Жасуша теориясының ашылуы

1. Жасуша теориясының ашылуы
2. Жасуша органоидтары
3. Жануарлар мен өсімдік жасушаларынын, айырмашылығы
4. Жасушаның негізгі тіршілік қасиеттері
5. Жасушаның химиялық құрамы
6. Жасушаның құрылысы
7. Пайдаланған әдебиет
        
        Мазмұны:
1. Жасуша теориясының ашылуы
2. Жасуша органоидтары
3. Жануарлар мен өсімдік жасушаларынын, айырмашылығы
4. Жасушаның негізгі тіршілік қасиеттері
5. Жасушаның химиялық құрамы
6. ... ... ... ... ... ашылуы
Жасуша теориясы - тіршіліктің негізін құрайтын жасушалардың құрылымы,көбеюі және көпжасушалы ағзаларды қалыптастырудағы қызметі туралы жинақталған ұғым. Жасуша ... даму ... 300 ... ... ... әр ... ... әдістердің дамуы микроскоптың жетілдірілуіне негізделді. Алғашқы микроскопты 17 ғасырда ағылшын физигі Роберт Гук (1635-1703ж.) жасаған.Ол микроскоппен 1662 ... ... ... ... ... (пораларын), қымыздық, қамыс және басқалардың ішкі қуыстарын көрді. ... ... ... ... жүз еседен астам ғана үлкейтіп көрсететін болған. Роберт Гук өсімдіктерді микроскоп арқылы қарап отырып,олардың ұлпаларынан ара ұясы ... ... ... осы ұяларды грек сөзімен "целлюлла"- "жасуша" деп атады.Бұл жерде Роберт Гук тіршілігін жойған жасушалардың ұяшығын ғана көрген еді. 17 ғасырдың ... ... ... ... Ван Левенгук объектіні үш есе үлкейтетін микроскоп ... ... ... біржасушалы ағза-кірпікшелі кебісшені тұңғыш рет көрді. Тірі жасушаны алғаш рет 1839 жылы чех ... Ян ... ... еді. Ол ... ... ... ... немесе алғышқы плазма деп атады.Қазір протоплазма тек тарихи дерек ... ғана ... ... тілде цитоплазма дейді. Протоплазма дегеніміз-жасуша ішіндегі сұйықтық пен ядро. Роберт Броун жасуша протоплазмасының тұрақты бөлігі-ядроны ашты.19 ғасырдың басында жануарлар мен ... ... ... ... ... мағлұматтар 1838-1939 жж.ботаник Маттиас Шлейден мен зоолог Теодор Шваннға жасушалардың құрылысы туралы ортақ қортынды жасауға ... ... ... ... ... мен ... ... құрылыстары өте ұқсас және тіршіліктің дербес иесі екендігі,тірі ағзаның ең ұсақ бірлігі,сонымен ... ... ... ... ... ... дұрыс түсінік берді.Осыдан кейін жасушаның тіршілік үшін маңыздылығы терең және ... ... ... жылы ... ... ... ... өзіндей жасушаның бөлінуі арқылы пайда болатынын анықтады. Карл Бэр ... ... ... ... жасушалардың дамуы бір жасушадан басталатынын және аталық сперматозоид пен аналық жұмыртқа қосылғанда,зигота түзетінін анықтады. К.Бэрдің бұл ... ... ағза ... ... ... Тірі ағзалар жасушаларының химиялық құрамы мен зат алмасуының ұқсастығының ашылуы жасуша теориясын дамытып,барлық органикалық ... шығу тегі мен ... ... ... ... дәлелдей түсті. Сонымен жасуша теориясының негізгі қағидалары төмендегідей:
* Жасуша-барлық тірі ағзалардың ең кіші негізгі өлшемі;
* Әр ... ағза ... ... ... ... және негізгі тіршілік әрекеттері ұқсас;
* Жасушалар бастапқы (аналық) жасушаларының бөлінуі арқылы пайда болады.
Атқаратын қызметі мен ... ... ... ... ... түрлі болып келеді. Ағзалар жасушаларының құрылысына қарай екі топқа бөлінеді.Оның бір тобына құрылысы өте қарапайым болып келетін бактериялар мен ... ... ... ... ... ... ядросы болмайды,бұларды прокариоттар деп атайды. Ағзалардың екінші тобына ядро және арнаулы ... ... ... ... ... ... ... деп атайды. Эукариоттарға біржасушалы жасыл балдырлар,қарапайымдар,жоғары дәрежелі гүлді өсімдіктер және сүтқоректі хайуанаттар,т.б.жатады. Ал ... ... ... ... ... келгенде,жасуша теориясы "жасушаның" барлық тірі ағзалар құрылымының бірлігі екенін,жануарлар мен өсімдіктер жасушаларының өзара ұқсас екенін толық дәлелдейді. Бұл ұқсастық ... тірі ... шығу ... бір ... ... ... Жасуша теориясы тіршілікті материалистік тұрғыдан түсінуге,ағзалар арасындағы эволюциялық байланысты ашуға негіз болды.
Микроскоп.Жасушалардың мембранасына, ... және ... ... кіретін молекулалар мен органоидтарды жарық немесе электрондық ... ... ... ... ... көрсететін микроскоп зерттейтін заттарды 100-3000 есеге дейін үлкейтіп көрсетеді, ал жетілдірілген окулярды қолданып,зерттелетін объектіні экранға түсіргенде оны 100 мың есеге ... ... ... ... ... саласы-биохимия жасушаның химиялық құрамын молекулалық деңгейде зерттеу үшін центрифуга деп аталатын күрделі құралды пайдаланады.Ол өте ... ... ... ... ... бөліп алады,себебі оның бөліктерінің тығыздықтары әр түрлі болады. Жасушаның аса нәзік құрылысы мен ... ... тек ... ... мен биофизиктер күш-жігерін ұштастырудың нәтижесінде ғана мүмкін екені өзінен-өзі түсінікті. Жасуша теорясы негізінің қалануы және жетілдірілген техникалық ... ... ... ... мен ... ... ... қызметін зерттеуге кең жол ашты.
Жасуша органоидтары
Жасуша органоидтары - жасушалардың тұрақты арнаулы бөлігі. Жасушаның қызметі тек ... ... ғана ... тор (ЭПТ) - (гр. эндо - ... гр. плазма - жапсырылған) - жасушаның ішін түгелдей бірімен-бірі ... ... ... ... ... 2 ... түзіліс. Сыртқы жарғақшаларына рибосомалар бекінсе - түйіршікті ЭПТ, ... ... ... ЭПТ ... ... жарғақшалы ЭПТ майлар мен полисахаридтердің алмасуына қатысады. Түйіршікті жарғақшалы ЭПТ рибосомаларында нәруыздар синтезделеді. ЭПТ ... ... ... ... басқа органоидтардың қатынас жасауына көмектеседі.
2.Рибосома (рибонуклеин қышқылы, лат. soma - дене) - цитоплазмада бос күйінде, жарғақшаға (ЭПТ) ... ... ... ... ... тәрізді өте ұсақ органоид. Ол нәруыз синтезіне қатысады
3.Митохондрия (гр. mitos - жіпше, гр. chondrion - ... - ... тірі ... ... Пішіні таяқша, жіпше, дәнек тәрізді түзіліс. Жасушада ондаған, мыңдаған митохондриялар кездеседі. ... 2 ... ... қаптайды. Сыртқы жарғақшасы тегіс, ішкі жарғақшасы қатпарлы. Митохондриялар - май қышқылдарьш синтездеп, жасушаларды энергиямен қамтамасыз ететін энергия жинақтаушы құрылым. ішкі ... ... ... мен ... ... май ... ... (гр. mitos - еріту, гр. soma - төн) - домалақ немесе ... ... бір ... ... ... ... ... әсерінен нәруыз молекулаларымен полисахаридтерді ыдыратады. Жасушаға түскен бөгде заттарды ерітеді.
5.Гольджи ... - ... ... ... орталығын (центриоль) айнала қоршап жататын көпіршік, түтікше ... ... ... ... ... ... соңғы өнімдердің жасушадан шығарылуына қатысады.
6.Жасуша орталығы - центриоль (лат. centrum - ... ... ... ... ... ... орналасқан цилиндр пішінді 2 денешік. Жасуша бөлінуінің алғашқы кезеңінде 2 центриоль бірінен-бірі екі полюске карай ажырайды. Ортасында ұршықша ... ... ... ... ... ... мен ... жасушаларынын, айырмашылығы:
1. Жануарлар жасушасында центриоль болады. Жоғары сатыдағы өсімдіктердің жасушаларында центриоль болмайды.
2.Жануарлар жасушасында пластидтер болмайды, дайын ағзалық заттармен ... ... ... ... ... зат ... ... жасунықты (целлюлозалы) қабықша тек өсімдік жасушасында болады. Ол өсімдіктің пішінін өзгертуге кедергі жасайды. Жануарлар жасушасындағы ... ... өте жұқа ... ... ... ... болтан. Сондықтан жануарлар пішінін өзгертіп, қозғалады.
4.Ірі вакуольдер (латынша - қуыс) өсімдіктерде болады, ал жануарлардың тек бір ... ... ... ... жиырылғыш вакуольдер) ғана болады.
Жасушаның негізгі тіршілік қасиеттері
Жасушаның негізгі тіршілік қасиеттеріне жататындар: зат алмасу, ... ... өсу мен даму және т. ... ... Жасуша мен қоршаған орта арасында тынысалу, қоректену, қажетсіз өнімдерді шығару арқылы үздіксіз зат алмасады. Жасушадан сыртқы ортаға ... ... ... ... заттар мен оттек қабылданады. Көпжасушалы ағзалардың жасушалары ағзаның ішкі ... ... ... ... ішкі ... қан, ... ұлпа ... жатады. Осы ортадан жасушаның жарғақшалары арқылы су, тұздар, витаминдер, гормондар, оттек өтеді. Бұлар - ... ... ... материалдары. Оттек нәруыздарды, майларды, көмірсуларды тотықтырып, энергия бөлінеді. Энергия ... ... ... ... ... ... ... жасушаның құрамды бөліктерімен қосылуы - жасушалық тынысалу деп ... Бұл ... ... қажетсіз заттар (көмірқышқыл газ, тұздар) түзіліп, қан ағынымен зәр шығару ... ... ... ... Зат ... - тірі ... өлі табиғаттан ажырататын негізгі белгі.
Тітіркенгіштігі. Жасушалар сыртқы ортаның түрлі тітіркендіргіштерінің әсерінен қозады. Қозғыштық - барлық тірі ағзаға тән ... ... ... ... ... химиялық заттардың барлығы тітіркендіргіштер.Көбею жасушалардың бөлінуі арқылы жүзеге асады. Алдымен ... ... соң ... ... ... ... бөлінудің алдында ядродағы хромосомалар ұзынынан екі еселенеді де, бірінен-бірі ажырап, жас жасушаларға бөлінеді.Өсу мен даму зат ... ... ... жай заттардан күрделі ағзалық заттар (нәруыздар, майлар, көмірсулар) ... ... ядро осы ... ... ... ... Цитоплазма мен ядро өзгеріп дамиды. Ересек жасушалардың жаңа ... ... ... ... ... бар екені байқалады.
Көбею - тіршіліктің қалыпты сақталуын, ал өсу мен даму ... ... ... ... ... Даму - ... аяқталады.Жасушалар мен жасушааралық заттар ағзаның даму барысында ұлпаларға, мүшелерге, мүшелер жүйесіне және тұтас ағзаға бірігеді.
Жасушаның химиялық құрамы
Жасушаның құрамында 80-нен астам ... ... ... Олар ... зат алмасу процестеріне қатысады. Әрбір жасушаның құрамы агзалық және бейагзалық қосылыстардан тұрады. Ағзалық қосылыстарға: нәруыздар ... ... ... және ... ... жатады. Бейағзалық қосылыстар: су және минералды тұздар. Ағзалық қосылыстар жасуша құрамының 20-30% үлесіне тең.
1. Нәруыздар - көміртегі, сутегі, оттегі, азот, ... және т. б. ... ... күрделі ағзалық заттар. Нәруыздар 45°-80° С-да ұйиды. ... ... 20 ... тұрады.
2. Майлар үш элементтен құралған, олар: көміртегі, сутегі, оттегі. Майлар судан жеңіл, суда ерімейді. Май глицерин мен май ... ... ... - ... ... ... ... оттегіден тұрады. Көмірсу деп аталу себебі, сутегі мен оттегінің арақатынасы сумен бірдей. Демек, сутегі атомы оттегі атомынан 2 есе көп ... сөз. ... әр ... суда тез ... ... ... ... жатады. Бұлардың ішінде көбірек таралғандары - глюкоза (жүзім қанты) мен гликоген (жануарлар крахмалы). Гликоген ... мен ... ... ... ... және ... - ... цитоплазмасының, ядросының және органоидтарының негізгі құрылыс материалдары болып саналады. Нәруыздардың молекулалары жасушадағы химиялық реакцияларды тездетуге қатысады. ... мен ... ... ... ... ... ... жарғақшасының құрамында көп болады, әрі энергия көзінің негізгі қоры болып табылады.
Жасушаның бейағзалық заттары - су мен ... ... ... ... су ... аздау болады. Сондықтан цитоплазма - қоймалжың, жартылай созылмалы сұйықтық. Су жасушаға еріткіш ретінде өте қажет. Себебі жасушадағы түрлі химиялық ... тек ... ... ... ... ... заттары жасушаға тек сұйық (еріген) күйінде қабылданады. Жасушаның 80%-ы су. Оңдагы ... ... мен ... ... су арқылы сыртка шығарылады.Жасуша цитоплазмасында тұздардан көбірек кездесетіндері: хлорлы натрий, хлорлы ... ... ... ... кальций, магнийлердің фосфорлы және көмірқышқылды тұздары. Минералды тұздар судың жасушалар мен жасушааралық заттардың арасында теңдей бөлінуін қамтамасыз ... ... (лат. nucleus - ... ... ... түзілетіндіктен осылай аталған. Нуклеин қышқылдарының құрамында көміртегі, оттегі, сутегі және ... ... ... ... 2 топка бөлінеді:
* Дезоксирибонуклеин қышқылы (ДНҚ);
* Рибонуклеин қышқылы ... - ... ... ... болады, ол тұқымқуалау белгілерін ата-аналарынан ұрпақка берілуін ... ... ... құрамын анықтайды. РНҚ - жасушаның цитоплазмасында болады. РНҚ әр жасушаның өзіне ғана тән нәруыздардың түзілуіне қатысады.
Жасушаның құрылысы
Адам ағзасы (организмі) - ... ... ... ... реттеліп, жаңарып тұратын біртұтас күрделі жүйе. Ағзанын даму ... ... мен ... ... - ... ... мүшелер жүйесіне және біртұтас ағзаға бірігеді.
Жасуша - тіршіліктің негізгі бірлік өлшемі. Барлық тірі ағзалардың ... ... ... ... тұратыны сендерге мәлім. Жасушаның құрылысы электронды микроскоптың көмегімен терең зерттелді. Электронды микроскоппен жасуша құрылымдарының өте ұсақ бөлшектеріне дейін анық ... ... ... ... мен ... ... ғылымды цитология (гр. kytos - жасуша, гр. logos - ғылым) дейді. Жасушалар құрылысы, қызметі, пішіні, мөлшері жағынан әр түрлі болады.
Адам ... ... ... - ... ... ... төртқырлы, көпқырлы, призма төрізді және т. б. Жасуша мөлшері мен пішінінің әр түрлі болып келуі ... ... ... Мысалы, канның эритроцит жасушалары сұйық ортада болғандықтан домалақ; тері жасушалары көпқырлы; бұлшықет жасушалары ұзын; жүйке жасушалары көп өсінділі (жұлдыз тәрізді) және т. б. ... ... де ... адам ... ең ірі ... - жұмыртқажасушасы мен жүйке жасушасы. Қан мен лимфада болатын ең кішкене жасушалар - лимфоциттер.Жасуша плазмалық жарғақша, цитоплазма, ядро және органоидтардан ... тор, ... ... ... ... жиынтығы, жасуша орталығынан) тұрады.Плазмалық жарғақша (лат. membrano - жарғақ, қабық) жасушаның сыртын қаптайды, май мен нәруызды заттардан түзілген. ... ... ... ... ... бөлінген өлі заттан түзілетін жасунықты (целлюлозалы) қалың қабықшасы болады. Мұндай қабықша жануарлар мен адамның жасушаларында болмайды. ... ... тек ... жарғақшамен ғана қапталады.
Жарғақшаның қызметі:
Жасушаның ішіндегі барлық қоректік заттар мен ... ... ... ... ... ... жарғақшаның өте жұқарған жерінде жұқалтырлы ұсақ тесікшелер - шұрықтар болады. Заттардың барлығы осы шұрықтар арқылы ... ... ... ... ... ... оңай ... зиянды заттарды өткізбейді;Жарғақша арқылы жасуша қоршаған ортамен қатынас жасайды. Әр түрлі заттар тек жасушаның ішіне ғана өтпей, көршілес ... да ... ... ... екі жасушаның цитоплазмалары саңылау арқылы бір-біріне өтеді.
Цитоплазма (гр. kytos - жасуша, гр. plasma - іркілдек сұйықтық) - ... ішін ... ... ... сүйықтық. Жасуша мен сыртқы орта арасында жүретін зат ... ... ... ... ... ... ... жасушаның ішінде үздіксіз қозғалыста болады. Егер қоршаған ортаның температурасы көтерілсе (жоғарыласа), ... ... да ... төмендесе - баяулайды. Жоғары температурада цитоплазмада зат алмасу үдерісі (қоректену, тынысалу) жылдамдайды.
Ядро - ... ... ... Пішіні - домалақ, таяқша, үрмебұршақ тәрізді, екі жағы қысыңқы және т. б. ... (қан ... мен ... (қанның пластинкасы) ядро болмайды. Ядроның сыртын цитоплазмадан бөліп тұратын екі қабат ... ... ... ... ... тұратын іркілдек ядро шырыны болады. Ядро қабықшасында да өте ұсақ тесіктер - ... бар. Ядро ... ... ... ... Ядро ... тығыз байланысып, жасушаның барлық тіршілік әрекеттеріне (өсу, көбею, зат алмасу) қатысады. Ядро ... ... ... ... ... ... ... шығуы) реттейді. Ядро шырынында хромосомалар мен ядрошықтар болады.
Хромосома (гр. chroma - ... гр. soma - тән, тез ... ... - ... ... ... жіл, ... тәрізді түзіліс. Адамның дене жасушаларында хромосомалардың саны тұрақты - 46, жыныс жасушаларында 23. Хромосоманың бөліктерін - ... гр. genos - ... тегі бір) ... ... ... ... ... түзу сызық бойымен орналасқан. Олар тұқымқуалау белгілерін ұрпақтан ұрпаққа жеткізіп отырады.
Ядрошықтар - кейбір жасушаларда ... мен ... ... ... ... ... (денешік). Жасушалардың бөлінуге дайындық кезеңінде ядрошық жойылып, басқа кезеңінде қайта түзіледі. Ядрошық нуклеин қышқылының синтезіне қатысады.
Пайдаланған әдебиет
1. ... ... ... беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген/ М. Гильманов, А. ... Л. ... - ... ... 2009. ISBN ... А., ... М. С22 ... биология: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына ... ... -- ... ... ... 2006. ISBN 9965-33-634-2
3.Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: "Сөздік-Словарь", 2009. ISBN 9965-822-54-9
4.Әлімқұлова Р., ... Р. Ә 55 ... ... ... ... ... 8-сыныбына арналған оқулық. - 2-басылымы, өңделген, толықтырылған. - Алматы: Атамұра, 2008. - 320 бет. ISBN 9965-34-812-Х
5.Биология:Жалпы білім беретін ... ... ... ... Алматы: Атамұра, 2008. ISВN 9965-34-812-Х
6.О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша ... ... ... ... 2005 жыл. ISBN ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жасуша биологиясы9 бет
Ішкі секреция бездері. Жыныстық жетілу. Оқушыны медициналық-гигиеналық және жыныстық тәрбилеу6 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Бездер мен гормондар18 бет
Вирустардың генетикалық аппаратының ерекшеліктері. ДНҚ – бар және РНҚ бар – вирустар11 бет
Микроағзалардың генетикасы. инфекция және иммунитет жайлы ілім. аллергия5 бет
Цитология15 бет
Цитология және оның органоидтары5 бет
«АТФБанк» АҚ-ның негізгі қызметтерін ұйымдастыру16 бет
Дүниежүзілік саяхатшылар4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь