Дебиторлық және кредиторлық қарыздар есебі

Жоспар:

I. Кіріспе

II. Негізгі бөлім. Дебиторлық және кредиторлық қарыздар есебі
1. Дебиторлық борыштар есебін ұйымдастыру
1.1 Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер борышының есебі
1.2 Күмәнді дебиторлық
1.3 Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық борыштарының есебі
1.4 Басқадай дебиторлық борыштардың есебі
2. Кредиторлық қарыздар есебі
2.1 Алдағы кезең шығындарының есебі
2.2 Берілген аванстар есебі
2.3 Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің алашақ (кредиторлық) қарыздарының есебі
2.4 Алынған аванстар бойынша есеп айырысу есебі
2.5 Жабдықтаушы және қызмет көрсетушілермен есеп айырысу есебі
2.6 Басқа да кредиторлық қарыздар мен есептелген төлемдер есебі
2.7 Салық міндеттемесінің есебі
2.8 Банктер мен банктен тыс мекемелердің несиелерін есепке алу

III. Қорытынды
Кіріспе
Дебиторлық берешек – сатып алушылардың немесе тапсырыс берушілердің қандай да бір кәсіпорын алдындағы өткізілген тауар үшін ақша төлеу бойынша міндеттемелері. Ол ағымдағы және ағымдағы болып бөлінеді. Бухгалтерлік есепте саудалық және саудалық емес дебиторлық берешекті бөліп көрсетеді.
Саудалық дебиторлық берешек – негізгі іс-әрекет нәтижесінде өткізілген тауарлар мен көрсетілген қызмет үшін сатып алушылардың міндеттеме сомасы.
Саудалық емес дебиторлық берешек – іс-әрекеттің басқа түрлері нәтижесінде (мыс: қызметтерге аванстар, шығынды жабуға арналған депозиттер алуға арналған дивидендтер мен % - р және т.б) пайда болады. Дебиторлық берешек 3 топқа бөлінеді:
1) алынуға тиісті шоттар;
2) алынған вексельдер;
3) басқалар.
Алынуға тиісті шоттарға : ақшалай қаражатқа, тауарға, көрсеткен қызметке, субъектілердің ақшалай емес активтеріне деген тілек – талаптары кіреді. Дебиторлық берешек алынуға тиісті шоттарды төлеу мерзіміне немесе борышты өтеу күніне қарай ағымдық және ұзақ мерзімді дебиторлық берешек болып бөленеді. Дебиторлық берешек саудалық шот фактурамен расталады. Алынған вексельдер бабы ресми борыштық міндеттемелермен расталады. Дебиторлық берешек пайда болатын сипатына қарай қалыпты және аяқталмайтын болып бөлінеді. Субъектінің өндірістік шаруашылық іс-әрекетінің барысында, сондай-ақ есеп айрысудың қолданыста жүрген нысандары мен пайда болатыны қалыптыға жатады. Мерзімінде төленбеген дебиторлық берешек аяқталмайтын болып саналады. Ол есеп және қаржы тәртібін бұрмаушылықтар, ұйымдағы және бухгалтерлік есеп жүргізудегі кемшілктер, тауарлық-материадық қорларды жіберуді бақылаудағы босаңсулар салдарынан пайда болады.
Қарыз капиталының қозғалысын несиелеу – ол пайыз түрінде қарызға төлем ақы ретінде қайтарылатын капитал. Несиенің объективтік қажеттілігі ең алдымен өнеркәсіп пен сауда капиталының айналымдық заңдылығымен байланысты. Несиелерді есепке алу үшін «Ұзақ мерзімді қаржылық міндеттемелер» бөлімшесіне енгізілген 4010 «Банк несиелері», 4020 «Банктен тыс мекемелердің несиелері», 4030 «Басқа да несиелер» сияқты пассивті шоттары пайдаланылады. Қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиелерді беру Қазақсатн Республикасы Ұлттық Банкі бекіткен «Қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиелендіруді ұйымдастыру ережелеріне» сәйкес жүргізіледі.
        
        Жоспар:
I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім. Дебиторлық және кредиторлық қарыздар есебі
1. Дебиторлық борыштар есебін ұйымдастыру
1.1 Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер ... ... ... ... Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық борыштарының
есебі
1.4 Басқадай дебиторлық борыштардың ... ... ... ... Алдағы кезең шығындарының есебі
2.2 Берілген ... ... ... ... ... ... ... есебі
2.4 Алынған аванстар бойынша есеп айырысу есебі
2.5 Жабдықтаушы және қызмет көрсетушілермен есеп айырысу есебі
2.6 Басқа да кредиторлық қарыздар мен ... ... ... ... міндеттемесінің есебі
2.8 Банктер мен банктен тыс мекемелердің несиелерін есепке алу
III. Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Дебиторлық берешек – ... ... ... ... ... да бір ... ... өткізілген тауар үшін ақша төлеу бойынша
міндеттемелері. Ол ағымдағы және ... ... ... ... ... және ... емес ... берешекті бөліп көрсетеді.
Саудалық дебиторлық берешек – негізгі іс-әрекет нәтижесінде өткізілген
тауарлар мен көрсетілген қызмет үшін сатып ... ... ... емес дебиторлық берешек – іс-әрекеттің басқа ... (мыс: ... ... ... ... арналған депозиттер
алуға арналған дивидендтер мен % - р және т.б) ... ... ... 3 ... ... ... ... шоттар;
2) алынған вексельдер;
3) басқалар.
Алынуға тиісті ... : ... ... ... ... ... ... емес активтеріне деген тілек – талаптары
кіреді. Дебиторлық берешек алынуға тиісті шоттарды төлеу мерзіміне немесе
борышты өтеу ... ... ... және ұзақ ... ... берешек
болып бөленеді. Дебиторлық берешек саудалық шот ... ... ... бабы ... ... ... ... берешек пайда болатын сипатына қарай қалыпты және аяқталмайтын
болып бөлінеді. Субъектінің өндірістік шаруашылық ... ... есеп ... қолданыста жүрген нысандары мен пайда болатыны
қалыптыға жатады. Мерзімінде төленбеген дебиторлық ... ... ... Ол есеп және ... ... бұрмаушылықтар, ұйымдағы және
бухгалтерлік есеп жүргізудегі кемшілктер, тауарлық-материадық қорларды
жіберуді бақылаудағы босаңсулар салдарынан ... ... ... қозғалысын несиелеу – ол пайыз түрінде қарызға төлем
ақы ретінде ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп пен сауда капиталының айналымдық заңдылығымен байланысты.
Несиелерді есепке алу үшін ... ... ... ... ... 4010 ... ... 4020 «Банктен тыс
мекемелердің несиелері», 4030 ... да ... ... ... ... Қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиелерді беру Қазақсатн
Республикасы Ұлттық Банкі бекіткен «Қысқа мерзімді және ұзақ ... ... ... ... ... Дебиторлық борыштар есебін ұйымдастыру
Кәсіпорындар мен ұйымдардың басқа заңды немесе жеке тұлағалардан оларға
сатқан тауарлары, ... ... ... ... ... ... ... төлемдері үшін алашақ борыштары –1200 дебиторлық борыштар (алынуға
тиісті шоттар) деп аталады. Осы кәсіпорындар мен ұйымдарға ... ... ... және жеке ... ... ... табылады. Өтелетін (алынатын)
уақытына қарай алынуға тиісті ... ... ... ... ... және ұзақ ұзақ ... алынуға тиісті борыштар болып екіге
бөлінеді. Бұл ... ... ... ... ... бөлімінің
шоттарында есептелінеді.
Есеп беретін уақыттан кейінгі бір жыл ішінде ... ... ... ағымдағы активтер қатарында есептеледі. Олардың
қатарына жататындар:
• Ағымдағы активтерді сатып алуға ... ... ... ... ... Тапсырылған (берілген) шоттар бойынша алынуға тиісті борыштар;
• Вексельдер бойынша алынуға тиісті борыштар;
• Негізгі ... мен ... ... арасындағы түрлі
операциялар негізінде туындаған дебиторлық борыштар;
• Ұйымның ... ... ... дебиторлық борышы;
• Басқадай дебиторлық борыштар.
Кәсіпорынның балансындағы алынған вексель деп аталатын бабындағы сома
басқа заңды немесе жеке тұлғалардың ұйымға ... ... ... ... ... есептелінеді. Алынуға тиісті шоттар ... ... ... ... ету ... ... ... құқығымен байланысты
актив болып саналады. Қорытындылап айтатын болсақ ... ... бұл – ... ету құқығын қосқандағы заңды құқықтармен байланысты
активке қамтылған алдағы уақыттағы экономикалық тиімділік.
Ұйымның қаржы ... ... ... ... ... ... ... жатады. Яғни дебиторлық ... ... мен ... ... ... ... ... саны.
Ұйымның дебиторлық борышы оған байланысты кірісті алынған жағдайда ғана
анықталады. ... ... ... ... мен ... ... жеңілдіктерін және қайтарылған тауарлардың құнын алып ... ... ... ... Бір ... астам уақыт бойы алынбаған
дебиторлық борыштар «ұзақ мерзімді дебиторлық борыштар» болып ... ... ... ... ... ... мен өтелу
уақытының арасындағы мерзімге байланысты пайыздар бойынша ... ... ... ... ... ... ... кейде
сатып алушыларға баға жеңілдіктерін береді. Ұйымдардаң мұндай қадамға
баруының ... ... ... ... қызықтыру арқылы сатылатын
тауарларының ... ... ... табылады. Сонымен қатар баға
жеңілдіктерін пайдалану ұйымының күмәнді борыштарының ... ... әсер ... ... ... баға ... ... (сөзімен) бірге сауда ... ... ... ... Өз экономикасын нарықтық жолмен жүргізіп келе жатқан елдердегі
ұйымдар сауда жеңілдігін қолдануының ... баға ... ... бірдей деп айтуға болады.
Кейбір жағайларда сапаның төмендігінен немесе тауарлардың ақау болу
себебінен ... ... ... тура келеді. Мұндай ... алу ... ... үшін ... ... ... да кәсіпорын
сатып алушы заңды немесе жеке тұлғаның осы тауарлар ... ... ... ... ... ... ... келісуіне тура
келеді. Әрине аталған жеңілдікті жасау ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда ұйымның
бухгалтериясында жасалынған ... ... 6030 баға ...... 1210 ... тиісті борыштар – шоты
Түріндегі бухгатлтерлік жазуы жэазылады.
Егер сатылған тауар ... ... ... ол үшін жазылатын
бухгалтерлік жазу мына түрде бейнеленеді:
Дт: 6020 Сатылған тауралардың қайтарылымы – шоты
Кт: 1210 Алынуға ... ...... ... ... борыштар есебін жүргізу
барысында мына ... ... ... қолданады:
Нөмірі 7 Журнал-ордер – 1250 «Жұмысшылар мен басқа да тұлғалардың
борышы» деп аталатын ... ... ... 9 ... ... тізімдеме – 1610 «Берілген аванстар»
шотының дебиті бойынша;
Нөмірі 10 Журнал-ордер – 1290 ... ... ... ... ... ... ... несие (кредиті) бойынша;
Нөмірі 11 Журнал-ордер – 1210 ... ... мен ... ... ... және 1220 ... ... серіктестіктердің дебиторлық
борышы» шотының кредиті бойынша жүргізіледі.
Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер және басқадай дебиторлармен ... ... ... жоғарыда аталып өткен тіркелімдерден басқа
дебиторлық борыштардың есебіне талдамалық есептің ... ... ... ... ... және тағы да ... (құжаттар) қолданылады. Жалпы есеп ... ... ... мазмұнын сипаттайтын бухгалтерлік жазулардың
жиынтығын анықтау үшін ... ... ... ... ... ішінде Америка Құрама Штаттарының бухгалтерлік есеп
стандарттарында) ... ... есеп ... ... ... ... ... үшін міндетті ортақ есеп беру ... Есеп ... ... ... ... бас ... яғни ол ... құжаттарды топтастырудың ең қарапайым әдісін
таңдап, шоттар корреспонденциясын жүргізуге міндетті. ... ... ... ... есеп ... ... қатысатын, эпизодтық
болып бөлінеді және олар басқадай операцияларда қолданылады. ... ... ... ... ... мен олардың
толықтығын бақылау үшін түгендеу жүргізу керек, ол құжаттар ... ... ... ... арқылы жүргізіледі.
Мұндағы басты мақсат – әрбір шоттағы сомалардың сәйкестігі мен ... ... ... ... ... борышты есептеудегі басты
мәселе сату мерзімін анықтау болып табылады, яғни сатып алушы ларға ... ... ... ... ... қызметтер) қашан
сатылғанын тануында. Бухгалтерлік есептің көзқарасымен ... ... мен мен ... ... ... және есеп ... ұсынылуы, тауарлардың сатылғандығы деп танылады.
Дебиторлық борыштар келесідей бөлімдерден тұрады:
1210 «Сатып-алушылар мен тапсырыс берушілердің борышы».
1290 «Күдікті қарыздар бойынша ... ... ... ... ... ... ... дебиторлық борыштар».
1620 «Алдағы кезең шығындары».
1630 «Берілген аванстар».
Яғни осы жоғарыда аталған ... ... ... мен ... заңды немесе жеке тұлғалардан алашақ сомалары дебиторлық борышы
болып табылады.
1.2 ... ... мен ... берушілер борышының есебі
Кәсіпорындар мен ұйымдардың 1210 «Сатып алушылар мен тапсырыс
берушілердің ... деп ... ... ... сатып алушылар мен тапсырыс
берушілердің осы кәсіпорынға деген әр түрлі қарыздары жайлы ... үшін ... ... ... ... шоттар қаралған:
1210 «Алынуға тиісті шоттар»
1210«Алынған вексельдер»
1210«Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің өзге де борыштары»
Бұлар активті шот болып табылады. ... да бұл ... ... ... жазылса, ал кредитінде борыштың азаюы көрсетіледі. Алынуға
тиісті шоттар (дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... сатып алған тауарлары, сондай-ақ кәсіпорынның оларға көрсеткен
қызметі үшін қарыз сомаларын білдіреді.
«Алынуға ... ... деп ... ... ... жіберілген өнімдер
(тауарлар), атқарылған жұмыстары мен ... ... үшін ... мен ... ... банк мекемесі қабылдаған есеп айырысу
құжататары бойынша төлеуге тиісті сомасы ... ... ... ... ... сипаттай келе олардың қысқа мерзімді активтер екендігін және
олардың сату нәтижесінде пайда боатындығын ... ... ... ... уақыттарда «саудалық міндеттемелер» деп те атайды. Олар
тауарларды несиеге сату кезінде де ... ... ... ... ... ... болмаған жағдайда, оларды сатудан алынды деп
санайды. Халықаралық тәжірибеде кез келген адамға тауарларды несиеге ... ... етек ... ... ... ... ... үшін сатып алған
тауарларының төлемін бір немесе бірнеше айдан кейін төлеу (өтеу) құқығы да
берілген. Мұндай ... ... ... деп те ... Тауарларды
несиеге сататын фирмалар, сатып алушының шотты ... ... ... бар ... ... ... ... қажет. Сол
үшін әрбір ұйымдарда несиелік бөлімдер жұмыс істейді. Бұл бөлімдер арқылы,
жеке және ... ... ... бермеу жайлы мәселені шешуге керкті
ақпараттарды білуге ... ... ... ... ... ... несиелік бюролар арқылы да клиент ... ... ... ... бар. Осындай несиелік ақпарат бөлімдерінің мәліметтері
бойынша да несиеге ... ... ... ... ... қабылданады.
Несиелік бөлім төлем сомасын ұсынуды, несие көлемін шектеуді және ... мен ... ... ... уақтылы өтеуді қамтамасыз
ететін белгілі бір ... ... етуі ... ... ... мен ұйымдардың таңдап алынған ережелері мен негізгі қағидалары
есеп саясатында атап көрсетуі қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар және тағы да басқа дебиторлық
борыштар есептеледі.
1210 «Сатып ... мен ... ... ... ... ... ... мынадай корреспонденциялар жазылады:
Мысалы: сатып алушылар мен тапсырыс берушілерге 300000 (үш жүз мың)
теңгенің дайын өнімдері 500000 (бес жүз мың) ... ... ... ... (сексен мың) теңге ҚҚС сомасы).
Сатылған тауарлардың өзіндік ... 7010 ... ... ... ... 1320 ... ... тг
Сатылған тауарлардан алынатын сомаға:
Дт: 1210 ... ... ... ... тг
Кт: 6010 Дайын ... ... ... ... ... тг
Сатылған тауарлар үшін есептелеген ҚҚС сомасына:
Дт: 1210 ... ... ... шоты
80000 тг
Кт: 3130 ... құн ... ... ... ... үшін ... сома келіп түскенде:
Дт: 1030 ... ... ... ақша қаражаты»
500000тг
Кт: 1210 ... ... ... ... ... екі ... ... көріп отырғанымыздай кәсіпоырндар мен
ұйымдардың тарлары, атқарған жұмыстары мен ... ... ... құн ... есептелгенде 1210 «Алынуға тиісті борыштар»
шоты дебиттелініп,1320«Қосылған құн салығы»шоты кредиттелінеді.
Ал сатылған материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... пайда болуына 1210 «Алынуға тиісті
борыштар», 1210 «Алынған вексельдер», 1210 ... ... мен ... өзге де ... деп ... ... ... оған сәйкес 6210 «Материалдық емес активтердің есептен
шығарылуынан алынатын кіріс», «Негізгі ... ... ... ... және ... қағаздардың есептен шығарылуынан алынатын
кіріс» деп аталатын шоттардың ... ... ... емес активтер, негізгі құралдар, бағалы қағаздар
бойынша қосылған құн салығы есептелгенде 1210 ... ... ... ... 1210 ... ... мен ... берушілердің өзге де
борыштары» деп аталатын шоттардың тиістілері дебиттелініп, «Қосылған құн
салығы» шоты ... ... ... ... мен ... ... тиімді баға
айырмашылықтарының пайда болуына 1210 «Алынуға тиісті борыштар», «Алынған
вексельдер», 1210 ... ... мен ... ... өзге ... деп ... ... тиістілер дебиттеліп, «Бағамдық
айырмашылықтан ... ... шоты ... ... айыппұлдардың, өсімақылардың сомаларына 1210 «Алынуға
тиісті борыштар», «Алынған вексельдер», 1210 «Сатып алушылар мен ... өзге де ... деп ... ... ... ... ... емес қызметтен алынған басқадай кірістер» ... ... ... ... ... ... және атқарылған жұмыстар
мен көрсетілген қызметтер үшін төлемдер келіп түскенде 1000 ... ... ... ... 1210 ... ... мен тапсырыс
берушілердің борыштары» деп аталатын ... ... ... тауарлар мен дайын өнімдер әр түрлі себептермен кейін
қайтарылған жағдайда 6020 ... ... ... деп аталатын
шот дебиттеліп, 1210 ... ... мен ... ... ... ... бөлім шоттарының тиістілері кредиттелінеді.
Кейін қайтарылған тауарларға жасалған сату және баға ... 6030 ... ... ... 6030 ... ... ... дебиттелініп, 1210 «Алынуға тиісті борыштар», ... 1210 ... ... мен ... берушілердің өзге де
борыштары» деп аталатын шоттардың тиістілерінің дебитіне, 3130 ... ... ... кредитіне жазылып сторно етіледі (алып тасталынады).
Сатып алушылар және ... ... есеп ... операциялары
операциялары арнаулы тізімдемелерде есептеліп, онда сатылған айналымнан тыс
активтер, қаржылық инвестициялар, тауарлы-материалдық қорлар бойынша ... ... ... есеп ... құжаттары жинақталып,
топтастырылып бөлек көрсетіледі. Тізімдемелердегі жазулар – ... ... ... ... қолданылатын басқадай құжаттар негізінде
активтердің ... ... ... Тізімдеменің бағдарында (графасында)
сатып алушылар (тапсырыс берушілер) бойынша ай ... ... және ... ... ... топтары бойынша сатлыған
активтердің сандық мәліметтері ... ... ... мен ... борышы» шотының бөлімше ... ... ... ... үшін № 11 ... ... сату мен сатып алу ... ... ... ... ... жайлы келісімдер мен сату және сатып ... ... ... және тағы да ... құжаттар
құқықтық ресімделуі қажет. Келісімнің және соған сәйкес есептің ... ... ... ... ... ... ... толығымен көрсетіліп, оның бағасы мен келісілген жалпы ... өтуі ... ... ... ... ... және ... болып
көрсетілуі мүмкін.
Тұрақты баға келісімшартта ... ... ... ... және ... ... ... жағдайында (ақшаның
құнсыздануы), әсіресе келісімшартқа қол қою мен тауарды ... ... ... ... ... теңгені арадағы есеп айырысуға
тұрақты пайдаланған жағдайда теғңге құнының (бағамның) ... ... ... ... тап ... ... ... келісуші жақьар бағаны
тұрақты валюта түрінде белгілеуге ... Бұл ... ... жалпы
валюталық сомасы анықталады және ... ... ... ... ... мен ... белгіленеді. Әр түрлі банктердегі бағамдар әр
түрлі ... ... ... ... ... болмаса белгілі бір
банктегі оның төлемі жүргізілген күніне таңдап алынуы мүмкін. Осындай кезде
сатушы үшін тауардың белгілі бір сомасының ... ... ... ... баға ... ... барысында тұрақты бағаны анықтау қиын
болған жағдайда белгіленеді.
Мысалы: бағаға әсер ... ... жиі ... ... ... ... базистік (бастапқы) бағасы белгіленіп, оны есептеудің әдістері мен
жағдайлары қарастырылады. Келісімшартта қосылған құн ... ... ... ... бұл ... болуы міндетті. Келісімшарттың
басты элементі ретінде қаржылық жағдай саналады. Қаржылық ... ... ... мен ... ... жағдайларда жабдықтаушы сатып алушыға тиеліп жіберілген
тауарлары үшін ... алуы ... ... ... ... мерзім ішінде
белгіленген соманы төлеу бойынша жазбаша міндеттемені білдіреді.
Вексель дегеніміз – ... ... ... ... яғни ... ... борышкердің ақша төлеуін талап ететін құқығын куәландыратын ... ... ... алу және сату объектісі, сондай-ақ капиталды
қысқа мерзімді ... ... ... ... ... бір түрі ... қызмет етеді.
Вексель белгіленген қатал нысанында жазылған жазбаша борышқорлық
міндеттеме болып ... ... ... ... ... мерзімі
өткеннен кейін немесе мерзімінен бұрын вексельде көрсетліген соманы төлеуді
талап етуге даусыз құқық береді. ... ... яғни ол ... ... ... ... ... заңды немесе жеке тұлға вексель
бойынша төлем жүргізуге міндет алған заңды ... жеке ... ... ... аталады. Ал вексель бойынша төлем алушы тұлға ремитент болып табылады.
Вексельдің жалпы түрін мына төмендегі суреттен көруге болады:
|ВЕКСЕЛЬ ... (жүз мың) ... ... |
|жыл ... ... сома ... ... ... ... ... фирмасы ... ... ақша ... ... аты ... жыл ... ... ... ... ... ... беруші ұйымның аты ... ... ... ... және ... мөр ... ... вексель бойынша есеп айырысу бір жыл мерзім аралығында (ішінде)
жүргізілетін болса, ... ... ... баланстың актив бөлімінің
өтімділігі жоғары активтер бабында көрсетуі ... ... ... ... осы ... өз ... қысқа мерзімді міндеттемелер бөліміндегі
берілген вексельдер бабында көрсетеді. Вексельдің өтелу ... ... ... жүргізілетін уақыт алынады, яғни весель қызметінің
аяқталатын уақыты есептелінеді. Әдетте вексельдер ... ... ... ... міндетті орындайды. Бұндай міндеттерге ... ... ... ... ... ... ... бір уақытқа ұзарту;
• Шот-фактураға немесе басқа да құжаттарға қарағанда ... ... ... ... ... ... алу үшін ... Айналымға жіберу мүмкіндігі.
Бухгалтерлік есепте весельдер сатлыған, вексельге ... және ... ... құнымен, ақашалай баламасымен немесе
барлық ақшалай төлемдердің ағымдағы ... ... ... ... бұл пайыз есептелінетін сомасы болып табылады. Ал вексель бойынша
алынған төлемнің осы жалпы сомадан ... ... ... ... ... атаулы құны вексельде көрсетліген пайыз сомаларын қоспағандағы
вексель айналымы мерзімінң соңындағы төленуге тиісіт ... ... ... ... ... және ... ... вексельдер жәй және
аударылмалы деп аталатын екі түрге бөлінеді.
Жай вексель дегеніміз төлем мерзімі ... ... ... ... ... ақша төлеуді вексельді беруші өзіне ешқандай шарт қоймай-
ақ ... ... ... ... яғни ... тілмен айтқанда
вексель берушінің вексель алушыға ... ... ... міндеттемесін
білдіреді. Жай вексель борышкердің (қарызкердің) жазбаша міндеттемесі болып
саналады. Вексельде оның берілген уақыты, ... ... ... ... мен ... төлем төлеуге тиісті кредитордың аты
көрсетліп, борышкердің, яғни ... ... қолы ... ... үдерісі кезінде вексель бір адамнан екінші ... ... ... ... ғана ... Табыстау жазбасы вексельдің теріс
жағында немесе қосымша парғында жағзылады.
Аударылмалы вексель – (тратта) кредитордың (транссангтың) қарызкерге
(трассатқа) ... бір ... ... ... тұлғаға немесе жеке тұлғаға
(ремитентке) төлеу ... ... ... ... ... Яғни оның ... ... аударылмалы вексельде вексель ұстаушының төлеушіге
вексельде көрсетілген ақша сомасын үшініш бір адамға эмитентке ... ... ... бере ... сонымен қатар пайыздық және пайыссыздық деп екіге бөлуге
болады.
Пайыздық вексельдердің атаулы құнында ... ... ... ... ... ... пайыздық сома өз алдына бөлек көрсетілмейді,
бірақ ол вексельдің жалпы сомасында қарастырылады.
Вексельдер өздерінің түрлері бойынша ... ... ... ... үш түрге бөлінеді.
Коммерциялық вексельдер өнім өндіруші кәсіпорындар мен ұйымдарға ол
өнімді тұтынушы , яғни ... ... ... мен ұйымдардың төлем жасау
мерзімінің кешіктірілу себебіне ... ... ... ... ... ... арқылы тауарлық келісімшарттарға жатпайтын әр түрлі
банктер арасындағы борышкерлік ... ... ... ... ... ... ... Олар
мемлекеттің ішкі қарыздарын өтеуіне ... ... ... ... дисконтымен бірге номиналын шегерім жасауды қоса
алғандағы ... ... ... және ... да ... ... сатылады. Ал оларды кері қарай сатып алу ... ... ... ... ... вексельдер иелерінің табысын атаулы ... ... ... ... ... ... алғандa қазыналық
вексельдер иелерінің табысын атаулы және сату бағасы ... ... ... ... қазыналық вексельдер банктер үшін қфысқа мерзімге
капитал салу нысаны ... ... Олар банк ... ақша ... ... ... және ... түрлері бойынша:
Жай және аударылмалы.
Төлем кепілділігінің барлығына қарай:
Қамтамасыз етілген және қамтамасыз етілмеген.
Төлеу тәртібі бойынша:
Мерзім ... және ... ... ... ... ... мен ... белгіленген ережені сақтауды керек
етеді. Құжатта міндетті түрде вексельдік таңба, яғни ... ... ... оның ұсынылған күні мен орны (жері), вексельдің сомасы, пайызы,
төлеу мерзімі көрсетілуі ... ... ... ... ... керек, ондай болмаған жағдайда ... ... ... ... ... ... ... уақытынан бастап төлеу
мерзіміне дейін жабдықтаушының иелігінде болуы, тауарға ... ... ... ... тұлғаға немесе жеке тұлғаға берілуі немесе банк ... алу үшін ... ... ... маңызды деректемесі болып
төлем мерзімі ... ... мен ... ... ... ... ... мерзімдерінің сақталуын қадағалап оны
бақылап отыру қажет. ... есеп ... ... арнайы «Алынған
вексельдер» шотында жүргізіледі. Бұл шотта сатушылардың сатып алушылар және
тапсырыс берушілермен арадағы ... ... ... ... есеп
айырысу операциялары жайлы ақпараттар жинақталады.
Сатылған тауарлар мен дайын өнімдер үшін вексельдер алынғанда:
Дт: 1210 ... ... ... 1210 ... ... ... ... вексель бойынша сатып алушылардың борыштарының жабылуына, яғни ақша
келіп түскен мерзімінде (пайызсыз):
Дт: 1030 «Ағымдағы ... ... ақша ... 1210 ... ... шоты ... бухгалтерлік жазуы
жазылады.
Айта кететін бір жағдай көпетген уақыттарда вексельде көрсетліген сома
бойынша пайызмөлшері жылдық мерзімге негізделеді. Мысалы: 500000 (бес ... ... ... және оған қоса ... 5 (бес) ... ... төлем
төлеу көрсетліген болды деп есептейік. Осы жағдайда біздің вексель ... ... ... мөлшері былай есептеледі:
500000+500000*5%*6/12=500000+12500=512500 теңге
Егер осы сомадағы вексель алты айға емес ... айға ... ... ... ... сома мына санға тең болады:
500000+500000*5%*9/12=500000+18750=518570 теңге.
Жоғарыда қарастырылған мысалымыз бойынша бухгалтерлік ... ... ... ... алынғанда
Дт: 1210 ... ... ... ... 1210 Алынуға тиісті борыштар шоты 500000 ... ... ... ... ... борыштары есептелген пайыз
сомасымен бірге өтелгенде
Дт: 1010 ... ... ... 1210 ... ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушілердің
Борыштары шоты бойынша жүргізілетін операциялар
|№ ... ... ... ... |Тип |
| | |шот |шот | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... жіберілген тауарға, өнімге, |1210 |3010 | |
| ... ... ... | | | |
| ... алушы, тапсырыс берушілердің | | | |
| ... | | | |
|2 ... ... ... ... |1210 |3130 | |
| ... қызметке есептеліген | | | |
| ... құн ... ... | | | |
|3 ... ... бұрын алынған аванс |1610-1610 |1210 | |
| ... ... | | | |
|4 ... ... және ... |1030 |1210 | |
| ... есеп ... шотына | | | |
| ... ... сома | | | |
|5 ... ... және ... ... |1210 | |
| ... борышы олардың | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... | | | |
|6 ... ... ... ... |1280 ... | |
| ... ... ... үшін | | | |
| ... вексель | | | |
|7 ... ... және ... ... |1280 | |
| ... ... үшін ... | | | |
| ... | | | ... ... дебиторлық борыштар
Сатып алушылар мен тапсырыс беруші заңды және жеке тұлғалардың төлем
қабілеттілігін ... ... ... ... ... несиеге
сатылған тауарлар немесе көрсетліге қызмет үшін уақтылы есеп айырыспай
немесе алынуға ... ... бір ... ғана ... ... ... қалуы іс-тәжірибеде әрдайым кездесіп отырады. Мұндай жағдайлардың
алғашқы нысандары болып борышкер кәсіпорындар мен ... ... ... ... ол кәсіпорындар мен ұймдардың тартылуы, сондай-ақ борышты
талап ету мерзімінің өтіп ... ... ... ... ... белгіленген мерзімде төлемеген шоттары «күмәнді қарыздар» ... ... ... – уақытында төленбеген, жабылмаған және де
тиісті ... ... ... ... ... жатады.
Қазақстан Республикасының заңына сәйкес талап ету мерзімі өтіп кеткен
дебиторлық берешек күмәнді ... ... ... ... белгісіз,
күмән тудыратын борыштарды есептен шығарудың екі тәсілі бар. Біріншісі –
тікелей есептен шығару әдісі, мұнда ... ... ... үмітсіз деп
танығаннан кейін ғана тікелей есептен ... ...... бұл ... шығындар алдын ала қарастырылған тәсілмен есептеледі.
Тікелей еспетен шығару әдісі бухгалтерлік есеп тұрғысынан қолайлы болып
саналмайды. Өйткені ол ... мен ... ... ... яғни ... борыштарды тауарлар жеткізіліп ... ... ... сәтінде (кезде) емес, оның күдікті деп ... ... ғана ... ... ... мен ұйымдар
күмәнді қарыздарға шығындардың есебінен резерв жасай ... ... ... резервтердің есебі 1290 «Күмәнді қарыздар бойынша
резервтер» шотында ... ... ... ... ... ... ... соңында жабдықтаушылар мен ... ... ... ... түгендеу жүргізу нәтижесіне жасалынады. Азаматтық
кодекстің ... ... ... ... ... мерзімінің жалпы
уақыты 3 (үш) жыл болып белгіленеді. Үш жыл ... ... ... ... ... ... ... сомасының есебінен есептен
шығарылады.
Қазақстан Республикасы заңына ... ... ету ... өтіп ... борыштар «үмітсіз қарыз» деп танылады. Ал ... ... ... ... ... ... ... есебінен есептен шығарылады.
Егер кәсіпорындар мен ұйымдар күдікті қарыз бойынша резерв құрмаса және
үмітсіз ... ... ... ... ... онда бұл сома ... ... есептен шығарылады. Сондай-ақ бұл сома ... ... ... ... есеп ... ... тиіс.
Егер сатып алушының дебиторлық қарызы үмітсіз қарыз ретінде ... және ол осы ... ... және ол осы есеп ... кезеңде
өтелсе, бухгалтерлік есепте келесідей жазу жазылады (есептен ... ... беру ... ... 1290 ... қарыздар бойынша резевтер шоты
Кт: 1210 Алынуға тиісті борыштар шоты
Бұрын есептен шығарылған дебиторлық қарыз сомасы есеп ... ... ... онда ол сома ... емес ... ... ... есебінде
танылады. Бұл жағдайда бухгалтерлік есепте :
Дт: 1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша ... 6010 ... емес ... алынатын басқадай кірістер шоты түрінде
жазу жазылады.
«Күмәнді қарыздар бойынша резервтер» есебі №10 ... ... мен ... ... күдікті деп есептеген
борыштары үшін 100000 (жүз мың) теңге көлемінде резерв құрғанда ... ... ... ... ... ... сомасына;
Дт: 7210 ... ... ... ... ... 1290 Күмәнді қарыздар бойынша
резервтер шоты ... ... ... бойынша құрылған резервтің есебінен 80000 ( ... ... ... борыш есептен шығарылғанда;
Дт: 1290 Күмәнді қарыздар бойынша
резервтер ... ... 1210 ... ... ... ... ... күдікті қарыздар резерв сомалары сторно етіледі.
Кәсіпорындар мен ұымдар бұл жағдайда ... ... жазу ... ... 7210 ... және ... ... ... 1290 ... ... ... ... тг
Кәсіпорындар мен ұйымдардың бухгалтерлік балансындағы дебиторлық
борыштары сомасынан күдікті қарыз бойынша құрылған ... ... ... ... ... қалдығының соамсы ғана көрсетіледі.
Мысалы: «ҚКК» фирмасының дебиторлық қарызы 200000 (екі жүз мың) ... ... ... бойынша резерв сомасы 50000 (елу мың) теңгені құрайды
деп есептейік. Сонда қаржылық есеп беру ... ... ... ... ... 50000 (елу мың) теңге кезе шығындары ретінде танылады да,
«ҚКК» фирмасының бухгалтерлік балансында дебиторлық ... ... 50000 ... ... азайтылып 150000 (бір жүз елу мың) теңгеге (200000-50000) тең
болады.
Кез келген кәсіпорындар мен ұйымдары алып қарасақ та ... ... ... ... ... ... ала ... білу мүмкін емесе. Дегенмен
де қаржылық есеп беру кезінде жыл бойы ... ... ... сомаларды
анықтау қажет. Бұл уақыттағы ... ... ... да ... ... ... Жалпы халықаралық тәжірибеде
күмәнді қарыздарды бағалау үшін мынадай екі әдісі қолданылады:
... ... ... таза ... ... ... ... қызмет ітуралы беруде);
• Дебиторылқ қарыздарды өтелу мерзімі бойынша есептеу әдісі
(бухгалтерлік баланста)
Бұндағы ... ... ... ... күмәнді дебиторлық борыштар
нәтижесінде туындаған шығындарды дұрыс есептеу болса, ... ... ... ... таза ... құнын дұрыс есептеу болып
табылады. Көпетеген кәсіпоырндар мен ... да бұл ... ... ... ... аталған несиеге сатудан алынатын таза ... ... ... ... ... бұл әдіс ... ... Бұнда күмәнді борыштардан шеккен нақты шығындар мен ... ... таза ... ... арасындағы қатынастардың орташа
пайызы тәжірибеге сүйене отырып есептеледі. Содан кейін бұл пайыз ... ... ... үшін есеп беру ... ... нақты өнімге
қолданылады.
Мысалы: «ҚКК» фирмасының 2004 жылғы көрсеткіштері:
- ... ... ... ... ... тауарларының ... ... ... ... ... ... ... бойынша ... ... үш ... ... ... ... қарыздар бойынша
шығындары:
|Жылдар |Сатылғантауарларының |Күмәнді қарыздар|Пайыздар |
| ... ... | |
| | ... | ... |900000 |29700 |3,3 ... |930000 |31500 |3,38 ... |950000 |36100 |3,8 ... |2780000 |97300 |3,5 ... ... ... бұл ... ... қарыздар бойынша
пайыз мөлшері орта есеппен 3,5% деп ... ... ... ... ... күмәнді қарыздар сомасы былайша есептеледі:
(1000000-50000-10000)*3,5%=32900 тг
Осы табылған күмәнді қарыздар ... ... ... ... ... жыл соңында (2002 жыл) мынадай жазу жазады:
Дт: 7210 ... және ... ... ... 1290 ... ... ... резерв
32900 тг
Жоғарыдағы ... ... ... 2004 ... ... ... ... бойынша резерв сомасының 40900 (қырық мың ... ... тең ... білуімізге болады. Бұндағы 8000 (сегіз мың) теңге
өткен жылдардағы ... ... ... және 32900 ... екі мың тоғыз
жүз) теңге есепті жылдағы ... ... ... ... ... ... ... резерв сомасы.
Негізінен несиеге стаудан алынатын таза ... ... ... бойынша ардайым дебиторлық қарыздың таза өзіндік құнын есептеп отыру
мүмкін емес. Бұл әдістің тұжырымдамалық негізі ... ... ... ... ... ... қарыз сатылым негізінде туындаған. Әдіс
қолданылуы барысында өте ... және ... ... ... ... ... тауарларға қолданылатын
пайыз пайыз мөлшері әрдайым жаңартылып (жаңадан есептеліп) ... ... ... ... үшін ... ... қарыздарды
өтелу мерзімі бойынша есептеу әдісі бухгалтерлік баланста таза ... ... ... Бұл әдіс ... ... борыш пайызын
анықтаған уақытта өткен кезеңдердегі мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... дебиторлық борыштың нақты
ақшалай өзіндік құнын анықтау ... ... ... ... ... ... пайыз әдісіне қарағанда дебиторлық қарыздарды өтелу
мерзімі бойынша есептеу әдісі ... ... ... өзіндік құнын
өтеуге қажетті күмәнді қарыздарға жасалған резерв сомасының дұрыс жасалуына
мүмкіндік береді. Кейіннен күдікті қарыздарға ... ... ... ... ... ... ... сәйкес түзетіледі. Бұл жағдайда
күмәнді қарыз берілген түзетілім сомасына дебиттелінеді. ... ... ... ... ... резерв сомасының мөлшерін анықтау үшін
мыналар қолданылады:
• Негізгі дебиторлық борышқа жасалынған бірыңғай ... ... ... ... мерзіміне сәйкес әрбір сомасына бөлек
негізделген ... атап ... ... әдісіміз бойынша мысал келтірейік:
«ҚКК» фирмасының 2004 жылғы 31 желтоқсанға алынуға тиісті шоттарының
сомасы (өлшем бірлігі теңге)
|Сатып ... ... |Бір ... |Екі ... |Үш ... ... ... |тиісті |түспегені |кешіктірілг|кешіктірілге|кешіктілген|кешіктірілг|
| |борыш | |ені |ні |і |ені |
| ... | | | | | ... |350000 | |150000 |200000 | | ... | | | | | | ... |250000 | | | |100000 |150000 ... | | | | | | ... АҚ |500000 |300000 |100000 | | |100000 ... |1100000 |300000 |250000 |200000 |100000 |250000 ... | |5 |10 |20 |30 |50 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | |15000 |25000 |40000 |30000 |125000 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... «ҚКК» фирмасының алынуға тиісті
шоттарының сомасы қарастырылған. Яғни кестеде «ҚКК» ... ... ... ... сомалары әрбір кезеңге бөлініп көрсетліген. ... ... ... ... тиіс шоттарының кешіктірілген мерзімдеріне
сәйкес күдікті борыш ... ... ... ... ... ... фирмасы өздерінің сатқан тауарлары мен көрсеткен қызметтері үшін
уақтылы есеп айырыспаған заңды немес жеке ... ... ... ... ... 5%, ... ... кешіктірілгендерінің 10%,
екінші тоқсанда кешіктірілгендерінің 20%, ... ... 30%, ... ... ... ... ... күдікті борыштар деп есептейді. Кестеден ... 2003 ... 31 ... ... ... қарыздарының
мөлшері 235000 (екі жүз отыз бес мың) теңгеге тең ... ... ... Егер «ҚКК» фирмасының күдікті
борыштар бойынша резерв шотындағы сомасы жоғарыда табылған 235000 ... ... кем ... ... жасалынған резервтер сомасына тиісті
өзгерістер ... ... ... ... шоты ... ... ... |Операциялар мазмұны ... ... |Тип |
| | |шот |шот | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... қарыздарға резерв жасалды |7440 |1290 | |
|2 ... ... ... |1290 |1210, | |
| ... ... ... ... | |1280,2150, 1630| |
| ... ... | | | |
|3 |Жыл ... ... ... ... |7440 |1290 | |
| ... резерв сомасының артығы сторно| | | |
| ... ... ... | | | |
|4 ... ... дебиторлық қарызы |1290 |1210, 1280, | |
| ... ... ... ... | |2150, 1630 | |
| ... ... ... өткеннен | | | |
| ... бұл ... ... ... | | | |
| ... осы есеп беру ... | | | |
| ... | | | |
|5 ... ... ... ... |1050, 1030, |6160 | |
| ... ... ... есептен |1010, 1030 | | |
| ... ... бір ... ... | | | |
| ... бұл ... ... өтелгенде | | | |
| ... ... есеп беру ... | | | |
| ... | | | ... ... (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық борыштарының есебі
Жалпы кез келген ... ... ... мына ... 1220 «Еншілес серіктестіктердің борышы»
• 1220 «Тәуелді ... ... 1230 ... ... заңды тұлғалардың борышы» 1240 ... ... ... және ... серіктестіктердің, бірлесіп
бақыланатын заңды тұлғаларының ... ... ... ... табады.
«Шаруашылық веріктестіктері» дегеніміз пайда табу мақсатына негізделген
және жарғылық қоры ... ... ... ... коммерциялық ұйымдар немесе заңды ... ... ... ... ... ... толық серіктестік,
сенім серіктестігі, жауапкершілігі шектеулі серіктестік, ... ... және ... ... ... ... Осы ... айтылған еншілес серіктестік дегеніміз, басқа
(негізігі) шаруашылық серіктестік оның жарғылық ... ... қоса ... ... ... ... ... серіктестігі өзінің негізгі
шаруашылық серіктестігінің ... ... ... ... ... ... айырмашылығы, олар филиал боп
табылады және ... ... өз ... ... қоры ... ... балансы ішкі қолдануға ғана ... ... ... ... ... қаржы-шаруашылық қызметінң бухгалтерлік есебін
өздерін жүргізіп, есеп ... бас ... ... ... ... бақыланатын заңды тұлғаның» қатысушысы өзінің жеке қаржылық
есеп ... және ... ... ... есеп беруінде
өзінің үлестік қатысуын көрсетуі қажет. Ол ... ... үшін есеп ... ... (форматтардың) біреуін қолдану
негізінде жүзеге асады.
Меншіктің осы түрлерін айқындайтын анықтамалар ... ... ... ... тапқан (228-234 баптары). «Еншілес, ... ... ... ... ... ... борышы» шоттары мына шоттармен
корреспонденцияланады:
• Еншілес, тәуелді серіктестіктерге, ... ... ... ұйым ақша ... ... 1220 ... ... серіктестіктердің және бірлесіп бақыланатын
заңды тұлғалардың борышы» шоты,
Кт: 1030 «Ағымдағы банктік ... ақша ... шоты ... ... жазылса,
• Сатылған өнім, тауар, негізгі құралдар мен материалдық емес
активтер және ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалардың дебиторлық борыштарының
пайда ... 1220 ... ... серіктестіктердің және бірлесіп бақыланатын
заңды тұлғалардың борышы» шоты,
Кт: 6010 «Негізгі қызметтен алынатын ... ... ... ... ... кіріс» деп аталатын шоттардың тиістілері ... жазу ... ... ... ... ... мен материалдық емес активтер
және материалдардың құнына есептелінген қосылған құн салығы сомасына:
Дт: 1220, 1230 «Еншілес, ... ... және ... ... тұлғалардың борышы шоты» шоты;
Кт: 3130 « Қосылған құн салығы шоты» түріндегі ... ... ... ... бойынша тиімді ... 1220 ... ... ... және бірлесіп бақыланатын
заңды тұлғаларлың борышы» шоты;
Кт: 6250 «Бағамдық айырмашылықтан алынатын кіріс» шоты ... ... ... ... және бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардың дебиторлық
борыштарының жабылуына:
Дт: 1210 ... ... ... 1030 ... ... шоттардағы
ақша қаражаты»» шоттарының тиістілері;
Кт: 1220 «Еншілес, тәуелді серіктестіктердің және бірлесіп бақыланатын
заңды тұлғалардың борышы» деп ... шот ... екі ... жазу жазылады.
Еншілес , тәуелді серіктестіктер мен бірлесіп бақыланатын заңды
тұлғалардың дебиторлық ... ... ... ... ... ... жабылуына:
Дт: 1210 «Алынған вексельдер» шоттарының тиістілері;
Кт: 1220 «Еншілес, тәуелді серіктестіктердің және бірлесіп ... ... ... деп аталатын шот түрінде екі жақты жазу жазылады.
Еншілес, тәуелді серіктестіктер мен ... ... ... дебиторлық борыштары ... ... ... үшін ... ... ... ... мына
төменде көрсетілгендей түрінде бухгалтерлік жазу жазылады:
Дт: 3510 «Тауарлы-материалдық ... ... беру үшін ... ... ... мен көрсетілетін қызметтер үшін алынған аванстар»
деп аталатын шоттардың тиістілері;
Кт: 1220 «Еншілес, тәуелді ... және ... ... ... ... ... ... айтылғандармен қатар шетелдік валютадағы борыштар бойынша
тиімсіз бағамдық айырмашылық пайда болған уақытта:
Дт: 7430 «Бағамдық айырмашылық бойынша ... деп ... ... 1220 ... ... ... және бірлесіп бақыланатын
заңды тұлғалардың борышы» шоты түріндегі бухгалтерлік жазуы жазылады.
|№ |Операциялар мазмұны | Дт |Кт |Тип |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... және ... | | | |
| ... заңды тұлғаларға тиеп | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... материалдық емес активтер,| | | |
| ... ... ... |2120-2130 |3010- | |
| |Өз ... ... ... | |
| ... ... ... ... | ... | |
| ... | |3130 | |
|2 ... ... және ... |1030 ... | |
| ... заңды тұлғалардың | | | |
| ... ... ... есеп ... | | | |
| ... ... ... | | | |
|3 |Ай ... (аяғында) еншілес, |1270-2150 |2120-2130 | |
| ... және ... ... | | | |
| ... ... ... борыш | | | |
| ... ... ... ... | | | |
| ... ... | | | |
|4 ... бағасы бойынша ұзақ ... |6210 | |
| ... ... ... ... | | | |
| ... үшін ... ... | | | |
| ... сомасы. | | | |
| | | | | |
|5 ... ... ... ұзақ |1270 |6120 | |
| ... ... ... негізгі | | | |
| ... үшін ... ... | | | |
| ... ... | | | |
|6 ... қарызға, кредитке есептелген|1270 |6120 | |
| ... ... | | | |
|7 ... дивидендіне есептелген пайыз |1270 |6120 | |
| ... | | | |
|8 ... ... және ... |1030 |1270 | |
| ... ... ... есеп айырысу | | | |
| ... ... ... | | | ... Басқадай дебиторлық борыштардың есебі
Кәсіпорындар мен ұйымдарда басқадай операциялар ... ... ... ... ... ... «Алынуға тиісті қосылған құн салығы».
1280 «Есептелген пайыздар».
1250 «Жұмысшылар мен басқадай тұлғалардың борышы».
1280 «Өзге де дебиторлық борыштар».
Бұл шоттарда «Сатып ... мен ... ... ... ... ... тауарларға, көрсетілген қызметтерге,
орындалған жұмыстарға жатпайтын) есеп айырысу операциялары есептеледі.
«Алынуға тиісті ... құн ... шоты ... ... ... негізгі
құралдары, материалдар тағы да басқалары бойынша жабдықтаушыларға ... құн ... ... ... ақпарттарды жинақтауға арналған. Салықтың
бұл түрі барылқ тауарлар мен қызметтерді ... ... ... ... ... орай бұл ... стып ... тауардың құнына қосып
төлейді. Жанама салықтар бюджетке тауарларды сатып алатын ... және ... ... керісінше осы тауарларды сатушылардан ... баға ... ... ... ... ... да ... болады.
Бюджетке төленетін қосылған құн салығы сатлыған тауарлар (жұмыстар мен
қызметтер) үшін ... ... ... салық пен материалдық ресурстар
үшін жабдықтаушыларға төленген қосылған құн салығы сомалары ... ... ... ... ... мен ... ... және орындалған
жұмыстар мен қызметтер бойынша ... ... ... 1280 «Алынуға тиісті қосылған құн салығы» шоты
Кт: 3310 ... және ... есеп ... шоты ... 1280 ... ... ... құн салығы» шоты
Кт: 1280 «Басқадай несиелік борыштар мен аударымдар» шоты түріндегі
бухгалтерлік жазуы жазылады.
1280 ... ... ... ... ... ... ... берген неізгі құралдары, берген несиелері мен ... ... үшін ... түрінде алатын сомасы, сондай-ақ салынған
инвестициядан ... ... ... ... ... байланысты
«Есептелген пайыздар» шотына сәйкес негізгі бухгалтерлік жазулар мына түрде
жазылады:
• Жылдағы негізгі құралдар, алынған ... ... ... пайыздар есептегенде:
Дт: 1280«Есептелген пайыздар» - деп аталатын шот,
Кт: 6120 «Акциялардың дивидендтері және пайыз түріндегі ... ... шот ... ... жазу жазылса,
• Есептелген пайыздар бойынша борыштардың жабылуына:
Дт: 1030 «Ақшалар» шоттарының тиістілері,
Кт: 1280 «Есептелген пайыздар» деп ... шоты ... ... ... «Жұмысшылар мен басқа тұлғалардың борышы» деп аталатын ... мен ... да ... ... борыштары жайлы ақпарттар
жинақталады. Бұл шотта жұмысшылар мен басқа да тұлғаларға аванс ретінде
(қарызға) ... ... үшін үшін және ... шығындар үшін
берілген сомалар, сонымен қатар жұмысшылар мен ... ... ... ... үшін ... ... есептелінеді.
• Жалпы әкімшілік-шаруашылық қажеттілігі ... ... ... үшін есеп ... ... тұлғаларға
берілген сомаларға:
Дт: 1250 «Жұмысшылар мен басқа ... ... ... 4420 ... кезеңдердің кірістері» шоты түріндегі бухгалтерлік жазу
жазылады.
• Есеп беру тиісті тұлғалар өздерінің борыштарын ... ... ... ... ... құралдар, инвестициялар,
материалдар және тауарлар деп ... ... ... ... мен ... да ... борышы шот»
кредиттелнеді.
• Есеп беруге тиісті тұлғалардың аванс ретінде ... ... ... қалдығы, жетіспеушілік бойынша кінәлі
адамдардың төлеген ... ... ... ... ... ... кіріске алынғанда:
Дт: 1250 «Жұмысшылар мен басқа да тұлғалардың борышы» шоты
Кт: 1030 ... ... ... ақша ... шоты ... жазу жазылады.
• Есеп беруге тиісті тұлғалардың кәсіпорынның есебінен шығарған
шығындарының ... 7010 ... сату ... ... ... және ... шығындары»;
8410 «Үстеме шығындар»;
деп таталатын шоттардың тиістілері.
Кт: 1250 «Жұмысшылар мен басқа да тұлғалардың ... ... ... жазу жазылады.
• Жабдықтаушыларға олардан алынған ақау ... ... ... борыштың пайда болуына:
Дт: 1280 «Басқадай дебиторлық борыш» шоты;
Кт: 1310 «Материалдар» шоты ... ... ... жазылады.
• Банктегі шоттан қателесіп есептен шығарылған сомаға:
Дт: 1280 «Басқадай дебиторлық борыш» шоты;
Кт: 1030 ... ... ... ақша қаражаты» шоты түріндегі
бухгалтерлік жазуы жазылады.
• Құны акцептелген (төленген) тауарлы-материалдық қорлармен айналымнан
тыс ... ... ... ... олардың жетіспеушіліг мен
бағалардың сәйкессіздігі нәтижесінен болған, сондай-ақ арифметикалық
қателіктерге:
Дт: 1280 ... ... ... ... 1210 ... және ... есеп ... шоты түріндегі
бухгалтерлік жазуы жазылады.
• Ағымдағы жал бойынша алынуға тиісті жал төлемдері мен ... ... 1280 ... ... ... ... 6010 ... сатудан және қызмет көрсетуден алынатын кіріс» шоты
түріндегі бухгалтерлік жазуы жазылады.
• Төтенше ... ... ... орнын толтыру бойынша
дебиторлық борыштың пайда болуына:
Дт: 1280«Басқадай дебиторлық ... ... 6310 ... ... ... ... (зияндар)» шоты
түріндегі бухгалтерлік жазуы жазылады.
Сонымен қатар «басқадай дебиторлық борыш» ... ... ... жал
төлемдері жайлы ақпараттар, бюджетке және бюджеттен тыс ... ... ... ... мен ... ... ... мен
басқа да заңды тұлғаларға деген шағым талап сомалары, тауарлық-материалдық
қорлардың жетісеушлігі, өсімақылар, тағы да басқалар есептеледі.
Басқадай ... ... шоты ... жүргізілетін операциялар
|№ |Операциялар мазмұны ... ... |Тип |
| | |шот |шот | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... мен ... |2150 |1010 | |
| ... ... және ... да | | | |
| ... үшін ... ... | | | |
| ... | | | |
|2 ... мен қызметкерлерге |2150 |3010 | |
| ... банк ... | | | |
|3 ... мен ... |1010 |2150 | |
| ... ... ... аванс | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... ... сомасын | | | |
| ... | | | |
|4 ... мен ... ... |2150 | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... ... оларға | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... | | | ... Алдағы кезең шығындарының есебі
1620 «Алдағы кезең шығындары» деп есеп ... ... ... бірақ
келесі есеп беретін кезеңнің шығындарына жататын шығындарды айтады. Олардың
қатарына жататындар:
• Алдын ала (мерзімінен бұрын) ... ... ... ... ... ... жазылған газет, журнал және басқа да ақпарат
құралдарының ... ... ... ... ... ... шығындары және тағы
да басқалар.
Осы айтылғандармен қатар алдағы кезең шығындарына жаңа ... және ... ... ... кен ... өнеркәсіпті
пайдалануға дайындау жұмыстарының шығындары, жаңа кәсіпорындарды іске қосу
шығындары жатады.
«Сақтандыру ... ... ... ... ... ... Сақтандыру полисін алу үшін есеп айырысу шотынан төленген сомаға:
Дт: 1620 «Сақтандыру полисі» шоты;
Кт: 1030«Есеп айырысу» шоты түріндегі бухгалтерлік жазу ... ... ... алу ... ... ... ... есеп
беретін уақытта мына түрдегі екі жақты жазу жазылады:
Дт: 7010 «Тауарларды сату бойынша шығындар»;
7210 «Жалпы және әкімшілік шығындары»;
8410 «Үстеме ... ... ... 3210 «сақтандыру полисі» шоты.
«Жал төлемі» шот алдағы кезеңдер үшін ... жал ... ... ... ... ... төмендегідей бухгалтерлік
жазулар жазылады:
• Алдағы кезеңдер үшін төлем төленген ... 1620 «Жал ... ... 1030 ... ... ... ақша қаражаты» шоты түріндегі
бухгалтерлік жазуы.
Ал есепті кезеңге жатқызылатын жал төлемі есептен шығарылған уақытта:
Дт: 7010 ... сату ... ... ... және әкімшілік шығындары»;
8410 «Үстеме шығындар» және тағы да басқа шоттардың ... 1620 «Жал ... шоты ... бухгалтерлік жазуы.
«Басқадай алдағы кезең шығындары» шоты ... ... мен ... деп ... ... ... ... басқадай алдағы кезең
шығындары жайлы ақпараттарды есептеу үшін ... ... ... шоты ... ... операциялар
|№ |Операциялар мазмұны ... ... |Тип |
| | |шот |шот | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... алу үшін есеп |1620 |1030 | |
| ... шотынан төленген сома | | | |
|2 ... ... алу ... |7110, 7440, |1620 | |
| ... шығындар сомасы есеп |8048 | | |
| ... ... ... ... | | | |
| ... | | | |
|3 ... ... жал ... есеп |1620 |1030 | |
| ... ... ... ... | | | |
| ... ала аударылды | | | |
|4 ... ... ... жал төлемі |7110, 7440, |1620 | |
| ... ... |8047 | | ... ... ... есебі
Берілген аванстардың есебі келесі шоттарда есептелінеді:
• «Тауарлық-материалдық қорлрады жеткізіп беру үшін ... ... ... ... мен ... ... үшін берілген
аванстар» шоты.
Ал берілген ... 1610 ... ... жабдықтаушылар мен қызмет
көрсетушілерге олардан алынатын тауарлық-материалдық қорлар, негізгі
құралдар, матриалдық емес активтер үшін және ... ... ... ... ... үшін ... ала төленіп қойылған сомалары болып табылады.
Бұл жоғарыда аталған шоттарға байланысты бухгалтерлік есепте ... ... ... ... ... беру үшін ... шоты ... «Орындалатын жұмыстар мен көрсетілетін
қызметтер үшін берілген аванстар» шотының тиістісі;
Кт: 1030 ... ... ... ақша ... ... ... берілген аванс сомасы:
Дт: 1610 «Тауарлық-материалдық қорларды жеткізіп беру үшін ... шоты ... ... ... мен ... ... үшін
берілген аванстар» шотының тиістісі;
Кт: «Банктен тыс ... ... шоты ... «Басқадай
несиелер» шотының тиістісі.
Шетелдік ақша бірлігі, яғни валюта ... ... ... ... ... ... ... болуына:
Дт: 1610 «Тауарлық-материалдық қорларды жеткізіп беру үшін берілген
аванстар» шоты ... ... ... мен ... ... үшін
берілген аванстар» шотының тиістісі;
Кт: 6250 «Бағамдық айырмашылықтан алынатын кіріс» шоты.
Бұрынырақта аванс ... ... ... пайдаланғаннан қалғаны
қайтарылғанда:
Дт: 1030 ... ... ... ақша ... ... 1610 «Тауарлық-материалдық қорларды жеткізіп беруі үшін берілген
аванстар» шоты ... ... ... пен ... ... ... ... шотының тиістісі.
Бұрынырақта берілген аванс есебінен ... ... ... ... 1210 «Жабдықтаушы және мердігерлермен есеп айырысу» шоты;
Кт: 1610 «Тауарлық-материалдық қорларды ... беру үшін ... шоты ... ... ... мен көрсетілген қызметтер үшін
берілген аванстар» шотының тиістісі.
Жалпылама аталмыш бөлімшенің шоттары ... ... үшін ... ала ... ... ... ... Осылайша
аталып өткен шоттар мен олардың сипаттамасы, дебиторлық ... мен ... ... ... ... ... алуға мүмкіндік береді.
|№ |Операциялар мазмұны |Дт |Кт |Тип |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... ... |1610 |1070, 1050, | |
| ... алынатын тауарлар, | |1030 | |
| ... ... үшін | | | |
| ... ... ... | | | |
|2 ... ... алдағы |1610 |1070, 1050, | |
| ... ... ... мен | |1030 | |
| ... қызметтері үшін | | | |
| ... ... ... | | | |
|3 ... ... ... ... |3310 |1610, 1610 | |
| ... ... ... қарыз | | | |
| ... ... | | | |
|4 ... ... |1070, |1610, 1610 | |
| ... ... ала|1050, 1030| | |
| ... ... | | | |
| ... бөлігі қайтарылды | | | ... ... ... ... ... ... ... (тәуелді) серіктестіктерге кредиторлық қарыздардың ... ... ... «тәуелді серіктестіктердің алашағы»
және «Бірлесіп бақыланатын ... ... ... деп ... ... ... Бұл ... пассивті, күрделі шоттар
болып табылады. Талдамалық есеп әрбір ... ... ... ... ... ... машинограммада немесе
тізімдемеде жұргізіледі. Ірі ... ... ... және ... есеп айырысушылардың талдамалық есебінің
карточкалары пайдаланады.
Еншілес (тәуелді) кәсіпорыннан бас кәсіпорынның алған материалдары мен
сатып алынған тауарларына мына түрдегі ... жазу ... 1310 ... шоты;
Кт: 2120 «Еншілес серіктестіктердің алашағы»,
2120 «Тәуелді серіктестіктердің алашағы» немесе «Бірлесіп бақыланатын
заңды тұлғалардың алашағы» шоттарының ... ... ... ... бас ... ... дайын өнімдері,
негізгі құралдары және материалдық емес активтеріне бас ... ... 2700 ... емес ... ... ... ;
2410 «Негізгі құралдар» және тағы да басқа шоттар;
Кт: 2120 «Еншілес серіктестіктердің алашағы»,
2120 «Тәуелді серіктестіктердің алашағы» ... ... ... ... алашағы» деп аталатын шоттардың тиістілері түріндегі екі
жақты жазу ... ... ... бас ... ... ... 2120 ... серіктестіктердің алашағы»;
2120 «Тәуелді серіктестіктердің алашағы немесе «Бірлесіп ... ... ... деп ... ... тиістісі;
Кт: 1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражаты» деп аталатын ... ... жазу ... ... мен еншілес серіктестіктер арасындағы есеп айырысуларды
салыстырып, тексер актілері негізінде дебиторлық ... ... мына ... бухгалтерлік жазу жазылады:
Дт: 2120 «Еншілес ... ... ... ... және «Бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардың
алашағы» деп аталатын шоттардың тиістілері,
Кт: 1220 ... ... ... ... ... және ... ... заңды тұлғалардың
берешегі» деп аталатын шоттардың тиістілері. «Еншілес ... ... ... ... және ... бақыланатын
заңды тұлғалардың алашағы деп ... ... ... есеп жеке
серіктестіктер бойынша жүргізіледі.
2.4 Алынған аванстар бойынша есеп айырысу есебі
Басқа заңды немесе жеке ... ... ... немесе
көрсетілетін қызметтер үшін алдын-ала алынған аванс сомалары бойынша ... ... 1610, 3510 ... ... қою үшін ... және «Жұмыстарды орындау және қызмет көрсету үшін ... деп ... ... ... аталған операцияларға сәйкес кәсіпорынның алынған аванс сомасына:
Дт: 1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражаты» шоты;
Кт: 1610 «Тауарлық-материалдық қорларды қою үшін ... ... ... ... және ... көрсету үшін алынған аванстар» деп
аталатын шоттарының тиістілері түрінде екі жақты жазу жазылады.
Ал сатып алушыларға босатылған тауарлар, ... ... ... ала ... ... сомасы шегерілгенде:
Дт:1610 «Тауарлық-материалдық қорларды қою үшін алынған аванстар» ... ... және ... ... үшін ... ... деп аталатын
шоттарының тиістілері;
Кт: 1210 «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің берешегі» немесе
«Еншліес ... ... ... деп ... ... түрінде бухгалтерлік жазу жазылады.
Кәсіпорынның алған аванстарының талдамалық есебі әрбір ... ... ... ... жүргізіледі.
Алынған аванстар бойынша жүргізілетін операциялар
|№ |Операциялар мазмұны |Дт |Кт |Тип |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... ... |1050, 1030, |1610 | |
| ... көрсетілеін қызметтер үшін алдын |1010, 1020, | | |
| |ала ... ... ... ... |1030 | | |
|2 ... ... ... тапсырыс беруші |1610 |1210 | |
| ... ... ... ... ала ... | | | |
| ... сомасынан шегеріледі | | | |
|3 ... ... ... тапсырыс беруші |1610 |1050, | |
| ... ... ... ... ... |1030, 1010,| |
| ... ... қайтарылғанда | |1020, 1030 | ... ... және ... көрсетушілермен есеп айырысу есебі
Кез келген кәсіпорын үзіліссіз және ырғақты жұмыс істеп тұруы үшін ... ... ... ... отырудың маңызы зор ... Ұйым ... ... ... экономикалық және әлеуметтік
дамыту жоспарларына сәйкес жүргізіледі. ... өнім ... ... ... ... өзіне керекті материалдық
қорлармен және ... ... ету ... ... ... өзінің делдалдары арқылы биржадан сатып алады.
Осы жоғарыда аталған ұйымды керекті материалдармен және ... ... ... ... есеп айрысуының есебі 3310
«Жабдықтаушы және мердігерлермен есеп айырысу» деп ... ... Бұл ... есеп ... сомасының деңгейіне және нысандарына
қарамастан жабдықтаушылардан алынған материалдар мен ... ... ... жұмыстары мен көрсеткен қызметтері үшін есептеліген қарыз
сомалардың ... ... 3310 ... және ... ... деп аталатын шоттың кредитінде тиісті материалдық-қорлар, шығындар
бойынша жабдықтаушылардың акцептелген шот-фактурасына сәйкес есептелген
сомалар, ал бұл ... ... ... ... деп аталатын шотының және
басқа да шоттардың ... ... ... ... ... сомалар жазылады. 3310 «Жабдықтаушы мен ... ... шоты ... ... ордерге жабдықтаушы-мердігерлердің әрбір
шот-фактурасы бойынша бөлек жүргізіледі. Бұл ... ... ... ... ... құндылықтардың,
жұмыстар мен қызметтердің қабылдануы, ... ... ... ... ... ... ... алдымен үлгілі түрі М-1 «Келіп түскен
жүктер есебі журналы» тіркейді. Бұл ... ... ... ... уақтылы келіп түсуіне бақылау жасалады. Журнал жасауға
тиісті ... ... ... ... ... кіріс ордерлері, материалдарды қабылдау ... ... ... ... ... ... ... түсуіне
қарай жазып отырады. Журналға тек акцептелген шот-фактурасы ғана жазылады.
Фактураланбаған жабдықтар ... ... ... ... ... ... ... болмауы мүмкін. Мұндай құндылықтарды фактураланған, яғни
шот-фактурамен бірге келген жеткізілімдер тәрізді әрбір ... жеке ... ... ... жазу үшін ... түрі
М-7 «Матреиалдарды қабылдау ... ... ... олар ... ... ... ... қабылдау кезінде артық
шыққан тауарлық-материалдық ... да ... ... ... ... ... ... бұрын жазылған
деректер сторно етіліп ноірі 6-журнал-ордерге шот ... ... ... ... ... ... аяғына дейін кәсіпорынның
қоймаларына түспеген тауарлық-материалдық құндылықтардың шот-фактуралары
немесе төлем ... ... ... ... ... ... жазу жазылады. Айдың аяында жолдағы ... ... ... ... ... жабдықтаушы қоймасындағы жүк үшін»
деп аталатын арнайы бағанасында ... ... ... ... ... ... тауарлық-материалдық қорлардың
құнын материалдық қорлар шоттарына ... олар ... ... ... жатқызылмаса да, жедел ескеріліп отырады. ... ... ... ... ... ... ... шартты түрде
есептеліп, олардың құндары жабдықтаушылар мен мен есеп ... ... ... ... ... Келесі айдың басында жолдағы
материалдардың қалдығы ... ... ... ... жазылады).
Жабдықтаушылар және қызмет көрсетушілермен есеп айырысулар есебі
жөніндегі журналда ай аяғында ... және ... ... деп аталаын шот ... ... ... ... есептің құрылымы жабдықтаушылар және мердігерлермен еспе айырысу
жөніндегі қалдықтар туралы мағлұмат ... ... ету үшін және ... ... бақылау үшін мына топтардан қалыптасады:
• Құны төленген, бірақ іс жүзінде алынбаған ... ... ... ... орындалған жұмыстар
бойынша есеп айырысудан;
• Фактураланбай қалған жабдықтар бойынша есеп айырысудан;
• Мерзімінде төленбеген есеп айырысулардан.
Жабдықтаушы және мердігерлермен есеп ... ... ... ... ... беріледі.
Кәсіпорынның басқа заңды немесе жеке тұлғаларжан сатып ... ... ... үшін ... ... салық есебінсіз) акцептелген шот-
фактурасына:
Дт: 1310 ... ... 1330 ... деп ... ... 3310 ... және мердігерлермен есеп айрысу» деп аталатын
шот.
Ал бұл тауарлар үшін есептелген ... құн ... ... 3130 ... ... ... салық» деп аталатын шоты;
Кт: 3310«Жабдықтаушы және мердігерлермен есеп айырысу» деп аталатын
шоты түріндегі екі жақты жазу ... шот ... қай ... ... қарай:
Дт: 3310 «Жабдықтаушы және мердігерлермен есеп айрысу» деп аталатын
шот.
Кт: 1030 ... ... ... ақша ... деп ... шоты
түрінде бухгалтерлік жазу жазылады.
Шот-фактура бойынша кәсіпорынның жабдықтаушылрағ таураларды ... ... ... ... ... салынған салықтың ... ... ... сату ... есептелінген бюджетке төленетін
қосылған құнға салынған салықтың ... ... 3130 ... құнға салынған салық» деп аталатын шот;
Кт: «Орны толтырылатын қосылған құнға салынған ... деп ... ... ... жазылады.
|№ |Операциялар мазмұны ... шот ... шот |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... шот ... | | |
| ... |1310-1317, 1330, |3310 |
| ... алу ... |1420 | |
| ... ... тауарларға | | |
| ... ... ... | | |
| ... құн салығының | |3310 |
| ... | | |
|2 ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... және ... 1330 |3310 |
| ... ... ... |1420 | |
| ... құн ... ... | | |
| | | |3310 |
|3 ... құрылыс-монтаж | | |
| ... үшін ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... құнына, |2524 |3310 |
| ... құн ... ... |1420 | ... ... да кредиторлық қарыздар мен есептелген төлемдер есебі
Жалдық ... ... ... ... 3390 ... ... деп ... шотта
жүргізіледі. Бұл шотта негізінен пассивті есеп ... шоты ... ... ... бойынша жалға алушы ұйымның негізгі құрал-
жабдықтарды ұзақ мерзімге жалға ... үшін ... ... ... ... табады. Ал «Жабдық міндеттеме» деп ... ... ... ... ... ... беруші кәсіпорынға жалдық ... ... ... ... Бұл ... талдамалық есеп әрбір
жалдық міндеттеме бойынша ... ... ... ... ... ... жалдық келісімшарт және шығарылған бағалы ... ... ... ... ... 3380, 4160 ... ... деп аталтын шотта жүргізіледі. Төленуге тиісті ... ... ... ... 7310 ... ... бойынша шығындар шоты» шоты;
Кт: 3380, 4160, 7310 «Төленуге тиісті сыйақы» шоты ... ... ... ... ... есептелген пайыздар сомасы төленегн кезде:
Дт: 3380, 4160, 7310 «Төленуге тиісті сыйақы» шоты;
Кт: 1030 «Ағымдағы банктік ... ақша ... деп ... ... екі ... жазу жазылады.
Жинақтаушы зейнетақы қорымен есеп айырысудың есебі
Зейнетақы қорымен есеп айырысулар есебі «Жинақтаушы ... ... ... деп аталтын шотта жүргізіледі. Меншік нысанына қарамастан
барлық кәсіпоырндар мен ұйымдар, ... жеке ... ... ... ... ... ... жалдайтын тұлғалар, зейнетақы
қорынан жарналар аударып тұруға міндетті. Зейнетақы қорына ... ... ... ... ... бойынша жарналар соамыс есептеген уақытта ... мына ... екі ... жазу жазылады:
Дт: 3350 «Қызметкерлер мен еңбекақы бойынша есеп айырысу» деп аталатын
шоты;
Кт: 3220 «Зейнетақы мен қамтамасыз ету ... есеп ... ... шоты.
Ал бұл соманы кәсіпорын тиісті қорға аударған уақытта:
Дт: 3220 «Зейнетақы мен қамтамасыз ету ... есеп ... ... шот,
Кт: 1030 «Ақшалар» шоты түріндегі бухгалтерлік жазу жазылады.
Зейнетақы қорына төленетін жарналар ... мен ... ... ... ... ... есептелініп ұсталынғанға
дейін олардың табыстарының барлық ... 10% ... ... ... ... ... ай ... еңбекақы төлеу мерзімі ішінде
аударылыуы тиіс, бірақ ... ... ... кеш ... ... ... 1996 жылғы маусым айының үшінде шыққан нөмірі
4-1 ... ... емес ... зейнетақы қорлары туралы» заңына сәйкес
Қазақстан Республикасының азаматтары, шет ел ... және ... ... ... ... зейнетақымен қамтамасыз етілуге құқығы ... емес ... ... қоры – бұл ... емес ... мекеме
болып табылатын және жабық акционерлік қоғам түрінде құрылып, ... ... ... ... ... ... ... және тартылған
қаражаттарды инвестициялап, қосымша зейнетақы төлеу бойынша іс-әрекет
жүргізетін ... ... ... ... Әрбір жеке тұлға өзінің
еңбекақысынан ұсталынып аударылатын зейнетақы жарнасын өзі ... ... ... бар. ... ... ... банктегі шоттарда
орналастыру Қазақстан Республикасының ... банк ... ... ... ... ... есеп ... есебі шоты бойынша
жүргізілетін операциялар
|№ |Операциялар мазмұны |Дт |Кт |Тип |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... мен |3430 |3220 | |
| ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... | | |
| ... қорына | | | |
| ... ... | | | |
|2 ... ... |1030 | |
| ... ... | | | |
| ... есеп ... | | |
| ... аударылуы | | | ... да ... ... ... ... есебі «басқа да кредиторлық борыштар мен
есептелген шығындар» деп ... ... ... Бұл ... ... жөндеуге арналған резервтер, өнеркәсіптің маусымдық салаларының
шығындарын жабуға арналған тағы да басқа жасалған ... ... ... ... ... ... ... көп уақыттарды
өндірісі маусыммен жұмыс істейтін шаруашылық субъектілерінде ... ... ... ... жыл бойы ... емес ... ... Ай сайын резерв жөндеудің барлық ... ... ... ... ... сомасының 1/12 бөлігі мөлшерінде жасалады.
• Негізгі құрал-жабдықтарды жөндеу үшін арналған резерв сомасын
құру барысында ай ... ... ... ... :
Дт: 7010 «Тауарларды сату бойынша шығындар»
7210 «Жалпы әкімшілік шығындары» және тағы да ... ... 3390 ... да ... ... мен ... шығындар» шоты
түріндегі екі жақты жазуы жазылады.
• Жөндеу ... ... ... ... ... ... шығындар, өнімнің өзіндік құнына қосылмайды, керісінше оның
жүргізілуіне қарай:
Дт: 3390 « Басқа да кредиторлық борыштар мен есептелген шығындар»
шоты;
Кт: 8310«Көмекші өндіріс» немесе ... және ... ... шоты және тағы да ... ... түрінде жазылады.
Жылдың аяғында пайдаланбаған резервтер сомасы сторно етіледі (шегеріліп
тасталады). Сондай-ақ бұл шотта басқа да жасалған резервтер есептеледі.
Басқа да ... ... шоты ... ... ... ... мазмұны |Дт |Кт |Тип |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... ұзақ ... |2412-2524 |4150 | |
| ... алу ... ... ... | | | |
| ... ... | | | |
|2 ... мерзімге жалға алынған негізгі|4150 |1030 | |
| ... үшін жал ... есеп | | | |
| ... ... ... | | | |
|3 ... мерзімге жалға алынған негізгі|4150 |2412-2524 | |
| ... ... ... ... | | | |
| ... | | | |
|4 ... бойынша ұзақ мерзімге |7310 |4160 | |
| ... ... ... ... үшін | | | |
| ... ... пайыз сомасы| | | |
|5 ... ... ... ... ... |1030 | |
| ... үшін еспетлеген жалгерлік | | | |
| ... ... есеп ... ... | | | |
| ... | | | ... ... ... ... ... мемлекет алдындағы әрбір салық ... ... ... және ол ... ... ... ... жылғы 12 маусымда №209-11 Қазақстан Республикасының «Салық ... ... ... да міндетті төлемдер туралы» салық Кодексі
қабылданды.
3110 Корпоративтік табыс ... ... ... ... ... есеп ... 631 «Төлеуге жататын ағымдағы табыс салығы» деген
пассивтік ... ... ... ... ... ҚР резиденттері
(бұларға Ұлттық банкі мен мемлекеттік ұйымдар кірмейді), ҚР – да ... ... ... резиденттер емес заңды тұлғалар.
Салық салынатын табыс = Жылдық табыс – Шегерімдер
жиынтығы
3120 Төлем ... ... ... ... ... ... 15% ... бойынша ұсталады, сондай-ақ ол Қазақстанда ... ... ... де ... ... 15% мөлшерлемесі
бойынша төлем көзінен ұсталатын табыстардың қатарына:
- Дивидендтер;
- Депозиттер бойынша ... ... ... ... ... ... салымдары бойынша төленетін депозиттері және ҚР ... алып ... ... ... жүзеге асырғаны үшін
төленетін депозиттер кірмейді);
- Ұтыс;
- Заңды тұлғалардың төлейтін ... ... ... ... қоры, төлейтін марпаттау сомасы кірмейді);
- Бағалы қағаздарды шығарғаны үшін төленетін марапаттау ... емес ... ... таза ... 15% ... ұсталынады. Олардың таза табысы ... ... ... пен
корпоративтік салық сомасының айырмасынан шығады.
3130 Қосылған құн ... Бұл ... ... және ... ... ... ... сату айналасына салынатын
құн бөлігінің бюджетке аударылатын, қосылған құны салығы ... ... ҚР ... ... ... ... ... аударымдар.
Бюджетке төлеуге жататын қосылған құн салығы тауар айналымына қосылған
құннан, орындалған жұмыстан, көрсетілген қызметтен ... ... ... ... ... ... салынатын
айналымның 16 пайызын құрайды (ҚҚС – нан босатылған айналымды қоспағанда)
3140 ... ... ...... ... ... тауардың бағасына
немесе тарифіне қосылатын жанама салық болып табылады.
Акцизді есептеген кезде 1210 шоты дебиттеліп, 3140 шотының, «Акциз» деп
аталатын ... ... Ал оны ... ... кезде, 3140
дебиттеліп, 1030 шоты кредиттеледі.
3150 Әлеуметтік салық. Әлеуметтік салықты ... ... ... ол ... да, ... да ... ... Әлеуметік салықтың
есебі, 3140 шоттың «Әлеуметтік салық» деп аталатын субшотын ... Жер ... ... ... жер ... ... 3140 ... табады. Салық салу мақсатында барлық жер Қазақстан Республикасының
заң актілеріне сәйкес арналым мақсатына және ... бір ... ... ... ... ... ... салық. Мемлекеттік есепте тұрған
меншік және меншікті ... ... ... ... ... жеке ... ... төлеушілер болып табылады.
Көлік құралдарына салынатын салық жл сайын төленеді және ҚР ... ... ... ... және олар ... ... ... әр
киловатынан алынатын айлық есептеу көрсеткіші бойынша алынады.
40 тонналық және одан да жоғары жүк көтеретін самосвалдар және ... ... ... ... салық салу объектісі болып
табылмайды. Көлік құралдарына салынатын салықты есептеген кезде 7440 ... ... ... шоты дебиттеледі де және 3140 «Бюджетпен басқа
да есеп айырысулар» шотының 3170 «Көлік құралдарына салынатын ... ... ... ... ... мен банктен тыс мекемелердің несиелерін есепке алу
Несие беру және оның операцияларын жүргізу лицензия ... ... ... ... ... статусы бар банкілер арқылы жүзеге
асады. Несие негізінен оны өтеу ... бар ... ... ... ... деп ... өзінің борышты міндеттемелерін
толығымен және уақытында есептесе алуын ... ... ... өнеркәсіптің тиімділігінарттыруға және оның ғылыми-техникалық
деңгейін көтеруге, тиімділігі жоғарғы жаңа өнім ... ... ... ... ... ... халық үшін экспортқа
тауар шығаруға байланысты шаралар мен мақсаттарға беріледі. Олардың ішінен
жете көңіл ... өз ... джер ... ... өз ... осы ... депозиттеріне және шоттарына
сақтайтын банк акционерлеріне, кәсіпорындарға және ұйымдарға беріледі.
Несие мерзімділік, қайтарымдылық және ... ... ... ... негізінде беріледі.
Несие беру банктердің өздерінде бар несие қорларының көлемінде жүзеге
асырылады. Банк қарыздары ... ... ... ... ... ... кеткен қарыздары жоқ болса ғана беріледі. Банк мекемесі табысы төмен
кәсіпорындарға ... беру ... ... ... ... несие қатынастарын орнату мәселесі жан-жақты зерттеледі.
Кәсіпоырн несие алу үшін несиенің сомасы және пайдалану мақсаты, ... ... ... ... ... ... және оны ... экономикалық тиімділігі дәлелденген жағдайда жазбаша ... ... ... Банк ... ... ... егер
кәсіпорынның қарызы жоқ болса және бұрындары ... ... ... ... ... ... отырған болса, онда кәсіпорынның
берген өтініштің оң шешімін табуы ... ... ... ... ... ... ... келісім шарт бұзылған жағдайда ғана ... ... ... кепілге алу міндеттемесі қарыз алушы төлеуге қабілетсіз
және банкротқа ... ... ... салынған мүлікті өткізуден түскен
түсімді несиені өтеуге жатқызады. Кепілдеме негізінен жазбаша ... және ол ... ... ... ... табылады. Қарызданушы
кпелідеме хатын өзінің шоты тұрған жердегі банк мекемесіне ... ... ... ... ... ... үшін онымен бір жылға немесе одан
ұзақ ... шарт ... және ... несие берудің жағдайын әрбір клиент
бойынша жеке дара анықтайды. Несие алған жағдайда 1030, 1010 – есеп ... ... шоты ; 3310 – ... мен ... ... ... төлеген кезде аталған шоттар дебеттеліп және 4010 «Банк несиелері»
шоты кредиттеледі. Есиені өтеген жағдайда 4010 шоты ... және ... ... ... үшін банк ... пайызын есептейді. Еспетелінген
пайыздардың сомасы 7320 «Пайыздар бойынша шығындар» шотының дебеті және
3380 ... ... ... шотының кредиті бойынша көрсетіледі.
Проценттерді төлеу 3380 «Төленуге тиісті проценттер» шотының ... ... ... ... ... ... ... шотының кредиті бойынша
көрсетіледі.
Банктен тыс мекемелердің берген несиелерін ... алу ... ... ... ... ... бір ... (қарыз
беруші) екінші бір тарапқа (қарыз алушыға) өзінің ... ... ... ... ол ... ... ... жағы сонымен байланысты
барлық міндеттемелерін орындауды өз міндетіне алады. ... ... ... алу үшін 4020 ... тыс мекемелердің несиелері» деген
шотын пайдаланады. Бұл пасиивті шотта еліміздің ... және ... ... ... жинақталады.
Кепілдік міндеттеменің қамтамасыз ... ... ... ... ... мүлік жойылған жағдайда, кепілге салынған
мүлікке меншік иесі ретінде иеленген ... ... ... мүлік
мәжбүрлік жолмен сатылған жағдайда және т.б. Кепілдікке қойылған ... ... ... ... қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... ... Кепілдік
заңы бойынша кез келген ... ... ... қамтамасыз
етеді. Кепілдік бұйымы кәсіпорынның мүліктік ... ... ... ... ... құралдары, бағалы қағаздар, ақша қаражаттары,
мүліктік құқықтары т.б), бірақ оларды Қазақстан ... ... ... ... ... (төлетуге) болады.
Қорытынды
Қазақстан Республикасындағы барлық шаруашылық субъектілердегі табыстар
есептеу тәсілінен айқындайтындықтан күдікті борыштар ... ... ... Олар тәуекел қоры болып табылады және ... ... ... ... ... дебиторлық берешек күмәнді борыштар
бойынша резервті есептен шығару үшін көрсетіледі. ... ... ... ... ... ... ... тұлғалары және жеке
кәсіпкерлері Қазақстан Республикасында тұрақты мекеме ... ... ... ... ... өткізу, жұмыс орындау, қызмет ... ... ... ... ... 3 жыл ... қанағаттандыратын
талаптар, Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес ... ... ... деп ... ... ... ... күмәнді
деп танылады. Күмәнді дебиторлық борышты шотта көрсету қажет салыстыру
принципі бойынша ... ... ... кезеңді күмәнді шығындары
мойындалуын талап етеді. Болжанатын ... ... ... ... болған шығыс күмәнді борыштан шығыстары ретінде көрсетіледі. ... ... ... ... онда ... мен ... ... ешқандай түзетулер талап етілмейді.
Қорыта келгенде, басқа да кредиторлық қарыздар мен есептесулердің есебі
мына шоттарда жүргізіледі: 3350, 4150, 4160, 3360, 4250, 4230. ... ... ... 4030 «Басқа да несиелер» шотында есебі жүргізіледі.
4030-шотында ... ... үшін ... ... ... облигациясы, тауарлары (жұмыстары мен қызметтері) және берілегн
вексельдері есепке алынады. Кәсіпорын өз ... ... және ... ... ету үшін ... материалдық-техникалық базасын жасайды,
яғни өндіріске қажет ... ... ... жабдықтау экономикалық
және әлеуметтік даму жоспарларына сәйкес ... ... ... өндірісін қамтамасыз ету үшін өнім шығарушы кәсіпорындармен ... ... ... отырады.
Кәсіпорынның дебиторлық және кредиторлық қарыздарын ... ... пен ... ... ... өндіріс қалдықтарын азайтуға,
ысырапты жоюға, бәсекеге ... ... ... ... оның
сапасын көтеруге, өзіндік құнын төмендетуге, қоршаған ... ... ... ... осы кәсіпоырнның ісіне толықтай араласуға,
жаңа нарықтық ... ие ... ... ... пен ... ... бар.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1) «Кәсіпорындағы бухгалтерлік ... ... 2003, ... ... ... ... 246-275, 278-349.
2) «Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері» : оқулық / Қ. ... Н. А. ... - ... : Экономика, 2006.
Беттер 140-172, 274-287.
3) Қазақстан Республикасының Заңы «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп
туралы»
4) Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... Министрінің 2007 жылғы 23 мамырдағы №185 бұрығымен бекітілген)
5) www.referattar.com
6) www.ektu.kz/cgi-bin/irbis64r/cgiirbis_64.exe
7) www.ularumit.kz/kaz
8) «Бухгалтерлік есеп ... және ... ... ... Р.С. Әбдішүкіров. Беттер 142-144 . Экономика баспасы,
Алматы 2008.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Шымкен құс» ЖШС дебиторлық және кредиторлық қарыздар қозғалысын талдау және жетілдіру жолдарын ұсыну63 бет
Дебиторлық және кредиторлық қарыздар есебі туралы5 бет
«Жылуэнергоремонт» ЖШС-де іс-тәжірибеден өту есебі61 бет
«КАЗОЙЛСЕРВИС» жшс-дегі іс-тәжірибе бойынша есеп беру43 бет
«Казойлсервис» ЖШС-нің қаржылық есебі61 бет
«ОЙЛСТРОЙСЕРВИС» ЖШС-ДЕГІ іс-тәжірибе бойынша есеп беру92 бет
«Оңтүстік жарық" ЖШС-дегі іс-тәжірибе бағдарламасының жоспары:30 бет
«РПК Бектау» ЖШС-нің шаруашылық - қаржылық қызметі65 бет
АО «Ютекс» бойынша есеп беру35 бет
Дебиторлық және кредиторлық берешектер есебі44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь