Түркменстан мемлекетінің экономикалық жаңалану мәселелері

I. Кіріспе
1. Түркменстан экономикасының жаңалануының бастапқы кезеңі
1.1. Көмірсутек . Түркменстан экономикасы дамуының негізі ретінде
1.2. С.Ниязов тұсындағы Түркменстанның экономикалық жаңалануы

2. Түркменстан экономикасының жаңалану жолындағы процесстер
2.1. Экономикалық жаңалану жолындағы Ашхабадтың құбыр саясаты
2.2. Қазақстан Республикасы мен Түрікменстан арасындағы саяси.экономикалық қарым.қатынастар

II. Қортынды
III. Қолданылған әдебиеттер тізімі
        
        АБЫЛАЙ ХАН АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ  ХАЛЫҚАРАЛЫҚ  ҚАТЫНАСТАР ЖӘНЕ ӘЛЕМДІК ТІЛДЕР
УНИВЕРСИТЕТІ
Факультет: ... ... ... ... және
өркениет
«Қорғауға жіберілді»
Кафедра меңгерушісі Есеркепова Ж.О.____________________
Жоба жұмысы
Жоба тақырыбы: «Түркменстан мемлекетінің экономикалық жаңалану
мәселелері».
050209 -Шығыстанушы мамандығы бойынша
Орындаушы: Копбаев С.А.
Сейдаева Э.А
Ғылыми жетекші:
с.ғ.к.Қағазбаева ... ... аты: ... ... ... жаңалану мәселелері».
Мәселе: Түркменстан мемлекетіндегі экономикалық жаңалану процесстерінің
барысы
Жобаның басты ойы: ... ... ... жаңалану
процесстерін ашып көрсету.
Жобаның мақсаты: Түркменстан ... ... ... ... талдау жасай отыра, экономикасының дамуына жаңа
жолдар қарастыру.
Жобаға қойылған тапсырма:
1 –КСРО ... ... ... мемлекетінің экономикасы
2 – Түркменстан экономикасының жаңалану процесстері
3 – Түркменстан экономикасының перспективасы
\
Құрамы
I. Кіріспе
1. Түркменстан ... ... ... кезеңі
1.1. Көмірсутек – Түркменстан экономикасы дамуының негізі ... ... ... ... ... ... Түркменстан экономикасының жаңалану жолындағы процесстер
2.1. Экономикалық жаңалану жолындағы Ашхабадтың құбыр саясаты
2.2. Қазақстан Республикасы мен ... ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
Кіріспе
ТМД-ның тарихи  және экономикалық құқықтық қалыптасуын нақты үш кезеңге
бөліп қарастыруға ... ... ... жылдар), қалпына келу
(2000-2008 жылдар), жаңару (2009 жылдан қазіргі уақытқа дейін).
Бірінші кезең – ... яғни ... ... ... ... кейін Кеңес Одағының бұрынғы мемлекеттерінің ... Жаңа ... ... ... ... ... ... қалыптастыру және радикалды нарықтық реформа жүргізу еді.
Осы кезеңде посткеңестік кеңістікте мемлекеттік ... ... ... және ... ... ... валюталар да пайда
болды. Бұрынғы кеңестік мемлекеттердің ортақ заңнамасының ... ... ... жүйе ... Осы ... ТМД-ның барлық егеменді
мемлекеттері үшін ... ... ... ... ... ... ... интеграциялану, яғни жаңа серіктестіктер мен нарық
іздеу. Бұған едәуір дәрежеде КСРО-дағы ... ... ... әсер ... ... ... ұлттық капиталдары енді ғана
қалыптасқандықтан, ... ... ... «батыстық» болды.
Трансұлттық корпорациялар ТМД елдерінің кәсіпорындарын ... ... ... ... ... ... бұл кеңес уақытында қалыптасқан еңбек бөлінісі
және өндірістік кооперация жүйесінің ... ... ... ... ТМД-ның барлық елдері экономикалық дағдарысты
бастан кешті, ал әлемдік экономика даму фазасында болды. ... ... өзі ... ... ... ... ... және ТМД-ның
әлеуметтік-экономикалық интеграциясына көмек көрсете алмады. ... ... ... ... ... ... ... шектеусіз ашты. Сондай-ақ
Әзербайжан, Қазақстан, Түркменстан және Өзбекстанмен мұнай-газ ресурстарын
көрші елдерге әлемдік бағадан ... ... ... тұрды[1;2].
XXI ғасырдың басында ТМД-ның тарихи  және экономикалық құқықтық
дамуының екінші қайта ... келу ... ТМД ... ... ... аяқталды. Бұл уақытта ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар пайда болды:
кемшіліктері болса да  еркін сауда аймағы жұмыс істеді, Түркменстаннан
басқа елдер ... ... ... ... Белорусия,
Қазақстан, Ресей, Украина Бірыңғай экономикалық кеңістік ... ... ... ... 2001-2008 жылдары ТМД елдері әлемде экономикалық
дамудың ең ... ... ... ғасырдың алғашқы он жылдығында  ТМД-ның барлық егеменді елдері
экономикалық ынтымақтастыққа прагматикалық жолды басшылыққа ... ... ... ... ... шығарылым және санитарлы-
экологиялық жайғдайға байланысты, энергоресурстарға ... ... ... ... ... негізінде өзара тыйым салды. Нәтижесінде
Достастықта еңбек ресурстарын импорттаушы елдер (Қазақстан, ... ... ... ресурстарды өндіруші елдер ... ... ... және осы ... ... өтетін
елдер (Белорусиия, Украина, Молдова) болып  елдердің қызығушылықтары нақты
бөлінді.
ТМД-ның тарихи  және ... ... ... үшінші жаңару
кезеңіне 2009 жылдан бергі уақыт жатады, жаһандық ... ... және оның ТМД ... әсер ... Бәсекеге қабілеті төмен
болғандықтан олар ... ауыр ... ТМД ... ... ... ... даму моделіне өтуінсіз
Достастық елдерінің дамыған ... ... ... өсе ... ... ... ... қаржы дағдарысын бастан кешкендіктен, ТМД
мемлекеттеріне олардың экономикасының жаңаруы үшін ... ... ... ... ... қордың мәліметтері бойынша 2010 жылы
Еуропаның жалпы қарызы 7,1 триллион евроға (ЖІӨ-нің 78,7 пайызы) ... ... – 13,9 ... ... (ЖІӨ-нің 94,3 пайызы). 2011 жылы бұл көрсеткіш
өскен. ТМД ... ... ТМД ... болғаннан бері бірыңғай
халықшаруашылық кешенінен (1991 жыл) экономикасы өзара байланысты тәуелсіз
мемлекеттер тобына дейінгі кезеңді ... ... ... – Түркменстан экономикасы дамуының негізі ретінде
Түркменстан Орталық Азия аймағындағы ғана ... ... ... ... мемлекет болып есептелінеді. Бұл ерекшелік қазіргі
мемлекет дамуының ... ... ... факторлармен анықталады.
Біріншіден, Түркменстанның жер асты қазба байлықтарының молдығы. Сондықтан
да, осы қорларға ... ... ... ... ... ... Түркменстан өзінің сыртқы саясаты саласында тек өзіне тән, басқа
бұрынғы КСРО ... ... ... ...... ... таңдады. Үшіншіден, Түркменстанның саяси режимінде
билік бір тұлғалық, яғни мемлекет ... ... Ал, оның ... қарап режимнің тоталитарлық типіне жатқызуға болады.
Одақтың ыдырауы республиканың экономикасында өз көрінісін таппай
қоймады. Оның ... ... ... ... бөлігі болып,
оның үстіне Түркменстан көптеген аспектілерінде ... ... ... тәуелді болған. Заман талабына сай өнеркәсіп мекемелері
де республикада айтарлықтай аз болды, оның ... ... екі ... ... ... болатын – табиғи газ өндіру мен ... ... ... осы екі өнім де ... Одақтық құрылым арқылы республикадан тыс
шығаруға арналған. Бір ... бұл ... ... оның жаңа ... ... ... ... перифириялық, шекаралық территориясы болды. Иранмен
және Ауғанстанмен шекараласуы ... ... ... ... ... ... да – газ өндірісінде
айналып өтпеді, жетекші мұнайгаз кешені (МГК) ... ... ... ... Валюталық Қор бағасы бойынша, 1992 ж Түркменстанның ЖІӨ
номиналды шамамен 60% ... ... ... ... келді. Горбачевтың
кезінде Түркменстан шамамен 90 млрд.куб.м газ ... ... ... ... ... ... 1992 ж 60,1 ... 1993 ж – шамамен 65,3 млрд.куб.м. Кейіннен өндіріс төмендей
бастап, 1998 ж мүлдем аз ... ... ... ... ... ... одан да көп ... шығару жоспарын жүзеге асыру енді мүмкін
емес болды.
Түркменстанда мұнай өндірісінің күрт төмендеуі табиғи газдың жағдайынан
оңайырақ ... ... ... ... ... ... ... табиғи
ресурсы ретінде айтарлықтай қарастырылмады.
Түркменстан басшылығы, республиканың ... бар ... біле ... ... ... ... ... әр түрлі салаларын потенциалды көтерудің тежеуіші бар ... ... ... Егер олар ... ... ... ... қайта
инвестициялауына сүйеніп отырмаса, онда регресс пен экономикалық құлдырауды
болдырмау, оның жалпы дамуы, халықшаруашылық кешенін ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру міндетін анықтаған ... ... ... күшті мемлекеттік макроэкономикалық реттеу
тұсындағы нарықтық экономиканың аралас типі ... ... ... ... ... ... ... да ұсынды – «жүзжылдықтың соңына ... ... ... ... ... елдер деңдейіне шығу». 1993
жылы құрастырылған «10 жыл ... ... МГК ... ие болған. Бәрін ойластырылғандай болжамды мерзімде іске асыра
алмаса да, соңғы оқиғалардың көрсетуі бойынша,Түркменстанның ... ... ... артқан үміті өзін-өзі ақтады.
Түркменстанның МГК-інің қайта ... мен ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылуда. Соның көмегімен «2010 ж
дейінгі ... ... ... ... ... деген жаңа құрамдас бөлігі ретінде салаларды ... ... Бұл ... ... саласының бөлімшелерінің
максималды қайтарымды нарықтық қарым-қатынасқа ауысуды қарастырды. Бұл
ретте саланың ... ... ... қарқыны жылына 18%-дан кем емес деңгейде
болу жаспарланған. 2005 жылға таман мұнай шығару 28 млн.т., ал табиғи газ ... ... м ... ... ... анықталған еді. 2010 ж мұнайды -
48 млн.т, ал табиғи газды – 120 млрд.куб м ... ... ... ... ... ... 33 млн.т және газдың 100 млрд.куб м
экспортталады. Алайда іс жүзінде 2005 ж бұл ... жете ... қоса 2010 ж ... ... де жету ... болмады.
Түркменстанның мұнай шығару саласында шетел ... ... күш ... ... ... ... ... отырған мұнай үлесі шетел мұнай ... ... ... есе артық. Шетел компаниялардың түркмен мұнайына деген
қызығушылықтары газ экспортындағыдай ерекше ... ... ... ... ... ... қоры Каспий
аймағындағы Балқан уаялатында және құрлықтық шельфте шоғырланған, яғни
салыстырмалы түрде оңай ... ... ... ... ... (МӨЗ) ... ... өнім де экспортқа қойылуы мүмкін.
Әзірше түркмендік мұнай өндірісі экспорттық мұнай құбырының құрылысының
идеясын шындап талқылауға болмайтындай ... ... ... ... ... бұл жобалар пайда болуы мүмкіндігі бар.
Табиғи газ ... ... ... ... ... артуы есебінде және Орталық пен Заунгуз Қарақұмдағы, сонымен
қатар Амударья мұнайгаз бассейніндегі дайындауға ... ... кен ... ... ... ... ... күмәнсіз артықшылығының бірі болып ... ... ... ... 1999 ... аяғында Түркменстан Каспий теңізінің
шельфінде мемлекетпен қызықтырарлық 70 аса ... ... ... Каспийлік шельфтегі кен орындарын белсенді түрде игеруге
итермелеген саяси себеп болды. Каспий ... ... ... ... ... бойынша Каспий маңындағы бес мемлекеттің келіспеушіліктері
бар болғанымен, Түркменстан таласып отырған теңіз кен орындарын Әзербайжан
бірінші ... ... ... ... қазіргі күнге дейін Каспий шельфінің
осы бөлігінде заң мәселелері толығымен шешілген жоқ.
Түркменстан ... ... ... ... бірі ... өңдеу қуаттылығын жаңалау болып саналады. Ашхабад бұл бағытта
айтарлықтай ... ... ашық ... етеді. Түркменстанның бірнеше
жылдар ішіндегі ірі құрылысы ... ... ... (НПЗ) ... қалпына келтіру болып табылады. Төрт ... ... ... ... ... 2002 ... ... аяқталды. Бірінші кезеңінде
көмірсутек шикізатын әлем стандарттарына сай ... ... ... көтеру, полипропилен мен жағын май өндірісін игеру міндеттеріне қол
жеткізілді. Бұл ретте қайта ... ... ... ... 6 ... ... ... Екінші кезеңінде МӨЗ кешенінің қайта өңдеу
қуаттылығын 2010 жылға ... ... 9 ... ... ... ... 2001 ж ірі объект сапқа қосылды – миллисекундтық каталитикалық
крекингті ... ... ... жоғары октанды ... ... ... ... ... Оның түсімі тұтынылатын
шикізаттан 53% аса ... ... яғни ... құру бұл ... ... арта ... ... құруға дейінгі көрсеткіш 22% аспайтын).
Каталитикалық процесстерге сай жаңа ... ... ... газ ... ... МӨЗ ... бірнеше есеге ұлғайтуға
мүмкіндік берді: жылына 16 мың тоннадан 345 мың тоннаға дейін. Өз кезегінде
бұл өнім ... ... ... ... ... ... консорциумы салған бұл өндірістік кешен жылына 90 мың т
қуаттылықты қамтамасыз етті.
Қайта құрудың бірінші кезеңінің ... ... ... ... ... ... ұлғайтуы болды: 76-дан 85%-ға дейін.
Республикада бірнеше жыл бұрын кешенді ТМӨЗ деп атай ... ТМӨЗ ... ... ... ... негізгі мақсаты – мұнай қайта өңдеуінің
ауқымдылығын 95% дейін ... ... ... ... ... ... ... дейін ұлғайту, мұнай өңдеу, мұнай-химия мен газ-химия процесстерін
біріктіру болып ... Бұл ... құру ... ... аяқталу
мерзімі – 2010 жыл.
Түркменстанның шығысында орналасқан ... ... ... зауыты да
(СМӨЗ) қайта құрудан өтіледі.
Соңғы жылдары жүзеге асырылған, республика ... ... ... ... 2005 ж ... ... ... ресурсы
Ашхабадпен мұнай эквивалентінің 34,5 млрд.т бағаланды. Республика басшылығы
кейде қор санын газдың 50 трлн.куб м атайды, ... ... бұл ... ... ... ... Арнайы ресей әдебиеттерінде Түркменстан
көмірсутек ... ... ... бағаларын жиі кездестіруге
болады. Бірақ, түсінікті себеп бойынша, олар ең ... ... ... ... ... зерттелген қорлар не бәрі газдың 2,86 трлн.куб
м бағаланып отыр, ал ... күні ... кен ... ... 20
негізгісіның қалдық қорлары – 1,5 трлн.куб м (соның ішінде солардың ең
ірісі – ... - 0,9 ... ... ... ... ... басшысының ауысуымен Ашхабад әдейі
мұнайгаз саласындағы тактика мен ... еш ... ... Түркменстан билігі орасан зор көмірсутек қорлары туралы
мәлімдейді. ... күні ... ... ... (ОЭК)
даму перспективасын анықтайтын және бірнеше жыл бұрын ... ... ... ... ... газ ... жылына 140-150 млрд.куб м, 2020 жылға
таман – жылына 160-170 млрд.куб м, 2030 ... ...... 250 ... ... ... қажет. 2007 жылдың аяғында тағы бір рет болжамды параметрлер
өзгертілді. Солайша отын ... даму ... ... 2030 ... ... ... мен газ ... 110 млн.т дейін, ал табиғи газ –
250 млрд.куб м дейін артқан тәрізді.
Түркменстан 2007 жылы 72 ... м ... (80 ... ... еді), соның ішінде 51 млрд экспортталды ...... Ішкі газ ... – 18 ... м. Түркмендердің айтуынша 2007 жылы
барлығы 6,1 трлн.куб м қоры бар газ және газ ... 150 кен ... тұр. 2,7 ... м қоры бар 54 кен орны ... ... ... м қоры бар 11 кен орны әзірленуге дайындалуда. 3 ... м ... 70 кен ... ... ... 135,1 млрд.куб м қоры бар 11 ... ... ... 2008 жылы 81,5 ... м ... ... ... саласына аралық қорытынды жасай отырып, Ниязов
экономиканы жаңалауды ... ... ... ... ... келе жатты деп атап
өту керек. Әрине ол оны нарықтық ... ... ... ... ... да, республиканың экономикасын нығайтты. Өңделмеген мұнай мен
табиғи газды экспорттауға үміт артылмай, оларды мемлекет ішінде ... ... ... ... одан да ... ... сату көзделді. Түркмен
басшылығы өзінің екі МӨЗ жаңалауға үлкен қаржы жұмсап, кейін олар ... ... ... алуан түрлі өнім шығаратын қазіргі заманға сай
кешендерге айналды.
Түркменстанда мұнай өндіру ... өз ... ... ... ... ... ... жалпы мөлшерінен ширектіктен кем
өндіреді.
Расында, экономикалық ... ... ... да ... ... қарапайым халқы республиканың табиғи байлықтарының
өңделуінен алғаны шамалы. Мемлекеттік бюджеттің шығын бөлігі билеушілерінің
менмендік ... ... үшін ... ... солай болса да
денсаулық сақтау, білім, әлеуметтік қамтамасыз ету сияқты ... ... ... ... ... орай ... ... статистикасы
толығымен жабық күйде қалып отырғандықтан, бұл сфераны толыққанды ... ... ... Сондықтан да Түркменстанның көптеген құрылыстарының
экономикалық маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... жаңалануы
Түркменбашының әлеуметтік-экономикалық саяси режимінің базасы болып
келесі бағыттар болды: коммуналдық қызметтердің төмен бағасы; газ бен ... ... ... ... ... аз ... ... тұз бен ұнды сатып
алуда жеңілдіктің болуы; ... ... ... ... болуы –
лаваш, сүт, сонымен қатар көптеген көкөністер мен ... ... жол ... ... ... ... болуы; ішкі әуе жолы
билеттерінің бағасының тіпті төмен болуы; жанармай бағасының ... ... ... ... мен ... ... экономикалық
саясатқа негізделген С.Ниязов режимі оның ... ... ... әкелді.
Түркменстан негізінде экспорт есебінде өмір ... келе ... ... ... ... ... болатын – 86%, ... ... ... мен мұнай өнімдері (27%), текстиль (7%). Мемлекет дамуының
экономикалық моделін таңдаған кезде ... ... ... терапиясы
принципінен бас тартып, халық есебінен емес ... ... ... ұран ... Экномиканың әлеуметтік секторына (оған бюджеттің
60% дейін жұмсалған), өңдеуші ... ... ... ... ... жасалынды. Бұл салыстырмалы түрде ... ... және ... ... ... қамтамасыз етуге
мүмкіндік берді.
КСРО ыдырағаннан кейін Түркменстанда ... ... газ ... ... мен ... байланысты өндірісінің негізгі салаларының өсуі
байқалды. Түркменстан 2010 жылға таман мұнай шығаруды 48 ... ... ... 120 ... м дейін жеткізуді жоспарлаған еді. Геологиялық барлау
мен қазіргі заманғы қымбат жабдықтарды сатып алу, ... ... ... ... мен ... жаңа технологияларын енгізу үшін кең көлемді
инвестициялар тарту әрекеттері жасалынды. Алайда, бұл ... ... ... ... жж ... 1,5 млн ... азық-түлік астық жинай
алатын. Бұл ... ... ... ... ... ... жасанды көлдің салынуы бойынша орасан зор жобаны (2000 ж
қабылданған) жүзеге асыруымен байланысты ... Жоба 20 ... ... оның құны 5,5-6 млрд долларға ... ... Оның ... ... ауылшаруашылық және жайылымдылық жерлерді қуаңшылықтан сақтау.
Алайда ... бұл ... ... және де оның ... ... ... ... төзу қабілетіне күмән келтірді.
Түркменстанның мақта ... ... ... жинау мөлшерінің тұрақты
төмендеуі байқалды. Бұл ең алдымен, дұрыс емес агротехникалық шаралардың,
су ресурстарының ... ... ... ... аудандастырылуының,
нашар селекциялық жұмыстардың, егін материалдар ... ... ... ... ... жерлердің азуына әкелді. Осыған
байланысты, ... ... ... ... ... бағыт
міндеттемелердің созылмалы орындалмауымен өзін-өзі танытты.
Түркменстан экономикасы ТМД ... ... ... ... шикізат бағытында тиімсіз дамып отырды. Көмірсутек саласының
дамуына ерекше мән беріліп, қалған салалардың, әсіресе, ауыл ... ... ... Бұл ... Ашхабад сыртқы несиелендіру,
инвестициялар мен шеттен ... ... ... бас ... ... ... газ ... 2% Түркменстанның үлесіне шақ келеді, мемлекет газ
шығару мен шығару қор деңгейі бойынша ... ... ... ... де ... КСРО ... ... Ресейден кейін екінші орынды
алып отыр. Газ шығару жағынан перспективалы жер ауданы ... 80% алып ... ... қазіргі шығарып жатқан газ ... 3 ... м ... 70 ... м ... газды қосқанда) құрып
отыр. Мемлекеттің табиғи газ кен ... ең ... ... ... ... Бұл жерде жүзден асқан газ және конденсаттық ... ... ... ең ... ... «Наип», «Оңтүстік Наип»,
«Довлетабат», «Доимез» және ... ... ... ... және т.б. кен ... ... ... шектесіп жатыр. Ірі
газ қорлары Мургабеде орналасқан.
Бүгінгі күні ... 144 кен орны ... ... ... млрд.куб м жиынтық қорлары бар 17 кен орны ... ... ... ... 22,5 ... м ... шельфін қосқанда) құрайтын
бастапқы жиынтық ресурстары бар 127 газ кен орындары Түркменстан балансының
есебінде. 2,86 трлн.куб м газды ... ... ... газ секторының дамуы толығымен экспорттық мүмкіншілікке
(өндірудің 80%) және ... ... ... сырт ... ... ... ... кен орындары әлсіреп, магистральды құбырлардың тозуы 72-87%
жетіп, мамандарға ... беру мен ... ... республикада
жүргізілген «реформалар» білікті кадрлар дайындауға мүмкіндік бермеді. Атап
айтар жайт, ... ... үшін іс ... ... ... бола
бастағанда, алдына қойған үлкен мақсаттар туралы ұмыту дәстүрге айналды.
Бүкіл Тәуелсіздік жылдары ... ... ... ... ... ... асыруға қызығушылық танытып, келіссөздерге қатысқан
болатын. Бұл фактор ... ... ... ... ... ... Экономикалық жаңалану жолындағы Ашхабадтың құбыр саясаты
Ең маңыздысы, әрі ең қарама-қайшысының бірі – Транскаспий ... ... ... айында ОБСЕ саммитінде Каспий жағалауын Түркиямен қосатын мұнай
және газ құбырларының құрылысы туралы келісімге қол ... ... ... ... ... ... президенті мен «PSG International» американ
консорциумының өкілі транскаспий құбырының құрылысы туралы ... ... ... ... Ойл ... ... Электрик Компании»
және «Bechtel Group» сияқты танымал компаниялар кірді. Жобаның құны – ... 2000 км ... ... ... ... ... кейін Грузия мен
Әзербайжан территорияларымен Түркияға жету керек. Осы ... ... ... жылына 30 млрд.куб м болады деп болжамдалды.
Ашхабад пен ... ... ... келісім 30 жыл ішінде
Түркияға 16 млрд.куб м түркмен газының жыл сайынғы жеткізілімі ескерді. ... қол ... ... мен ... ... баға ... қозғады.
Мәскеудің ойынша, құбырдың Каспий түбімен өтуі бұл ... ... ... әсер етуі мүмкін. Ресей Ашхабадтан жобаны ... ... ... ... ... мәртебесін анықтауды
тездетуге талап етіп отыр. Бұл жобаға республиканың жақын серіктестерінің
бірінің жағымсыз реакциясы Түркменстан үшін одан да ... ... ... ... ... ...... транскаспий газ құбырының өту маршрутын
өзгертуі болатын. Алғашында ... ... Иран ... ... ... болатын. Иран, Ресей сияқты, өзінің бағалауын ... ... ... жүгініп отыр. Тегеран ... ... ... ... ... ... ұсынып,
теңізді сектор бойынша бөлуге қарсылығын танытуда.
2000 ж күзде бұл жоба іс жүзінде бұзылды: ... мен ... ... ... ... тартуға үлестемеге келісе алмады, АҚШ
әкімшілігі ... ... ... жоба ... перспективті жоба болып Түркменстан-Иран-Түркия-Еуропа (Болгария)
газ құбыры саналды. Бұл газ құбырының ... ... ... Иран және ... ... ... 1997 ж қол қойылған еді.
Жоба құны 7,6 млрд.долларға бағаланды. 1998 ж Түркменстан ... ... ... ... ... ... өзара түсінушілік туралы
Меморандумға қол қойылған болатын. Осы газ құбырымен ... ... ... мөлшері 2010 ж – 30 млрд.куб м құрау керек деп ... ... ... және де ... ... ... Иран территориясындағы отын-энергетикалық жобаларына қатысуға
тыйым салатын АҚШ Конгрессімен қабылдаған д’Амато өзгертуі кесірінен ... іске ... ... емес ... 2000 ж ... мен ... тағы бір газ құбырының құрылысы туралы ой пайда болды. «РОМГАЗ»
Румындық газ компаниясы мен ... ... ... ... ... ... Румынияға, кейін Түркия арқылы Еуропаға өтетін газ
құбырының құрылысының мүмкіндігін алдын-ала зерттеу ... ... Дач ... ... ... қол ... топтаманың басқа жоба – ... газ ... ... жалпы құны 11 млрд.доллармен бағаланды, «Мицубиси»
(Жапония), «Эксон» (АҚШ) және ... ... ... компаниясын қосатын
халықаралық консорциум құрылысты жүргізу керек болған. ... ... ... ... ... газ құбырының құрылысы мен Шығыс
Түркменстандағы Амударья өзенінің оң жақ ... газ ... ... ... ... ... ... зерттеу
барысында территория қойнауында жоғары ... газ бар екен ... ... ... оның ... ... өзіндік құнын кем
дегенде 25-30% көбейтеді. Бұл жағдай 6 мың км аса ... ... ... транспорттық шығынмен қосылғанда, сонымен қатар оның ... құны ... ... бас тартуға мәжбүрледі.
Атап айтқанда, ешбір ұсынылған ұлтаралық жаңа газ құбырының жобалары
жүзеге асыру ... ... ... жоқ. Оның бірнеше ... бар. ... да ... – осы ... ... ... ... шетел
инвесторларының қорғалақтықтары; саясат салдарынан да – Орталық Азия мен
Таяу Шығыс аймақтарындағы тұрақсыз ... ... ... ... бағалары мен оның маршруттары. Бірақ ең негізгісі – ... ... ... ... ... ... олардың ішінде, ең алдымен, Ашхабад өзіне ... және ... ... ... атап айту ... уақыт бойы ең перспективті болып трансафган жобасы саналады. 1997
жылы американдық «Юникал» мұнай компаниясы консорциум ... оны ... оның ... Сауд Аравиясы, Пәкістан, Жапония, Оңтүстік Корея, оған
қоса Түркмен үкіметі кірді. Жобада 1,5 мың км ... ... газ ... ... ... «Довлетабад» түркмен кен
орнынан Ауғанстан арқылы Пәкістандағы Мултан қаласына дейін. Жылына шамамен
20 млрд.куб м құрайтын ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін алдын-ала шығыны 3,5 млрд.долларға
бағаланды. Құрылысты аяқтау 2003 жылы ... ... ... ... ... 2001 жылдың жағдайлары
мен Талибанды құлатулары, мемлекеттегі жалпы тұрақсыздық бұл жобаны іс
жүзінде тоқтатуға ... ... да ... ... осы ... түрлі
модификацияларда тірілтуді жалғастырды.
2003 ж қаңтар айында Ашхабадта Түркменстан мен ... ... пен ... ... қатар Пәкістан премьер-министрі ... Хан ... ... газ ... құрылысы туралы үкіметаралық
келісімге қол қойды. Ол Давлетабадтағы ... газ кен ... ... ... ... Мултанға өтуші еді. Осы құбыр Түркменстанға
ресейден газ экспортында толық тәуелсіздігін ... әлі іс ... ... ... ... ... ... әртараптандыруға шынайы
мүмкіндік беруші еді.
Трансафган газ құбырының ... ... ... ... ... әлем ... ... мүмкіндік беруші еді. Соғыспен
азып-тозған ... газ ... 300 ... ... алып келіп,
оған қоса газ құбыры айналасында мықты инфрақұрылым құрудан мыңдаған жұмыс
орындарын әкелуші еді. Өз кезегінде ... ... ... ... ... ... энерготасымалдаушы мен өзінің порттарын
дамыту мүмкіндігін алушы еді. Газ құбырының құрылысын жүзеге ... ... ... ... – Түркменстанда шығарылатын табиғи отынның
жетіспеушілігі. Алайда, ... ... ... ... газ ... 22,5
трлн.куб м құрайды. Бұдан басқа, Ресей Ашхабадпен тек ... ... ... газ ... және газды транспорттайтын жабдықтармен төлеп құтылуды
жоспарлап отыр. Солай болса да, 2005 жылы бұл жоба қозғала ... ... ... ... ... ... ... М.Сингха мен Ауғанстан
президенті Х.Карзай арасында болып өткен келіссөздерде басқалармен қоса
трансафган газ ... ... да ... Дели мен ... ... ... ... еш келіспеушілік болмады.
Жаңа ұлтаралық магистральдердің құрылысы бойынша шешілмеген сұрақтар
мен 2003 ж ... ... ГТК ... бен ... ресей
коспаниясы («Газпромның» еншілес компаниясы) арасындағы қол ... ... бар ... ... ... жүйесін жаңалау мәселесін бірінші
орынға қойып отыр. «Газпромның» көз қарасы бойынша, ... бар ... газ ... ... ... ... тиімді деп санап отыр.
Бұл жағдайда жобаның инвестициясы 2 млрд.долл. аспайды. Түркмендіктер ... ... ... ... ... отыр – ... Қазақстан
арқылы Каспийдің шығыс жағалауы ... ... ... Бұл жағдайда
Түркменстаннан Ресейге дейінгі қашықтық 700 км дейін қысқарып, жобаның құны
1 млрд.доллардан аспаушы еді. Алайда бұл ... ... ... ... ... мен ... ... көптеген келісімшарттардың бар
болғандығынан «Газпромды» жайластырмас ... газ ... ... үшін ... ... ... ... жалпы мөлшері әжептәуір көп ... ... ... ... ірі газ ... құрылысының жобаларына
арналған көптеген ірі инвестициялар, әлі ... мен ... ... ... газ ... ... аса ... әркелкі бөлісі
байқалады. Іс жүзінде бүкіл қаражат газ ... ... ... ... ғана бөлігі газды өңдеу мен ... ... ... жұмсалып
отыр. Өзінің газ құбыры жүйесін құрауына Түркменстанның ұмтылысы ... ... ең ... ... тәуелсіз болуды қамтамасыз
ету ықыласымен анықталады. Атап айтсақ, ... ... ... ... ... Куй) газ ... құбырдан басқа, өзінің экспорттық
газ тасымалдайтын магистральдары жоқ, сондықтан Өзбекстан, Ресей, Украина,
Қазақстан мен Белорусь газ құбыры жүйелерін қолдануға ... ... ... ... ... ... ... газ
шығарумен байланысты. Қазіргі кезде Түркменстанда газ ... ... және ... ... ... ... ... мамандарының ойынша, Түркменстанға аса көп ... газ ... мен ... кен ... ... ... тарту ауадай қажет. Осындай көзқарастың дұрыстығына дәлел
болатын – ... газ ... ... ... ... газ шығару мен оның экспорты көрсеткіштерінің өсуінің төмен
қарқыны.
Бірақ Ашхабадтың барлық талпынысына ... ... ... ... ... ... ... өте жоғары деп санап, өз
қаражаттарын геологиялық барлау мен газ ... ... Бұл ... ... тартымдылығына кері әсерін тигізуде. Түркмен
газын қажет етіп ... ... үшін ... ... оны шығару,
құбырының құрылысы мен жеткізілуінің шығындары баламалы жобалар құнынан
асып отырғандықтан газды Түркменстаннан ... ... ... іс ... ... ... ... мен Түрікменстан арасындағы саяси-
экономикалық қарым-қатынастар
Қазақстан Республикасы мен Түрікменстан арасындағы дипломатиялық
қатынастар 1992 жылдың 5 ... ... ... ... іс-қимыл. Ынтымақтастықтың нормативтік-құқықтық
негізін 65 құжат ... ... ... негізгілері – 1993 жылғы 19
мамырдағы Достық қатынастар және ынтымақтастық туралы шарт, 1997 ... ... ... одан әрі ... ... ... жылғы 28-29 мамырда Түрікменстан Президенті Г.Бердімұхамедовтың
Қазақстанға мемлекеттік сапары өтті. Оның барысында тараптар түрлі, әсіресе
мұнай-газ саласы және көлік ... ... ... ... ... ... ... мәселелерін талқылады.
2007 жылғы 11-12 қыркүйекте ҚР Президенті Н.Назарбаев Түрікменстанға
мемлекеттік сапар ... ... ... ... ... мұнай-газ кен орындарын игеру жобаларына қатысуы, «Өзен–
Қызылқия – ... ... ... ... ... түрлі салаларында
бірлескен кәсіпкерліктер салу, мәдени-гуманитарлы ... ... ... ... ... 13-14 желтоқсанда ҚР ... ... ... ... ... Оның ... «Түрікменстан-Өзбекстан-
Қазақстан-Қытай» газ құбырын салтанатты ашу рәсіміне қатысты.
2009 ... екі ... ... өзара сауда айналымының көлемі
170,3 млн. АҚШ ... ... – 108,9 млн.; ... – 61,4 млн.) ... ... салыстырғанда екі жарым есе азайды.
2010 жылғы қаңтар-наурыз аралығында сауда айналым 19,5 млн. АҚШ долл.
(экспорт – 18,0 млн.; импорт – 1,5 млн.) ... ... ... ... ... ... мен Түрікменстан энергоресурстарды сыртқы нарыққа
шығару (қазақстандық мұнайды Парсы ... ... ... ... ... ... РФ, ... ЕО мемлекеттері және ҚХР-на ... ... ... ... ... ... өзара қызығушылық танытады.
Көлік және коммуникация ... ... та өте ... ... жол, ... және су көлігі саласында өзара тиімді жобалар
бар. Қазіргі кезеңде «Астрахань-Атырау-Ақтау-Түрікменстан ... ... ... ... ... ... арқылы жаңа теңіз
көліктік маршруттарын ашу мәселелері пысықталып жатыр.
2007 жылы 1 желтоқсанда ҚР, ... және Иран ... ... ............ (Түрікменстан) – Горган
(Иран)» темір жолын салу туралы келісімге қол ... ... ... салуға кірісіп, 2011 жылдың желтоқсанында бітіруді жоспарлауда .
Мәдени-гуманитарлық салада ынтымақтастық. 2008 жылдың 25 ... ... ... Түрікменстанның Мәдениет күндері және осы күндер
шеңберінде екі мемлекеттің Мәдениет және ... ... ... ... ... 6-9 ... ... Қазақстанның Түрікменстандағы
Мәдениет күндері өтті.
Қорытынды
Қазіргі таңда экономикалық мәселелерді өзара тиімді ... ... ... - 2020 ... дейінгі ТМД-ның экономикалық
дамуының Стратегиясы. Бұл құжат ТМД ... ... ... 2020 ... ... ... дамудың
басымдықтары мен болашағы анықталған, ... ... ... Бұл ең
алдымен сауда, агроөнеркәсіптік және отын-энергетикалық ... ... ... ... ... әр ... сапалық ерекшеліктерін
қамтитын нақты жобалар шеңберінде жүзеге асады.
2009-2011 ж.ж. ... ... даму ... ... ... асыру бойынша іс-шаралар жобасы өңделді. 2009 жылдың
мамырында Астанада бұл ... ... ... ... кезекті
отырысында таныстырылып, бекітілді. Бірінші кезеңді орындаудың негізгі
нәтижесі оның жүзеге асу ... ... және ... ... органдардың өзара әрекеттесу деңгейінің жоғары
болғанын көрсетеді.
2012-2015 жылдарға арналған ТМД-ның экономикалық даму ... ... ... ... ... ... жобасы 2011 жылдың қазан
айында Санкт-Петербургте ТМД ... ... ... ... Құжат ТМД мүше-елдерінің мемлекетаралық инновациялық кеңістік
құру арқылы әлеуметтік-экономикалық дамуын тездетуді қарастырады. ... ... ... ... ... ... ... саладағы және басқа да экономикалық өзара әрекеттесу
салаларындағы ынтымақтастықты ... ... ... ... аударылады [6].
 Қорытындылай келе, ТМД-ның арқасында посткеңестік кеңістікте біршама
жақсы үрдістер болды. Нақтылай айтар болсақ, сауда-экономикалық қатынастар
нарықтық негізге ... ... ... ... қауіпсіздік пен тұрақтылықты
нығайту және гуманитарлық саладағы ынтымақтастық қалыптасты. Екі ... ТМД ... ... ... тәуелсіз мемлекеттердің өзара
байланысқан экономикасының жиынтығына ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
 
1. Соглашение о регулировании взаимоотношений государств Содружества в
области торгово-экономического сотрудничества в 1992 г. // ... ... ... глав государств и Совета глав правительств
СНГ. 1992. № 2. С. 37—40.
2. Соглашение о принципах таможенной политики. Положение о ... // ... ... ... ... глав ... ... глав правительств СНГ. 1992. № 3. С. 8—14.
3. Михайленко А.Н. Содружество Независимых Государств: этапы эволюции
// ... ... / Под общ. ... Отв. ... С. В. Фокин. – М.: Изд-во РАГС, 2007. – С 335–347 .
4. Внешняя торговля Содружества Независимых Государств 2009 ... ... ... ... ... СНГ. М., 2009.
C. 33.
5. Содружество Независимых Государств 2000 – 2009 гг. Краткий сборник/
Статкомитет СНГ. М., 2010. С. 77, ... ТМД ... ... ... которые изменили Центральную Азию/Научное издание,М., 2009,
332 бет
8. ... М.Т. ... Азия в ... ... и ... Том V: Центральная Азия в XXI столетии – ... КИСИ ... РК, 2009. – 440 с.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түркменстандағы жаңалану, жалпы тенденциялар мен даму үрдісінің болашағы9 бет
12 жылдық білім беру жүйесінде «қазақ әдебиеті» пәнін оқыту мәселелері5 бет
Expo 2017 – ел мәртебесінің асқақ рухы5 бет
Банк қызметіндегі маркетинг75 бет
География пәнін оқытуда ақпараттық техналогияны енгізу тәжерибием12 бет
Дағдарыстан шығу кілті14 бет
Жанама салықтарды есептеу және төлеу механизмі және олардың бюджеттегі орны40 бет
Жанама салықтарды есептеу және төлеу механизміжәне олардың бюджеттегі орнын талдау (Алматы қаласы Медеу ауданы бойынша Салық Комитетінің мәліметтері негізінде)66 бет
Жанама салықтардың рөлін, маңыздылығын және әрекет етуші механизмін зерттеу және осының негізінде қазіргі Қазақстан экономикасындағы өзгерістер мен қалыптасқан жағдайға сәйкес оны әрі қарай жетілдіру бойынша негізделген ұсыныстар105 бет
Жаңа ашылған мән-жағдайларға байланысты сот шешімдерін қайта қарау48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь