Аймақтық және әлемдік діни экстремизммен күрес

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

І ДІНИ.ЭКСТРЕМИСТІК ҚОЗҒАЛЫСТАРДЫҢ БАҒЫТЫ ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1 Діни.экстримистік ұйымдар мен қозғалыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2 Қазіргі таңдағы діни экстремизмнің идеялық түп негізі ... ... ... ... ... ... ... ... .

ІІ АЙМАҚТЫҚ ЖӘНЕ ӘЛЕМДІК ДІНИ ЭКСТРЕМИЗММЕН КҮРЕС ... ... ...
2.1 Орталық Азия аймағындағы діни.саяси экстримизм ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2 Эксремизм мен күрес жүйесіндегі әлемдік ситуациялардың дамуы ... ... ...

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
        
        КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................
І ДІНИ-ЭКСТРЕМИСТІК ҚОЗҒАЛЫСТАРДЫҢ БАҒЫТЫ...............................
1.1 ... ... ... ... ... діни ... идеялық ... ... ЖӘНЕ ... ДІНИ ... ... Орталық Азия ... ... ... мен ... ... ... ситуациялардың
дамуы............
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
........................................
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... діни ... және ... ... ... қатерге
айналып отыр. Менің осы тақырыпты таңдауда басты назар аударған нәрсе –
қазіргі ... ... ... ... ... ... оның
ішіндегі Ирактағы, Таяу Шығыстағы болып жатқан қорқынышты террактілермен
жарылыстар. Мен бұл тақырыпты ... ... ... кімдер?
Мен ұйымдар бұрыннан болғанба? Экстремистер ... және де ... үшін ... қатерлі деген сұрақтарға жауап іздедім.
Қазіргі адамзат қоғамының ... ... әлем ... ... ... ... үшін ... стандарттары қалай
ортақ болса, қайшылықтар мен қауіптер ле сонша ортақ. Адамзатқа ... ... ... ... ... «Фундаментализм»,
«Экстрремизм» ұғымдары, біздіңше, біріне-бірі жақын ұғымдар, ал терроризм
оның асқынған көрінісі. ... ... ... төндіру, әрекеті
көпшілік алдында іске асыру, ... ... ... ... шиеленісті
үрейлі жағдайды қалыптастыру, қайсы бір талаптарды ... ... бір ... ... ету тән. ... басты
ерекшелігі – оның шекарасынының болмауы және күтпеген ... ... іске ... ... әлемнің көпшілік мемлекеттері терроризмге ... ... ... ... мәжбүр. Алайда террористік әрекеттер көбею
үстіне көбеюде. Терроризмнің қәзіргі ... ... ... бейбіт өміріне кауіп төндіре алатын аса ... ... ... саяси-әлеуметтік, экономикалық алғышарттары бар. Біздің
пікірімізше терроризмге ... ... ... ... ... тәртібіндегі теңдік бұзылуына байланысты. Әлемдік әділетсіздік
оған қарсы әділетсіз жауапты тудыруда. Себебі ... ... ... ... Франция, Ұлыбритания, Қытай, ... тағы ... ... ... ... ... ұазірде ұмтылуда, келешекте
де ұмтылады.
Олардың дамушы елдерге көрсеткен ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, артта қалған ... ... ... жетуді көздеген экстремистік топтар да ... өз ... жету үшін ... Демек, әлемдік
терроризмді екі ... ... ... ... ... ... топ ... әлемнің кез-келген нүктелерінде әрекет ете алатын ... бар ... ... топ – ... ... басшылықа
немесе саяси бағытқа ... ... ... сол ... билікті иемденуді
мақсат тұтқан топтар. Қазіргі әлемде ... ... ... ... оның ... бірден –бір қатер. Бұл идея мемлекеттің ... ... ... ... ... мәртебесін өзгертуге
бағытталған. Бүгінгі таңда қауіпті ауқымды ... ... ... жеткен экстремизм саяси ... ... ... ... қиын ... ... ... террорлық әрекеттен
тыс қалааралық кепілдік бүгінде ... ... ... ішінде Қазақстанда
да жоқ.
Терроризм түп-тамырымен ... ... ... ... ... оның тек ... ғана ... түп-тамырын жойғанда ғана жақсы
нәтижеге ... ... бір ғана ... күшпен жеңеміз ... ... ... сөз. Бұл ... ... ... жеңіске
жеткізбейді, оған көп ақыл, мықты ынтымақ ... ... ... ... ... біз терроризмге қарсы бүкіл дүниие-жүзілік күрес
науқанының куәгері болатынымыз анық. Әлем ... ... жоқ ... ... ... ... ... күтумен болды.
І ДІНИ-ЭКСТРЕМИСТІК ҚОЗҒАЛЫСТАРДЫҢ БАҒЫТЫ
1.1 Діни-экстримистік ұйымдар мен қозғалыстар
К. Р. Президенті Н.Ә. ... ... ... ... ... ... Терроризммен күрес мәселесе ... ... Н.Ә. ... сол кездегі сөйлеген басты ... ... да ... ... ... алғаш рет ресми түрде атап ... ... ... ... экстримизмге қарсы тез арада заң ... баса ... ... діни – ... ... ... Тахрир өзінің
заңсыз іс - әрекеттерін ашық түрде жүргізе бастаған. Олар ... жылы 1000 ... ... ... 2004 жылы 11 ... таратып
үлгерген. Оның үстіне заңсыз келетін күмәнді адамдардың саны ... ... ... 8-15 ... қыздардың арасында исламдық
фанатизмге тәрбиелеу жұмыстары жүргізілген. Ал оны тоқтататын ... ... ... Сөйтіп Қазақстандағы бұл реттегі шаралары шектен тыс
анархиялық сипат алып кеткен. Іс жүзінде олардың ... заң ... ... ... шықты. Ождан бостандығы жөнінде бұрын қабылдынған
заңдарымыз қазіргі талапқа сай емес екені мәлім.
Қазақстанда 2299 діни ұйым ... ... 46 ... 1534 мешіт,
230 проваслав шірекеуі, 70 лютеран қауымдастығы, 40 ... 34 ... 20 ... ... ... 2005 ... орны ... істейді.
Айта берсек бұрын-соңды атын естімеген затын көрмеген діни ... ... ... ... ... Бір діндегілер миссионерлердің алдау арбау
әрекеттерінің салдарынан қақ жарылып ... дін ... және ... туып ... бұзылуы мүмкін. Сондықтан да азаматтардың діни
сенімдері заң мен қорғау ісі назардан тыс қалмауы тіс.
Республикада ... ... мен ... саны ... айтқанда, «новая жизн», «новая неба», «қуаныш», «церков сатаны»,
«блогоя весть» «община бахай», «обшество ... ... т.б. ... шет ... Германиядан, Польшадан, АҚШ-тан, Оңтүстік Кореядан,
келген миссионерлердің ... ... ... ... ... Ғ. Елшібайдың пайымдауынша, Қазахстанда ... 5-6 ... ... ... 4000 дай ұя ... Енді 2010 жылы ... ... айналдырмақшы екен. Миссионерлер қазақтарды ... ... пен ... ... өз ... өткізіп жатыр. Ал заң бойынша
конфессиялар мешіттер мен храмдар діни бірлестіктер заң ... ... ... ... ... қәзір толық солай болып тұр деп айтуға болмайды.
Дін қоғамды құраушы бірден бір күш, ... ... ... ... ... ... ішкі тыныштығына нұқсан келтіретін кездері ... ... XXI ғ ... ... орын алады делінген. Біз
осы шет елдерден келетін миссионерлердің ісіне сипаттама бере ... ... үшін ... ... үшін қам ... не үшін ... ... осы сұрақтар адамға үлкен ой салады. Әлемде мемлекетті жаулап
алудың екі жолы бар ... ... ... ... ... оның негізгі
құралы: дін адам санасын діни идеология арқылы жаулап елдегі ... ... қою. ... дін ... ... кері ... тигізген
мемлекетті айтатын болсақ Ливан ммемлекеті ол елдің жартысы мұсылман
жартысы ... ... ... Және ... айта ... жағдай әлемде
5000 жыл тарихы бар Оңтүстік Кореяны алатын болсақ ХХ-ғ екінші жартысынан
бастап елде ... ... ... миссионерлері белсенді жұмыс істеуінің
арқасында елдің үштен бірі христиан дінін қабылдаған және біздің ... ... сол ... ... ... ... Корея) келгендер.
Сырттай білінбеседе Қытай Халық Республикасында ҚХР ... ... ... ... ... ... ... тілін үйреніп, қытай
қыздарына үйленіп өздерінің ... ... Біз енді мына ... ... Бұл істің артында кім тұр әне неліктен. ... ... ... ... ... ... АҚШ және ... Неліктен деген сұраққа келетін болсақ. Оның екі ... ... ... АҚШ ... салты мен негізделген «жаһандану» проблемасы
қоғамдағы негізгі құндылықтары, басқа құнсыздықтар мен ... ... жайт ... ... әлемде бәсекеге түсе алатын
ислам діні ғана. Ислам діні ... ... ... тұра ... жаһандану процесінің кейбір компаненттері ислам дінінің
ұстанымдары мен сәйке келмейді. Сондықтан АҚШ ... ... өз ... ... ... ... Миссионерлердің көпшілігі Азия мемлекеттерінде белсене жұмыс
атқаруда. Әлемдік экономист ғалымдардың айтуынша ... ... ... энергиясының қайнар көздері Азияға қарай
ауытқуда. ... ... ... ... ... енді секталардың тағы бір бөлігі ислам дінінің атын ... ... ... іске ... ... ... ... аренада
абыройына осы топтар нұқсан келтіруде. ... ... ... Бір хадисінде; «мен өлген соң менің үмметім 73-ке ... ... бір ғана жолы ... ... Шынында қазіргі таңда қасиетті
дініміздің атын жамылып өз ... ... іске ... аз ... ... ... діни ақуалдың алдын алуға қазірден қам жасау
керек және оған дінтанушы мамандар қызмет ... Және ... ... дін ... ғана ... ... қатаң түрде назарға алу
керек. Біздің елдің негізгі діні конституцияда көрсеткендей ... ... ... келген миссионерлер дінінің насихатына жол бермеуіміз керек.
Бізде статистикаға сүйенсек 75 ... ... ... 22 пайыз проваслав
қалғаны ... ... Және ... ... мен «қош ... қатнаста өмір сүріп келеді. Жас ұрпақ ертеңгі күні адаспас үшін оның
санасына мектептен бастап дін сабағын ... ... ... ... ... ... ... жүргізеді көршіміз Ресей федерациясы да мектеп
жасына бір ыңғай ... ... ... ... Біз ... жасына
бірыңғай мұсылман емес дінтану пәнін светтік түрде өткізсек нұр үстіне нұр
болар еді.
Дін әрбір адамға таныс сөз ( ... ... - ... ... білдіреді). Дін дегеніміз не? Деген сұрақ көп ... ... ... көп ... бері ... туғызып келеді. Осы пікір
таласының негізінде дүниеге көзқарас, ... ... ... Оның ... мәні ... ... ... туындайды, олар «құдай»,
«абсолюттілік», «әлемдік ... ... ... ... ... көзқарас теологтар мен обьективті идеалистерге тән. Егер
алғашқылар діннің ... ... ... ... ... рухани
бастамадан іздейді, оны философ-идеялистер өздерінше атайды. Қалай аталса
да, діннің көзі ... ... ... ... ... пікірінше, адамдар осы «қасиеттілікте», «абсолюттілікке» ұмтылады.
Діннің шығуы осылай түсіндіріледі. ... ... ... кұдайды
негіздеуге келіп саяды.
1.2 Қазіргі таңдағы діни экстремизмнің идеялық түп негізі
Президент Н. Назарбаев атап көрсеткендей, «қырғын ... ... ... ... лаңкестік әрекетттер, әлемдік деңгейдегі текетірес, ... ... ... ... ... Осы қақтығыстардың
дінмен байланыстырылуы, біздіңше тегін ... Бұл ... ... болғанына қарамстан, әлі де ... ... ... ... Осы ... дейін діни ... ... ... оның ... ... мен ... әсері толық
зерттеліп болған жоқ. ... ... ... адамдардың іс-әрекеті
неліктен дінмен байланыстырылады. Неліктен ... мен ... ... діни белгілеріне карай жүргізіледі. Діни идеяларының
қайта күшейе түсуінің ... діни ... бас ... ... бар? Адам ... белгілі бір топтың лаңкестік екенін
анықтаудың ... ... Бұл ... осы және басқа мәселелер
қарастырылады.
Шынайы әлемдік діндер ... ... ... ... ... ... ... ғана экстремизмге ... ... ... көріністерін ... ... ... не ... ол ең ... ... Фундаментализм қай
дінде болсада бұрыннан қалыптасқан ... ... ... оны
жақсартамыз деп немесе өзге діндердің «озбырлығынан қорғанамыз» ... ... ... ... лаңкестік әрекеттер.
Н.Ә.Назарбаев атап ... ... ... ... өзі
Исламның өңін айналдырғаны сияқты, Хрестияндықтыңда, Иудайзмнің де өңін
айналдырған ұғым екенін атап ... жөн. ... ... ... осы күнгі «фундаментализм сөзінің» төркіні де Исламға ... ... ... рет ... ... ... және ... сияқты християндық қауымдар өкімін
фундаменталистер деп атай ... ... олай ... тек Ислам дініне қауіпті құбылыс емес. Ол тағы да ... ... ... ... ... Фундаменталистік ағым
әлемнің барлық тарабына АҚШ-та Еуропада, Оңтүстік Шығыс пен ... ... ... және Таяу ... сонымен бірге әлемдік
діндердің барлығында төбе ... ... да ... ... ... ұғымдары қызметіне де байланысты.
Терроризм оның асқынған көрінісі - ... ... ... ... ... пен үрей ... ... шектен шыққан ең
жеккөріністі түрі. Оның себептері де ... ... ... ... ... ... анықтау оңай емес. Белгілі бір саяси күштер
радикалдық ... ... ... ... тырысады. Оның да
түр-түрі бар: жиналыс, шеру, антиглобалдық, антиамерикандық ... т.б. ... ... ... идеологтарының назарына
ілігеді, осы ... ... ... ... ... ... толтырады. Олар өз реттерінде экстремистерге, сепаратистерге
бөлініп, көбінде діндер ... ... ... ... ... ... ислам дүниесі әлемдік азуы ... ... ... айналып отыр. Кез-келген бас көтеру, ... ... түп ... ... ... ... ... Ал осындай
«ақпараттар соғысының» ... ... ... деген пікір
қалыптасып кетті. Осыған байланысты әлем ... ... ... ... қарсы бастаған жорығы үшін қатты айыптауда.
Оған себеп ... ... ... ... ... ... ... ректоры Маулан Сами-уль-Хактың айтуынша: «Это борьба
межлу крестом и исламом, начавшаяся ... США на ... ... ... орыс тілді баспасөз ... де ... ... жиі ... ... Еуропадан келген әртүрлі
қоғамдық ұйым ... ... ... тақырыбы ғылыми
конференциялар ұйымдастырып, оған өзіміздің атқарушы билік ... да ... ... ... ... ... осы тақырыпта
баяндама да жасап жүр»-деп қынжылады Балқаш ауданынан С.Мұқанқызы.
Шындығында ... ... ... бір-біріне қарсы қоятын
бірде бір идея таба ... ... ... ... ... ... жаңалықтарын ашуға үндейді. Таза жүруге, адал ... ... ... ... ... Ең ... өзіне дейінгі
бірде-бір дінді, бірде-бір пағамбарды жоққа шығармайды.
Бұл айтылғандардың ... ... ... ... ... ... қарсы күрес ретінде жүргізілмеуі тиіс.
Сонда діни негіздері экстремизм, конфессияаралық ... ... ... ... Зерттеулер көрсетіп отырғандай олардың
негізінде әлеуметтік-экономикалық, саяси және діни ... ... ... дегенде де діни экстремизмнің сол дінмен
бір байланысты жағы бар. Оны ... үшін ... ... ... көз ... ой ... өткізу қажет. Бұл жөніндегі біздің
зерттеулеріміз мынаны дәлелдеп ... ... діни ... яғни ... ... ... ... саяси экстремистік жолды ұсынады, ... ... ... ... Ал оның шығу ... ... үшін ... әлеуметтік өміріндегі исламның рөлін жете ... ... үшін оны ... ... ... ... исламның рөлі,
Еуропадағы хрестиандықтан гөрі өзгеше. Еуропа ... ... ... ... ... ... билікті түгелімен ығыстыра
алған жоқ. Ал ... діні ... ... ... ... ... ... мәдениет және діншілдердің тұрмыстық жақтарының
бәрін, яғни ... ... ... түгелдей қамтыды. Мұсылман
елінің адамы исламға ... ... ... онда ол, ... ... қарсы болып табылады, яғни өзін осы қоғамнан тыс, заңнан ... ... ... ... ... ... ... ерекше рөль атқаратындығын көрсетеді. Исламның күші ... ... ... ең алдыммен, Мұхаммед белгілеп кеткен
мұсылман қауымдастығының идеялық – институционалдық бірлігінде. Ол ... ... ... және ... ерекшеліктеріне теориялық
жағынан ғана емес, ... ... ... ... ... ... осындай жағадайда, рухани және әлеуметтік – саяси жіктерді ... ... ... Олар ... ... ... ... рухани
өмірге үлкен ықпал етеді және саясатта белсенді рөль ... ... ... ... ... ... беделі мен белсенделігі ... ... ... ... ... ... ... этикалық ілімі бойынша, жақсылыққа жақсылық, қайырымды болу
парыз. Сол сияқты туған-туыстарға, қарттарға құрметпен қарау міндет. ... ... ... ... ... ... ... билік
басындағылардың саяси билігін күшейту үшін ... ... мұны ... ... әлеуметтік әділеттік деп түсінеді.
Сонымен Шығыста исламның қоғам ... ... тек діни ... ... Міне ... өзі бір жағынан белгілі бір ... ... ... ... негізінде біздіңше сол
жанкешті фанатик ... ... ... жете игере алмай кателесуінде
жатыр.
Ислам ... ... ... мұсылман болып
табылатын ... ... ... ... ... ... ... айтқанда исламдық өркениет ... ... ... ... ... ... ... Осы жолда
олар ислам дінінің бұрынғы негізіне қайта ... ... Ал, ... ... діни ... мемлекетті де басқаруы тиіс. Ислам
фундаментализмнің мәні ... Оның ... ... ... қатынастар докртинасын құран уағыздарына негіздейді. ... әлем ... ... Мұсылман қауымдастығы және қалған басқа дүние.
Бұлайша бөлу исламдық және ... ... ... болып
саналады. Осы талап ... ... ... ... шақырады. Бұл сияқты талап кезінде хрестиан дінінің тарапынан
да қойылған болатын. Олар ... ... деп ... Бұл өз ... қажет етеді. Ислам теоретиктері өз доктриналарының бейбітшілік
сипатын дәріптеп, Құранға ... рас. ... ... «дінге зорлап
кіргізуге бомайды» делінген. Осы қағидаларда біздіңше, қайшылықтар ... ... ... туралы уағыз оның докртинасының бейбіт бағытына
толық сәйкес емес.
Шындығында бұл ... ... ... ғана ... ... ... ... алып келеді. (Рим Папасының католик дінін ... ... ... ... ... ... ... қарам-қайшылығы орын алуда.
Мұның үстіне «біріңғай исламдық мемлекет» құру ... ... ... ... соқтырула.
Діни фундаментализмнің Қазақстанға ... Орта ... діни ... (Уаһһавистік идеялардың)
Қазақстанға таралу қаупі жөнінде ... ... екі ... барын
жасыруға болмайды. Олардың бірі Қазақстанға діни фундаментализм ешқандай
қауіп төндірмейді десе, ... ... ... ... бағалап,
«еліміздегі қазіргі діни жағдай іргесіне жарылғыш заттарды жинап қойған
алып үйдің ... ... ... ... діни ахуалды талдап
қарайтын болсақ, ... ... ... ... ... көзқарас
дұрысырақ сияқты. Енді сол діни фундаменталистердің Қазақстанға таралу
қаупінің алдын-алу мәселесіне ... де, ... ... ... ... Ж. ... ол ... өз ойын былай деп білдіреді: «Осы болмай
қоймайтын ... ... ... ... ... бір ... мемлкеттік дәрежеде қолдау көрсетіп, ... ... ... ... ... қарсы тұра алатын бірлен-бір күш
ислам» Бұл пікір бір қарағанда біздіңше, қате. Біріншіден, дінді ... ... ... олардың арасында діни эксртемистердің ... ... ... ... ... ислам лінін мемлекеттік дін деп
жариялау, басқа жағын айтпағанның өзінде, конституцияға қайшы.
Қазақстан ... ... ... және ... ... деп ... де, ... плюралистік бағыттағы
көзқарастар мен ағымдардың қатар өмір сүруіне жағдай ... ... ... ... және ... ... ұтымды пайдаланып, түрлі діни
секталардың елімізде қаптап кетуіне жол беріп алды. Ал, оның салдары ... ... ... ... ... ... емес ... жаңбырдан кейінгі саңырауқұлақша қаптап, қатарларын көбейтіп,
парламентке өз өкілдерін сайлай алатындай ... ... ... ... саяси-
экономикалық мүдделер үшін неден де болса тайынбайтын алпауыт мемлекттердің
қаржылық қолдауымен еліміздегі діни ағымдар өзара ... ... ... қауіпті. Сондықтан бұд жөніндегі құқықтық негіздегі осы бастан
реттемесе болмайды. Н.Ә. Назарбаев атап ... ... екі ... ... мен діни ... ... сақтанған жөн». Діни дүмшелік
қалай келсек, оған мысалдар жетіп жатыр. Қазақстанда проваслевие ... ... және ... ... айырмашылықтарын жете
түсіндіріп жете түсіндіріп бере алмайды. Сол ... ... ... ... ... шииттер мен сунниттердің айырмашылығын айтуға
қиналады. Бұл сөзсіз діни дүмшелік. Оның бір ... ... ... ... ... ... Ал діни ... ұғымы дегенде,
тарихтан белгілі болғандай, шамалы ғана діншілдік өзі өмірге фанатизмнің
небір ... ... ... Оның ... ... Республикамен
шектес Орта Азия мемлекеттерінде дінді саяси ... бір ... ... ... ... діни орталықтар бар.
Діни фундаментализм мен лаңкестіктердің таралу аясы: ... ... ... мен ... бір ғана ... бір ғана ... нәрсе болмай отыр. Қазақстанда қазіргі кезде діни конфессиялардың
өзара келісім жағдайында болуына ... ... ... ... лаңкестікке апаратын діндер арасындағы қақтығыстар жалғаса
түсуде. Оған ... көп ... ... ... ... ... шиеліністі, Шығыс тимордағы қанды оқиғаларды Нигериядағы
конфессияаралық қақтығыстар, діни ... ... ... ... ... ... терроризм мен антитерроризм арасындағы күрес негізінен діни
белгілеріне қарай жүргізілуде.
Тарихқа ... ... ... ... ... не бір адам
айтқысыз қантөгістер сұмдық ... ... ... ... ... ... еңбегінде айтылғандай, «жүз жылдан аса уақыт бойы
хрестиандық пен ислам Сирияда, Палвестина мен Кіші ... ... ... ... олар ... ... сарқып, әлгі елдердегі жердің әрбір
бөлігін адам қанына бөктіреді. Бұрынғы гүлденген қалалар саудасын ... ... ... ... ... Нерру айтқандай күрес біздіңше,
қазір де жалғасуда.
Соңғы кездері ... ... ... ... пен ... ... негізінде қауіп-қатер күшейе түсуде. Себебі
осы кезде орта ғасырлық «крест жорығы» және ... ... ... Ал ... діни ... ... ... кұшейгендігін мына
деректерден-ақ байқауға болады: Қазақстандағы мешіттердің саны 25-1500-ге
дейін жетсе, проваславиялық ... саны – 4 ... ... ... ... – 3/1 ... ... мәлім. Протестанттық
бірлестіктердің миссиялары мен ... ... ... ... – 21-ге
дейін жетті. 40 астам конфессияны қамтитын 3000-ға жуық діни бірлесттіктер
бар. ... да ... өсе ... ... зерттеулер көрсетіп
отырғандай республика тұрғындарының 95,2 пайызы ... 2 ... ... ... ашық ... деп санайды, қалғандары бейтарап
қараушылар.
Бірақ бұларды қол ... ... ... оған қарама-қарсы
жаһандану мен информациялық процестердің ... мен ... ... ... ... діни ... жандануы барлық басқа ... ... ... ... Ал бұл ... ... ше ... террориз мен антитерроризм түрінде жүргізілуінен басқа ешнәрсе
емес.
Діни фундаментализм мен лаңкестікті анықтау критерия – адамның немесе
белгілі бір топтың діни ... ... ... ... ... де ... да нақты анықталған жоқ. Тарихқа көз жіберсек, Ұлы ... ... ... ... ... ... ... террористерден де
жаман қарғап сілеген. Амал не, көтерілісшілер күші ... ... ... «терроршы» деп қаралды. Ал көтерілісшілердің асқақ
арманы еді. Римдіктердің лаңкестер ... ... бір ... да,
спартакшылардың өлшемі екінші басқа болды. Қазіргі кездегі ... ... ... осы ... ... Ал, мұның өзі
террористермен күресу ... ... ... ... ... қазірде
адамзаттың бірі – қанаушы, бірі оған ... ... ... ... ... ... таңдаушы, қайсысы әділет, бостандық үшін
күресуші – міне ... ... ... ... даму ... ... ... арасындағы өткелі жоқ қиын асу. Дамыған елдер жер ... ... мен ... ... ... таратуды көздейді.
Олар тіпті күш қолдануға, ... ... ... ... ... ... қоймай Солтүстік және Оңтүстік Америка, Еуропа, Африка,
Таяу Шығыс пен Азияны жаппай жайлап ... ... ... ұзақ қиын
күреске дайындалып, қоқан-лоқы көрсетуде. Ал АҚШ бұған ... ... деп ... ... ... ... ... Ол үшін түрлі
айла-шарғыларды, сылтауларды оп-оңай ... ... ... ... ... ... әлемдік идеологиялық майданға айналып отыр. Оны әр ел әр түрлі
пайдалануда. ... АҚШ ... ... аттандырылған жауынгерлердің рухын
көтеруде діни сенімді кеңінен пайдаланды. ... ... ... ... ажырағысыз бөлігіне айналған. Олар ... бұл ... ... ... ... ... «құдай
жалында» соғысатындықтарын, ... бұл ... ... ... ... ... ... келген. Сөйтіп лаңкестік критериін
діни айырмашылыққа байланысты анықтай ... Ал, шын ... оның ... адамзаттық құндылықтар мен әділеттілік принциптері ... ... ... ... дін ... ... көрші орта
азиялық мемлкеттермен ... ... ... ие. Ең
бастысы конфессиялық татулық пен келісімдер сақталуда. Бұл ... ... ... ... ... атқарылғанымен, зайырлы
мемлкет құру бағыты мықтап ... отыр деп, ... айту ... ... үкімет, парлмент конфессиялардың біреуіне біржақты
басымдық тырысқан емес. Бірақ осыған қарамастан ... ... ... кейбір қозғалыстардың атап айтқанда, белгілі бір дінге
басымдық бергісі келетін қозғалыстарда жоқ емес. ... ... ... ... етіп ... туралы хрестияндардың ұсынысын, құрбан айт
және ораза айт ... ... ... ... ... ұсыныстарын жатқызуға балады. 2003-жылдың Наурыз айында
Қазақстан парламентінің соңғы ... ... ... ... ... артықшылық бергісі келетін саяси күштер діни уағыздарды таратуға
Қазақстан кең мүмкіндіктер ... ... дін ... ... ... ... ... Сондықтан дін жөніндегі
толеранттықтың теріс нәтиже беретінін де ұмытпаған жөн. Саясатта оны ... діни ... ... алу ... ... асыру, өте күрделі және
қиын іс. Билік пен бұхара арасындағы алауыздық ... ... ... ... жер ... әділ шешілмеуі және т.б.
қайшылықты ... ... ... тудырды. Әділдік болмаған жерде
араздық бар. Мысалы, наразылықтың бірі жерді сату ... ... ... сол ... ... кедейшілікке, қайыршылыққа
сауатсыздыққа ұшыраған адамдар ... ... ... ... жол таппай тарыққандар өте қауіпті ондайлар экстремистер, террорлық
жолға өз еркімен оп-оңай бара алмайды. Осындай ... ... ... ... жол ... үшін ... ... шараларын жүзеге
асыруға тура келеді. Біріншіден, түрлі секталардың ел ... ... ... ... заң ... тиым ... Екіншіден,
діни фундаментализм идеяларын әшкерлейтін діни ... ... ... оқу ... ... зайырлылық рухында
тәрбиелеуді кушейту. Төртіншіден, ең ... ... ... ... арнайы көмек шараларын іске асыру және тағы да басқалар.
Тақырыпты таңдау барысында басты назар аударған нәрсе ... ... ... ол ... әлем ... ... алуандығы, осы құбылыстың саясатпен байланысты сияқты ... ... ... ... ... осы ... дін, ... лаңкестік, қылмыс сияқты элементтердің арасалмағы қандай деген
сұрақтарға жауап іздедім. әлбетте, ... діни ... ... көптеген елдерде қантөгіске әкелетін қақтығыстар мен лаңкестік
әрекеттердің жазықсыз бейбіт адамдардың ... қиып ... ... алаңсыз қалдыра алмайды. Ал осындай мәселеге ... ... ... жатқан алпауыт АҚШ сияқта елдің назар аударып, онымен ... ... ... ... ... жатқандығы ескерсек, Қазақстан
сияқта көп ұлтты, көп мәдениетті, көп тілді, көп дінді ел үшін ... ... пен ... ... ... ... бір тәртіпті
орнатуды көздейтін экстремистік ағымның зиянкестігі, ... ... ... екені жөнінде ойланудың өзі бос уақыт жоғалту мен ... ... ... ... ... кауіп-қатерге түсетіндігі айтпасада
түсінікті.
Ал енді осыған ... ... ... ... ... ... және де осы аймақтағы қауіпсіздік мәселесі төңірегінде бір
мезет оилансақ, еліміз үшін ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Сонымен ойды әрі қарай өрбітіп, шатасқан түйіндерді ... ... ... ең әуелі Уаһһавизм пайда болу тарихы, дамуы
және идеологиясына яғни құндылықтарына қысқа бір шолу ... ... деп ... ... ... ... ... деп айтылып жүрген
діни ағым әлемдегі халықтардың басым ... ... ... ... біріктіретін бір қозғалы немесе бір ... ... ... ... әртүрлі бағалайды, біреулер үшін ол көре
алмаушылық, зорлық-зомбылық дәнін себетін зұлымдық доктрина ... ... бір топ оны ... Құран-кәрім мен шариғатты бұрмалаушылық, қате
уағыздаушылық деп бағалайды. Үшінші бір ... ... ... ... ... ... бірнеше ғасырлар бұрын ислам дінін
тазарту, жаңарту мақсаттарында қозғалыс бастаған ... ... ... ... Уаһһабтың есімімен тығыз байланысты. Бұл ағым мұсылмандардың
суннит бөлігінен құралады.
Көріп отырғанымыздай, осында әр ... ... ... да
белгілі бір дәрежеде шындықты көрсетеді. Расында да ... өз ... XVIII ... өмір ... мұсылман ғалым Мұхаммад ибн Уаһһабтың
(1703-1792) Ислам дінін көп ... ... ... тазарту
жолында бастаған қозғалысынан алады. Алайда, бүгінгі ... ... ... ... ... экстремистік ... я ... тура ... таю, ... болып табылады екен.
Уахавизм мойындайтындардың (уахавистердің) пікірінше ислам ... осы ағым ғана ... ... ... ... діни заңдардың
шартын бұзбайтын жол, ... ... ... ... және де ... ... ... «дінсіздер», я осындай «тура жолдағы» дінді
қабылдаулары керек. Осылардан кейін ... ... ... ... ... ... де суреттеледі.
Уахавистер сондай атауынан гөрі «салафизм» атауы дұрысырақ көреді,
және де ... ... ... ... ... ... ибн ... Мұхаммед ибн Абдул Уаһһаб бастаған жолмен ... ... ... ... ... ... ... дүниеге келгеннен кейінгі үш ғасыр бойы өзінің таза ... ... да ... ... б.д. ... кезең ислам ... ... ... ... қор ... ... жарық көрген ... ... ... Сауд ... екі ... ... ... үстем
болған дін» деп ойларын түйіндейді. Аль сауд жанұясы Уаһһабизмді Араб
түбіндегі ... ... ... ... ... ... ... қарсы
күрес кезінде бүкіл Сауд Арабиясы аумағында ... дін ... ... ... ... ... қолдауға ие болады. Сондай-
ақ ... ... ... басына келген соң қоғамды, қала берді Араб
түбегін түгелдей ... ... ден ... ... ... айтар
болсақ, үкімет елдегі ... ... ... ... ... ... ... ісіне ден қояды басқа сөзбан айтар болсақ, үкімет
елдегі діннің барлық ... ... ... ... ... ағымына
бағындыруға әрекет етті. ... ... ... ... пікірінше Уаһһабизм 1970-жылдары ... ... ие ... кең жая бастады. Осы уақыттан бастап Сауд үкіметі ... ... ... ... ... оқу ... қаржыландыруды
қайырымдық ұйымдары жүргізіліп отырады.
Осы тұста Сауд Арабиясының ... ... ... мемлекет
екендігін (дін мемлекеттен ажыратылмаған) еске ... ... ... жоқ ... ... ... ... кімнің бақылауында
болатындығын көп ойландырмайтын сұрақ ... деп ... ... ... арқылы жасалған қаржыландыру ... ... және ... ... ... Кавказ, Балқан елдері және де АҚШ
сияқты елдерге дейін жеткендігі таң ... ... АҚШ та Нью ... ... ... ... Уаһһабизм ағымын оқытатын медреселер бар
көрінеді.
Әрине АҚШ та мұсылман халқы басым емес, ресми ... ... ... ар жақ бер жағы. Бұл жалпылай алғанда АҚШ-тың жалпы халық
санының 2 пайыз ... ... ... ... ... ... ... алайда егер мен Америка шейіттерінің 80 пайызы
Уаһһабистер қаржыландыруымен ... ... ... ... ... мәселе екені анықталып шыға келеді. Әлбетте, сол мешіттерге
баратын мұсылмандардың ... ... ... ... ... ... қаржыландырса, бақылауында ұстаса соның көзқарасы және бағалайтын
құндылықтары уағыздалатыны хақ.
Пенсильвания ... ... Ареф ... ... ... мұсылмандардың небәрі 18 пайызы Араб
әлемінде өмір сүреді екен. Жер ... ең ... ... ел ... білеміз, яғни дүниедегі мұсылман халқының ... ... ... тыс ... өмір ... ... ... жаһандығын қатерге
айналуына өз әсерін тигізбей қоймайды.
Уаһһабизмнің басты құндылығы Аллаһтың бірлігі, яғни ... ... ... бас ию, зират басына барып құран оқу сияқты шынайы
мұсылмандыққа жат нәрселер ... ... ... қайшы келетін
болып саналып, жойылу керек деп саналады. Ал енді ұлы ... ... ... және кез – келген тірі адамның бейнесі
туралы әңгіме қозғаудың өзі ... ... ... мұсылмандардың
дәстүріндегі әулиелердің дүниеден өткен немесе ... ... атап ... Уаһһабистерше шариғатқа қарсы болып бағаланады. Суфизм де Уаһһабистердің
мойындамайтын және күнаға жақын нәрселердің бірі болып саналады.
Осылайша Уаһһабистер ... ... ... ... орын ... дәлелдеп үлгерді. Олардың діннің «тазалығы»
үшін ... ... ... жүргізетін «күрестері» ешбір ... ... орын ... Ал енді ... ... соғысқандармен
Аллаһ жолында соғысыңдар, бірақ ... ... ... ... көрмейді. Оларды тапқан жерлеріңде жойыңдар ... ... ... ... ... қуыңдар, қудалау өлтіруден де
жаман.
Деген жолдарға келер болсақ, бұл тек ... ... жау ... ... азат ету жайында айтылғандығын көруге болады. Құранның
басқа ешбір ... ... күш ... ... ... баса ... Расында да Ислам діні өзінің ... ... ... ... деген мағынаны береді екен) төзімділікке, інгі
лаңкестер және олардың рухани ... ... ... ... өз ... бұрмалап, осындай соғысты жаһандық деңгейге ... ... ... қақтығыстардың орын алуына себепкер болып отыр деп
түйіндеуге негіз бар.
Мінеки осы себептен болар, ... ... ... ... ... жас ... мен қыз-келіншектердің өздерінің
ұстаздарының айтқан сөздерінің немесе Құрандағы жазылған ... ... ... ... ... ... ... өз өмірлерінің құнымен дін жолында «ерлік» жасап, көптеген
жазықсыз ... ... қиып ... ... ... медреселерде
оқитын жастар өз өмірінің құнымен лаңкестік әрекет жасап, ... ... ... ... ... ... деп ... көптеген адамдардың дін мен саяси мүдделердің ара ... ... атап ... ... дін ... әрекетерді дұрыс етіп
көрсететін бүркеніш қана екенін түсіне алмай, атап ... ... ... ... ... етіп көрсететін бүркеніш қана екенін түсіне
алмай, турасын айтқанда белгілі бір ұйымның ... ... ... ... жатқаны өкінішті. Сөзім дәлелді болу үшін Вали Наср деген Сан
Диего ... ... ... ... ... ... ... кеткенді жөн көріп отырмын.
Мұндай әрекетерге тек себеп бар деп ... ... ... ... бар, және Сауд ... солардың біреуіне
жауапты. Лаңкестерді дайындау үшін, ... ... ... ... ... күш қолдануға, зорлық-зомбылық қолдануға қарай бұрмалау үшін,
өз өмірін қиып, өздерін өздері ... ... ... әрі 5.000
кінәсіз жандарды өлтіруге дайын адамдар жасау үшін ... ... ... ... ... ... исламды насихаттау Сауд Арабиясынан қаржылай көмек
алатын мереселерде жүргізіледі. Анықтап айтар ... ... ... ... ... ... жұмыс істей алмас еді. ... ... ... медреселер «Уаһһабистік» Пакистан,
Үндістан, ... ... жая ... еді. Сауд ... ... ... батылдық рухқа ие болмас еді, және
Саудтықтардың қаржылай көмегінсіз осыншама көп адам ... ... ... ... ... ... тек қана дінмен байланысты емес.
Оның ойынша ... ... ... да ... роль ... Наср мырза өз
ойларын былай ... ... ... ... жоқ. ... ислам дінін қандай бір түрде болсын насихаттаумен де ... жоқ. ... ... байланысты проблема бар. Алайда ... ... ... ... ... жүиелерде»...
Осы орайда осы зерттеуімді жазу барысында ... Агро ... Араб ... ... және ... ... болған әңгімелерімде олардың:
«Ұлы дініміз және ұлы мұсылман ғалымының атына кір келтірмей ... ... ... іске ... ... сол ... ұйыдардың жеткешілері немесе белсенді мүшелерінің атымен Уаһһабизм
деп атаудың орнына «БинЛаденизм» «Аз-Зарқауизм» ... ... ... ... есіме оралады.
Наср мырза сондай-ақ мұсылман әлемінде (халқына мұсылман бөлігі бар
елдерде) фанатизмді наихаттайтын, Ислам дінін нағыз ... ... ... ... ... ... Сауд Арабиясы
екендігін баса айтады. Ғалымның пікірінше әлемде осылай және ... ... ... ... Сауд ... көп ... ... ел жоқ
көрінеді.
Енді Уаһһабизмнің зұлымдық пен араздықты, соғыс пен ... ... ... қатерге айналғандығын дәлелдеу үшін ... ... ... ... ... ... ... келтірген жөн болар.
«Қиямет» күні Мұсылман Яхудилермен (Еврейлер) ... ... ... бір теректің немесе тастың
артына жасырынбайынша келмейді. Сонда жаңағы теректің ... ... ... келмейді. Сонда жаңағы терек және тас «Ей ... ... құлы міне мені ... ... өлтір оны. Тек бір ғана терек олай
айтпайды, ол яхудилердің терегі. Ол терек олай айтпайды.»
Мінекей осындай кітап ... ... Сауд ... ... ... оқушыларының оқытуда қолдынылады екен. Бір қызығы осы
және осы тектес оқулық кітаптар Сауд ... ... ... оқыту ісіне қабылданған. Яғни, Сауд Арабиясының Үкіметі қандай
саясат ұстанатындығы, Уаһһабизмді ... ... ... ісі ... анық ... ... қызық бір жайт, Сауд Арабиясының АҚШ бастаған ... ... ... АҚШ-тың одақтасы екені. ... ... АҚШ ... ең ... ... Сауд ... және осы ... қауіпсіздігіне белгілі бір дәрежеде ... ... ... де өте ... факт. Бәлкім бұлда АҚШ-тың
екіұдай стандарттарына бір ... ... Кім ... ... ... Иран сияқты қаржыландырғанда жағдай әлдеқайда өзгеше болар ма еді.
Уаһһабизмді басты құндылықтарына көз ... ... осы ... ... ... төзімсіздікке тәрбиелеп, нағыз
экстремистік ... ... Сауд ... ... ... немесе оқу орындары жер бетіндегі дадмдарды екі
санатқа бөліп қарайды екен:
1. Салафистер (Уаһһабистер) ... ... ... Басқалардың барлығы, яғни Уаһһабизм ... ... емес ... Еврейлер, Християндар, т.с.с.) ... ... ... ... ... ... және
қарапайым Суннит мұсылмандар) мұсылман санамайды екен. ... ... ... жойылу керек.
-Хижаб-әйелдер бас орамалы (әйел адамдарға ... ... ... ... мен ... ... тең хұқылығы
«табиғи емес» немесе ... ... я ... ... ... ... саналады.
Көп әйел алушылық рұқсат ... және ... ... ... «абыройын ар-намысын сақтауы» үшін ойластырылған
шара, ерсіз әйелдер де өзге еркекті де «күнаға» жетелейтінсекілді
-Зайырлы көзқарстарағы көшбасшыларды өлтіруге ... ... ... ... «сатқындары» болып саналады.
Осылардың тізбектей келе «қасиетті ыза: Діни ... ... ... ... Селенгут Мысырелін «экстремисттік топтар жаулап алып
барады деп сипаттайды. ... ... ... ... ... ... бұзатын маденйетті сақтауға еш мүмкіндік жоқ болды» деп
түйіндейді.
Американың Дрекесел Универсиетінде Уаһһабизммен ... ... ... ұйымының төрағасы Шейх Усама ибн Ахмед ... осы аты ... ... ... газетінде жарық көрген Америка ... ... ... ... ... жөнінде біраз
«анығырақ» айтылады. Демократия мен бостандықтың елінде өмір ... ... ... ... «Қасиетті Сауд Арабиясы ... және де ... ... да ... деп ... ... ... жалпылай алғанды ойын былай тұжырымдайды.
Америка /жалпы әиел хұқықтарының теңдігі бар ... ... ... ... ... ... ... Уаһһабистер
демократиялық қоғамдардығы әйелдерге «артығымен» берілген бостандығы
көреді. Әиел затының басынан ... ... ... ... және де ... өз бетімен үйден сыртқа шықпауы ... ... ... ... ... ... үшін ... Әиелдердің бар міндеті
отбасында бала тәрбиелеу (оқып білім алу және еңбек ету әиел заты ... ... тірі адам ... ... ... ... да ... жатады екен.
Уаһһабистер қазіргі заман қажеттіліктері үшін фотосурет орнына
саусақ іздерін пйдылануға ... алға ... ... ... ... үшін ... ... суреттері бар кітап немесе журнал ... ... ... жойғаннан кейін ғана оқу керек екен.
Осы және басқа да ... баса ... ... ... ... үшін я ... ... я күш қолдану арқылы Уаһһабизмді
қабылдауы керектігін баса айтады.
Уаһһабизмнің Шешенстанда да орныққаны ... ... ... емес
екені анық. Шешенстан халқының өз тәуелсіздігі үшін ... ... ... ... ... айналып кеткендігі де мәселені
күрделендіріп, Уаһһабизмнің лаңкестікке жақын жүретіндігін тағы дәлелдеп
берді. Өзін ... ... ... Самир Салиһ Абдуллаһ Шешен халқына
Уаһһабизмді таныстырған адам. Уаһһабизмді Шешен халқы қалай бағалайтындығын
Стивен Шварц былай деп ... ... ... және ... және ... ... ерекше
жемісті пікірталастар жүргіздім. Олардың сөздерінен Саудтық Хаттабтың
бейнесінде келген ... ... ... ... ... ... бағытында, мәнісінде өзгертіп, шешендерді лаңкестер
қылып көрсеткенннен басқа еш ... ... ... мырза тек тау халықтарымен ғана тілдесіп қоймай, бұрыңғы
кеңестер ... ... да ... ... ... ... ... елдерінде де халықтың Уаһһабизмді қабылдауы теріс. Дегенмен
де Шварцтың айтуына қарағанда сонау Босния-Герцовина, ... ... арты ... мен ... ... де Сауд ... ... Уаһһабизмнің иісі бар.
Осылайша қақтығыстың ошағына айналған мұсмылман халқы бар елдерден
бастап, дүние ... ... ... өз ... жаяюды
ойлаған Уаһһабистер өздерімен ... ... дін ... ... да ала ... ... Уаһһабистердің бар көздегені Сауд өкіметінің
қаржысының ... ... ... ... мұсылмандары арқылы
өздерінің идеологияларын және ... ... ... ... ... мырза мұсылман әлемі бойынша деген
дұшпандық және жиіркеніш бар ... ... ... да ... ... ... мен Шариғатты осылай бұрмалау ешқандай қолдау таба
алмады. Тек Сауд ... зор ... ... ... ... ... арқылы Уаһһабизмді өзінің ғұмырын ұзарта ... ... ... ... ... мен ... мұсылмандық
айырмашылығының тағы бір ... ... Егер ... ... қақтығысы басталар алдында Албаниялық мұсылмандар
Уаһһабистердің Македонияның Албандар ... ... ... ... ... де мәліметтер алған екен ... ... ... ... қирату Уаһһабизмді енгендігіннің алғашқы көрінісі.
«Фронт Пейдж» журналының бетінде жарық көрген бір ... ... ... да ... ... әкстремистік идеологияларын
айырмашылығын анық көруге болады.
Уаһһабизмнің «қарапайым» Израйльге қарсы идеологиядын, не болмаса көп
айтылып жүрген ... ... ... Нацизмнің Бірінші Дүние
Жүзілік Соғысы кезіндегі Немі әскерлерінің ... ... ... Сталиндік Камунизмнің радикалды социаризмнен айырмашылығы сияқты
алшақ тұрады, апйтарлықтай үлкен, Уавһһабизм дегеніміз нигилстік, ... ... көп иек ... Ислам-Фашистік идеологя. Уаһһабистердің
көздеген мақсаттары тек қана өздерінің өрескел бұрмаланған тәртіптерін
әлемнің ... ... ... ... қылу мен ... жер ... ... жіберу ғана емес, сондай-ақ олар әлемдегі
Еврейлерге, Хресиандарға, Сикх, Үнді және ... өзге дін ... ... ... ... кейін Уаһһабизмнің расында да
жаһандық қатер екендігіне көзіміз одан ... ... Егер ... ... саясаткарлерінің мүлт екткен ... баса ... мен ... ... ... ... ... экстремизмнің бой алдырмауына
барлығымыз теңдей жауаптымыз дер едім. Шварцтың ... ... ... ... ... ... ... пен экстремистік ағым
арасындағы болып жатқан ... ... ... ... ... әкеп соқтырады.
Араб антропологы әрі Сауд қоғамының зерттеішісі МАй Яманидің пікірінше
барлық мәселе дінде емес, тіпті дінді ... ... ... да
емес, бар мәселе Сауд Арабиясының уағыздап насихаттауында да емес, бар
мәселе Сауд ... ... ... ... ... ... және ... роль ойнайды. Мұхтадар хан деген зерттеуші ғалымның пікірінше,
осы екеуінің әсерінен ... ... ... ... ... ... айналды. Осылайша жер бетіндегі адамзатқа
мейірбандық ретінде жіберілген ... ... өз ... әлем ... төмендетіп барады.
Мәселе айтылуындай айтылып, дәлелдер келтірілгеннен кейін енді не
істеу керек, шығар жол ... ... ... ... ... Жеке ... ең ... бөлігін мұсылман әлемінің еншісіне ... ... ... ... ... ... ... осал тұстарын
мұсылмандардан артық ... ... ... да Сауд ... ... мұсылман елі емес екендігін ескеріп, ... үшін ... ... ... ... ... ... де Самуэл Хангингтонның «өркениеттер қақтығысы»
үміт артып отырған Ислам өркениетінің ... ... ... ... ... ... мойындап жүргізіп отырған
саясыттарын ... ... ... ... жүзі ... болып
баршамыз әлемдегі болып жатқан ең ... ... ... ... ... және тікелей соған қатысқаны үшін
Саудтықтар ... ... ... ... ... ... бақылау
жүйесі болуыкерек не болғанда да. Ең ақырғысы,әрі ең маңыздысы бүкіл әлем
болып Уаһабизмді ... ... ... ... ... дініне өзінің
шынайы қалпына келуіне көмек көрсетуіміз де қажет.
Сауд Арабиясында өсіп ... ... ... Али ... пікірінше,
кешегі Ауғаныстандағы Талибанға, бүгіндегі Аль-Кайеда ... ... ... ... беріа отырған Усама Бен Ладен сияқтылар сол Сауд
Арабиясында ... ... ағни енді ... әр ... ... жастар сол Бен Ладенді жойған күннің өзінде де Уаһһабистік
медреселерден түлеп ұшқан басқа Бен Ладен келеді орнына.
Бүгінде бір ... ... ... ... ... қажет
етпейтін фактака айналды. 11-Қыркүйек, 2001-жылғы, ... орын ... ... ... ... ад ... ... көз-қарастартың
біраз өзгергенін барлығымыз білеміз. Алысқа батмай-ақ Шешендердің жасаған
лаңкестік ... ... ... ... да орыс ... тектес адамдарды соққыға ... да ... ... ... ... ескерсек мәселенің қаншалықты ... ... ... да ... ... ... жеткен қатерге айналғанн
Уаһһабизмніңбаршамыз бірлескен, жақсы үйлестірілген батыл қимылдарын қажет
етеді. Осы тұрғыда бұл ... ... ... ме сияқыт сұрақтар қою ... ... не ... анықтаймыз. Байқағанымыздай Уаһһабизм белгілі бір
ұлтта емес, әскер де ... ... күш ... ... ... ... екен. Бұл компютер вирусы сияқты кірген ортасын
улап, ... ... ... ... адамдардың санасын улайтын
сырттан енетін бір жұқпалы дерт сияқты. Мұндай ... ... жою ... парапар келуі де мүмкін [2].
Олай болса ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде ... ... сол ... ... ... ... жұқтырғандарды дереу
асқындырып алмай тұрғанда емдеу керек. Әрине осылай айтыла салған ... ... ... шаралар тұр. Үлкен саяси ... ... ... ескере келе толық таразыланып жасалуы керек. Мәселенің
өзге көрнекті топтарын ғана көздемей, ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ДІНИ ... КҮРЕС
2.1.Орталық Азия аймағынжағы діни саяси экстремизм
Экстремизм ... ... ... ... ... әрі тиімді
қару ретінде рөл атқарған болатын. Діни факторларды қолдану XX-ғасырдағы,
АҚШ және Кеңес Социалистік ... ... ... ... ... бақылау ағни гегемондық ... ... ... ... ... кеңінен етек алды. КСРО-ның ыдырауы және
оған жалғасқан ... ... ... ... ... ойындарда әмбебаб, идеологиялық қаруға ... ... АҚШ – да КСРО – ның да ең ... ... ... ... аймағына идеологиялық тосқауыл ... АҚШ – ... ... ... ... режимдердің енуін болдырмауға тырысса,
КСРО – бағыты ықпал етуші елдеріне капитализмнің ... ... ... еді. ... қарсы мехнаизмі ретінде радикалдағы
бағыттағы исламды таңдады.
Аса маңызды стратегиялық жағынан ... үшін екі ... ... ... ... ... ... антидемкротиялық,
антибатыстық ағымдардың пайда болған кезеңінде өтті. Таяу және ... ... бет бұру ... және ... ... ... наразылық нәтижесінде басталған құбылыс еді. Исламизмнің
қоғамда белең ... тағы бір ... ... ... ... негізделген арнайы мүддесі капитализм деп
танылады да ... ... ... ... ... ... идея ретінде көрініс алады.
Модернизация прцесін, сикулиризацияны күштеп енгізетін колонализм
белгілері және АҚШ ... ... ... ... ... ... ... етек алғанына ықпалдысты. Сол кездегі
стратегиялық маңызды аймақ, нақтыласақ, таяу, орта ... ... ... сияқты елдерде саяси тұрғыдан тәуелді етіп жаңғыру Кеңестік
үрдіспен жүргізу ... ... осы еді. Бұл ... ... мұсылман қоғамында, аймақтағы капитализм ... ... ... ... ... ... ... ойын жүзеге
асыру үшін жаңа бір стратегиялық күш қажет болды. Осы орайда ... ... ... бөлігі геосаяси ойындарға ойыншы ретінде енді. Осыдан-
ақ ... ... ... қарсы фактор ретінде исламизмді
таңдауы таңсық емес. XX ғасырдың 60-70 жж. Таяу және Орта ... ... ... ... ... реформалардың табысты болмауы,
либералдық-демократиялық күштердің әлсіреуі және ... ... ... ... ... ... болуына белгілі бір
түрде септігін тигізді. Қазіргі таңдағы ... ... ... ... ... ... ... ең басты
бағыттаушы АҚШ бұл ұйымдардың қозғалысына кезінде өзі ... ... ... және оған екі ... ... ... ... ықпалдысты.
Демек, экстремистердің негіздегі Шығыс Түркістанның ислам қозғалысы,
ауғаныстандағы ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі таңда орын алуы ... ... екі ... жасап бергенін бірден-бір себебі.
Аймақтық кикілжіңдер ішінде 1948-жылдан ашық түрде ... ... ... ... ... - ... ... (Ислам бас
бостандығы) «Альджилад аль-макаддас» ... ... ... Ливанда пайда болуына әкеп соқтырды. 1978-жылдың, сәуірінде
Кеңес әскерлерінің ауғаныстанға енуі Орта Азия аумағындағы ... ... ... одан ... ... Бұл ... АҚШ – үшін аймақтағы
ықпалдық мүмкіндіктерін ... ... жол ... Осы орайда
Ауғаныстандағы маргиналдық негіздегі көп уақыт ішінде болған ... ... ... ... Он үш ... ... ... басты әлемдік орталығына айналдырды.
Демек кеңес өкіметінің күйреуіне дейін, 1940-жылдан бастап, 1990-
жылдарға дейін, АҚШ және КСРО ... ... ... ... ислам
әлемі болды. АҚШ пен КСРО бір-біріне қарсы тұру барысында діни ... ... ... ... ... экстремизмнің өрістеуі
белгілі бір мақсаттарға негізделінген реттемелі механизм ... ... ... ... ... ... топтардының қозғалыстарына
балта шапқан жоқ, сонымен бірге оның сарқыншақтары әлі күнге ... ... ... АҚШ ... ... катализаторы болғанына дәлел
жеткілікті. Бұл стратегияның ... ... әсер ... күшін
әлсіретіп, оны жою еді.
Таяу Шығыстағы қақтығысты шешу үшін АҚШ – геосаяси, ... ... ... тиімді болатын аумақтық қауымдастық құруды
ойластырды. Бұл ... ... ... ... ... ... ығыстыруды көздеген. Бұл әрекеттер Сирия, ... Сауд ... яғни ... бұза ... тізімдегі елдерде «сабақ»
беру еді. Әрине ... ... ... ... ... және ... ... Алайда Вашингтон саясаты өз ... жеке ... бар ... ... бір ... ... ... Буш
әкімшілігі стратегиясы АҚШ-тың күштерін реформалау болып ... ... ... орналастыруды қарастырады. Сонымен қатар 80 ... ... АҚШ ... шығарып, Оңтүстік Корея
сияқты қақтығыс болуы мүмкіншілігі жоғары ... ... ... ... ... ... ... қырып – жоятын қару түрі барын және
оны 45-минут ішінде қолдануға дайындайтындай ... ... ... ... ... қару ... ... жетекшісі
болған Дэвид Кей хусейіннің химиялық және ... ... ... ... ... ... ... халықаралық
терроризммен байланысын іздеген АҚШ оның ... ... ... ... ... ... тергеумен айналысқысы келді. Жалпы,
Ирактағы соғыстың ресми себептерінің жоқ екендігін ... үшін ... ... ... ... Ол ... ... премьер-министр Тони
Блэрдің беделіне айтарлықтай соққы болды. ... ... ... ... ... бақталастары оның Таяу Шығыстағы жүргізілген
саясатын сынға алады. Американдықтардың Иракты ... ... ... әрекеті де сәтсіздікке ... Бұл Араб ... ... ... ... ... жатыр. Басында
террорлердың Иракта орын алуы ... ... және оның екі ... мен ... ... өтіп ... жөнінде теория болған, ал
олардың өлтірілуі бұл теорияны жоққа шығарып, Амрикаға ... ... ... ... ... бар ... ... жаңа теория
шықты. Әрине елдегі тұрақсыздықты Саддам Хусейәін болсын ... бен ... ... ... бір обьектілерге байланыстырып елді ... бір ... ... ... ... Хусейін режимінің кейіңгі
окупацияланған аумақта тұрақтылық ... ... ... өзі ... ... және өз ... ... тегін емес. Демек АҚШ-пен
оның одақтастары Хусейінді қолға ... ... ... әлеуметтік-
саяси, экономикалық мәселерді шеше алмады. Ирактағы ... ... ... ретінде ғана қарастырылды, ал халықаралық
терроризммен ... ... ... қару ... ... тек
сылтау ғана іспетті.
Ирактағы өтпелі кезеңде ... ... ... толықтырулар
енгізілген, Ирак Шиитерінің аятолласы ... ... ... ... мәлімдеді. Елдің 60-пайызын, құрйтын шиитердің
Саддам ... ... ... кейінгі ең басты саяси күш ретінде
қалыптасты. Олардың этникалық жағынан ... ... ... ... жоғары дәрежеде және ... ... ... ... ... бар. Жоғары айтылып кеткен заңның
қабылдауына көз жұмған шииттер АҚШ-тың билікті Ирактың өзіне ... ғана ... онша ашық ... ... ... ... 30-шы мауымнан кейінгі басты саясат күштер арасындағы қақтығыс болуы
ықтимал. Негізгі факторлар:
1. ... ... ... не шииттерді, не ... ... ... ... ... елдің
аумақтық ыдырауына әкеліп соқтыруы мүмкін.
2. Елдің демократияландыру процесі үкімет билігіндегі органдардың
ішіндегі шиит ... ... ал ... ... ... ... күші әлсіреуі байқалады. 25-жыл бойы сунниттердің билік
басында болғанын ескерсек, онда ... ... ... ... ... кеткен мәселелер исламның радиклды бөлігінің ... ... ... ... беріп отыратын сөзсіз. Осындай типтегі
жағдайда ... ... ... ... ... ... Енді ойын
ережесін мықтылардың пайдасын шешуге тырысатын басты ойыншы АҚШ кедергі
обьектілерге ... беру үшін ... ... ... қару ... ... дегеніміз-саяси және басқа мақсаттарға жету үшін ... ... ... ... ... Ол ... арздықты
қоздырады, демократиялық принциптерді шектейді, елді тұрақсыздандырады,
саяси шиеленісті бейбіт ... ... ... ... шектен шыққан
көзқарастарға және шараларға және бетбұрушылық болып ... ... ... Азия ... ... радикалдық. Исламдық әлемдегі
аймақтық қақтығыстар экстремистік ұйымдардың ... ... ... ... ... мысалы: Араб-Израйл қақтығысы, Үнді Пәкістан
қақтығысы Ауған қақтығысы т.б.
Алғашқы екі Араб-Ирайль және Үнді ... ... ... ... созылған қақтығыстар болып табылады, және өкінішке орай,
олардың жақын созөылған қақтығыстар болып ... және ... ... ... ... шешімін табу мүмкіндігіне айтарлықтай негіз жоқ.
Аталмыш қақтығыстар бұрыңғыдай әлемдік қауымдастықтағы, оның ... ... Орта – ... ... ... ... және Орталық Азия елдеріндегі
ислам әкстремизмі кең таралуына өзінің келеңсіз ... әлі де ... ... келер болсақ, осы елдегі ... ... ... ... ... ... ... радикалдық исламистердің ... ... ... ... көрсеткендей, «Аль-Кайда» мен ... ... ... ... ... ... ... аяғына дейін жеткізілмеді.
Көптеген сарапшылардың пікірі бойынша, діни бүгінгі ... ... ... ... кең ... жаюы ... ... түбірлі тұрғыда өзінің эскалациялану бағытына қарай өзгеруі
мүмкін. Бір ... ... ... ... ... ... әрекет етуші экстремистік ұйымдармен күресу ... ... оңды ... ... ... керек. Аймақтық
радикалдық ұйымдардың ұйымдық, адалдық қаржылық ресурстарына ... ... ... ... ... ... нәтижесінде аймақтағы әрекет
ететін радикалдық исламистердің ... ... ... және ... ... ... тарапынан болатын қатер 1999-2000 жылдары,
Өзбекстан мен Қырғыстанда болған оқиғалар ... ... ... ... ... ... төмен мүмкіндіке ие. Алайда, бір
мезгілде әскери жетістіктер, (Ауғаныстандағы ... ... ... ... ... ... бір қатар
елдердің радикалдық ... ... ... ... ... тудырмауы ... ... ... Азия елдері үшін туындап келе жетқан ... және ... тек сәл ... ... ... осынау жетістіктер уақытша
сиптқа ие, яғни ... ... ... үшін ... ... ... қауіп әлі де сақталуда.
Осы орайда 11 қыркүйектен басталған ... ... ... ... ... жаңа ... ... нәтижесніде, Орталық
Азия аймағындағы қауіпті экстремистік ұйымдар тактикалық есеппен өз ... күш ... ... бас ... тығылып жұмыс
істеуге көшуге мәжбүр болды. Осындай өздерінің бірқатар нақты позицияларын
жоғалтуларына қарамастан, ... ... ... тұтастай алғанды
аймақ шеңберіндегі белсенді, тіпті қарулы іс-әрекеттер жүргізу жоспарын
бас тарқан жоқ Бір ... ... Азия ... үшін ... ... ... ... әртүрлі сипатқа ие болары көзге көрініп тұр. Осы
орайда, ол ... ... ... үшін дәстүрлі түрде көп қатер
тудырады. ... ... «World ... ... center» ... ... ... мемлекеттеріндегі террористік белсенділік
индексі» талдау нәтижесі бойынша Тәжікістан осы әлемдік ... ... ал ... мен ... 27-ші ... ... Ал ... қауіпті аталмыш талдау өте төмен ... деп баға ... ... ... даму ... көп ... бір ... болжауға қиын ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... және орта ... перспективада экстремизмнің
дамуына қоғабыс ететін сыртқы ... ... ... әір деңгейлік,
сонымен бір мезгілде өзара байланысты мынадай ... ... ... және ... күрес желісіндегі жалпы әлемдік
ситуацианың ... ... ... ... ... ... ... оның ішінде Орталық Азия шекарасына тікелей
жақын маңайдағы аймақтық ... және ... ... ... кең ... елдері бүгінгі күні бетпе бет үшырасып ... ... ... ... және оның ... көрінісі іспетті
терроризм қазіргі ... ... ... ... ... және 20 ғасыр
мен 21 ші, ғасыр тоғысында халықаралық жаһандық сипатқа ие бола бастады.
Осы орайда, ... ... ... қауіпсіздік қатерінің алдын-
алудың қазіргі ... бар ... ... пен өте ... қауіпсіздіктің созылмалы кеңіне аяқ ... ... ... ... бер екендігін көрсете кету қажет:
-Радикалдық қозғалыстардың ең біріншіден әлемдік қауымдастықтағы бай
әрі дамыған ... пен ... ... арасындағы өсе түсіп отырған
экономикалық дамудағы диспрорцияға ... және ... ... қатынасы «екі ұдай стандарт»
саясатының сақталу әлемдегі аталмыш қатердің ... ... ... ... ... ... қауымдастықта XX- ғасырда екінші жартысынан
бүгінгі уақытқа дейін жетекші ползицияны Ислам діні ... ... ... ... ... ... ... кеңістікте дерлік
әртурлі исламдық экстремистердің ұйымдардың ... ... ... ... Бір қатар ағымдар бойынша, ... ... ... ... ... тұрғысынан сындарлы болады. Осы орайда оның
басты ошағы, ретінде дәстүрлі түрде Таяу және Орта ... ... ... Европаның бірқатар елдері, пост-кеңестік, АҚШ-болады.
Дегенмен, бүгінгі ... ... ... кеңеюі үрдісін көруге
болады.
Соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... өзгерісі анық көрінуде. Бүгінде, әртүрлі мәліметтер
бойынша ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азия елдері, Филипин және тағы ... ... ... ... ... бар. ... ... ұйымдардың адамдық ресурстарының қарқынды көбею мүмкіндігі
өте жоғары.
Экстремистік топтар өз ... ... ... ... оның ... ... ... жетістіктерді белснеді түрде
қолданады.Осы орайда, ... ... ... өзгерісі
тұрғысынанда, ең басты қауіпті ... ... ... ... ... ... және олрадың бірқатар компонентерін
пайдалануы тудырады.
Әлемдік қауымдастықтың алдында тұрған ... мен ... алуы мен ... ... ... қатерінің көзге көрініп ... ... ... ... ... ... біріктіру мендеті
практикалық тұрғыда өте курделі және екі ... ... ... тіреледі.
Біріншіден, БҰҰ-түріндегі кең көп жоспарлы ынтымақтастытың ... мен ... ... ... ... ... жұмыс істемей
отыр. Яғни халықаралық ... ... ... ... ... өзара әрекеттесудің жаңа формасы, жаңа тетіктер қажет. ... ... ... ... ... жеке ... бұрыңғыдай қауіпсіздікті
қамтамасыз ету стратегиясында өзінің ұлттық мүддесні ... ... ... ... ... елде ... ... олар тек үйлеспеуі
ғана емес, ... ... ... бір біріне қарама-қарсы тұруы
мүмкін.
Міне осылай аталмыш қатермен ... ... тыс, ... ... ... кешенді, жүйелі қадамсыз жекелеген елде
немесе ... ... ... ... елу мүмкін емес
Аймақта ірі әлемдік державалардың қатысуымен өтіп жатқан геосаяси
ойын ... ... ... ... ерекшелігінің өзі сонда, осы
болып жатқан түбірлі ... ... ... ... қауіпсіздік пен ... үшін ... әрі ... ... ие ... ... ... қазіргі күнде байқалып
отырған геосаяси ойыншылар ... ... ... ... ... процесі оңды тұстармен ... ... ... ... ... үшін келеңсіз ... мен ... ... Осы ... ... ... аймақтағы негізгі, ең
біріншіден Ресеы, АҚШ, Қытай, Иран ... ... ... ... ... байқалып отырған өткір қайшылықтардың
өсуінде болыр отыр, ал бұл, болашақта Орталық Азия ... ... және ... ... ... түсу көзі болу ... ... Ресей, АҚШ, Қытай, Иран, Пакистан және ... ... ... ... ... ... ... Азияда дағдарысқа әкелу мүмкін. Екінші ... ... ... ... ... ... ... мүдделер күресінің
өткір фазасын қоздыра түсуі мүмкін.
Біздің қарастырып отырған мәселе желісіндегі ... өз ... ... жүргізу күресінде сыртқы субьектілерге тарапынан ықпал
етудің кең құралдыры ішінен, олардың әртүрлі ... ... ... орнықтыруды өте ыңғайлы құрал ретінде пайдалануы мүмкін .
Осындай саясат, яғни реттелетін ... мен ... КСРО мен ... суық соғыс кезінде белсенді түрде қолданғандығы белгілі. Ал
бұл өз ... ... ... ... ... ... кең ... септігін тигізгені мәлім.
Тұтас алғанда жақын болашақта экстремистік ұйымдарды ... ... ... ... ... тұрғыдағы аса жоғары емес
мүмкіндіктеріне қарамастан, біздің ... ... ... ... оның ... исламдық елдердің аймақтағы өз ... түсу ... ... араластырып жіберу ... ... Осы ... ... жайт ... ... Орталық Азияданы исламдандыруды кұшейте түсуді ... да, ... ... ... ... де ... құрылысты сақтауға мүдделі елдер тарапынан да құрал ретінде
қолднылу мүмкіндігінің ... Яғни ... ... ... ... елдеріндегі қоғамдық-саяси ситуацияны тұрақсыздандыруға, дінаралық
және ұлтаралық ... ... ... және ... да
деструтивті көңіл күйді жасақтауға бағытталған тактикалық ... ... шешу үшін ... ... ... ... болатын бітімгершілік және реттеуші күш ... ... ... қажеттілігі геосаяси ойын субьектілеріне аймақтағы
өздерінің стратегиялық міндеттерін шешуге мүмкіндік ... ... тым ... және ең бастысы «суық соғыс» ... ... ... ... ... ... қолдану мүмкіндігі
және геосаяси ойын субьектілері тарапынан өздерінің ... шешу үшін ... ... ... мен ... ... Орталық Азиядағы діни-саяси экстремизм қатерінің дамуына өте күшті
серпін береді.
Қ.Р. Президенттің жанындағы КСЗИ-сыртқы, саяси ... ... ... Е.В. ... ... ... тарроризм және
экстремизммен күресуде әлемдік ситуациялардың дамуын түсіндіре ... ... ... ... ... ... ... түсіндіреді:
Орталық Азия аймағында радикалдық, исламдық ұйымдардың ... ... ... ... оның және ... құбылыс
және өзіндік жабық шеңбер ... ... ... ... айм ... ... ұйымдардың дамуының көзі ... ... ... ... ... көзі ... көзі ... бір мезгілде исламдық, радикалдық ... ... ... ... бір ... ... ... ұйымдардың дамуының
көзі ретінде көрінеді, бір мезгілде исламдық ... ... ... ... ... ең мүдделі көз болып табылады.
Біртұтас бақылаушы әрі үйлестіруші орталықтың жоқтығына ... ... ... зоналарда әрекет ететін радикалдық ұймдар бір бірімен
қандайда бір тұрғыда тәуелді және ... ... ... ... ... ете ... келесідей қақтығыстарды бөліп көрсетуге болады:
Біріншіден, Араб-Израйл қақтығысы-Ислам экстремизмнің әлемдегі, оның
ішінде Орталық Азия аймағындағы жаһандық әсер ету ... ... Үнді ... қақтығысы- Ислам экстремизмнің Оңтүстік
Азиядағы және Ауғаныстандағы ... ... ... ... ... аймақтық мағынадағы факторе ретінде:
Үшіншіден, Ауғаныстан қақтығысы-радикалдық исламның ... ... ... жаюына айтарлықтай тікелей сырттан әсер еттетін ... екі, Араб ... және Үнді ... ... ... ... созылған қақтығыстар болып табылады, жіне өкінішке
орай, олардың ... ... ... табу ... ... негіз
жоқ. Және аталмыш қақтығыстар бұрынғыдай әлемдік қауымдастықтағы, оның
ішінде Таяу және Орта ... ... және ... Азия елдеріндегі
Ислам экстремизмнің кең ... ... ... ... әлі де ... Ауғаныстанға келер болсақ осы ... ... ... қарамастан, жақын болашақта Орталық
Азия аймағындағы радикалдық ... ... ... ... ... ... «Аль-Кайда» мен «Талибанмен» байланысты
ауғаныстандағы террористік ... ... ... ... ... аяғына дейін жеткізілмеді. Стратегиялық зерттеулердің
халықаралық институтының ... ... ... ... 2002-
2003 жылғы баяндамасында аталмыш ... ... ... ... 18 000 қатардағы мүшелерінен Ауғаныстанда жаңа ... жол ... ... жаңа ... мен ... ... ... алғы – шарттар сақталып ... ... ... ... ... қалыптасып отырған ситуация 1994-
жылға дейінгі «Талибан» Ислам қазғалысы осы ... ... ... келер
алдындағы кезеңге ұқсас. Осыған байланысты, қақтығыстың ... ... ... ... ... ... ... келуінің нәтижесінде, Ауғаныстанның ... ... ... ... ... беруі айтарлықтай жоғары. Ал,
Ауғаныстанда радикалдық ислам күштерінің ... ... ... ... Азия елдерінің қауіпсіздігіне келенсіз әсерін тигізері
хақ. ... ... ... ... исламитердің
мүдделері одақтасы ретінде ... ... ... ... ... рет ... пайда болды. Осы орайдағы оқиғалар тізьегіне
көз ... ... , ... ... ... ... осы
аймақ кеңістігінде белсенді әрекеттерін қайта жаңғыртуы үшін Орталық
Азия мен ... ... ... жасырын экстремистік ұйымдармен
байланыстарын орнатуға талпынып отыр.
Осылай, ... ... ... ... ... ... оның ішінде
Орталық Азия елдері үшін ... ... ... ... ... әлі де ... қала береді.
Діни – саяси экстремизмнің таралу мүмкіндігіне таралу мүмкіндігіндегі
ішкі сипаттағы факторлар тобы ... ... ... ... ... ситуацияның дамуының ең бастысы ... ... ... ... ... ... мен тығыз байланысты.
Орталық Азия елдері модернизацияның белгілі бір оның сатысында ғана
емес. ... ... ... және ... ... ... шайқалуының қалыптасып отырған процесінде тұр. Әрине, ... ... де ... ... ... келеңсіз құбылыстар,
оның ішінде экстремизмнің пайда болуына негіз болатын ... ... Осы ... ... ... ... өмірлік денгейі ... ... ... басты
себебі бола алмады. Алайда төмендеп бара ... ... ... және ... ... өмір ... төмеңгі
деңгейі, жұмыссыздық, коррупция, қолайсыз демографиялық жағдай арнайы
қызмет органдарының ... ... ... ... ... ішінде радикалдық қатаң бақылауына қарамастан, ... оның ... ... ... оның ... радикалдық
идеялардың кең таралуын игі әсер етеді. Аймақ елдеріндегі ... шын ... ... ... ... табылатындықтан,
олардың қатары үнемі әлеуметтік жәбірленуі ... ... ... және Орта ... ... тәжірибесі көрсетіп отырғандай, ұзақ
уақыттар бойы қиын материялдық, ең бастысы әділетсіз, ... ... ... ... мұсылмандық тұрғындар діни ... ... өз ... үшін ... ... әрі ... ... болады деген ойға келеді. Қазіргі күндегі айсақттағы елдер
қолданып отырған ... ... ... ... ... ... ... тоқырауға, ұлттық
қауіпсіздік деңгейінің төмендеуіне алып келеді.
Осы ... ... ... ... ... ... елдердегі саяси ... ... ... біріздік ұстаныммен ... ... ... ... ... ... ... аймақтың бірқатар елдеріндегі саяси
элиталардың ... ... ... «келе жатқан ауқымды
өзгерістер тізбегі» басталды. Қарастылып ... ... ... ... байланысты келесідей үрдістердің дамуын көрсетуге болады:
-Саяси ... ... ... ... ... элита немесе
контрэлита тарапынан да, сонымен қатар әртүрлі ... ... да ... ... ие ... ... ... бір дәрежеде Қырғыстандағы қоғамдағы рейсламизациялық процестің
жеделдеуі жағадйында, билікке келуі мен өз билігін ... ... ... діни ... ... мұсылман қоғамдарындағы таныс факт.
Өз кезеңінде, ... ... ... және ... ... ... аймақтағы бірқатар елдердің жақын аралықтағы тәжіриьесі
көрсетіп ... ... ... ... оның ішіндегі
радикалдық бағыттағы күштердің ... тез ... алып ... ... ... ... ... мүмкін
болатын биліктің бөлінісінен туындайтын саяси ... ... ... ... ... тарапынан өз позицияларын
бастауы үшін ... ... ... ... ... ... орта мерзімді және ұзақ мерзімдің сипатқа
ие келесідей үрдістіңтердің бар екенін ... ... ... ... қолданылып отырған шараларға
қарамастан Орталық Азия елдерінің ... және ... ... орта ... және ұзақ ... ... ... ... қала ... Азия аймағындағы бірқатар елдердегі байқалып отырған ең
күшті процестік күш ... ... ... ... ... өсуі сақталады, ал бұл өсім ішкі және ... ие ... ... ... ... ... ... ету зонасының кеңеюі жүріп ... ... ... олардың іс-әрекеті Орталық Азия аймағындағы үлкен
территорияны қамтиды. Осы ... ең көп ... ие ... ... ... ... Джелалабад, Ош, Баткен
обылыстарын, Тәжікістан мен ... ... ... ... болады. Алайда, осындай үрдістердің белсенділігімен өзіндік
орталығы бұрыңғысынша Өзбекстанның Ферғана жазығы ... ... ... ... ... ... ... ішінен позицияны «Хизбуд-Тахрир» иеленді. Мұндай ... ... ... ... бойынша жергілікті реформалық
(Салафиттік) ... ... ... ... және ... ... ... мәселен Өзбекстандағы «Адолат» ... ... ... ... бері ... тарапынан сәтті
қойылған бөгеттерге кездесіп ... Осы ... ... ... желілерге ие, заңды және заңсыз ... ... ... ... ... жинақтаған Араб елдеріндегі
исламдық саяси партиялыр қолайлы ... ... ... ... «шынайы исламдық әділ басқаруға» негізделген ... ... бір ... және экономикалық моделін жасай алды
және өз идеялары үшін ... ... таба ... ал бұл ... ... осы ... нақты жүзеге асыру ұшін оппозициялық саяси
күрестің стратегиясы мен тактикасының жақсы ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азияда
террористік іс-әреттерді пайдаланып жаңа ... ... ... ... мүмкіндігі жоққа шығаруға болмайды. Ал бүл, ... ... ... ... ... Орталық Азияға ауысуы мүмкін
екендігін көрсетеді.
2.2.Экстремизм мен ... ... ... ситуациялардың дамуы.
2001-жылғы, 11-қыркүйекте АҚШ-тағы болған зұлымдық актіден
кейін лаңкестікпен күрестің ... ... ... жаңа кезеңі
басталды. Бүкіл дүние жүзінде лаңкестік және ... ... ұғым ... ... Осы ... қарсы бүкіл әлемдік
қауымдастық бірлескен ... ... ... ... ... ... аймақтан қауіптенетін болса, енді кез-
келген уақытта қауіп-қатер күтуге болады. Оны болжап айту өте қиын. ... ... және ... ... ... ... көптеген
авторлардың, еңбектері жарық көргені ... ... ... ... ... қазіргі жағдайдағы
лаңкестікпен күрес мәселелері көкейкесті ... ... ... Ол ... ... ғылыми зерттеуді қажет етеді. Бұл ... ... жаңа ... және оның ... ... ...... әлеуметтік топтардың, мемлекеттердің
және жекелеген адамдарыдң өз ... ... ... бірақ
ешқандай ақтауға болмайтын қорқыныш пен үрей идиялогиясы және күштеу іс-
әрекеті лаңкестікті кішкентай мемлекеттер мен ... ... ... ... ал ... ... мен әртүрлі топтар өздеріне
жақпайтындарға қарсы қолданады. Оның обьективті және субьективті факторлары
бар.
Лаңкестіктің жаңа кезеңінің ... ... бар. ... ол
халықаралық лаңкестікке байланысты. Халықаралық лаңкестік, ... ... ... ... ... Яғни мемлкеттер мен
мемлкеттер арасында соғыс халықаралық лаңкестікке қарсы ... ... ... ... ... ... ... лаңкестік
бірінші орын алады.т Сондықтан да мемлкеттік лаңкестік өте қауіпті. Түрлі
экстремистік ... ... бір ... қолдауы тауып отыр. Ондай топтар
бомбалау, басқа да операцияларды жүзеге ... ... ... ... ісінің де өзіндік ерекшеліктері
айтарлықтай. С.Алексеев айтқандай, ... ... ... бәрі де ... ... келіп тірелуде: егеменді ... ... ... ... ... Өзге ... ... және оларды алыс жаққа алып ... ... ... ... ... ... талап қоюға «болады».
Екіншіден, лаңкестік ... ... ... ... ... өз
муддесін жүзеге асыру үшін, әскери соққы беруде. Осының бір дәлелі АҚШ-
әлемінің ... ... ... ... ... тізімін жасап,
өз мүддесін жүзеге асыру үшін, ... ... ... ... бір ... ... соңғы кездегі лаңкесшіл мемлкеттер ретіндегі 11-елді атауы
болып табылады. ... ол ... ... үш елге ... Иран, Солтүстік
Корея) коса басқа дамемлкеттерді атай бастады. Одан ... ... ... ... жағдайда, атом қаруын пайдалануымыз мүмкін деп ... ... ... ... ... елдер қатарында Қытай мен Ресей де
болуы мүмкін деп соқты. Жанжалдың ... бара ... ... ... ... біраз жұмсартып, атом қаруын жай қару ала ... ... ... жер астындағы шұңқырларға тығылған
лаңкесшілерге қарсы қолданылуы ... ... ... ... бір ... қорқыту, қоқан – лоққы еді. Бұны өздерінше Американың ерекше
миссиясы деп ... ... Ал ... ... ... ... жазғанындай, бұл әрекеттер ... ... ... ... деп ... ... ... саясаттан басқа ештеңе емес. Вашингтон біраз аймақтарда
өз ... ... ... ... алды ... өз ... Қырғыстан, Тәжікістан, Өзбекстанда кұрап алды. Ондағы мақсаты –
бұл аймақта ұзақ мерзімге алып қою. ... ... ... ... тудыруда. Бірақ бұған Америка құлақ асатын емес. Қайта оның
үстіне ... ... ... Ақш - өз ... ... Кавказ
аймағында да пайдаланбақшы. Оған ... ... ... ... ... те ... Бұл ... АҚШ-тың түпкі мақсаты Ауғаныстан
мен Кавказға дейінгі ... ... ... алып, мұнай ... ... ... ... ... ... ... Осыдан
кейін халықаралық жағдайдың ушыға түсетіні, түрлі қақтығыстардың орын
алатыны ... ... ... БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесі де ... тыс ... ... бұл ... ... ... ... біржолата уысына жиып алғаны аңғарылады. ... ... ... ... қарала қалған күннің өзінде. Соғысу жөнінде әйтеуір
сылтау табылып, өктемдік АҚШ-тың қолына шоғырлануда.
Үшіншіден ... ... ... жаңа кезеңі әлемдік ... ... ... ... ... ... саясаты патриотизм ұғымын
өз шегін ен шығарды. Соқыр сезімге негізделген ашынып ... ... ... жүзеге асырылуда. Ол, өз халқының ... ... ... ... Халықаралық өшпенділік, жеңуге деген қүштарлық
немесе кек алушының халықтың ожданын улап, патриотизм ... ... Ол ол ма, ... қүқықтарды шектеуге қарсы бірде-бір сөз
айтылмауда. «Антилаңкестік операция» негізіндегі ... ... ... ... өзі ... пен ... ... отыр. Бүл өркениетті
құқыққа сай келмейді.
Төртіншіден, АҚШ-тың дүние жүзіне үстемдік ... ... ... оған ... ... ... саясаты біркелкі
емес, екі ұшты. Американың қантөгіске апаратын саясатына қарсылық күшейтіп,
миллиондаған демонстранттар алпыстан ... ... өз ... ... АҚШ - ... көзге ілмегені белгілі. Мәселені
бейбіт жолмен шешу керек дейтін мемлекеттердің өзі АҚШ-тың ықпалынан ... ... да ... емес. Мысалы, Қазақстан Республикасының Сыртқы
Істер Министрі Тоқаевтің сөзіне сенсек, егер ... ... ... ... ... бұл елге ... әскери акция жасау дүрыс болып шығады
екен. Оны өз ... ... ... в ... ... обнаружена оружие
массового паражения, то военная акция против этом страны будет оправданна».
Бейбіт халық қырылатын болса, ... оған ... ... ... ... ... ... салыстырғанда, басқа кейбір ... ... ... ... әлдеқайда әділеттірек. Иракқа қарсы
АҚШ-тың әскери соққы беруіне өзгеде, араб елдерінің көзқарастары ... ... ... ... ... қару ... ресми
түрде мәлімдеме жасайды және Ирак оны инспекторлардың бақылауына өз ... Онда ... ... ... тиіс.
Екіншіден, Б¥¥-ның Қауіпсіздік Кеңесі жаппай - қырып ... ... ... ... ... қалыпты жүмыс жағдайында
жалғастыруы туралы шешім қабылдайды. Сондай-ақ жаппай қырып ... ... ... күдіктегі. барлық объектілерді бақылауға алу жалғасады.
Мұндай жағдайда, әскери дау-жанжал тоқтатылуға ... Осы ... ... ... ... ... күрес саясатында біраз
айырмашылықтардың барын байқау қиын емес.
Үшіншіден, АҚШ ... ... ... ... ... басқа елдерді өз
айтқанына көндіруге бағытталған. Олай болса, өзін сыйлайтын әрбір ... ... ... ... қүтылудың ажалын қарастыруы тиіс. Ол жол ... ... ... тең ... өмір ... қол ... Мықты
мемлекеттер айтты екен деп, оның айтқанын қайталай салмай, теріс болса,
теріс деп айта алу ... тең ... ... ... ... осыған бағыттамай болмайды.
Буш әкімшілігі АҚШ - ... мен ... ... ... ... ... келісімін алған кезде, өз операцияларын Б¥¥
-Қауіпсіздік Кеңесінің ... ... ... деп ... ... ... АҚШ - әкімшілігінің жүргізген операциялары аса қиынға түсті. Әлемге
әмірін жүргізгісі келетін АҚШ - әкімшілігінің ... ... ... ... антилаңкестік операция ... ... ... ... ... АҚШ-тың Орталық Азияда, Таяу
Шығыста орнығуына мүмкіндік туғызды. Ал оның ... ... одан ... ... ... айтсақ, бір жағында АҚШ-тың, екінші жағында Қытай
мен Ресейдің ... ... ... ... ... ... аймаққа егестің жаңа деңгейін ашып келуі мүмкін. Бәрі де тыныш,
бәрі де ... ... ... ... ... ... мен ... қатты
бәсекелес арнасы болып түр. Бүл екеуінің арасында Грузиядағы лаңкестікке
байланысты мәселе тұр. ... бір ... ... ... мұнай-газ
байлығының қақпасы болып табылады. Ал Ресей болса, осы байлықтардың Грузия
арқылы Батысқа қарай айдалуына қарсы. Оны ... ... ... ... Бұл ... ... мен ... арасындағы бәсекелестік
Орталық Азиялық бес мемлекетке байланысты. Себебі, бүл мемлекеттер ... ... ... өңір деп ... ... Ал бүл дегеніміз -
Ресей мемлекетінің ядролық қаруды одан әрі таратуға ... ... ... осы Орта Азия ... ... тактикалық ядролық қаруды
орналастырып алғысы келеді. «Орыстар дейді, - «Вашингтон ... ... ... ... ... ... таратпау жөніндегі шартқа
наразы , өйткені ол Ресейдің еркін қимыл жасауына кедергі келтіреді».
Сонымен, лаңкестік ... де ... ... ... ... ... қаруға ие болуы елімізге қауіп төндіреді деген желеумен
Пәкистан ... ... ие ... ... Азия ... таяу жатқан
Ауғанстантандағы жағдайдың ушығуы, Таяу Шығыс елдеріндегі түрлі ... ... ... айналдырып, орта Азия республикаларына, оның
ішінде Қазақстанға да, қауіп төндіріп отыр. ТМД ... ... да ... ... ... аз ... Өзбекстан мен
Қырғызстанның, Өзбекстан мен Түркіменістанның, Өзбекстан мен ... ... ... шешімін таппаған мәселелер бар. Ол мәселелер
ушыққан жағдайда, саяси ... ... ... ... мүмкін. 130-дан астам этнос өкілдері түратын Қазақстанда аталған
салада біраз жетістіктер ... ... ... болмайтынын
зерттеулер көрсетіп отыр. Иракқа қарсы ... ... ... ... ... ... ... жағдай осыдан кейін ауырмауы мүмкін.
Орта Азия ... ... ... да ... ... ... ... өзі Орталық Азия аймағына қарай экстремистік ... ... ... ... көз ... ... соғыстың стратегиясы мен
тактикасын жаңаша жолға қойған «белгісіз бір ұйым» жер ... ... ... ... ... ерекшеліктері негізінен мынаған саяды:
ғаламдық дәрежедегі белсенділік; жергілікті экстремистік топтардың ынтасын
қолдау мақсатында әртүрлі ... ... ... ... қаржылық қорларының болуы; .магиттерді (өз басын өлімге
тігушілерді) белсенді пайдалану; жоғары дәрежедегі ... ... ... контразведка; жетілген RР ... Осы ... ... ... кең ... ... негіз бар деген сөз. Олай болса,
Қазақстан аумағындағы ... ... ... ... ... Оның үстіне, Каспий маңындағы жағдай да республика үшін қауіпті. Ол
аймақтағы кез-келген диверсиялық актінің айтарлықтай салдары болуы ... ... ... ... ... ... ... мемелекеттердің экономикалық қауіпсіздігіне соққы; инвестицияның
.қүлдырауы; лаңкестік жарылыстардың нәтижесінде экологиялық жағдайдың
нашарлауы және т.б. ... ... ... ... талай рет
кездескені мәлім.
Діни экстремизм мен түрақсыздықтың негізгі ошағы Орта Азияда Ауғанстан
мен ... еді. Ол ... ... ... мен ... да ... Діннің радикалды тармақтарының билікке үмтылмайтыны жасырын емес.
Ондайлар өз ... жету үшін ... ... оған ... ... ... көндіру арқылы қол жеткізгісі келеді. «Шын мәнінде билік құруға ... дін» ... үран ... Енді ... ... жау ... келмейді.
Өркениетті адами жолды үстануға шақырады. ... ... бүл ... ... басталады. Оның аяғы - лаңкестік. Ал оған қарсы ... ... ... ... ... ... Көрші
мемлекетке ағылған босқындар арасында ... ... ... ... немесе басқа лаңкестік ұйым мүшелерінің жүрмегеніне ешкім кепілдік
бере алмайды. ... ... ... ... ... күші ... «ислам жауынгерлерінен» айырып ашуға жүмсалмақ. «Жаңа діндарлардың»
дені - шет ел идеологиясына ... ... ... мен ... ... ... ... шет жер топырағын ... ... ... ... ... ... ... аздау болған елемеуге де ... ... бүл топ ... сауатты екендігін, ал ересектерінің соңына
қарақұрымды ерте алатындай беделі бар екенін қатерден шығармау керек. ... ... таза ... көзқарастағы адамдар». Құдияр Біләлдің бүл
пікірлерінің негізінде шындық жатыр. Әлі күнге дейін босқындар мәртебесіне
байланысты арнайы заңның жоқ ... ... ... ... ... ... Соңғы 3-4 жылда олардың саны ел ... ... ... ... ... аумағында 4-мың босқын тіркелсе
(Қызыл Крест үйымының мәліметі), ... ... ... саны ... ... (Б¥¥-босқындар мәселесі жөнінде басқармасының мәліметі).
Олардың тек 915-і ғана босқын ... ... ... байланысты
үсыныстарға келетін болсақ, оның біразы кеден ... ... ... ... ... ... Мысалы, «Қандай шығармаларды Қазақстан
Республикасына сырттан әкелуге және одан сыртқа шығаруға ... ... ... ... Республикасының кеден ісі: сүрақтар мен жауаптары»
атты еңбекте мынадай жауап ... ... ... ... ... ... ... егемендігіне қатер төндіруге
бағытталған, сондай-ақ ... ... күш ... ... ... фашизм), үлттық ерекше артықшылықты және діни
өшпенділікті насихаттайтын ... ... және ... ... ... Республикасына сырттан әкелуге тыйым
салынады».
«Діни сенім бостандығы және діни бірлестіктер туралы» ... ... ... дін атын ... елге еніп, еркінсіп кетуіне жол
беретін орынсыз бағыттар бар. Оны, біздіңше, ... ... ... ... діни әдебиет және діни мақсаттағы заттарға қатысты 2-
тармағында былай делінген: «Діни бірлестіктердің діни мақсаттағы заттарды,
құдайға ... ету ... және діни ... өзге де ... ... шығаруға, шет елден әкелуге және таратуға құқығы бар».
Тағы бір ... ... ... ... ... ... ... бірлестіктер құдайға құлшылық ету әдебиетін шығару және
діни мақсаттағы заттар өндіру ... ... ... айрықша құқықты
пайдаланады» делінген. Қазіргі әлемдік саяси ахуалдың ... ... оның ... республикамыздың аумағына босқындардың
лап қою қаупі әлі тоқталмай тұрған ... діни ... ... ... ... ... ... өз уағыздарын кеңірек таратып қалуға бар
күштерін салып болатындары белгілі. ... ... ... бет перде етіп ұстаған радикалды пиғылдағы ағымдар еш ... ... ... ... алмайық десек, жоғарыда
айтылғандай жат пиғылдағы діни ... мен ... ... бері өтіп ... баса назар аударуымыз керек.. Кеден
қызметкерлерінің кедендік іс-әрекеті барысындағы ... ... сай ... ... ... жауапкершілігін арттыруға
барынша көңіл бөлінуі қажет. Дінтанушы деп саналатындардың да өзара жігін
ажырата білу ... ... ... ... ... бір ... ... болып шыға келуі ғажап емес
Әдетте экстремистік үйымдар жайында сөз болғанда, олар орын ... ... ... түрақсыздандыру көздейтін арқылы іс-шаралар
арқылы өзгертуге мүдделі белгілі бір сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... ... (ӨИҚ) саяси ұйытқысы Сауд Арабиясынан,
Ауғанстаннан және Пәкістаннан келген уәкілдер ... ... ... ... ... ... партиясы болғаны мәлім. Жалпы
аталған елдерді экстремистік ұйымдар және олардың қаласында тұрған ... ... - ... ... ... оларға қолдау жасау
ісінде елеулі ... ... ... ... ... мынадай дәйектер
бар.
Біріншіден, Ташкенттегі мағлұмат көздерінің пайымдауынша, Наманғани
мен Юлдаш топтарына белгілі халықаралық лаңкес Усама бен ... ... Бұл ... ӨИҚ ... ... Оның ... ... бен Ладен
ұрыскерлер жетекшілеріне Өзбекстан жерінде лаңкестік іс-шара жүргізуге
арнап бірнеше жүз мың ... ... ... мен Юлдаш «Талибан» жерінде қуғындаудан бай ... ... ... ... ... насихаттау және пәрменді алға жылжу
мүмкіндігіне ие болған.
Ресми Ташкенттің пікірінше, Өзбекстанды әлсірету және елдегі жағдайды
түрақсыздандыра ... ... тағы бір ... ... ... ... ... мынадай дәйектерге жүгінуге болады.
Біріншіден, Өзбекстан Сыртқы Істер Министрі Абдуләзиз Камилов ресми
үстанымды жария ете келіп, ... ... ... ... ... - ... билік құрылымдарына енген бүрынғы біріккен тәжік
наразы топтарының ... ... ... экстремистік
топтармен түрақты түрде байланыс жасап отыр ... ... ... ... ... жасақтары белгілі бір уақыт ... ... ... ... ... ... ... тәжік наразы топтары
жағында әскери қимылдарға қатысқан кезінде ... ... ... ... өтуіне көмек көрсеткен олар енді келіп қарымта көмек алса несі бар.
Үшіншіден, бүған дейін ... ... ... мен ... ... бері ... бір қырғи қабақтық, принципті мәселелер
бойынша келіспеушілік орын алып келеді. Бүл ... ... ... ... ... реті келіп ... ... ... шығаруға болмас.
Осы айтылғандарды жинақтай келіп, күштердің екінші тобы исламшылардың
Өзбекстанға басып кіруін ... және ... беру ... ... ... ... отыр деп тұжырымдауға болады:
1) Орталық Азия ... орын ... ... күштер ара-
салмағы өзгерту;
2) Аймақтық стратегиялық ресурстарына ... ... ... ... өз билігін орнату, басқа ірі бәсекелестерін (мысалы
Ресейді) ығыстырып шығару;
3) Орталық Азия Республикаларын және ... ... ... тиетін салдар: сірә, өзбек биік орындары қалай болғанда ... ... ... қол ... ... ... өткен оқиғалардың ел
үшін ықтимал салдары сан алуан ... ... ... ... ... өмір ... бақылау жасауы күшейе
түсетін болады.
2. Ресми пікірге және ... ... ... ... ... да бір бой ... жаңа күшпен және қатал басып
тасталып отырады.
3. Ислам ұрыскер топтары ... ... ... отырған саясатқа
жаппай көңіл толмаушылық тудыру арқылы елдегі онсыз да ... ... ... ... де ... ... дәл соңғы кезде
күнелтістің қиындығынан, ... ... және ... жағдайларға байланысты әлеуметтік ... ... ... ... ... артта қалған,
дағдарысқа толы облыстарында ерекше жандануы ... ... ... ... ... ... ... тұтқасында отырғандарға аса ... ... ... ... ... ... ... өршітіп
жіберуі мүмкін.
4.Сыртқы экономикалық аяда айтылмыш оқиғалар Өзбекстанды ТМД-ның өзге
елдерімен жақындасу саясатына қайта ... ... ... ... туралы келісім - шартқа қайыра кіруіне итермелеуі ықтимал.
Бұдан бұрын өзінің толық тәуелсіздік саясатын ... ... ... ... өз ... ... ... тығыз ынтымақтастық жасау
ісінен бірқанша аулақтай бастаған еді. ... ... ... ... керісінше
өріс алған сияқты. Бүл орайда И. Каримовтың «Шанхай бестігінің» соңғы
самитінде байқаушы ретінде ... ТМД - ... ... ... ... ... жағының белсене қатысуы.» Достастықтың ... ... ... және т.б. ой ... ... баршасы да Өзбекстан
ланкестік тәрізді қауіпті ... ... жеке дара ... ... ... емес екендігін түсінгендігі дәлел.
Ресейге тиетін салдар: ... ... ... ... бір ... Мәскеуде лаңкестік акті жасалады. Сырт қарағанда бір-
біріне мүлде ... ... бүл екі ... ... ... ... ... көрінеді.
Біріншіден. Әлбетте, бүл екі оқиға ортақ сипатқа ие. Себебі, осыдан
бірақ уақыт бұрын Ауғанстандағы ... ... ... ... ... ... жағымсыз қүбылыстар бір ғана ұранмен ... ... ... ... ... ... ғаззау атқа»
шақырумен өтетіндігі мәлім. Осы жағдайда ... ... ... ... сөзсіз.
Екіншіден, тәліп қарулы жасақтарының ... ... ... іс-
қимылдарына орай ТМД-ның бір шет ... ... бас ... қапайына жағатын еді. Орталық Азиядағы ... ... ... ислам салафииаттары мен экстремистерінің жетекшісі және
идеялық дем ... ... бен ... тапсырмаларын орындаумен бірге,
өздерінің ланкестік қызмет аясын кеңейтеді. Чешендердің әскери іс: қимылын
Усама бен ... ... бір ... ... ... ... отырғаны
да осындайда ойға оралады.
Үшіншіден, Ресейдің Ауғанстан ... ... ... ... қоқан-лоққысы жікшілдерді Ресей жерінде де, Өзбекстан аумағында
да неғұрлым белсенді қимылдауға мәжбүр етті дейтін болжамның да жаны бар.
Әрине, ... ... ... ... ашу ... мұндай
белсенділігі Ресей үшін жақсы емес. Шешен жікшілдері мен ... ... ... ... ... ... Ресей Федерациясы
өзіне ойламаған жерден проблема тауып алуы ... ... бұл ... ... қауіпті?
1. Ресей үшін бүкіл Орталық Азия аймағы Ресей Федерациясының оңтүстік
шекарасын қорғап түрған өзіндік бір ... ... ... ... ... ең ... ... оңтүстігіндегі жағдайдың
түрақсыздануына қатер болып төнуі мүмкін.
2. Ланкестік толқыны айтылған учаскелер ... одан әрі ... ... мен ... арасындағы шекара бойында жайғасқан
Ресей әскерлері контингентінің жойылу ... ... ... өзі ... ... орын алып ... ... түрғысынан келгенде (атап айтқанда чешен
жерінде өз жауынгерлерінің көптеп өлуі және ... ... ... ... ... ... ... болғанда да ілгері
апармайды.
3. Ресей Өзбекстанға оның Үжымдық ... ... ... шығуы ол үшін ... ... ... ... ие ... болып отырған өткір мәселені шешудің ықтимал жолдарын қарастыра ... деп ... ... ... ... Өзбекстанға дереу кешенді көмек көрсету
бойынша белгілі бір іс-шараларды қолға алуы ... ... ... ... одан әрі ... қалу мақсатында қару-жарақпен де, Ресей
әскерлері контингентімен де қолғабыс беру.
Екіншіден, Өзбекстанның Ұжымдық ... ... ... ... ... ... ... жөн. Ташкент соңғы кездеРесей
мен және ... ... ... ... ... ынтымақтасуға
құлықты екендігін ескерудің реті келді.
Әрине, Орталық Азия аймағындағы Ресейдің қалпына ... ... келе ... ... ... сыртқы саясатта ұстаған бағдарына
белгілі бір таңбасын салмай тура алмайды. Бұған Ташкенттің жақында ... ... ... ... ... куә ... ... байқалу
ретінде). Кездесуде Өзбекстан өзге де ... ... ... дамудың
америкалық тармағының жоқтаушысы бола отырып, НАТО -дан ... ... ... ол ... сөз жүзінде қашатынын білдірді. Өз кезегінде
Өзбектер үшін ... ... ... және одан келер көмек те нақтырақ.
Мынадай бір болжамның да негізі жоқ емес. Алда ... мен ... - ... ... одан әрі ... ... бірлесе отырып
жүргізетін болады. Яғни, бүл жерде Ресейдің Өзбекстанға сөз ... ... ... ғана ... ... ... қайталап соғатын жағымсыз іс-
қимылдардың алдын-алу жөніндегі ... ... ... ... көмек
беруі жөнінде айтуға болады.
Орталық Азия елдеріне тиетін салдар. Өзбекстан ... ... ... ғана емес, бүкіл орталық Азия аймағының түрақсыздығына қауіп
төндіріп отыр. ... ... бүл ... көрші Қырғыстан, Тәжікстан,
Қазақстанға түбегейлі түрде әсер етпек.
Қырғызстан оқиғалар қатарында ұрыскер топтар проблемасымен әбден бетпе-
бет келді. Ол ... де ... ... ланкестер тобы әрекет етсе керек.
Орталық азия ... ... егес ... сайын, Қырғыстанда бұл
қақтығыстың Өзбекстанға және оның аумағына таралу ... ... ... ... ... ... Оның ... бұл тақырып болмай
қоймайтын нәрседей үлкен сеніммен әңгімеленеді. Осы ... ... ... ... Федерациясымен арада неғүрлым тығыз ... ... ... ... ... әбден түсінікті. Қырғыстан Ресейдің
қарулы көмегіне арқа сүйеу арқылы өзінің экстремистерден қорғауға ... ... ... ... пен ... ... ... де мүмкін тегінде, қырғыз басшылығы экстремистердің
белсенді қимылдармен істес болғаннан Ресей балқылдарымен ... ... ... ... ... дұрыс көретін сияқты.
Қырғыстан үшін тағы бір ықтимал салдар қолында күші бар қүрылымдардың
елдегі ішкі саяси өмірге ықпалының күшеюі бола ... ... ... ... ... ... деген желеумен билік орындары қандай ... ... ... ... тастап, сол арқылы жеке өздеріне ... ... ... Бүл ... ... билік орындары елде төтенше
жағдай енгізіп жіберіп осының желеуімен алдағы президент сайлауын ... оны ... бір ... дейін өткізбеуге мараторий жариялауы да
ғажап емес.
Қарастырылып ... ... ... мен ... ... ... ... түрған қарым-қатынасты одан әрі ушықтырып жіберді. Ташкент
жағдайда пайдаланып Тәжік билік орындарына елдегі ахуалды ... ... ... кінә ... ... ... Тәжікстандағы әлдебір
наразы күштермен байланысы бары ... ... ... ... ашық-шашық жатқандағы, жеткілікті қорғалмайтындығы да тілге
тиек болады. Себебі Өзбекстан іс-жүзінде ... ... ішкі ... ... ... ... іздегіндей қалып танытты. Осы арада
Ташкенттің Душанбеге қысым көрсетуі үдей ... де ... ... ... Орталық Азия елдерінің өзара Кереғар көзқарастарына қарамастан,
олардың барлығына ... ... келе ... ... ойлап, өзара және
Ресеймен жақындасуы ... ... ... қарала алады. Оқиғаның бүлайша
өзгеруі неғүрлым қисынды және ... ... еді. Оның ... қай ... ... тым ... Қазақстанға тиетін салдар: Қазақстан мен
Өзбекстан шекарасы ... ... өтіп ... ислам үрыскер
топтарының Өзбекстан аумағына басып кіруі. Өзінен өзі біздің мемлекетімізге
де тікелей төнген қауіп болып саналмады. Бүл ... ... ... табан
тірейді.
Формуласы бәрі де «болады» дегенге келіп тірелуде: егеменді мемлекетке
қарсы превентивті соғыс жүргізуге ... Өзге ... ... және ... алыс ... алып ... «болады». Әлеуметтік құрылымды
өзгерту жөнінде үзілді-кесілді талап қоюға «болады».
Екіншіден, лаңкестікпен күрестің жаңа кезеңінде АҚШ - ... ... ... ... ... ... ... өз мүддесін
жүзеге асыру үшін, әскери соққы беруде. Осының бір ... ... ... ... ... ... 11-елді атауы болып табылады.
Сөйтіп, ол бұрынғы аталған үш елге ... ... ... ... қоса ... мемлекеттерді атай бастады. Одан ... ... ... бара ... атом қаруын пайдалануымыз мүмкін деп мәлімдеді. Керек болса,
атомдық соққы беретін елдер қатарында Қытай мен ... де ... ... ... ... ... бара ... сезген Буш алғашқы мәлімдемесін біраз
жүмсартып, атом қаруын жай қару ала ... ... ... жер астындағы шұңқырларға тығылған лаңкесішілдерге қарсы қолданылуы
мүмкін деді. Осының бәрі, бір жағынан авантюралық ... ... - ... Бүны ... ... ... ... деп көрсетуге тырысады. Ал
шындығында, ағылшын газеті «Гардианның» ... ... ... қаншама «бүркемеленіп», «лаңкестікке қарсы соғыс» ... ... ... империалистік саясаттан басқа ештеңе емес.
Вашингтон біраз аймақтарда өз әскери күштерін көптеп ... ... өз ... ... ... ... Өзбекстанда құрап алды.
Ондағы мақсаты - бүл аймақта ұзақ ... ... қою. ... ... ... наразылығын тудыруда. Бірақ бүған Америка құлақ асатын
емес. Қайта, оның үстіне, лаңкестікке қарсы соғыс желеуімен, АҚШ- өз ... ... ... да пайдаланбақшы. Оған Грузия президенті
Шевернадзе келісім беріп те үлгерді. Бүл ... ... ... ... мен Кавказға дейінгі географиялық аймақты бақылауға ... ... ... ... ... ... қорғау болып табылады. Осыдан
кейін халықаралық жағдайдың ... ... ... ... орын
алатыны баршаға аян.
Соңғы уақытта Б¥¥-ның Қауіпсіздік Кеңесі де әлемдік проблемалардан тыс
қалып, есесіне, бұл ұйымның бұрын атқарған ... НАТО ... жиып ... ... ... елдер» мәселесі қауіпсіздік кеңесінде
қарала қалған күннің ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың қолына шоғырлануда.
Үшіншіден лаңкестікке қарсы күрестің жаңа ... ... ... ... ... жіберді. АҚШ-тың қазіргі саясаты патриотизм ... ... ... Соқыр сезімге негізделген ашынып қорғану Американдық
патриотизм толқынында жүзеге асырылуда. Ол, өз ... ... ... ... ... Халықаралық өшпенділік, жеңуге деген қүштарлық
немесе кек алушының халықтың ожданын ... ... ... бұрмалап
жіберді. Ол ол ма, демократиялық қүқықтарды ... ... ... ... «Анти лаңкестік операция» негізіндегі мемлекеттік «әділ ... ... өзі ... пен зүлымдылыққа айналып отыр. Бұл өркениетті
қүқыққа сай келмейді.
Төртіншіден, ... ... ... ... ... ... саясатына оған әріптес мемлекеттердің біразының саясаты біркелкі
емес, екіүшты. Американың қантөгіске апаратын саясатына қарсылық ... ... ... ... ... өз ... қарамастан, АҚШ - оларды көзге ... ... ... ... шешу ... ... ... өзі АҚШ-тың ықпалынан шыға
алмай қалғаны да ... ... ... ... ... ... ... Тоқаевтің сөзіне сенсек, егер Иракта қырып жоятын ... ... бүл елге ... ... ... ... ... болып шығады
екен. Оны өз сөзімен берсек: «Если в Ираке ... ... ... ... то ... ... против этом страны будет оправданна».
Бейбіт халық қырылатын болса, біздіңше, оған ешқандай ақтау болуы ... ... ... ... басқакейбір мемлекеттердің
тарапынан болған үсыныстар, ... ... ... ... ... әскери соққы беруіне өзгеде, араб ... ... ... ... ... Кеңесі қырып-жоятын
қару табылса, ресми түрде мәлімдеме жасайды және Ирак оны инспекторлардың
бақылауына өз еркімен береді. Онда ... ... ... ... БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесі жаппай - қырып жоятын қару өндірісіне
бағытталған бақылауды инспекторлардың ,қалыпты ... ... ... шешім қабылдайды. Сондай-ақ жаппай қырып жоятын құралдар өндіріледі
деген ... ... ... ... алу жалғасады. Мұндай
жағдайда, әскери дау-жанжал тоқтатылуға тиісті. Осы ... ... ... ... ... күрес саясатында біраз
айырмашылықтардың барын байқау қиын емес.
Үшіншіден, АҚШ ... ... ... ... ... ... өз ... көндіруге бағытталған. Олай болса, өзін сыйлайтын
әрбір егеменді мемлекет ондай үстем ... ... ... ... Ол жол - ... ... ... тең дәрежелі өмір ... ... ... ... ... екен деп, оның ... қайталай салмай,
теріс болса, теріс деп айта алу ... тең ... ... көп ... ... ... ... болмайды.
Буш әкімшілігі АҚШ - сенаты мен ... ... ... соғыс
операцияларын жүргізуге келісімін алған кезде, өз операцияларын БҮҮ
-Қауіпсіздік ... ... ... ... деп ... ... АҚШ - ... жүргізген операциялары аса қиынға түсті.
Әлемге әмірін жүргізгісі келетін АҚШ - ... ... ... ... ... бұл тек ... қатысты ұғым емес, Елбасы Н.Ә. Назарбаев
атап өткендей бұл ... ... өңін ... ... ... ... ұйымдар. Терроризм-бұл экстремизмнің асқынған
көрінісі. ... ... шығу ... көз ... ең
алғашқысы қайда ... еді? – ... ... бас ... ... ... ... тәуелсіздігін алмаққа ұмтылған
Ирландықтардың «көсемі» Иранның жасағанынан, терроризмнің «авторы» өзгелер
екеніне көз ... ... ... ғана ... ... жоқ. Тарихқа жүгінсек
біздің заманымыздың ... ... ... ... ... ... еткен. Олар римдіктермен қызметтес болған, яғни отарлаушылармен
ауыз жаласқан Еврей ақсүйектерінің өкілдерін ... ... ... ... және Христиан шіркеулерінің басшылары халыққа қас
басқарушыны ... ... ... ... экстремизм мемлекеттік деңгейге жетті. Ал ... ... ... ... еніп ... Бұдан 40-50 жыл бұрын
терроризм жөнінде аймақтық құбылыс деп ... ... еді, ал XX ғ ... ... ол ... ... айналды және бүгінгі
экстремизм ғаламдық ... ... ... ... көзі ... отыр.
Оның бір ғана мақстаты – билікті ... алу. ... ... ... ... сөз ... ... тартып алу экстремизмнің құмарлық
мақсатына айналды. Бұл тек үкіметке ... ... ғана ... ... ... де өз мүмкіндіктерін жүзеге асыру жолындағы ... ... ... ... ... ... терең дағдарысқа ұшырағанда, ең алдымен
идеологиялық және ... ... ... дағдарысқа ұшырағанда
пайда болады. Мұндай қоғамда өмір сүріп жатқан ... ... ... ... ... күдікпен қараған түрлі саяси - әлеуметтік,
ұлттық діни оппозициялық ... өз ... ... ... ... десе, онда олар өз ... ... ... ... ... ... ... тырысады. Мұндай жағдайда экстремистер
өзінің іс-әрекетін ... үшін ... ... ... ... мән ... ... экстремизм бұл- адамның бауырына, белгілі
топтардың адамзатқа деген өшпенділігі мен ... ... ... ... жоқ ... қырылуда. Экстремистер қатігез, олар өз
мақсаттарына жету үшін алдына ... ... ... ... ... Сол сабапті экстремизмді ешқашан ... ... ... барлық жақтарын қарастырған жөн. Қазір «ұйымдық келісім шарт»
бойынша Қазақстан, Ресей және Орта Азия ... ... ... ... ... жүзеге асыруда. Әлем халқының 5-пайызы АҚШ-та ... ... қуат ... ... ... Дегенмен оларға
жаңа шикізат көздері қажет болып отыр. Сондықтан олар ... ... ... елдерді экстремистік тізімге қосуға құмар. Дамушы елдер
табиғи ... ... ... бөліскісі келмейді, сондықтан
осылайша қарсылық ... ... ... ... ... ... жала ... әрекеті кейіңгі кезде жазықсыз адамдарды құрбандыққа
ұшыратып, мемлекеттер ... ... ... ... ... мемлекеттер арасында қайшылықтар ... ... ... террорлық әрекеттен Палестина, Югаславия, АҚШ, ... ... ... ... ... ... ... тағы басқа елдер адам
және заттай шығынға ұшырауда. ... ... ... ... астам
террорлық ұйымдар әрекет етуде.
«Саясат» журналының 2001-жылғы, қыркүйек айындағы санында 1968-1995
жылдар ... ... ... құрбандарының саны 9000-мың адамға
жеткенін хабарлайды. Ал кейінгеі бес жылда олардың қатарына тағы ... ... ... Н.Ә. ... тың ... он жыл» атты ... ... тек 2002 ... ... ... ... оның
салдарынан 4776-адам қазаға ұшыраған.
Қазіргі кезде дүние жүзілік қауымдастық терроризм ... ... ... ... жаңа халықаралық құқық тәртібін ... ... ... тек бірлесе отырып жеңу ... бәрі ... ... Оның ... ... ... қабылданды. Атап айтсақ:
- «Әуе кемелеріне жасалған ... және ... ... ... ... ... авиация қауіпсіздігіне бағытталған заңсыз
актілермен күрес ... ... ... ... ... ... ... туралы конванция» 1991-
жыл.
Экстремизмге қарсы күрес жалпы мамлекеттік міндет. Сол ... ... ... мәні, діни радикализм жайында, оның
зиянды қырлары туралы ... ... ... телехабарлар
ұйымдастыру қажет. Қазақстан халқынан діни ... ... ... ... көрмесе, елімізде лаңкестік әлеуметтік базасы жойылады.
Әлемдік билеуші ... ... ... мен ... ... тұйін болып бірігуі террористік әрекеттердің алдын-алудың ... ... ... ... ... қатысты барлық қауіп көздерін
біліп, талдап олардың алдын-алатын ... іске ... ... ... ... «Сындарлы он жыл» Н.Ә. Назарбаев. Аламаты, 2003. ж.
2. Саясат-№ 67 2004 ... ... иен ... (52,53-б.б.)
3. Шестаков. Е. «Индекс террора». Известия-29, Тамыз-2003.г.
4. Саясат. № 10. 2003. ж. ... ... Июн, Июл, 2000.г. ... сценариінің қайталануы және оның
ықтимал салдары». (27-б.б.)
6. «Қоғам және Дәуір» № 1. (1). 2004. ж. ... ... және ... № 1. 2004. ж. ... ... және Дәуір» № 1.(1). 2004. ж. Өмірбеков. Ш. (10.-б.б.)
9. «Ізденіс» № 6. 2004.ж. ... ... в ... ... и ... ... М., 1982.ж. (375.-
б.б.) 11. ... ... ... ... ... 1984.ж.(324.-б.б.) 12. Сафронов А.Г. Психология религии.-
Киев, ... 2002.ж ... ... Д.В.Психология терроризма.-С-Пб., «Питер».2002.ж.(166,208-
б.б.).
14. «Саясат» № 2 1997. ж. (67-б.б.).
15. «Саясат» № 10.1997.ж. ... ... № 9. ... ... № 1. 2005.ж.(36-б.б.)
18. «Терроршыл үрей мен қасиет». Егемен Қазақстан, 2001. ж. ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясы. А. 1998.
21. Фурман Д.Е. Идеология реформации в процессе секуляризации.- М., ... ... А.И. ... ... ... ... М., 1979.ж. ... Вертхейм В.З. Реформаторские течения.- М., 1960.- (10,14-б.б.)
24. Д.Е. Еремеев. Ислам: образ жизни и ... ... ... ... ... ... идеологии, права, политики и экономики. Под ред. ... М., ... ... ... А.В. ... ... экстремизм в арабских странах. М., «Наука».
1980.ж. ( .39,41,42,44,-47-б.б.)
27. Исламизм и экстремизм на Ближнем ... ... ... М. ... шығармалары. – М., 1990.ж. (324-б.б.)
29. Азад Абул Калам. Ислам и национализм. – М., 1951.ж.(276
30. Мухаммад ... ... и ... – М. 1962.ж.(33-б.б.)
31. ҚазҰУ. Хабаршысы. Саясаттану, Философия, Мәдениеттану, ... ... (20) ... ... ... ... ... Анкара,1995.ж. (68,74-б.б)
33. Идрис Шенгүл. Қуран үзеріне . Измир .1994.ж. (10,14-б.б.)
34 Мехмет Килежи. Куран мужизесі . Станбул ... ...

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ТМД-елдерінің өзара ынтымақтастық қарым- қатынастарының маңызы6 бет
Экстримизмге қарсы күрес3 бет
1990 жылдан бастап Қазақстанның әкімшілік-аймақтық даму тарихы5 бет
9 сынып химия пәні бойынша аймақтық компоненттердің мазмұнын анықтау16 бет
Адам дамуының аймақтық аспектісі5 бет
Аймақтық басқару – жалпы басқару саласы ретінде10 бет
Аймақтық басқарудың концепциялық негіздері54 бет
Аймақтық бюджеттi қалыптастырудағы меншiкке салынатын салықтың экономикалық мазмұны47 бет
Аймақтық дамуды мемлекеттік реттеу28 бет
Аймақтық дағдарыс синдромы немесе араб дауылы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь