Ақжан Жақсыбекұлы Әл-Машани

Халқымыздың “Жақсы адам-қазына” деген нақыл сөзі бар. Сондай адамдардың бірі емес, бірегейі Ақжан Жақсыбекұлы Әл-Машани өміріне көз жіберсек, ол кісінің өте бір бай өмір кешкенін байқаймыз.
Байлық деген, біреу үшін ақша, біреу үшін дүние-мүлік. Әрі беріден соң, біздің жер астындағы қазба байлықтармызды ысырапсыз пайдалана берсек, қайтадан қалпына келмейтінін, сарқылатынын білеміз. “Сонда таусылмайтын қазына не?” – дегенде, ол – адам бойына ана сүтімен бітетін дарын. Дарынды адамдар күнде­лікті өмірде, қарым-қатынаста, жұмыста, үйде, түзде жан- жағындағы адамдарға бойындағы қабілеттің шуағын шашып жүреді. Сондай, өмірінің ақырғы сағатына дейін біздерге білім мен ғылымның, өнеге мен үлгінің нұрын шашқан, таусылмас қазына қалдырып кеткен академик, Қазақстан ғылымына еңбек сіңірген қайраткер, профессор Ақжан Жақсыбекұлы Әл-Машани еді.
Ақжан Жақсыбекұлы 1906 жылдың 2 қарашасында Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданында дүниеге келген. “Тұлпар аунаған жерде түк қалады” дегендей, Ақаң аты­шулы Машан бидің немересі.
Машан Жамантай төренің кеңесші биі, аузымен орақ орған шешен болған. Қазақ ұлттық техникалық университетінің түлегі, тау-кен инженері, қазақтың заңғар жазушысы Ілияс Есенберлин өзінің “Қаһар” атты романында Машан бидің атақты Ағыбай батырдың досы, Құнанбай, Құдайберді тәрізді адамдармен үзеңгілес, туыстық та қарым-қатынаста болғанын, қаз дауысты Қазыбек бидің досы болғандығын жазған. Құнанбай қажы мен Машан би жылына бір рет Қоянды жәрмеңкесінде бас қосып отырған екен. Осындай бір кездесуде атасымен бірге жәрмеңкеге барған бала Ақжан Шәкәріммен де кездескен. Ақаңның әкесі Жақсыбек Құранға жүйрік, сол кездердегі “Айқап”, “Дала уалаяты” атты газеттерді жаздырып оқитын адам болған. Ақаң алғаш әліппе тануды өз әкесінен,
        
        Ақжан Жақсыбекұлы Әл-Машани
Халқымыздың “Жақсы адам-қазына” деген нақыл сөзі бар. ... бірі ... ... ... Жақсыбекұлы Әл-Машани өміріне көз
жіберсек, ол кісінің өте бір бай өмір кешкенін байқаймыз.
Байлық ... ... үшін ... біреу үшін дүние-мүлік. Әрі беріден
соң, біздің жер астындағы қазба байлықтармызды ысырапсыз ... ... ... ... сарқылатынын білеміз. “Сонда таусылмайтын
қазына не?” – дегенде, ол – адам ... ана ... ... дарын. Дарынды
адамдар күнде­лікті өмірде, ... ... ... ... ... адамдарға бойындағы қабілеттің шуағын ... ... ... ... сағатына дейін біздерге білім мен ғылымның, өнеге ... ... ... таусылмас қазына қалдырып кеткен академик, Қазақстан
ғылымына еңбек сіңірген қайраткер, ... ... ... Әл-Машани
еді.
Ақжан Жақсыбекұлы 1906 жылдың 2 қарашасында Қарағанды облысы,
Қарқаралы ауданында ... ... ... аунаған жерде түк қалады”
дегендей, Ақаң аты­шулы Машан ... ... ... ... ... биі, аузымен орақ орған шешен болған.
Қазақ ұлттық техникалық университетінің түлегі, тау-кен инженері, қазақтың
заңғар жазушысы ... ... ... “Қаһар” атты романында Машан бидің
атақты Ағыбай ... ... ... ... ... ... ... та қарым-қатынаста болғанын, қаз дауысты Қазыбек бидің
досы болғандығын жазған. Құнанбай қажы мен Машан би жылына бір рет ... бас ... ... ... ... бір ... ... бірге
жәрмеңкеге барған бала ... ... де ... ... ... ... жүйрік, сол кездердегі “Айқап”, ... ... ... ... ... адам ... Ақаң ... әліппе тануды өз
әкесінен, кейін ... ... ... 1924 жылы Қарқаралыдағы Әлімхан
Ермеков негізін қалаған педагогикалық техникумға түсіп, Әлекеңнен, Ахаңнан
(Ахмет Байтұрсынов) дәріс ... ... ... ... ... ортасында жүріп, тәлім-тәрбие алған Ақжан Жақсыбекұлының ғұлама
ғалым болмауы мүмкін емес еді. Ақжан ата бойындағы әділдігі, сабырлылығы,
зеректігі, ... ... ... балаға ұласқан сарқылмас
қазынаның жалғасы деп білеміз.
Еңбек жолын өзі оқыған мектепте ... ... ... Ақжан
Жақсыбекұлы 1933 жылдың күзінде ... ... ...
дайындық курсын­да оқып, 1934 жылы Алматыда ... ... ... (қазіргі ҚазҰТУ) институтының алғашқы студенттерінің бірі болып
қабылданады.
Институтта оқи жүре, ол Алматыдағы ... ... ... ... маркшейдер мамандығының негізін қалаушы, профессор
П.А.Рыжов зерделі студентті 1939 жылы аспирантураға алып ... ... ... жер ... ... өзек етіп ... ... бірінің тісі бата бермейтін тың тақырып еді. ... ... ... ... ... ... Ақанның диссертациясындағы кен
орындарын зерттеудің жаңа әдісі Қазақстанның көптеген кен ... ... 1940 жылы ... ... ... ... аспирант Ақжан осы жаңа әдіс негізінде Ақбастау-Қосмұрын алтын кен
орнын ашты. ... ... жер ... ... заңдылықтарын ашуда
алғаш рет жер қойнауы геометриясының әдістерін қолдануы ... мен ... ... ... ... болды.
1946 жылы Ақжан Жақсыбекұлы Мәскеу қаласында “Кендер ... ... ... ... ... тақырыбына докторлық диссертация
қорғады. Ғылыми жұмыс үш мамандықтың (геология, механика және тау-кен ... ... ... ... ... үш ... ... түйісуіне тау-
кен ісінде жаңа ғылыми бағыт – “геомеханика” дүниеге келді.
А.Машанов жетекшілігімен жүргізілген геомеханика ... ... ... ... жас ғалымдар саны көбейе түсті. Геомеханикалық
зерт­теулерді жүргізуде, ... ... – ең ... кен ... ... ... және ... денелер механикасы мен физикасының
негіздерін зерделеу ... ... ... ... ... болған жасанды ортаның геологиялық, кернеулі жай-күйін білуге және
ашылған тау ... ... ... ... анықтауға басты көңіл аударды десек, ол КСРО-дағы геомеханика
ғылымының негізін салушылардың бірі және ... ... ... ... ... геомеханика саласындағы ғылыми еңбектері, көп
жылдардағы далалық, ... ... ... ... ... ... оқу орындарының тау-кен ... жаңа ... пән ... оқу үрдісіне енгізуге негіз болды. Ол
тау-кен саласындағы ғалымдар ... ... ... ... пәнінің
мақсаты мен мазмұнын тұжырымдады. А.Машанов көптеген ғылыми кітаптар ... ... ... ... ... ... ... в
геомеханику”, “Основы геомеханики скально-трещиноватых ... ... ... ... карьеров бассейна Каратау” сияқты
монографиялық еңбектері осы саладағы іргелі зерттеулер қатарына жатады. Бір
айта ... ... оның ... ... іс” ... ... неміс тілінде жарық көрді. Бұл оның ғылыми мектебінің
халықаралық ... ... ... ... техника саласындағы интелегенттерінің алдында
ғылым мен техниканың жалпы мәселелерімен қатар, ... ... ... жазу ... тұрды. Сол кездері А.Машанов тау-кен
атауларының тұңғыш сөздігін, жоғары оқу орындарына арнап ... ... ... ... Мәселен, “Кристаллография, минерология және
петрография” атты кіта­бы соңғы ғасырдағы алғашқы және әзірге ... ... ... ... ... ... кеңінен насихаттаушы.
Оның қаламынан туған “Жанар тау”, “Жер сілкіну”, “Таулар қалай ... ... ... ошақ ... ... ... кітаптары көпшіліктің
ықыласына бөленді.
Ол ғылымның сыр ... ... ... ... талғаммен
терген жан. Ғалым “Кісіліктің өлшемі – білімділік, сондықтан да барлық
ғылымдар ... ... білу ... деген қағиданы біздерге айтудан
жалықпады және өзі де өмірінің ... ... ... ... ... ұлы
ғалымдарды құрмет тұтып кетті.
Осы саладағы Ақжан Жақсыбекұлының баға ... ... ... ... – ұлы бабамыз Әл-Фарабидің қазақ топырағында туып қана
қоймай, қаны түркі ... ... оның ... ... және насихат­таудағы теңдессіз қызметі. Ақанның арқасында Әл-
Фараби сынды ұлы ғұламаның ... ... өз ... ... қара ... ... Бұл жолда жер жүзі елдерінің кітапханаларында шашырап жатқан
Әл-Фараби еңбектерін жинап, 1969 жылы бабамыздың Дамаск ... ... да Ақаң еді. Ұлы ... ... ... ... – Баб ас-Сағир
зираты басындағы көңіл-күйін, ішкі ... ... ... ... айтушы еді
және оны өзінің “Әл-Фараби және ... атты ... ... та ... ... көз жасымды тыя алмадым, қабіріне бас иіп тұрып, бір ... ... ... ... ... да, ... өзім ... бірін ағытып қоя бердім” дейтін. Ақаңның ... ... ... ... де бар:
Түркістан, Шам арасын жақындатқан бабамыз
Басыңа келді ұрпағың, ақылды, дария данамыз.
Араб, парсы, ... ... ... жан бар ма?
Басқалар да таниды тарихқа көзін салғанда.
Зират – ... ... ... ... ем.
Тәбәрік етіп бір уыс
Топырақ алдым мен сенен.
Мағауия мешіті,
Сан ғасыр ... ... әлі тұр ... ... ол мекен.
Торқалы мекен тоғысқан
Тоқсан тарау жол екен.
Сізге де мекен болыпты
Ел басын қосқан сол мекен.
(23 қыркүйек 1968 ж. ... және ... ... ... үйіндегі кітапханасында сирек кездесетін кітаптар көп еді.
Солардың бірі – Иоган Кеплердің “Аспан музыкасы” деген ... оқып ... ... ... жазғандарының бірсыпырасы Әл-Фарабиден
алынғандығын анықтады. Осы ... ... ... 1984 жылы ... ... ... “Орта Азияның мәдениет шамшырақтары” атты
мақала жариялап, онда өз пікірін дәлелдеді. Кейіннен осы мақала ... ... ... белгілі ғалымдар “Әл-Машани мырза өз ... ... деп ... ... ... бері ... ашқан Әл-Машани”
деген сөз тіркесі жалғасып кете берді. Әл-Машани деген атақ Ақаңның өзіне
де ұнағандығы соншалық, “Ай ... және ... атты ... ... деп өз қолымен жазып кетті.
Жалпы, Әл-Машани 200-ден астам ғылыми мақалалар, 10 монография, ... және 8 ... ... ... жазып, артына өшпес мұра қалдырған
ғалым. Осы еңбектері арқылы ғалымның ... ... ... ... елге ... болды.
Әл-Машани қаламынан ұлы бабамызға арналған “Әл-Фараби мұрасын зерттеу
туралы”, “Шығыстың Аристотелі”, “Әл-Фараби еңбектерін ... ... ... ... ... Азия мен Қазақстанның ұлы ... ... және ... ... ... ... жарық көрді.
Әл-Фараби мұраларына арнап осындай еңбек жазып жүрген және 1978 ... 1100 ... ... ... ... конференция
өткізуге көшбасшы болған Ақаң әлем оқымыстыларын өзіне ... ... ... ... ... ... кейін Түркістандағы
Ахмет Ясауи кесенесінде, Отырар, Арыстанбаб тарихи қорымына мемлекет
тарапынан көңіл ... ... 1985 жылы ... өзі Түркістанға барып,
Отырар мұражайының ашылуына атсалысты. Ол ... ... мен ... ... ... ... ... ғылыми кеңесшісі болды.
Абай атамыздың 150 жылдық тойы ... ... ... және ... кітабы өзінің мән-мағынасымен, ойшылдық, талдау болжамдарымен аса
құнды, халқымыздың мың ... ... ... үндестігін зерделеген еңбек.
Ақжан Жақсыбекұлы Абай дүниетанымын, ғылымның бастауы орта ғасырлық, араб,
шығыс елдерінде жатқандығын, оның көш ... ұлы ... ... ... екі ... арасын жалғастырар ғылымның даңғыл жолын
баяндаған, ... мың ... ... ... ... ... кейін, оған ой
өрісі жақын. Парасаты кең, ойшыл Абай екенін дәлелдеген.
2001 жылдың 12 қазанында Оңтүстік ... ... сол ... ... ... ... ... Әл-Фарабидің 1130
жылдығы аталып өтті. Әкім бекіткен арнайы сыйлық және Әбу Насыр ... ... №1 ... ... мол ... өшпес іс қалдырған Әл-
Машаниға ... ... ... зор ... және ... ... жұртшылық пен Үкімет жоғары бағалады. Ол Ленин, Еңбек Қызыл Ту
ордендерімен, көптеген медальдар және ... КСР ... ... ... марапатталды. Қ.Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ жанындағы
жараты­лыстану гуманитарлық институтына Ақжан ... ... ... ... ғылымдардың басын біріктіруші – ислам ... ... ... ден ... ... ғалым. Ол ғылым мен
ислам діні байланысының сырын ашқан, ... ... ... кеткен.
“Алдаспан” тәуелсіз журналының бас редакторы Қазтай Әбіш тоқсан бір
жастағы Әл-Машаниден ... ... бір ай ... ... ... ... ... соңыңыздан ерген інілеріңізге, шәкірт балаларыңызға өсиет
етер амана­тыңыз қандай – деп ... ... Ақаң ... ... ... ... – білімділік. Қазақ жастары тек білімге ұмтылулары
керек. Тәуелсіз мемлекетіміздің тұтқасын ұстау үшін де ... ... ... бар ... ... ... зәулім шырқау шыңы – қасиетті Құран кітабын
оқуды аманат етемін. Ислам діні – ең ... ... ... ... ... парызы – ғылым. Ата-бабалары­мыз қастерлеген сол дінді қадірлеп,
имандылыққа бет бұрған ұрпақтарымның ... ... ... ... ... ... Ақаңның “Исламның ғылыми негіздері” атты
қолжазбасында ... ... ... ... ... ... ... – ғалым Әл-Машаниден
алар тағылым мол.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақжан Жақсыбекұлы Әл-Машани туралы24 бет
Ақжан әл-Машанидің Әбу Насыр әл-Фарабидің өмірі мен шығармашылығы жайында зерттеу жұмыстары66 бет
Ақжан Машани «Әл-Фараби және Абай»6 бет
Ақжан Әл – Машани және Геомеханика12 бет
Ақжан Әл-Машанидің ғылыми-танымдық публицистикасы63 бет
Жүсіпбек Аймауытұлы мақалалары мен аудармалары. Ақжан Машани «Әл-Фараби және Абай»14 бет
Ғалым Әл-Машанидің өмір жолы9 бет
Әл-Фараби және Ақжан Машани (Қасым Аманжолов порталынан)14 бет
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Азаматтардың денсаулығын жақсартуы – мемлекеттің тұрақты әлеуметтік-демографиялық дамудың кепілі.10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь