Шөлдену және оған қарсы күрес шаралары

І.тарау. Ормандардың маңызы және олардың азаюы.
1.1 Ормандардың маңызы
1.2 Орман белдемдері
1.3 Ормандардың экологиялық қызметі
1.4 Ормандардың азаю мәселесі
ІІ.тарау. Шөлдену және оған қарсы күрес шаралары
2.1 Жерлердің шөлденуі және шөлденуі
2.2 Жерлердің тұздануы және құмдануы
2.3 Топырақ, жел және су эрозиялары
2.4 Шөлденуге қарсы күрес шаралары
        
        І-тарау. Ормандардың маңызы  және олардың азаюы.
1.1 Ормандардың маңызы
Орман – жер бетіндегі ... ... оның ... ... ... бір ... Ормандкарда ағаш, бұта
шөптесін өсімдіктер, мүк, қына ... ... ... бүкіл
биосферадағы тіршілік үшін, оның ішінде адамзат ... үшін ... ... пайдаланған жағдайда өз - өзінен қайта ... ... ... ... қор. ... ... үйлер,
тұрмысқа қажетті заттар, қағаз т.б. ... ... ... ... мен саңырауқұлақтар өсіп, өнім ... ... ... ... ... жан – жануарлар мен
жәндіктер ... ... ... су ... онда ... ... заттардың жиналуына әсер ... ... ... жеткілікті, сондықтан оның құрамында ... ... ... ... ... мұндай топырақ өсімдік тамыры
терең бойлап, ... ... мол ... суды ... ... мен ... ... микроклимат жасайды.
Орман ағаштары, оның ішіндегі ... ... ... ... өз ... арқылы өздері өскен ... ... ауру ... ... өлтіретін, хош иісті ... ... ... ... ... ... көпшілік ... ... ... ... ... ... жүзінде ормандардың аумағы 3 млрд га.-
дан ... яғни ... ... 27-28 %-н ... алып ... орай, адамзат қоғамы өз ... ... ... ... ... сонымен бұрын жер бетінің 75 %-н алып ... ... көп ... ... ... ... 5
белдемде өседі. Жалпы оның ... ... ... ... ... ... ацмақтарда қылқан ... ... ... ... ... ал жылы аймақтарда
негізінен ірі ... ... ... жүзіндегі ормандардың жалпы ауданы 4 млрд/га-дан астам. Жалпы
ормандардың ішінен таза ормандарды үшке ... Оған ... ... ... ... Таза ... шамамен 3 млрд/га-ды алып
жатыр. Бір адамға есептегенде жалпы ... ... ... 0,8 ... ... ... қатысты ормандар алып жатқан территориялардың
пайызбен көрсетілген шамасын ... деп ... ... жүзі ... ... 32,2%-га тең (басқа мәліметтер бойынша 25%).
Аталған территориялардың дүниежүзілік шамасы 20%. Кейбір елдерде бүл
шама жоққа дерлік болса, Еуропа үшін ... ... бар ... ... жүзінің ормандарында өсімдік массасының (биомасса) 1,65—1,96
триллион м! (құрғақ масса) шоғырланған. ... ... жер үсті ... жапырақтар) және жер асты (тамыр) массасы кіреді. Ағаш діңінің
ағашының ... ... ... 50%. Ормандарды сипаттайтын маңызды
көрсеткіш ағаштың жылдық өсімі ... ... ... ... ... ... ... әр мемлекеттегі ормандардың көлемі мен ... ... ... ... көре ... ... қорлары
|№ |Елдердің аты ... ... |
|1 ... |360 млн га |
|2 ... |264 млн га |
|3 |АҚШ |195 млн га |
|4 ... |60 млн га |
|5 ... |57 млн га |
|6 ... |50 млн га |
|7 ... |46 млн га ... ... ... ... ... қорлары 760 млн га
жерді қамтиды. Орта ... ... ... ... көлемі Ресейдегі орман алқабтарының 3 – 4 %-н ... ... ... ... негізінен 5 белдемде ... ... ... ... ... ... ... белдеулерде таралған . Орман белдемдерінде ... ... бұта ... ... орын ... Олар ылғал артық немесе
жеткілікті жағдайда қалыптасады. ... ... көп ... ... ... ... Амазонка ... ... ... және ... ... ... мәңгі жасыл ормандар белдемі ... ... ... сан ... ... ... ... Мұхит және
теңіз жағалауында ... ... ... ... ... байланысты өзгермейді. Солтүстік және Оңтүстік ... ... ... алыстаған сайын ... ... ... өтеді. Мұндағы ... ... ... суды аз буландыру үшін жапыраған ... және ... ... ... ... ... қысы жылы ... тән. Өсімдік ... жыл ... Бұл ... ... вегетациясының қарқыны ... ... ... гөрі ... ... байланысты. Орман тропиктік ... ... ... ... оңтүстік шығысында, Орталық
және Оңтүстік Америкада, ... және ... ... ... ... ... қызыл – сары латериттік топырақты
мәңгі жасыл ағаштар өседі. Маусымдың ... ... ... ... ... ... ағаш түрлерімен ... ... ... ... ... ... Субтропикалық белдеудегі
орман белдемі - ... ... ... орман және жерорта
теңіздік құрғақ ... мен ... ... ... ... жыл бойы ... өте мол ... ... ... ... ... сары және ... ... мәңгі жасыл ормандар
өседі. Азияның, Солтүстік және ... ... ... ... ... ... ауданында лианалар шырмаған, орман
асты шілігі ... көп ... ... ... ... ... аймақтарда орманның қызыл қоңыр топырағанда ... ... мен ... ... ... ... ... солтүстік жарты шардағы құрлықтарды алып жатады.
Оңтүстік жарты ... ... ... ... Анд
тауларының 38º о. е.-тен ... ... ... және жңа
зеландияның оңтүстік ... ... ... ... Ең суық ... ... – 40 ... дейін, ең төмен жылы айда – 10 – ... ... ... ... ... ... ... немесе мүлде тоқтайды. Жылдық ...... ... 300 ... мм. ... климат жағдайларына байланысты өсімдік түрі ... ... ағаш ... ... 5 – 8 ... ... Қоңыржай
белдеудің орман қылқан жапырақты, аралас жалпақ ... ... ... Қысы ... ... ... ... самырсынның тұратын қылқан ... ормн ... ұсақ ... ағаш түрлері – қайың мен ... ... мен ... ... ... ... ... таралған. Оларда емен шамшат, жөке үйеңкі,
шегіршін ... ... асты ... мен шөп ... ... ... қылқан жапырақты және жалпақ жапырақты ағаш ... ... ... астында күлгін топырақ пен ... ... ... ... ... ... ... жапырақты
ормандарда орманнның қоңыр ... ... ... ... ... ... жүйе ... өзіне ... бар. ... ... ... көп өзгеріске
ұшырамаған, табиғи ... ... ... бірі;
екіншіден, бұл ... ... ... ... ... түрінде органикалық зат шоғырланған ең ... ... ... тірі ... тән функцияларды ашық
көрсететін күшті орта ... және ... ... ... ... ... ... ету ортасы;
бесіншіден, орман — ... ... ... ... ... өнім мен ... көзі ... ... ... ... ... ... жағдайынан құтылуда, эстетикалық және экологиялық ... ... ... жылы ... ... ... қатысты ... ... ... ... ... түсіп, ... ... ... мен ... ... қойма ... ... ... ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік мәселелерді
шешудегі ... ... ... экологиялық қызметін бағалауда қоршаған ... екі ... ... ... ... биогеохимиялық (Вернадский
бойынша, тірі заттың бірінші ретті қызметі) және ... ... ... ... ... ретті қызметі). Биогеохимиялық қызмет
әр түрлі ... ... ... минералдық
қоректену, транспирация, қоршаған ... әр ... ... ... шығару және т.б.) жүзеге асуы ... ... ... ... оның көлемі арқылы, сонымен қатар алып ... және ... ... іші мен ... ... ... ... түзу, аудағы ... ... ... көрінеді.
Бірінші қызметі роганикалық заттың ... ... ... Ұзақ өмір ... ... өсімдіктер көп
мөлшердегі биомассаны түзілу ... ... ... ... ... ... ... көміртегіне қатысты кызметі. Атмосферадағы көміртегінің
артық мөлшерін шығару арқылы ... ... ... ... ... ... ... 1 т (абсолюттік құрғақ салмақ) өсімдік
өнімі түзілуі үшін ... т ... газы ... ... т
оттегінің бөлініп шығатыны белгілі. Өнімділігі орташа ... ... ... ... жылына 6—7 т көмірқышқыл газын ... 5—6 т ... ... ... ... ... көн ... концентрациясы
ағаштардың биомассасының үлкен болуына ... Жер ... ... ... ... массасының 92% орман
экожүйелерінде жиналған. ... ... ... ... ... 7%, ал ... өсімдік ағзаларында – 1%-дан кемі шоғырланған.
Көміртегінің көп мөлшері ормандардың өлі ... ... ... ... және ... торфтық кабатында саңталған. Сондықтан,
көміртегінің байланыстыру процестерін жылдамдату үшін ... ... мен ... арттыру шаралары колға алынуы қажет.
Өкінішке орай қазір жер шарында ормандардың ауданы мен биомассасының
кемуі адамзатты толғандырып отыр. Бүл ... тек ... ... ... ... да көптеген функцияларының орындалуына әсер етеді.
Ормандардың ауа тазартудағы қызметі. ... ... ... ... ... ... ... басқа да бөгде заттарды жоюга
қабілетті. ... ... ... тазарту оларды сіңіру арқылы да
(бірінші ретті), физикалық ... ... ... ... да ... ... peт кызметі ластаушы заттарды, соның ішінде улы
заттарды (күкіртті ангидрид (SO2) денесінде жинауы ... ... ... ... ... түскен жапырақтармен немесе басқа жолмен ағзадан
шығарылады. Мәліметтер ... 1 кг ... ... 50—70 г ... ... г хлор және 15—20 мг ... ... алады. Азоттың кос оксиді және
аммоний түздары түріндегі қосылыстары аз ... ... де, ... ... ... ... аркылы) факторы болып табылады. Бірақ бұл
заттардың артық мөлшері, басқа да ... ... ... ... ... ... ... ретті қызметімен негізінен ... ... ... Бұл ... ... күйде де (ауырлық күшінің әсерінен), ылғалды
атмосфералық жауын-шашында немесе су буында еріген күйде де жүруі ... ... ... емес ... ... ... ... 20—30 есе жоғары болады. Ауа жоғары дәрежеде шаңданган
кезде, 1 га орман ... 50—60 т ... ... тұнбаға түсіре алады. Танап
қорғайтын орман белдеуі ... ... жел ... ... осы ... ... шуды ... дыбыстың ... ... ... ... ... мен ... ... қызметіне зиянды әсер етуі қатар жүреді.
Ормандардың ... жане ... ... Ормандар
метеорологиялық факторларға да әсер етеді. Олар атмосфералық құбылыстарға
әсер ете отырып, ... тән ... ... түзеді. Метеорологиялық
көрсеткіштердің өзгеруі орманнан тыс жерлерге де ... Осы ... ... ... егіс ... жолдарды, тұрғылықты
жерлерді қорғауда пайдаланылады.
Орман мен ашық ... ... ... мен ... ... ... жоқ. Тек ... ашық ауа райы кезінде ғана
ормандарда 2—5°С төмен болуы ... ... ... ... ... 1—2°С
ғана салқын. Қыста орманда едәуір жылы болады.
Ормандар күн радиациясына көп әсер етеді. Ашық жердегі күн радиациясын
100% деп алсақ, онда ... ... ... ... ... ... және
т.б.) белдеуіне 10—15%, ал көлеңке сүйгіш ағаш ... ... ... ... белдеуіне тек 3—5% гана жарық ... ауа мен ... ... ... ... ... болады.
Орман астындағы топырақтың терең кабаттары болса, шөптесін өсімдіктер
бірлестігімен салыстырғанда құрғак.
Орман өзінен ... ... ... де әсер ... ... ... жатқан территорияларға әсер ету дәрежесі ағаштардың биіктігіне,
тығыздығына байланысты.
Адамдар ерте ... ... өзен ... және құдықтағы судың
деңгейінің ... ... ... ... байқаған. Әсіресе,
XIX ғасырдың аяғы мен XX ... ... ... мен ... көп ... ... бастады. ... ... ... Олар ... су ... көп ... ... өткізеді. Грунт сулары өзендерді ... ... су ... кыс пен ... ... ... етеді. Көктемде және жаздың жауын ... су ... ... беттік ағыс бойынша ... ... ... ... өнімі мен ... да ... ... грунт суларын арттырьш, беттік ағысты кемітуінің негізгі
себебі, ондағы топырақтың су өткізгіштігінің ... ... ... ... қопсытылған) және оның бетіне ылгалдың біртекті
түсуіне байланысты.
Ормандар күшті экожүйе ретінде өздігінен ... мен ... ... ... тұру ... жоғары болуымен сипатталады.
Орман экожүйелерін ластанған суларды тазарту үшін де колданады. Ені 30
м орман белдеуі арқылы өткен суда аммоний ... ... 5 есе аз, ... 6 ... астам, фосфор мен калий 10 есе кеміген.
Орман ... ... ... және ... ... әсер ... Eгic ... альшған жауын суының коли-индексі (1 л
судагы ішек таякшасынын саны) 18-ге тен, ал 45 ... ... ... арқылы
өткенде 9-ға дейін кеміген. Судың мөлдірлігі 5 есе артқан.
Орман кесілгенде, оның су қорғау және басқа да ... ... ... ... ... ... ... келсе, бұл қасиет те
қалпына келеді.
Ормандардың қоршаған ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Ормандардың
зақымдануының жалпы заңдылықтары мен одан ... ... ... ... ... ... пен оның ... триоксиді мен күкірт қышқылы) ... ... ... азот ... ... хлор, фото – химиялық смог
өнімдері де айтралықтай әсет ... Улы ... ... не ... ... түрінде, не
қышқылдық жауын – шашынға ... әсер Ең ... ... ... ... ... хлорофилл,
клеткалық құрылымдарға әсет ... ... ... ... ... жауын түрде, өсімдіктердің ... ... ... және ... да заттардың
сілтіленуі, ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Жер асты мүшелеріне минералдар мен
қосылыстардан (саз) ... ... ... ... күшті уландырушылық әсер етеді. (Альцгеймер ауруы).
3. Улы заттардың ... ... баяу ... ... ... түріндегі күшті зақымданулар түрінде болуы мүмкін.
Ормандардың ... да баяу ... және ... ... ... ... болуы мүмкін.
4. Улануға және жойылуға көбіне ... ... ... Бұл ... себебі – ұзақ өмір сүретін (5-7 жыл)
қылқанның ... ... ... ... ... ... қылқаннның өмір сүру уақытының
кемуі мен ... ... ... ... ... түрлерге көгілдір шырша жатады. Сондықтан бұл ағашты
қалаларда жиі ... ... ... ... улы заттардың әсетінен ... ... ... қатты сүректі ағаштар тез зақымданады. Жұмсақ
жапырақты ... ... ... Сондықтан олар
қалаларда, өндіріс орындарының айналасында олар ... ... Өте ... ... ... ... ... талғамайтын шөптесін өсімдіктер алмастырады.
6. Улы заттарға ... ... ... ... ластаудың
индикаторлы ретінде пайдаланылады. Токсиканттар мен ... ... тез ... ... қияр, гладиолустар).
7. Ластанған атмосферада ағашты және ... ... өмір сүру ... ... Бұл ... ... және ... ... ... ... да ... Адам үшін ... ластаушы заттардың шекті рұқсат етілген
концентрациясын (ЗЖҚ) көптеген өсімдіктерге ... ... ... ... ... ... Атмосфераның ластануының ормандарға тигізетін ... ... үшін ... ... ... ... формаларын (экотиптер) ... мен ... ... ... ... ... жылдам жаңарту, жаңа қолтұқымдарды шығару және т.б.
жатады.
1.4 Ормандардың азаю ... ... ... ... 10% ... ... ... 20%
- ы сәйкес келеді. Ормандарда құрлықтың өсімдік массасының 50 - % -дан
астамы және ... ... ... 60 % - ы ... ... өнімділігі 15 -20 т/га ( тайга ормандарында 2-3 ... ... ... ... құрамы бойынша ең бай экожүйе. Бұл
ормандарда ... ... ... өсімдіктер жануарлардың түрлерінің
70% - ы мекендейді. ... ... ... ... ... (
негізінен Бразилия), Африка ( ... Заир ) және ... ... алуантүрлілігі бойынша да, органикалық ... ... да ең бай ... ... тарихында адам шамамен 2/3 орманды аудандардағы ормандарды
жойған. Мұның нәтижесінде ормандылық бастапқы 75%-дан қазір 25—30%-га ... ... ... кему ... қазір де жалғасуда. Бүл
процесс тропиктік ормандар үшін өте қауіпті болып отыр.
Соңғы кезде, әсіресе, ... ... ... ... ... ... ... есепке алу мен қорғауға көп көңіл бөлінуде.
Мәліметтер бойынша тропиктік ... 12-14 млн. га ... әр ... ... 20-25 га жылдамдықпен ... ... ... ... ... ... ... сөнбей қалған шоқтар, шаруашылық мақсатта ... ... ... және ... өрті – ... ... от, ... қалған шоқ, кейде
найзағайдан да пайда болатын апат. ... өрті ... ... ерте ... және күзде болады. Оның негізгі ... ауыл ... ... ... ... ... ... туындайды. Орман өрттері ағаш қорын
кемітумен ... ... ... ... ... ... ағаш ... таралуына өте қолайлы ... ... ... жер ... ... кезде жапырақ,
бұта, шөп- шалам, көк шөп, ... жас ... ... ... 400-900 ... ... ... 0,5-1 м-ге көтеріледі, ... 0,25-5 км ... ... ... ... ... топырақ химиялық заттар (диамоний фосфат, ... ... су ... жасыл бұталармен соққылап сөндіріледі. ... ... ағаш ... шалады, оның бұтақтары, жапырақтары
жанады. Өрт жел ... ... ... ... 5 – 25 ... ... Жер ... ... ... ... ... шірінділері, шымтезек жанады, от ... ... ... ... ... ... өртті өшіру үшін ... ... ... ыза суға ... енін 1 м етіп қазады.
Орман өрттерін ... үшін ... ... - ... ... жол ... ... орман аралық ағашсыз жолақтар
пайдалынылады. Қарсы о ... та ... ... ... мен ... ... ... су, химикаттар шашады.
Орман зиянкестерінен ормандарға өте көп зиян ... ... ағаш бұта ... ... жәндіктер, кейбір
кене түрлері, ормыртқалы жануарлардан ... ... ... ... Қазақстанщда орман зиянкестернің ішінде жиі
кездесетіні жәндіктер ... ... ... ... ... кемірушілер, тамыр зиянкестері ... ... ... ... ... және ... ... зиянкестері деп
бөлінеді. Бұлардан көбелектер, құмырсқа, ... ... ... ... болса, жапырақ жегілер, бізтұмсықтар, ... т.б. ... ... ... жас ... егін қрғау алқабында белгілі бір ... ... ... ... ... кейбір жарғақ қанатттылар және
көбелектер. Бұл ... ағаш ... ... ... ... ... ... қоңыз, қарақоңыздар, тақта мұртты
қоңыздардың ... ... ... ... ... олардың
көбею таралуының алдын алатын және жойып ... ... ... ... қолданылады. Үлкен аймақтарда ұшақпен
пестицидтер ... Дің ... ... үшін орманда
өсетін ағаштар құрамы жақсартылады, ... ... ... ... ... кесу ... ... тазалау т.б.
шараларды дұрыс іске ... ... ...... ... ... ... оны толықтыру,
өрттен, зиянкестерден және аурулардан қорғау ... – ақ, ... ... шаралары. Орманды алқаптарда ... ... ... жүргізу шін ... ... ... де, ... әрқайсысы бір орманшыға бекітіледі.
Ормандарды қорғау ... ... ... ... ... дегеніміз – орман шаруашылығының құрғақшылық,
ағаштардың ... мен ... ... қарсы күрес шараларының
жүйесі. Ол қорғаныштың орман ... ... ... ... ... да ... ... ұйымдастыру
шаруашылық шараларының жүзеге асыруын ... ... ... топырағы атмосфералық жауын – шашын суларын тез сіңіреді,
осының әсерінен ... жер ... ... ... ... ... су және жел ... ... ... ... азайтады, егіс танаптарының ылғалдығын арттырады
ІІ-тарау. Шөлдену және оған қарсы күрес шаралары
2.1 ... ... және ... ... ... жатқан жерлердің құнарсызлануы барысында
шөлді аумақтардың ... ... ... және ... ... әсер ... ... факторлар дегеніміз – ... ... ... ағын ... ... ... ... қайталанып отыруы, ал ... ... – ауыл ... мен ... ... ... процесі - адамның шаруашылық ... ... ... жамылғысы сирек шөлге ұқсас ландшафтардың пайда ... ... ... ... ... ... азаюы
(әсіресе ағаштар мен бұталардың азаюы), ... ... ... эрозиялары, топырақтың тұздануы, көп жылдық ... ... ... құнарлы жерлерді басуы ... ... ... іс - ... ... бұл ... ... де шөлдену аумығы тез ... ... ... өнім мен ... ... ... құнарлығы кемиді. Шөлдену процесіне барлық континеттер
шалдыққан, әсіресе Африка елдерінде ... ... ...... 1965 – 1973 жж. ... құррғақшылық мыңдаған адам ... ... ... ... және үй ... құрыды. 1983 –
1988 жж. Болып көрмеген құрғақшылыққа 150 млн ... бар ... ... ... ... ... жерлерді басуы жылына 60 ... км ... ... ... ... тек ... ... ормандардың жойылуы, ағаш өсімдіктердің деградациясына әкеледі,
жайылымдарды ... ... ... ... жойылады.
Қазіргі кезде жер ... ... ... 7 ... өз ... кезінде өнім беріп келген ... 1 ... дай ... ... ... ... кезде Жер бетінің 3,6
млрд. га жерін шөл және ... ... ... алып ... әсіресе Еуропа аумағынан 3 есе, ... жер ... ... яғни 25 % - ға ... ... ... ... ... барлық құрлықтарда кездеседі және ол ... ... ... ... процесі ХХ – ғасырдың 70 ... ... ... ... ... ... ... – 1973 жылдар аралығында ... ... ... ... ... 2500 мың ... көз ... 40 % – ы қырылған. Ал 80 – ... ... ... ... ... 3 ... жуық адам ... Мұнда
бәрі табиғатқа анторпогендік келеңсіз әсерлер нәтижесінде ... ... ... жаһандық жылынуына байланысты шөлдену
үрдісі ... ... ... және ... – Батыс Азия,
Оңтүстік Азия, ... Азия ... ... және ... ... ... 2,83 млрд ... - шөлейттенген.
Шөлейттену – адамның ... іс - ... ... ... ... ... ұқсас ландшафтардың пайда болуы.
Дүние жүзінің климаттық өзгеруі мен ... ... ... ... ... жүруде.
Шөлейттену нәтижесінде биологиялық өнім мен түр ... ... ... ... ... ... ... бетінің
1/3 бөлігінде топырақтың ... ... ... ... ... оның ... Жер шары ... 1/5 ... ... ... ... 50 жыл ... ... жүзінде 800 ... ... ... ... ... ... бөлігі Африка ... ... ... шөлі оңтүстікке ... 650-700 ... ... Ғалымдардың болжамы бойынша 2020 жылы Оңтүстік
Африканың 60 млн ... ... ... ... ... атамекенінен басқа аудандарға қоныс аударуға
мәжбүр болады. ... ... Орта Азия ... ... ... ... жүруде. Түкіменстанда ұзындығы 1000 ... ... ... 100 ... ... топырақ қайталама
сортаңданып, шөлге айналған. Арал ... ... 14 ... ... ... ... 2,5 ... – дан астам жер
қу ... ... Бұл ... жыл ... 75 млн ... ... ... 100 км және одан да шалғай өңірлерге ... ... ... одан әрі үдей ... ... ... тұзы Тянь – Шань мен ... мұздықтарына жетіп, олардың
еруіне ықпалын тигізуде. Арал ... ... ... ... ... да табылғаны анықталып отыр. Сондықтан БҰҰ-ның ... Азия ... ... ... бірлесу арқылы кешенді іс-
қимылға (орман- мелиорац,. гидро –тех., ... егу, т.б.) және ... ... (малды жайып бағуды ретттеу, ... ... ... т.б.) ... ... ғана бұл ... оң шешімін
тауып, нәтижесін ... ... ... ... Жерлердің тұздануы және құмдануы
Топырақтың тұздануы шөл және ... ... ... ... ... тұздану үшін жауын – шашын ... ... ... аз ... жетіп жатыр.
Топырақтың тұздану себебі – егістік алқаптарда көп жыл ... ... Бас ... ... ... сумен төмен қарай
кетіп, жер ... өнім ... ... ... жыл ... ... ... булану көбейген сайын жер асты суларының ... ... ... да жер ... ... ... ... қар
сияқты болып жатады.
Топырақтағы тұз 1%-ға көбейгенде, өнім 30 – 35 %-ке ... 2 – ... ... - ... өмір сүре ... Парсы, Сирия елдерінде жерлердің 70%-ы ... ... ... ... ... ... Қазақстан обылысындағы « Мақтаарал » ... 23 ... асты ... 5,2 м ... 1,8 м- ге ... ... ... екінші рет тұзданып кеткен. ... ... үшін ... егістік өңірге су ... жер ... ... жер ... ... сорып деңгейін төмендетуге мәжбүр ... ... ... ... су жаю ... арықпен суару жетістік емес.
Онан да ... ... ... ... ... ... ... суды тамшы түрінде жеткізу т. б. Жаңа ... ... ... ... ... суды үнемді жұмсауға, өнімді
көп алуға ... ... жел мен ... ... ағын ... ... да ... құбылыстар (апаттар) жер бетін бүлдіріп топырақтың үстіңгі
құнарлы ... алып ... ... ... жерге зиянды табиғаттан
гөрі ... зиян ... ... ... ... ... ... Шығыс Азияда орсан зор алқаптар арнайы ... ... ... ... ... ... жайылым мен шексіз
кесілген орман салдарынан ... ... ... ... ... нағыз құнарлы қабаты желдің күшімен ұшып, қар
мен жаңбыр суларымен ағып кетіп, ... ... ... ... ... ... жер азып, өнім ... ... Бұл ... ... қауіпті екенін ... үшін ... ... ... шыққан жерлердің оннан тоғыз бөлігі ... ... ... ... 300 ... ... 100 ... жуық жерлері
шөлденуден кейін ... ... ... ... елінің 58
миллион гектар жерінің тек 5 миллионында ғана ... ... ... ... ... ... жермен
салыстырғанды аза бастаған жерлер 10-15, орташа ... ... ... ... жерлер 50-60 %-ке дейін өнімді аз беретін көрінеді.
2.3 Топырақ, жел және су ... су және жел ... ... азғындайды.
Топырақ эрозиясы дегеніміз – оның сыртқы ... ... су ... ... (су ... ... ... үрленуі (жел эрозиясы).
Көптеген капиталистік елдерде, әсіресе АҚШ – та топырақ эрозиясы
ұлттық ... ... ... ... ... жаппай жырту
кезеңінен бастап (бұдан 150-170 жыл ... ... ... ... ала ... Америкасы елдерінде топырақ эрозиясы жайлылымның ... ... ... ... ... ... Иранда, Африкада
кең етек алды. Бұл дүние жүзінде етек алып келе ... ... ... Көп ... болашақта Сахара сияқты ... ... ... мүмкін. Мұның өзі дүние жүзі ... ... ... жөнінде өте үлкен міндеттер қойып отыр. ... ... ... ... ... жердің ауданы 15 %-ке
азайғанын еске түсірсек, ... ... ... ... ... ... елестету қиын емес. Болашақта жердің ... ... ... ... оған ... ... түсетіні белгілі.
Топырақ ағын сулармен жойылып кету ... су ... ... ... ... жер суару жүйелері ... ... ... және өндірістік үйлерге көптеген шығын
келтіреді, ... мен ... ... ... ... ішінен топыраққа шамадан тыс су ... ... ... ... айта ... оның ... бағыттары
бар: балық қоры суды дұрыс ... су ... ... саласына бөлгенде, оның мұқтажын есептемеуден зардап ... ... ... ... ... ... ... егістік далаларға су жібергенде оның ... ... ... ағып ... де, оның ... сақталуына нұқсан
келеді.
Топырақ эрозиясынан ауыл ... ... зиян ... ... ... аурулар мен ауыл шаруашылығы
зиянкстерінен ... ... ... көп. ... ... түрінің 2 – 3 см ... үшін 200 – ден 500 – ... ... өтеді. Сондықтан да, топырақ эрозиясымен күресу егіншіліктің
өте жоғары ... ... ... ... ... ... қар ... жаңбырдан т.б.
болады. Әсіресе ... ... ... көп ... құрамы
өзгереді, ондағы пайдалы элементтер шайлып кетеді.
Қатты су ... ... ... сайлар пайда болып,
топырақтың беті ... ... ... ... болдырмас үшін барлық ылғалды
топырақта сақтай білу ... оның ... жуып ... ... жөн. Ол үшін ... ... қар ... ал жазда
ағаш, ... ... егу ... ... жүргізу керек.
Жердің жоғары бетіндегі құнарлы қабаты ... ... ... ... орнына келтіру ... ... ... баяғы
замандағы тақыр жерлер бар. Бірақ ... егін ... ... ... ... ... ... ұрпақтың қолынан ... ... ... жыл ... ... ... бір ... еге беру,
тыңайтқышты молынан пайдалану, экологиялық жағынан тиімді ... 100 жыл ... АҚШ – тағы ... ... ... 120 ... ... Бір ғана 1956 жылы АҚШ –та топырақ ... ... 40 ... ... болды. Бұл Үндістан, Қытай,
Жапония т.б. елдерде де ... ... 1,5 ... ... ... ... бар. Жан
басына 0,5 гектардан егістік келеді. Осы ... адам ... ...... 90 % - тей мөлшерін, ал дүние жүзі ... 10 % ... ... береді. Демек тіршілік үшін ... оның ... ... орны ... зор деген сөз.
Орманды ... ... ... болмайды. Ағаштан, шөптен
айрылған жер аза ... ... ... ... ... бір ... мысалы жүгеріні, өсіре ... ... ... жер аза ... ... ашық топырақ 2-3 нөсер
жауыннан кейін ... де, оны ... ... қалпына келтіруге 2-7
мың жыл ... ... ... жел ... да ... әсер ... ... гумустар, ұсақ қара топырақтар ... ... ... ... ... ... ... қалады. Содан кейін қурайды. Осыған
байланысты топырақтың ... ... ... ол ... ... ... пайда болуында әр түрлі тірі организмдер ... ... Олар ... ... ... ...... өсімдіктерді керекті мөлшерде сумен, ... ... ... етіп тұру ... ... геологиялық эрозиясы және адамдар
қызметінің ... ... ... ... кездеседі.
Гоелогиялық эрозия өте баяу ... ... оның ... ... байқалмайды. Геологиялық эрозия табиғатта
болуға тиісті биологиялық процесс ол ... ... ... ... оны ... ... ... қарауға
болмайды.
Топыраққа зиян ... ...... ... ... жер ... ... ... оны ... жырта беруден болады. ... ... ... 20 ... ... ... болып есептеледі. Оны құру үшін ... мың жыл ... зиян ... ... ... – ирригациялық эрозия адамдар
қызметіне байланысты және оны болдырмау қолдан ... ... ... ... – су ... бір ... Егер су ... байланысты жаңбырдың, нөсердің, су ... ... ... эрозия – адамдардың қолда бар су ресурстарын
дұрыс ... ... ... суды ... ... ... Суды ... көп беру салдарынан
топырақтың беткі ... ... ... кетеді де, ауыл
шаруашылығы өнімі аз шайылатын топырақтарда 10-15 % ке ... ... ... 15-40 % ке, ... шайылатын топырақтарда 2-3 есе
төмендейді.
Ирригация жүйелеріне суды көп беру ... жер ... ... ... ... топырақты су басып кетеді, жер асты
суларының ... ... ... ... ... ... нәрселер жуылып кетеді де су ... мен ... ... Осы ... ирригациялық эрозия топырақтарда,
егіннің өнімділігіне зиянды әсер етеді.
Жел эрозиясының ең ... түрі – ... қара ... ... ... ... Жезқазған, Атырау ... ... ... ... ... құм ... пайда болады.
Олар егістікке құнарсыз өлі ... ... ... ... де ... жер ... азайып ... ... бір ... ... 0,8 га астам кем ... ... ... ... ... ... мен ... молынан жырту жер ... ... ... ... шабындықтық пен жайылымдық жердің
арасында ... ... ара ... ... ... ... қарсы күрес шаралары
- Үлкен территорияларда өсімдік жабынын жаюға алып келетін табиғи
эко жүйелерге тигізетін ... ... Бұл ... ... Жерді уланудан қорғау. Ауадағы радио активті заттар, ауыр металдар,
күкірт қышқылы зиянды қалдықтар топырақты ластайды.Пестицидтер мен
миниралды тыңайтқыштар мөлшерден тыс ... жер ... ... ... үшін ... ... белгілі бір
мөлшерде ... ... ... ... өте қауіпті
ластаушы екенін ескере отырып мемлекеттік стандарт ( ГОСТ № 17-4-3-
01-83) ... ... ... ... ... ... Топырақты тұзданудан сақтау үшін - гидротехникалық шаралар
қолданылады. Гидротехникалық шара ...... ... жумау үшін судың ағымын ... оның ... ... ... бұру немесе шашыратып жіберу үшін су жолдарына,
сайларға ... ... ... ... ... ... сайдың түбіне, су құятын жерлерге бетон немесе ... ... ... ... сақтау жолдары топырақты шаң – тозаңға
айналып, ұшуын ... ол үшін ағаш ... ... мен
жартылай бұталар және қияқ, жусан сиқты көп жылдық ... ... ... ... ... ... үшін ... шараларды
жүргізу қажет.
-

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
Аридтену үрдісінің Сырдария өзенінің төменгі ағысындағы топырақтардың шөлденуіне әсері66 бет
Сырдарияның төменгі ағысындағы және Аралдың жалаңаштанған тағандарындағы топырақтардың өзгеру процестері84 бет
Теориялық экология8 бет
Әлемдік экологиялық проблемалар8 бет
Әлемдік экологиялық проблемалар туралы6 бет
"Прикаспийский Центр Сертификаций" ЖШС-нің сынау орталығында кабельді сынау және оған сертификат беру процедуралары47 бет
Аудандық және оған теңестірілген сотқа келіп түскен кіріс хат-хабарларды тіркеу және есепке алу.8 бет
Африканың шөлдену аймақтарының проблемалары19 бет
Ақпараттың құрамды бірлігі мен оған қолданылатын амалдар7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь