Зат есім

Зат есім - заттың, құбылыстың атын білдіріп, кім? не? деген сұраққа жауап беретін сөз табы. Күнделікті өмірде кездесетін әдеттегі жай нәрселерді ғана емес, табиғат пен қоғамдық өмірдегі ұшырасатын әр алуан құбылыстар мен уақиғаларды, ұғымдар мен түсініктерді де қамтиды.
Мысалы: құс, тас, су, шыны, адам, қол деген сөздермен қатар, жаңбыр, найзағай, сайлау, жүріс, капитализм, эволюция, ұғым, ақыл, сана деген сөздер де зат есімге жатады.
Мазмұны
• 1 Адамзат және ғаламзат есімдері
• 2 Жалпы және жалқы есімдер
• 3 Көптік мәнді есімдер
• 4 Көмекші есімдер
• 5 Зат есімнің морфологиялық сипаттары
o 5.1 Зат есімнің құрылымы
o 5.2 Зат есімдердің жасалу тәсілдері
• 6 Әдебиет

Адамзат және ғаламзат есімдері
Кім? деген грамматикалық сұрауға жауап беретін зат есімдерге жалпы адам атаулары жатады. Адам атаулары деп жалпы адамға тән атауларды (кісі, бала, қыз, бөпе, шал, кемпір, келіншек, еркек, әйел т. б.) туыс атауларын (әке, шеше, әже, ата, аға, іні, апа, сіңлі, немере т. б.), іс-әрекет пен кәсіп-мамандық иелерінің атауларын (әнші, атшы, арбашы, ғалым, мұғалім, сатушы т. б.), әр алуан қызмет баптары мен лауазым атауларын (директор, лейтенант, бастық, мырза, ханым т. б.), кісі аттарын (Асан, Әсет, Иса,
Әдебиет
• А. Ысқақов, "Қазіргі қазақ тілі", 1974 ж.
        
        Зат есім
Зат есім - заттың, құбылыстың атын білдіріп, кім? не? деген сұраққа
жауап беретін сөз ... ... ... кездесетін әдеттегі жай
нәрселерді ғана емес, табиғат пен қоғамдық өмірдегі ұшырасатын әр алуан
құбылыстар мен уақиғаларды, ұғымдар мен түсініктерді де қамтиды.
Мысалы: құс, тас, су, ... ... қол ... ... қатар, жаңбыр,
найзағай, сайлау, жүріс, капитализм, эволюция, ұғым, ақыл, сана ... де зат ... ... |
|1 ... және ... ... |
|2 ... және жалқы есімдер |
|3 ... ... ... |
|4 ... ... |
|5 Зат ... ... сипаттары |
|5.1 Зат есімнің құрылымы ... Зат ... ... ... |
|6 ... ... және ғаламзат есімдері
Кім? деген грамматикалық сұрауға жауап беретін зат есімдерге жалпы адам
атаулары жатады. Адам ... деп ... ... тән ... ... бала,
қыз, бөпе, шал, кемпір, келіншек, еркек, әйел т. б.) туыс атауларын (әке,
шеше, әже, ата, аға, іні, апа, ... ... т. б.), ... пен ... ... атауларын (әнші, атшы, арбашы, ғалым, мұғалім, сатушы т.
б.), әр алуан қызмет баптары мен лауазым ... ... ... ... ханым т. б.), кісі аттарын (Асан, Әсет, Иса, Алма, Рабиға,
Жәмила, Гүлсім, Жанна т. б.) және ... да ... ... ... ... ... ... грамматикалық сұрау, әдетте, адамнан өзге барлық жан-жануарлардың
және күллі заттар мен ... ... ... және жалқы есімдер
Жалпы есімдер деп тілдегі әр алуан деректі және дерексіз заттар ... ... зат ... ... ... ат, ас, ... ... бас, бала, ақыл, сана, түсінік, ер,
ес, ет, дала, су, отін, көмір, кеңсе сияқты зат есімдердің бәрі ... есім ... ... деп ... бір ғана ... ... даралай атайтын зат
есімдерді атаймыз.
Мысалы:
• кісі аттары ... ... ... т. ... үй ... ... ... аттар (Тайбуырыл, Теңбілкөк,
Ақтабан, Таймас т. б.)
• өндіріс, ... ұйым ... ... ... "Түрксіб" т.
б.)
• газет, журнал, фильм, кітап аттары мен жеке шығармалардың аттары
("Егемен Қазақстан", "Өркен", "Менің атым Қожа", "Қан мен ... ... ... ... ... ... Іле, ... т. б.)
• қала, көше, алаң аттары (Теміртау, Абай даңғылы, Республика
алаңы т. ... ... ... ... жатады.
Жалқы есімдер мағына жағынан белгілі бір ұғымды білдірмейді, тек бір жеке-
дара затты басқа заттардан ажырату үшін ... ... - ат ... ... әр қилы ұсақ ... сөз ... жалқы есімдер ең әуелі үлкен-
үлкен екі салаға бөлінеді: оның ... - кісі ... ... - ... ... ... ... есімдер
Көптік мәнді есімдер деп затты жеке-даралап атамай, оның ... ... зат ... ... сүт, ұн, жүн, ... ақыл, өмір, шындық, алтын, жел, ... ... зат ... ... бұлардың әрқайсысы белгілі бір
жекедара затты ғана атамайды, оны тобымен ... ... ... ерекшеліктері тек семантикаларында ... ... ... ... ... ... ғана емес, грамматикалық
сипаттарында да бар. Мысалы, сол аталған ұн, алтын, жел, ақыл ... ... ... ... осылардың бәрі де практикалық тілде көптік
жалғауы жалғанбай жұмсалады.
|Ескерту: |Көптік мәнді есімдер кейде көптік жалғаулы формаларда да |
| ... ... бұл ... ... ... көбінесе я басқа |
| ... ... я ... ... ... реңдер жамап |
| ... ... ... ... ... зат ... ... Сұйық заттардың атаулары: айран, арақ, боза, шай, тұздық т. б.
2. Газ ... ... ... азон, бу, түтін, тұман т. б.
3. Уақ, ұнтақ заттардың, ұйысқан майда заттар мен бытыранды, таранды,
үгітінді заттардың атаулары: ұн, шаң, ... ... ... жүн,
түбіт, шаш, кірпік, жиде, алша т. б.
4. Дерексіз ұғымдарды білдіретін заттардың атаулары: айла, алғыс, ақыл,
дау, қайғы, қасірет, сүйеніш, шындық т. ... ... ... ... ... ... атаулары: алтын,
қола, құрыш, шойын т. б.
6. Жаратылыс құбылыстарының атаулары: боран, жаңбыр, қар, жел, ... ... ... да ... ... табиғаты жағынан көптік мәнді білдіретін зат
есімдер бар. Мысалы, табиғи жұп болып келетін зат ... де (аяқ, ... ... ... ... ... ... т. б.), сондай-ақ, нәрсенің я
заттың ... ... ... я ... ... ... ... атаулары да ... ... ... үсті, жаны т. б.) негізінде осы топқа жатады.
Көмекші есімдер
Көмекші есімдер деп лексикалық мағыналары ... ... ... ... өзге ... ... ерекшеліктеріне қарай, синтаксистік
жағынан кейде жеке-дара мүше есебінде, ... ... ... құрамындағы
дәнекер элемент есебінде қолданылып, морфологиялық жағынан зат ... ... ... сөздерді айтамыз.
Көмекші есімдер сан жағынан соншалықты көп емес, оларға алды, арты, ... ... ... ... ... іші, ... басы, беті, шеті, түбі,
төбесі, тұсы, маңы сияқты сөздер жатады.
Зат есімнің морфологиялық сипаттары
Зат есімнің ... ... зат есім ... да, ... де ... зат ... екі ... бөлінеді: біріншісі - түбір зат есімдер,
екіншісі - ... зат ... зат ... деп ... ... ... ... (түбірге және
жұрнаққа) бөлшектенбейтін, тек бір ғана ... ... (сөз) ... ... ... айтамыз.
Туынды зат есімдер деп қазіргі кезде түбір морфемаға және қосымша (жұрнақ)
морфемаға бөлшектенетін, демек, түбір сөзден жұрнақ арқылы ... ... ... зат ... ... екі я онан да ... түбір морфемадан құралған
формалар жатады. Ондай зат есімдер қазіргі қазақ тілінде төрт түрлі:
Толық мақаласы: Күрделі зат ... ... зат ... ... зат ... ... ... зат есімдер,
4. Қысқарған зақ есімдер.
Зат есімдердің жасалу тәсілдері
Зат есімдер лексикалық, морфологиялық, ... ... ... ... тәсіл арқылы жасалған зат есімдерге байырғы зат есімдер,
сондай-ақ, басқа тілдерден енгген зат ... ... ... не ... не ... не ... арқылы туған жаңа зат есімдер
мен өзге сөз таптарынан субстантивтену арқылы пайда ... зат ... ... тәсіл арқылы жасалған зат есімдерге кемі екі я онан ... ... ... ... ... қысқарып құралуы
арқылы және лексикалану негізінде пайда ... ... зат ... ... ... ... жасалған зат есімдерге зат есімнің өзінен,
өзге сөз таптарынан тиісті ... ... ... ... зат ... ... ... деген туынды зат есімдер ат, бас деген зат есім
түбірлерінен жасалса, атшылық, басшылық деген туынды зат ... ... ... зат есім ... ... зат ... жасалған.
Ал, жақсылық, үлкендік деген зат есімдер -лық (-дік) ... ... ... ... сын ... ... ... сауын туынды зат есімдері ек, сау деген ... ... ... -шы (-ші) жұрнағы арқылы егінші, сауыншы
деген туынды жаңа зат есімдер жасауға ... т. ... А. ... ... ... ... 1974 ж.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Зат есім мен сын есімнің жасалу тәсілдері38 бет
Зат есімдерді меңгертуде қазақтың салт-дәстүрлерінің алатын орны28 бет
Зат есімнің грамматикалық категорияларын оқыту25 бет
Зат есімнің мағыналық топтары16 бет
Синонимдік қатарлардың жасалуы және когнитивтік мәні (зат есімдердің негізінде)155 бет
Түркологиялық еңбектерде зат есімнің зерттелуі6 бет
Ахмет Ясауи «Хикметтеріндегі» сөздің морфологиялық құрылымы38 бет
Ағылшын грамматикасы55 бет
Біріккен терминдер жасаудағы сөз таптарының орны27 бет
Бастауыш сыныптарда грамматиканы оқыту мәселесінің зерттелуі42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь