ компаниясы қанттарды бактериялық
ферментациялау арқылы дүние жүзінде алғаш рет ... ... ... ... термопластикті алды. Ол пленкалар, ыдыстар, буып-түйетін
тоқылмаған материалдар алуға ... ... ... көп ... ірі
ғылыми лабораториялар мен фирмалар әр алуан қасиеттер тән ... ... ... ... алудың іргелі биотехнологияларын
жасау үстінде.
Тікелей қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... түрде дами бастады. Экологиялық биотехнологиялардың негізгі
дамыған бағыттарына мыналар ... ... ... ... ... ... қатты қалдықтарды биологиялық әдістермен өңдеу (ақаба судың түбіне
жиналатын ұсақ тозаңды тұнбаны пайдаға асыру, қатты ... ... ... ... ... зиянсыздандыру мен
жою) ;
• ауаны ароматты заттектермен биологиялық жолмен тазалау;
• қоршаған ортадағы ксенобиотиктерді ... ... жат ... биодеградациялау ;
• органикалық химия қалдықтарымен және мұнаймен ластанған топырақты
биологиялық жолмен рекультивациялау;
• органикалық қалдықтарды және ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету (биогаз және
екінші реттік отын ... алу, ... ... және т.б.) ... ... мен ауыл шаруашылық мәдени дақылдарының зиянкестерімен
күресуге химиялық пестицидтерге альтернативті қауіпті емес ... ... ... ... ... ... физикалық әдістер де қолданылып жүр,
атап айтқанда, әртүрлі сәуле түрлерімен ... ... ... ... ... ... ... сұйық қауіпті заттарды жай
молекулалардан тұратын зиянсыз зат түріне айналдыруға болады.
Соңғы жылдары кейбір ... ... ... электр магнитті
ракеталардың көмегімен ... күн ... ... ... ... ... жүр. Осы ... АЭС қалдықтарын жоюды ұсынып жүргендер
- АҚШ-дағы Массачусетс технология институтының ... ... ... ... ӨнеркӘсібінде ақаба суларды тазалауда
пайдаланылатын қалдықсыз жӘне аз қалдықты технологиялар
3.1 “Казцинк” өнеркәсібіндегі тазарту қондырғыларының қысқаша сипаттамасы
Өскемен металлургиялық ... АҚ ... суды ... және ... жер беті және жер асты ... өндірістік ағындармен ластану
көзі болып табылады. Суды негізгі тұтынушылар және ... ... ... ... ... және цинк ... ... қосымша қызметтері,
сонымен бірге химиялық су ... цехы ... ... ... ... ... қамтамасыз ету көздері болып қайтымды сумен қамтамасыз
ету жүйелері, ӨМК өндірістік алаңында орналасқан ... ... және ... арналық сулары табылады.
Сонымен ӨМК АҚ ... су ... ... көзі ... ... су объектілерінің күйін жақсарту үшін ағындыларды тазарту
технологиясын жетілдіндіру қажеттігі ... АҚ ... ... ... ... ... ... станциясы
• қайтымды сумен қамтамасыз ету түйіні
Тазарту станциясына кіреді:
• судың қозғалысы тік екі ... ... құм ... науалы қоспалағыш;
• байланыс резервуарлары – 4;
• көлденең тұндырғылар - 13;
• реагентті шаруашылық;
• тұнбаны механикалық құрғату түйіні;
• күл жинағыш;
• сорғы станцияларының екі ... ... ... ... ... ... механикалық қоспалардан,
ауыр түсті металдар иондарынан тазарту жүргізіледі.
Ластанған ақаба суларды тазарту механикалық әдістің үйлесімімен физикалық-
химиялық әдіспен жүргізіледі. Мұнымен үш ... ... ... ... суларды бейтараптау;
- ақаба сулардағы түсті металдар тұздарын бөлу;
- ақаба суларды ... ... ауыр ... ... және құм ... құм ұстағышта алдын
ала тазартылады, содан кейін ақаба сулар 5 %-ды әкті сүт ... ... ... ... ... қамтамасыз ету түйіні (өндірістік сумен қамтамсыз етудің
жалпы комбинаттық қайтымды жүйесі) үш ... ... және ... ... ... ... ... сумен жабдықтау түйінінің градирнилеріне өнеркәсіптерден
нормативті-таза ... ... ... ... ... ... ақаба сулар түседі.
Тазаланған судың құрамы 2-кестеде көрсетілген.
Кесте 2 - Қайтымды су параметрлері ... |Р, ... ... |рН |
| ... | | |
| | ... ... ... |Мыс ... | ... |3,2-+0,3|0,030 |0,28 |0,007 |0,007 |0,022 |6,5-9,5 ... ... ... ... ... ... ... құрайды.
Тазарту қондырғыларына түсетін өндіріс ағындарының сапасын оперативті
бақылау үшін рН-метр, өзіндік жазу ... бар ... ... ... Қысқы кезеңде рН көрсеткіші 9,0-дан жоғары ластанған ақаба
сулар түскенде құрғатқыш ... ... ... ... ... рН
көрсеткіші 7,0-ге дейін қышқылданады.
Құм ұстағышта су деңгейін бақылау үшін су деңгейін ... ... Су ... +2 ... ... керек.
Құм ұстағыштан су қабылдағыш ... және екі ... ... резервуарға өзіндік түседі. Қабылдаушы резервуар өндірістік
ағындарының әркелкілігін реттеу үшін ... ... ... үлгермеген ірі бөлшектер қабылдаушы ... ... ... ... өнімділігі төмендейді, пайдаланылу
жағдайлары нашарлайды. Оның белгісі болып ... ... ... яғни ... ... көрсететін амперметр тілі ... ... ... әсерін болдырмау үшін құм шөгінділерін жою жерлерінде
барботажды қолдану керек. Түзілген ... ... ... ... ... шығарылады. Қабылдаушы резервуардағы барботажды
қажеттілік деңгейі бойынша ... ... ... рН-метр, өзіндік жазу қабілеті бар екінші ретті
құрал, басқару пульті орналасқан, әкті сүттің берілуі ... ... Әкті ... рН ... ... ... ... түсетін
ағындардың ластану деңгейіне байланысты орнатылады.
Байланыс резервуарларында өндірістік ағындарының бейтараптау және
ластаушы ... тұну ... ... Ластаушы заттардың толық тұнуы
және коагуляция үрдісі рН 8,8-10,0 арлығында ... ғана ... ... ... ... ... әрекеттескен кезде негізінен метал
гидроксидтерінен тұратын тұнбалар түзіледі:
Zn+2 + 2 (OH)- = Zn (OH)2 ... + 2 (OH)- = Cu (OH)2 ... + 2 (OH)- = Cd (OH)2 ... + 2 (OH)- = Fe (OH)2 ... + 3 (OH)- = Fe (OH)3 ... бос ... ... және оның тұздары бар ақаба суларды ... ... ... түзіледі, ол белгілі бір концентрацияға
жеткенде тұнбаға түседі. Әкті сүттің құрамындағы күл метал ... ... ... ... ... ... процесіне әрекет етеді.
Әкті сүтпен тазалаған кезде қорғасын иондары кальций плюмбиті ... + Ca+2 + 2 (OH)- = CaPbO2 + ... ... әкті ... ... ... кальций арсенаты ретінде
тұнады.
2H3AsO4 + 3 Ca(OH)2 = 3 Ca3 ... + ... ... ... ... иондарын шығарады, үрдіс
көмірқышқыл газының бөлінуімен жүзеге асады.
(HCO3)- + H+ = ... = H2O + ... ... ... ... ... ... құрылымға ие болады.
Іріленген мақталар сұйықтықтың ... оңай ... олар ... ... қалқып шығады. Көмірқышқыл газын жою үшін аэрация процесін
қолданады, ол үшін байланыс резервуарларына ауа ... ... ... ... жою ... ... пайда болу процестерін едәуір
күшейтіп, олардың іріленуіне әрекет етеді, мұнымен құрылымы ... ... ... ... суды ... көлденең тұндырғыларда тұндыру
жолымен іске асады, тұндырудың минималды ... 2 ... ... суды бұру үшін тұндырғының аяғында қалқымалы бөлшектерді
ұстап қалуға арналған су ... ... ... жою үшін ... ... арбамен жабдықталған. Тұнбаны жоюдан
бұрын тұндырғы өшіріледі, су ... ... ... ... кейін
тұнба қырғыш арба арқылы шұңқырға түсіп, күл жинағыштарға сорғылармен
тартылады.
Түзілген тұнбаның құрылымы ... өте ... ... оның ... ... ... ... судың сапасын оперативті бақылау үшін қашыртқы
камерасында рН-метр ... ... жазу ... бар ... ... шығарылған. Қышыртқы камерасында рН көрсеткіші 8,8-ден 9,6-ға
дейін сақталады.
Әкті сүтті дайындау үшін ... ... ... ... ... емес МСС 9179-77 әк ... Әк 3-кестеде көрсетілген талаптарға
сәйкес келу керек.
Кесте 3 - ... әк ... ... ... % ... ... ... | |
| ... | |
| ... ... және ... |
| ... |
| |1 ... ... оС |-25:+25 ... оС ... ... ... % |2,5 ... негізгі келтірілген қателігі, % |2,5 ... ... мА |0:5 ... ... ... реттеу аралығы, л/сағ |0:1 000 |
| | ... ... | |
| |220 |
| |450 |
| ... |
| ... ... ... 1010 көп қызмет атқаратын ультрадыбысты әмбебап өтім
өлшеуіш
Сериясы 1010 көп қызмет атқаратын ультрадыбысты әмбебап өтім ... ... ... ... ... көлемін өлшеу үшін арналған
[11].
Өлшеу принципі: өтім өлшеуіштер ... ... ... ... дабылдың жасанды өзгерткіштерінен ... ... ... оның ... ... жасанды термометрлері және құбыр
қабырғаларының қалыңдығын анықтайтын хабаршылар ... кіру ... ... өлшеудің екі режимімен қамтамасыз етеді: уақытша импульстік
және доплерлік. ... ... ... ... ... екі:
ағын бойынша және ағынға қарсы ... өту ... ... ... ... ... ... Ультрадыбысты дабылға
калибрлік белгілер енгізетін арнайы цифрлік технология ... ... ... ... жылдамдығын жоғары дәлдікпен өлшеуді қамтамасыз
етеді. Доплерлік режим сұйықтықта ... ... ... ... бейнеленген ультрадыбысты дабылды өңдеуде негізделеді. ... ... ... ... ... ... болуы салдарынан
дыбыстың нашар өткізгіштігіне байланысты қолданылу мүмкін.
Өтім өлшеуіш қызметінің негізі ... ... ... ... ... пайдаланудан тұрады (сурет 9).
1010 сериялы өтім өлшеуіш қызметінің принципі
Сурет 9
Хабаршының ... ... ... ... ... тар ... орнына құбырға кең ультрадыбысты ... ... ... жүйе ... ... ... тығыздығының,
тұтқырлығының) әртүрлі өзгерістерінде жұмыстың дәлдігін қамтамасыз ететін
қуатты кең сәулелік ... ... ... ... ... ... және қатты заттардың едәуір жоғары құрамдарын рұқсат етеді [19].
Ульрадыбыстық өтім өлшеуіштің негізгі артықшылығы болып ... ... ... ... ... ... арқасында өтім
өлшеуіштің параметрлері сұйықтықтардың абразивті әрекеттері ... ... ... және оның ... ... шығынын туғызбайды, яғни
пайдаланылатын шығындар бойынша бұл – ең үнемді өтім өлшеуіш.
Жасанды өтім өлшеуіштердің ... ... ... оларды құбырға
орнатқанда сұйықтық ағынының ... ... да бір ... болмауы
табылады. Сондықтан ағын кескінінің бұрмалануынан өтім өлшеуіштердің
қосымша қателігі болмайды. ... ... ... тағы бір
артықшылығы ультрадыбысты сәуленің ... алып ... ... ... ... ... жасанды ультрадыбысты өтім өлшеуіштері
өлшеулердің тікелей режимі сияқты, ... бар ... де ... ... өлшеуіштердің режимі
Сурет 10.
Әсіресе, ағынның бұрмаланған кескіні кезінде бейнелі режимді пайдалану
ұсынылады. Жасанды хабаршылар құбырдың бір жағында ғана ... ... ... ... ... сәуле жолының ... ... ... қана ... сонымен бірге қарама-қарсы
қабырғадан бейнеленген сәуле ағынды екі мәрте қиып өткеннен кейін құбыр
жағына ... ... ... ағын ... туатын кез келген
қателік жүзеге аспайды, өйткені ... екі ... қиып ... ... ... сыну бұрышының барлық паразиттік ... ... ... тек ... ... ғана ... хорда бойынша да
орналасқандықтан, соңғысында орналасқан хабаршыларда сол ... ... ... ... ... бұранда хабаршылар бар өтім
өлшеуіштердің төрт сәулелік үлгілерінде екі сәуле ... ... ... екі қалған сәулелер ағын кескінінің қателігін азайту
үшін қолданылады. Controlotron фирмасының жасанды өтім өлшеуіштерінде ... екі ... бір ... атқарады.
Өтім өлшеуіштердің ультрадыбыстық дабылының (хабаршылар) жасанды
түрлендіргіштері төрт ... ... ... ... ... ... ... дәлдігі жоғары (High ... (Ultra). Өтім ... ... ... ... ... және стационарлық болып дайындалады.
Бірінші жағдайдағы хабаршылардың құбырда ... ... ... ... ... рамалардың көмегімен орындалады, ол өз кезегінде
хабаршыларды өзара орналасуын бақылау үшін ... ... ... ... ... ... өтім өлшеуіштер үшін хабаршылар
калибрлік өлшеу құбырында зауытта құрастырылады.
Шығынды есептеуіш цифрлік және сол ... ... ... ... ... ... ... объектісінің (құбырдың) параметрлерін енгізу
бағдарламасын және ... ... ... мәліметтер
регистраторынан тұрады. Одан басқа сұйықтық типтерін теңестіру ... ... ... ... ... ... бойынша
мәліметтер жинағы бар [9].
Шығынды есептеуіш екі ... ... ... екі ... хабаршылары уақытша импульстік және доплерлік болып
келген бір ... ... екі ... ... ... өлшеу мүмкіндікке ие болу үшін бір немесе екі ... ... ... ... көп ... ... жазықтарда сәулеленетін екі немесе төрт
дыбыстық сәулелерді өңдеу нәтижелері ... ... ... ... термометрін қосқанда шығынды есептеуіш сұйықтық типін
теңестіреді және егер есептеуішке сұйықтық тығыздығы ... ... ... ... бірліктері, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... тұрады.
Есептеу операцияларында тығыздық және қысымды өлшейтін аспаптар қосымша
қосылу мүмкін немесе бұл ... ... ... ... ... ультрадыбысты өтім өлшеуіштің қызмет етуі сұйықтықтың физикалық,
электрлік ... ... ... ... ... да, олар едәуір
әмбебап болып табылады және кез ... ... ... өтім ... ... ... Уақытша импульстік өтім өлшеуіштің жұмысы
сұйықтықтың дыбыс өткізгіштік қасиеттерінен ... ... да, ... және төмендетілген газдар дыбысты жақсы өткізеді. Бұл ... ... ... ... ... көлемдері үлкен болған
жағдайда төмендейді. Ультрадыбыстық уақытша импульстік өтім өлшеуіш көп
жағдайларда ... өтім ... ... ... келеді, ал
ауыспалы үлгілер бұранда типті қолданылу мүмкін.
Сериясы 1010 ультрадыбысты әмбебап көп қызмет атқаратын өтім өлшеуіш ... ... 1010 ... ... көп ... атқаратын өтім өлшеуіш
Сурет 11
Өтім өлшеуіштердің негізгі техникалық сипаттамалары ... 5 - Өтім ... ... ... ... [23]
|Құбыр диаметрі, мм |6/6000 ... ... ... мм |0,5/75 ... ... ... пластмасса, керамика және |
| ... ... ... ... ... сұйықтықтары ... ... ... су және ... ... ... сұйықтықтар |
|Сұйықтықтың минималды жылдамдығы |0,3 м/с ... ... ... |12 м/с ... температурасы, ОС |40…..+230 (стандарт) |
| ... ... ... ... тік аумақтарының үлкендігі:| ... ... |15 Ду ... ... |5 Ду ... дабылдары |Сол ... 4….20 мА, ... |
| ... ... RS-232 |
|Дисплей ... ... ... ... ... және т.б. ... ... ... ... |ІР65, ІР68, ... |
| ... IExcd II CT5 ... орта ... ... ... ... |
| ... – 25ОС...+60ОС, корпуста |
| ... ... ... ... ... етуі ... стационарлық ... кіру ... |Сол ... тоқты (4….20 мА) және |
| ... (Pt100, Pt 1000), ... ... ... 4 сағат және |
| ... ... 24 ... |
| ... жұмыс жасайды. |
| ... тоқ ... 9,,,,,36 В. |
| ... тоқ ... 18…242 В және |
| |49…51 Гц |
3. ... ... (pH-метр, ион өлшеуіш [10]) микропроцессорлық анализатор
табиғи, ... ауыз ... ... ... азық шикізатын, қоректену
өнімдер және сусындарды талдау үшін пайдаланылады.
Құрал мүмкіндіктері:
- ... және ... ... ... изопотенциалды нүктелерді енгізу, енгізілген калибрлерді сақтау;
- IBM РС-пен сәйкес келеді;
- Каналдардың ішкі ... ... бір ... 49 каналды
қолдануға мүмкіндік береді;
- Индикаторды жарықтандыру, қолайлы меню, режим [21].
Өлшеу түрлері:
- көрсеткішті тікелеу өлшеу, ЭДС өлшеу;
- бір валентті, екі ... ... және ... ... өлшеу;
- температураны өлшеу;
- потенциометриялық өлшеу;
- Еһ (редокс-потенциалды) өлшеу;
- ... ... ... өлшеу;
- иондардың массалық концентрацияларын өлшеу: H+, NH4+, Na+, К+,
Ca2+, Ca2++Mg2+, Ba2+, Ag+, Cu2+, Pb2+, Cd2+, Hg2+, Fe3+, Br-, ... F-, NO3-, NO22-, S2-, SO42-, CO32-, CIO4- ... ... ... мг/л, рХ, мВ ... ... “Экотест-120”
анализаторы 12-суретте көрсетілген.
“Экотест-120” анализаторы
Сурет 12
“Экотест-120” анализаторының техникалық сипаттамалары ... 6 - ... ... ... ... ... ... ... ... |-20/+20 ... |+-0,005 ... рХ | ... ... ... | ... рХ (pH) | ... Еһ, мВ ... |ЭДС ... ... |
| | |мВ | ... (T), |-20/150 ... ... ... | | | ... және ... ... ... ... ... | ... ... мм ... ... кг ... аспайды ... ... ... ... тазалау сызбасына енгізу олардың
сипаттамаларының арқасында тазалау процесінің параметрлерін едәуір мұқият
реттеуге рұқсат етеді.
Ұсынылатын аз қалдықты ... ... ... Ұсынылатын ағындарды тазалау нұсқасының экономикалық нәтижелілігін
бағалау
Ластанған орта табиғи ресурстар өнімділігінің ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігінің
төмендеуінде, халық денсаулығының нашарлануында айқындалатын реципиенттерге
жағымсыз әсер етуі мүмкін.
Ластанулардың зиянды әсерін ... ... ... ... ... ... ортаның ластануымен келтірілетін экономикалық шығын
деп аталады. Қоршаған ортаның ластануынан күтілетін экономикалық шығынды
нұсқалық есептермен ... ... ... ... ... ... ... бекітіледі.
Ластанған ортаның әсерімен туатын шығындардың құрамында екінші ретті
ластану мен пайда болатын шығындар да ... ... ... ... ... ... шама ... келеді және
ластанған зона шектерінде реципиенттердің жекелеген түрлерін келтірілетін
шығындардан құралады.
Экономикалық шығын көрсеткіші ... ... ... салулардың
абсолюттік экономикалық нәтижелілік есептерде қолданылу мүмкін.
Экономикалық нәтижелілікті анықтау үшін тазалау сапасын жақсарту бойынша
ұсынылатын шаралардың ... ... ... есеп шығару керек.
Орнын толтыру мерзімі То, жыл келесі формуламен анықталады:
То = 1 / EH
Мұнда EH – табиғатты ... ... ... ... ... ... ... нәтижелілігінің нормативті көрсеткіш.
Орнын толтырудың нормативті мерзімі:
То = 1 / 0,12 = 8,3 ... ... ... ... Тодәйек, жыл келесі формуламен
анықталады:
Тодәйек = к / P – c
Мұнда к – ... ... тг (275 300 тг ... яғни ... ... – 80 000 тг, өтім өлшеуіш – 52 800 тг, анализатор – 132 500
тг);
P – табиғат ... ... ... ... ... - ... шығындар (пайдаланылатын шығындар елеусіз, олардың
с=0 теңестіруге болады).
Табиғат қорғау шаралараның экономикалық ... Р, ... ... ... ... = У1 – ... У1 – ... енгізгенге дейінгі шығынның экономикалық ... - ... ... ... ... ... бағасы, тг/жыл.
Ластаушы қоспаларды су шаруашылық аумаққа тастау шығынның экономикалық
бағасы У, тг/жыл кейбір көз үшін келесі ... ... = γ * σк * ... γ – ... мәні 400 тг/усл.т-ға тең көбейткіш;
σк - әртүрлі су ... ... үшін ... Қазақстан облысы үшін σк
= 2,1) мәні әртүрлі тұрақты;
М – су шаруашылық аумаққа ... ... ... жыл сайынғы
тасталуының келтірілген массасы, усл.т/жыл.
М, усл.т/жыл шамасының мәндері келесі формуламен анықталады:
М = ∑ Аі * ... і – ... ... ...... ... тасталатын қоспалардың жалпы саны;
Аі - і-затының су қоймаға ... ... ... т/т;
mi – бағаланатын көзбен і-қоспаның жыл сайынғы тасталуының жалпы салмағы,
т/жыл (ӨМК АҚ “Казцинк” № 3 ... ... ... ... ... ... зат үшін Аі усл.т/т сандық мәні келесі формуламен
анықтаған жөн:
Ai = 1 / ... ...... ... ... пайдаланылатын су
объектілерінің судағы і-затының шекті рауалды ... ... ... ... ластаушы қоспалардың жылдық тасталу салмағы
7-кестеде келтірілген.
Кесте 7- ... ... ... ... ... ... салмағының есебі [23]
|№ |Зат атауы |mi, ... ... |Аі ... ... | | |г/м3 | ... |
|1 ... ... |42 |19,25 |0,05 |2,1 |
|2 ... |0,152 |0,1 |10 |1,52 |
|3 ... |0,014 |0,005 |200 |2,8 |
|4 ... |234 |180 |0,006 |1,40 |
|5 |Мыс |0,014 |0,011 |90,91 |1,27 |
|6 ... |1300 |1000,0 |0,001 |1,3 |
|7 ... |0,044 |0,05 |20 |0,88 |
|8 ... ... |0,16 |0,05 |20 |3,2 |
|9 ... |0,0014 |0,00001 |100000 |140 ... ... |0,061 |0,1 |10 |0,61 ... ... ... ... |0,032 |0,0036 |277,78 |8,89 ... |Сульфаттар |700 |100 |0,01 |7 ... ... |0,014 |0,0001 |10000 |140 ... ... |196 |300 |0,003 |0,59 ... ... |0,56 |0,01 |100 |56 ... |Марганец-ион |0,12 |0,01 |100 |12 ... ... |0,9 |0,25 |4 |3,6 ... ... |0,0044 |0,0038 |263,16 |1,16 ... |Никель |0,030 |0,01 |100 |3 ... | | | | |387,32 ... ... кейінгі ластаушы қоспалардың жылдық тасталу
салмағы ... ... 8 - ... ендіргеннен кейінгі ластаушы қоспалардың жылдық
тасталу салмағының есебі [23]
|№ |Зат атауы |mi, ... ... |Аі ... ... | | |г/м3 | ... |
|1 ... ... |37,8 |19,25 |0,05 |1,89 |
|2 ... |0,135 |0,1 |10 |1,35 |
|3 ... |0,011 |0,005 |200 |2,2 |
|4 ... |207,68 |180 |0,006 |1,25 |
|5 |Мыс |0,012 |0,011 |90,9 |1,09 |
|6 ... |1153,8 |1000,0 |0,001 |1,15 |
|7 ... |0,039 |0,05 |20 |0,78 |
|8 ... ... |0,142 |0,05 |20 |2,84 |
|9 ... |0,0012 |0,00001 |100000 |120 ... ... |0,055 |0,1 |10 |0,55 ... |Селен |0,028 |0,0036 |277,78 |7,78 ... ... |621,25 |100 |0,01 |6,21 ... ... |0,0028 |0,0001 |10000 |28 ... ... |173,95 |300 |0,003 |5,22 ... ... |0,452 |0,01 |100 |45,2 ... |Марганец-ион |0,109 |0,01 |100 |10,9 ... ... |0,799 |0,25 |4 |3,2 ... ... |0,0039 |0,0038 |263,16 |1,03 ... ... |0,027 |0,01 |100 |2,7 ... | | | | |243,34 ... ... ... су шаруашылық аумаққа кейбір көздерден
шығарылатын ластаушы қоспалардың экономикалық ... У1, ... = 400 * 1 * 387,35 = 154 928 ... ... ... су шаруашылық аумаққа кейбір көздерден
шығарылатын ластаушы қоспалардың экономикалық бағасы У2, тг/жыл:
У2 = 400 * 1 * 243,34 = 97 336 ... ... ... ... нәтижесі Р, тг/жыл құрайды:
P = 154928 – 97 336 = 57 592 /жыл
Орнын толтырудың дәйекті мерзімі, ... ... ... = 275 300 / 57597 – 0 = 4,8 ... ... толтырудың дәйекті мерзімі 4,8 жыл құрып, нормативті
мерзім 8,3 жылдан аспайды, ... ... ... ... ... үнемді болып, ақаба суларды тазалау сапасы жақсарады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бұл жұмыста қалдықсыз және аз қалдықты ... ... ... ... Бүгінгі таңда өндірістердің қарқындап даму
нәтижесінде қоршаған орта ... ... ... ... жоғарғы
деңгейде ластануы ғаламдық сипатқа ие. Қоршаған ... ... ... ... ... ... бірден бір жолы – аз қалдықты
және қалдықсыз технологияларды өндірістерге ... ... ... аз ... және ... ... ... өндірістерде
пайдаланылуы қарастырылды. Әр өнеркәсіп өндірістері өнім өндіруге ғана
назарларын аударып қана ... қор ... ... ... ... ... орта ластанудан қорғалынады. Кен үйінділерін, өнеркәсіп
тастандыларын, қоқыстарды, қала шөп-шаламдарын тек қоршаған ... ... деп ... ... олар құнды шикізат көздеріне жатады. Бұл
жағдайда бір өндірістің ... ... ... ... ... Қалдықсыз өндіріс дегініміз - өндіріс қалдықтары минимумға
келтіріліп немесе толығымен екінші ретті ... ... ... ... ... формасы.
Қарастырлыған жұмыста қазіргі еліміздің экономикасына сәйкес, Өскемен
металлургиялық кешенінде ... ... ... ... жетілдіру
технологияларын ұсындық. АҚ “Казцинк” жылу цехында әкті ... ... ... ... ... әкті сүт құрамындағы кальций
гидроксидін анықтау ... ... ... ... ... дайындау жағдайларын бақылау үшін судың өтімін өлшеуіш құралы
және ... ... ауыр ... ... ... құрамын бақылайтын
иономер “Экотест-120” ... ... ... ... ... экономикалық нәтижелілігі есептелді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ақбасова А.Ж., Саинова Г.Ә. ... ... оқу ... ... ...... 2003. – 290 б.
2. Фурсов В.И. Экологические проблемы окружающей среды. – ... 1991. ... ... ... Т.А., Кузьмин А.П., Хаскин В.В. Экология. Природа-Человек-
Техника: Учебник для вузов. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2001. – 343 ... ... И.Я., ... В.И. ... и охрана окружающей среды. – М.:
Транспорт, 1986. – ... Уатт К. ... и ... природными ресурсами. – М.: Мир, 1971. –
463 с.
6. Бродский А.К. ... ... ... ... Оқу ...... 1997. – 192 ... Беспамятнов Г.П., Кротов Ю.А. ... ... ... в окружающей среде. Л.: Химия, 1985
8. Гринин А.С., ... В.Н. ... и ... отходы: Хранение,
утилизация, переработка. – М.: ФАИР-ПРЕСС, 2002. – 336с.
9. Қазақстан Республикасының Қоршаған ортаны қорғау туралы заң. ... ... 1998. – 95 ... Қаженбаев С. Махмудов С. Табиғат қорғау. – Алматы: “Ана тілі”, ... 144 ... ... тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология
және табиғат қорғау. – Алматы: Мектеп ААҚ, 2002. – 392 ... ... Т. ... және ашық кен. – ... ... 1988. –96
б.
13. Реймерс Н.Ф. Экология (теории, законы, правила, принципы и гипотезы)
– М.: ... ... ... ... 1994. – 367 ... ... А.И. и др. ... защиты окружающей среды. – М.: Химия,
1989. – 144 с.
15. Тонкопий М.С. Экология и ... ... ... ... Экономик С, 2003. – 592 с.
16. Фурсов В.И. Экологические проблемы окружающей среды. – Алматы: 1991. –
192 с.
17. Черкинский С.Н. ... ... ... сточных вод в водоемы. –
М.: Стройиздат, 1972. – 223 с.
18. Экологическое ... ... ... ... Республики
Казахстан и меры по ее улучшению. ... ...... – 368 с.
19. Яблоков А.В., Юсуфов А.Г. Эволюционное учение. – М.: Высшая школа,
1998 – 336 ... ... ... ... (ПДС) и ... ... загряняющих веществ, поступающих в водные объекты от УКП
ПК “МП” ОАО “Казцинк”. Разработчик: “Востокводоочистка” – г. ... ... ... ... загрязнения подземных вод на промплощадках ПК
“МП” ОАО “Казцинк” в 2002 ... ... ТОО ... ... Д.Н., ... В.Е. Очистка сточных вод в процессе обработки
металлов – М.: металлургия, 1980.
23. Технологическая инструкция ... ... и ... ... цеха УКП МК ОАО ... – г. ... 2002 ... Преображенский В.Л. теплотехнические измерения и приборы. – М.:
Энергия, 1990.
-----------------------
Аз қалдықты технологиялар
Ресурсты сақтайтын ... ... ... ... ... ... ТЕХНОЛОГИЯЛАР
Өндірістік-
тұрмыстық
қалдықтарды жою
Ландшафттарды қорғау, қорықтарды ұйымдастыру
Биоалуан-
түрлілікті
сақтау
Табиғи ресурстарды басқа ресурстармен алмастыру
Өнеркәсіп қалдықтары
Жанғаннан қалған қалдық
Шығарынды газдар
Түтіндер
Қатты
Су ... мен ... ... ... мен ... қалған қалдық
Энергетикада пайдалынылатын қалдықсыз және аз қалдықты технологиялар
ЖЭО-да қатты жанармайды үнемді жағу
ГЭС-да су массасын пайдалануды реттеу
ЖЭО-да ... ... ... ... ядролық реакторлардың оптималды жұмысы
ЖЭО-да мұнай өнімдерін үнемді жағу
Биожанармайды пайдалануды шектеу
Атмосфераның (гелиосфераның) оптималды мөлдірлігін ... ... емес ... ... ... және ... игеруде ресурсты сақтау
Мұнайды игеру коэффициентін жоғарылату
Ілеспелі газды пйдалану
Табиғи газдың конденсациясы
Пласттық қысымды қалпына келтіру
Өңделген скважиналардың қондырғысы
Табиғи газ ... ... ... ... ... игергенде төгілуін бодарымау
Мұнайгазокон-денсатты алабын тиімді пайдалану
Тасымалдауда мұнайдың ... ... пен ... ... ... о р т т а ... қолданылатын техникалық әдістер
Пайдаға асыру
Жағу
Көму
Өңдеу
Қалдықтардың технологиялық процестерді қиындататын қасиеттері
Төгілмейтіндігі
Түрпілілігі (абразивтілігі)
Механикалық (құрылымдық) баланыстылығы
Жабысқақ-тығы, тұтасып қалулығы
Коррозиялық әсері
Нығыздалу-лығы, ... ... ... ... тұздар
Химиялық өңдеу
Цемент
Гипс
Фосфор қыш-
қылы
Титан
Сода
Фосфор қышқы-лының тұздары
Цемент
Ванадий
Галий
Сирек кездесетін элементтер
Аюминий
Фосфорлы тыңайтқыштар

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қоршаған ортаны қорғауды ұйымдастыру және табиғат ресурстарын ұтымды пайдалану6 бет
Ғарыш кеңістігін ғарыш қалдықтарынан тазарту — өзекті мәселе30 бет
Ес жайындағы теориялар10 бет
Көркем тілді адамтану парадигмасы тұрғысынан зерттеу (Ж.Нәжімеденов өлеңдерінің тілі негізінде)21 бет
Сұлтанмахмұт Торайғыровтың педагогикалық көзқарастары5 бет
Сәбилік кезеңде балалардың үлкендермен қарым-қатынас рөлі25 бет
Сәрсен Аманжолов12 бет
Тауарлы материалдық қорлар24 бет
Шығыс Қазақстан Облысында туризмнің экстремалды түрлерін дамыту4 бет
Қазақ қолөнеріне байланысты фразеологизмдердің этномәдени аспектісі23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь