Ақжан Жақсыбекұлы Әл-Машани


Халқымыздың “Жақсы адам-қазына” деген нақыл сөзі бар. Сондай адамдардың бірі емес, бірегейі Ақжан Жақсыбекұлы Әл-Машани өміріне көз жіберсек, ол кісінің өте бір бай өмір кешкенін байқаймыз.
Байлық деген, біреу үшін ақша, біреу үшін дүние-мүлік. Әрі беріден соң, біздің жер астындағы қазба байлықтармызды ысырапсыз пайдалана берсек, қайтадан қалпына келмейтінін, сарқылатынын білеміз. “Сонда таусылмайтын қазына не?” – дегенде, ол – адам бойына ана сүтімен бітетін дарын. Дарынды адамдар күнде­лікті өмірде, қарым-қатынаста, жұмыста, үйде, түзде жан- жағындағы адамдарға бойындағы қабілеттің шуағын шашып жүреді. Сондай, өмірінің ақырғы сағатына дейін біздерге білім мен ғылымның, өнеге мен үлгінің нұрын шашқан, таусылмас қазына қалдырып кеткен академик, Қазақстан ғылымына еңбек сіңірген қайраткер, профессор Ақжан Жақсыбекұлы Әл-Машани еді.
Ақжан Жақсыбекұлы 1906 жылдың 2 қарашасында Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданында дүниеге келген. “Тұлпар аунаған жерде түк қалады” дегендей, Ақаң аты­шулы Машан бидің немересі.
Машан Жамантай төренің кеңесші биі, аузымен орақ орған шешен болған. Қазақ ұлттық техникалық университетінің түлегі, тау-кен инженері, қазақтың заңғар жазушысы Ілияс Есенберлин өзінің “Қаһар” атты романында Машан бидің атақты Ағыбай батырдың досы, Құнанбай, Құдайберді тәрізді адамдармен үзеңгілес, туыстық та қарым-қатынаста болғанын, қаз дауысты Қазыбек бидің досы болғандығын жазған. Құнанбай қажы мен Машан би жылына бір рет Қоянды жәрмеңкесінде бас қосып отырған екен. Осындай бір кездесуде атасымен бірге жәрмеңкеге барған бала Ақжан Шәкәріммен де кездескен. Ақаңның әкесі Жақсыбек Құранға жүйрік, сол кездердегі “Айқап”, “Дала уалаяты” атты газеттерді жаздырып оқитын адам болған. Ақаң алғаш әліппе тануды өз әкесінен,

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Ақжан Жақсыбекұлы Әл-Машани

Халқымыздың “Жақсы адам-қазына” деген нақыл сөзі бар. Сондай
адамдардың бірі емес, бірегейі Ақжан Жақсыбекұлы Әл-Машани өміріне көз
жіберсек, ол кісінің өте бір бай өмір кешкенін байқаймыз.
Байлық деген, біреу үшін ақша, біреу үшін дүние-мүлік. Әрі беріден
соң, біздің жер астындағы қазба байлықтармызды ысырапсыз пайдалана берсек,
қайтадан қалпына келмейтінін, сарқылатынын білеміз. “Сонда таусылмайтын
қазына не?” – дегенде, ол – адам бойына ана сүтімен бітетін дарын. Дарынды
адамдар күнде­лікті өмірде, қарым-қатынаста, жұмыста, үйде, түзде жан-
жағындағы адамдарға бойындағы қабілеттің шуағын шашып жүреді. Сондай,
өмірінің ақырғы сағатына дейін біздерге білім мен ғылымның, өнеге мен
үлгінің нұрын шашқан, таусылмас қазына қалдырып кеткен академик, Қазақстан
ғылымына еңбек сіңірген қайраткер, профессор Ақжан Жақсыбекұлы Әл-Машани
еді.
Ақжан Жақсыбекұлы 1906 жылдың 2 қарашасында Қарағанды облысы,
Қарқаралы ауданында дүниеге келген. “Тұлпар аунаған жерде түк қалады”
дегендей, Ақаң аты­шулы Машан бидің немересі.
Машан Жамантай төренің кеңесші биі, аузымен орақ орған шешен болған.
Қазақ ұлттық техникалық университетінің түлегі, тау-кен инженері, қазақтың
заңғар жазушысы Ілияс Есенберлин өзінің “Қаһар” атты романында Машан бидің
атақты Ағыбай батырдың досы, Құнанбай, Құдайберді тәрізді адамдармен
үзеңгілес, туыстық та қарым-қатынаста болғанын, қаз дауысты Қазыбек бидің
досы болғандығын жазған. Құнанбай қажы мен Машан би жылына бір рет Қоянды
жәрмеңкесінде бас қосып отырған екен. Осындай бір кездесуде атасымен бірге
жәрмеңкеге барған бала Ақжан Шәкәріммен де кездескен. Ақаңның әкесі
Жақсыбек Құранға жүйрік, сол кездердегі “Айқап”, “Дала уалаяты” атты
газеттерді жаздырып оқитын адам болған. Ақаң алғаш әліппе тануды өз
әкесінен, кейін кеңес мектебінен үйренген. 1924 жылы Қарқаралыдағы Әлімхан
Ермеков негізін қалаған педагогикалық техникумға түсіп, Әлекеңнен, Ахаңнан
(Ахмет Байтұрсынов) дәріс алған. Міне, осындай думанды шаңырақта,
ойшылдардың ортасында жүріп, тәлім-тәрбие алған Ақжан Жақсыбекұлының ғұлама
ғалым болмауы мүмкін емес еді. Ақжан ата бойындағы әділдігі, сабырлылығы,
зеректігі, зерделілігі, ізденімпаздығы атадан балаға ұласқан сарқылмас
қазынаның жалғасы деп білеміз.
Еңбек жолын өзі оқыған мектепте мұғалім болып бастаған Ақжан
Жақсыбекұлы 1933 жылдың күзінде Семейдің геологиялық техникумындағы –
дайындық курсын­да оқып, 1934 жылы Алматыда ашылған Қазақ тау-кен
металлургия (қазіргі ҚазҰТУ) институтының алғашқы студенттерінің бірі болып
қабылданады.
Институтта оқи жүре, ол Алматыдағы техникумдарда, курстарда сабақ
берді. Қазақстандағы маркшейдер мамандығының негізін қалаушы, профессор
П.А.Рыжов зерделі студентті 1939 жылы аспирантураға алып қалады.
Ол ғылыми еңбегіне жер қойнауының геометриясын өзек етіп алды. Бұл
екінің бірінің тісі бата бермейтін тың тақырып еді. Кертартпа ғалымдар
ғылыми жаңалыққа күдікпен қарады. Алайда Ақанның диссертациясындағы кен
орындарын зерттеудің жаңа әдісі Қазақстанның көптеген кен орындарында
байқаудан өтті. 1940 жылы геологиялық-барлау ғылыми экспедициясын басқарып
жүрген аспирант Ақжан осы жаңа әдіс негізінде Ақбастау-Қосмұрын алтын кен
орнын ашты. Сөйтіп, кендердің жер қойнауында түзілу заңдылықтарын ашуда
алғаш рет жер қойнауы геометриясының әдістерін қолдануы геология мен тау-
кен саласында ғылыми жаңалық болды.
1946 жылы Ақжан Жақсыбекұлы Мәскеу қаласында “Кендер құрылымын жер
қойнауын геометрлеу әдістерімен зерттеу” тақырыбына докторлық диссертация
қорғады. Ғылыми жұмыс үш мамандықтың (геология, механика және тау-кен ісі)
түйісінде жүзеге асқан болатын. Сөйтіп, үш ғылым саласының түйісуіне тау-
кен ісінде жаңа ғылыми бағыт – “геомеханика” дүниеге келді.
А.Машанов жетекшілігімен жүргізілген геомеханика саласындағы ғылыми
жұмыстардың өрісі кеңейіп, жас ғалымдар саны көбейе түсті. Геомеханикалық
зерт­теулерді жүргізуде, Ақжан Жақсыбекұлы – ең алдымен, кен орнының табиғи
геологиялық жағдайын және қатты денелер механикасы мен физикасының
негіздерін зерделеу арқылы адамзаттың инженерлік қызметінің нәтижесінде
пайда болған жасанды ортаның геологиялық, кернеулі жай-күйін білуге және
ашылған тау жыныстарының әртүрлі тереңдіктеріндегі физикалық-механикалық
қасиеттерін анықтауға басты көңіл аударды десек, ол КСРО-дағы геомеханика
ғылымының негізін салушылардың бірі және Қазақстандағы геомеханика
мектебінің іргетасын қалаушы.
А.Машановтың геология, геомеханика саласындағы ғылыми еңбектері, көп
жылдардағы далалық, өндірістік, ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижелері
бүгінде еліміздің жоғарғы оқу орындарының тау-кен мамандықтарына
геомеханиканы жаңа ғылыми пән ретінде оқу үрдісіне енгізуге негіз болды. Ол
тау-кен саласындағы ғалымдар ішінде алғашқысы болып “Геомеханика” пәнінің
мақсаты мен мазмұнын тұжырымдады. А.Машанов көптеген ғылыми кітаптар жазды.
Солардың ішіндегі “Механика массива горных пород”, “Введение в
геомеханику”, “Основы геомеханики скально-трещиноватых горных пород”,
“Геомеханика”, “Устойчивость бортов карьеров бассейна Каратау” сияқты
монографиялық еңбектері осы саладағы іргелі зерттеулер қатарына жатады. Бір
айта кететін жәйт, оның еңбектері “Маркшейдерлік іс” ілімінің отаны
Германияда неміс тілінде жарық көрді. Бұл оның ғылыми мектебінің
халықаралық деңгейде мойындалуы еді.

Қазақстанның алғашқы техника саласындағы интелегенттерінің алдында
ғылым мен техниканың жалпы мәселелерімен қатар, ұлттық инженерлік-
техникалық әдебиеттер жазу қажеттігі тұрды. Сол кездері А.Машанов тау-кен
атауларының тұңғыш сөздігін, жоғары оқу орындарына арнап қазақ тілінде
көптеген оқулықтар даярлады. Мәселен, “Кристаллография, минерология және
петрография” атты кіта­бы соңғы ғасырдағы алғашқы және әзірге жалғыз оқулық
болып есептелінеді.
А.Машанов ғылыми-техникалық білімді көпшілікке кеңінен насихаттаушы.
Оның қаламынан туған “Жанар тау”, “Жер сілкіну”, “Таулар қалай құрылды”,
“Жер сыры”, “Ғажайып ошақ басында”, “Табу” сияқты кітаптары көпшіліктің
ықыласына бөленді.
Ол ғылымның сыр сандығын біртіндеп ашып, інжу-маржанын, талғаммен
терген жан. Ғалым “Кісіліктің өлшемі – білімділік, сондықтан да барлық
ғылымдар тарихын жақсы білу керек” деген қағиданы біздерге айтудан
жалықпады және өзі де өмірінің соңғы сағатына дейін ғылымды сүйіп, ұлы
ғалымдарды құрмет тұтып кетті.
Осы саладағы Ақжан Жақсыбекұлының баға жетпес, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ақжан Жақсыбекұлы Әл-Машани туралы
Ақжан Әл – Машани және Геомеханика
Ақжан Машани «Әл-Фараби және Абай»
Әл-Фараби және Ақжан Машани (Қасым Аманжолов порталынан)
Ақжан Әл-Машанидің ғылыми-танымдық публицистикасы
Жүсіпбек Аймауытұлы мақалалары мен аудармалары. Ақжан Машани «Әл-Фараби және Абай»
Ақжан әл-Машанидің Әбу Насыр әл-Фарабидің өмірі мен шығармашылығы жайында зерттеу жұмыстары
Ғалым Әл-Машанидің өмір жолы
Әбу-Насыр-Әл-Фараби
Ислам философиясы және Әл-Ғазали
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь