Болмыс философиясы

1.Болмыс ұғымы
2.“Материя” категориясы, оның атрибуттары мен модустары. Әлемнiң философиялық моделдерi
3.Қозғалыс және қозғалыс формалары
4.Кеңiстiк пен уақыт
        
        1.Болмыс ұғымы2."Материя" категориясы, оның атрибуттары мен модустары. Әлемнiң философиялық моделдерi3.Қозғалыс және қозғалыс ... пен ... ... ұғымы- қоршаған әлемдi философиялық тұрғыдан танып бiлуде ең ежелгi, негiзгi және ең маңызды категориялардың бiрi. ... ... арғы ... ... "бар ... ... мағынаның жатқаның аңғартуға болады. Бұл түсiнiк адамның ... ... ... ... ... адам да, ... процесстер мен құбылыстар да өз орының табады) әлем есебiнде танып-бiлуге ... ... ... ой ... ... ... бар","осында бар","осылай бар" деген қарапайым түiндермен шектелмейдi. Себебi дәл осы арада ... ... мен ... ... бар ... ... ... де, барлық жерде бар емес пе?" деген сұрақтар заңды түрде туындайды. Бұл сұраққа бiр ф-р-дүние ... ... ... ... ... деп ... ... дүние бар және бола бередi, бiрақ қеңiстiкте де, уақытта да бастамасы мен ақыры бар деп ... ... ... ... ... өмiр ... тұрақтылығы мен өткiншiлiгi туралы пiкiрлердiн өзара қарама-қайшы болуына әкелдi: 1) ... ... Элей ... негiзiн қалаушы, дүниенiң түпнегiзi от және жер деп есептедi, ең бiрiншi болып болмыс пен сана арақатынасын ... ... ... деп ... "Табиғат туралы") болмыс пен бейболмысты қарсы қойды. Болмыс-бар болу, өмiр сүру, одан басқа ештене жоқ. Ол бiртұтас, ... ... ... ... ... ... ол ... емес, иллюзиялы, сондықтан да оны айтып-түсiнуге де, тануға да болмайды. 2) Парменидтiн замандасы Гераклид (Эфес қаласының тұрғыны, ... ... ... ... ... ... ... от дедi, оның бәре қажеттiлiктен туады "дүниежүзiлiк логос" деп атады, "күрестi" барлық қарама-қарсылықтардың атасы,"Табиғат туралы"-фрагменттер)- керiсiнше, болмыстын басты ... оның ... және ... ... ... дедi. "Бiр ... екi рет ... болмайды", "Бәрi де өзгередi, бәрi де ағады" деп үйреттi. iрақ екеуiде, болмысты мән мен байланыстырады, оны ... ... өмiр ... ... ... бар болу ... деп ... Мұны, "заттық" онтология деп айтуға болады.3) Платонда (б.з.б.427-347) болмыс дегенiмiз- мәндiлiк өмiр сүретiн, өзгермейтiн сана тектес рухани ... ... ... ... мен ... түп ... ... өмiрге келтiрушi, олар мәнгi, объективтi, материалды емес, кеңiстiк пен уақытқа тәуелсiз. Идеялар сезiмдiк ... ... ... тек ақыл-ой арқылы танылады. Әр сезiмдiк заттың мақсаты- идея, әр зат сол ... ... ... Ал заттар өткiншi, пайда болады, тозады, өледi, яғни шынайы болмыс емес, бар болғаны идеялар дүниесiнiң күңгүрт ... Жаңа ... ф-да ... ... ... ... ... болмыстың бiртектiлiгiн бiлдiретiн, жойылмайтың, өзгермейтiн субстрат, болмыстың негiзi. Бiр ф-да ол-материалды, екiншiлерiнде-идеалды, ал үшiншiлерiнде- материалды да, идеалды да. Мысалы, Д.Беркли ... ағл. ф-фы, ... ... ... ... бiр қаласында епмскоп болған, дiн дi дәйектеп, ... дi ... ... тек ... ... мойындап, универсалилердiн реалды өмiр сүредi деген және абстракциялық ұғымдар идеясына қарсы шықты) бәрiнiнiң ... ... ... дедi, рух- бәрi оған тәуелдi, онда бәрi де өмiр сүредi, қозғала алса қозғалады. Барлық табиғи құбылыстардың түп ... Ал, ... ... жоқ, ... оны адам сезе алмайды.Ал, Спиноза шы (1632-1677, нидерланд ф-фы, Амстердамда туып өскен, мат-ка мен жаратылыстану ... ... ... ... ... ... ... жалпы бiртұтас, ядросы табиғат пен құдайдың үлесiмдiлiгi ... ... ... ... ... ... үш түрiн- пiкiр,түсiнiк және интелектуалды интуиция деп, субстанцияның атрибуттары мен модустар туралы ... ... ... ф-да ... саналы қажеттiлiк ретiнде және қоғамдық келiсiмдi жақтады. "Этика", "Дiншiл-саяси трактат") нақты бар дүниенiң негiзi жалғыз ... ... өз ... және өзi ... өмiр сүретiн материалды субстанцияны мойындады. Сонымен, қатар Спиноза субстанцияны құдаймен үйлестiредi, бұл- өзiн өзi тудыратың ... ... ... ... ф-да ... ... әр ... талқыланады. Феноменология (Гуссерль) болмыс- сана арқылы танылатың ... ... ... идеалды болмысы. Герменевтика да болмыс- бұл интерпритация, әр түрлi талдау, өйткенi болмыс адамға тек болмысты түсiнүде ғана ... ... де, ... адамның өзi, оның дүнедегi болмысын ұайымдау, адамға тiкелей тiршiлiк ету ретiнде ... ... әр ... ... ... ұғымының кеңдiгiнең және абстрактiлiгiнен туады. Шынында да болмыс категориясы ... және оны ... ... ең маңызды қасиеттерiн бейнелейдi.Болмыс сөзiнiң әр түрлi мағынасын аңғартуға болады: а)болмыс- адамның санасынан тәуелсiз, тысқары өмiр сүретiн объективтi, материалдық ... ... в) ... ... өмiр ... ... дүниемен қоса рухани дүниенi де қамтиды; с) болмыс- бар болуды, өмiр сүрудi айқындап ... ... ... барлық түрлерiн қамтитын кең ауқымды философиялық ұғым.Оның негiзгi белгiлерi: 1) мәнгi-әлем болды, бар және бола ... ол өзi өзiн ... ... ... 2) ... әлемнiң шетi де, шегi де жоқ; 3) бiртұтас- әлемнiң бiртұтастығы оның формаларының көп ... ... олар ... ... ... ... белгiлi бiр бiрлiкте, тұтас дүние құрамында екендiгiнде; 4) дүниеде бәрi тең өмiр ... ... ... ... ... ... ... бәрiне ортақ нәрсе-олардың "бар" екендiгi, өмiр сүрiп отырғандығы, өмiр сүру ... әр қилы ... мен олар бар ... арқылы шексiз де тұрақты дүниенiң тұтас бiрлiгiн құрайды; 5) өзгермелiгi- дүниеде бар болатының бәрi үнiмi үздiксiз қозғалыста, өзгерiсте болуы; 6) ... ... ... әлем адам ... ... бола ... бұл дүниенiң өмiр сүрүiнiң iштей логикасы бар, ол адам санасында нақты бейнесiн таба алады.Болмыс- объективтi ... ... ... және ... ... ... күйлерi, оның санасы, оның рухани дүниесi) нақтылықтың бiртұтастығы. Болмыс- бар ... өмiр ... ... ... ... еш себебi жоқ таза тiршiлiк. Болмыс- өзi өзiнiң себебi. Болмыс-нақтылық. Болмыс ... ... ... бар ... иланып, оны құрайтын құбылыстардың бәрiне тән, бәрiн бiрiктiретiн неғұрлым ортақ, жалпы әлемдiк байланысты табамыз.
Заттар болмысы "бiрiншi табиғат"- барлық материалдық денелердiн, ... ... мен ... ... ... Жер планетасы, бүкiл Ғалам, теңiздер мен мұхиттар, ормандар мен таулар, флора мен фауна, қазба байлықтар т.б. Олардың бәрi адамнаң тыс, оған ... өмiр ... Бұл ... ... ... адам мен оның ... алғанда бiрiншi, өйткенi адамның өзi табиғаттың бiр бөлiгi, және табиғатсыз оның өмiр ... ... ... ... ... ... адамның iс-әрекеттерi мен тығыз байланысты. Бұл табиғатқа адам қолымен жасаған және материалданғанның бәрi жатады.Мысалы: еңбек құралдары, ғимараттар мен құрылыстар, кемелер мен ... ... және ... ... телефон және компьютер жүйелерi, ақпарат құралдары, өнер тұындылары т.б. олар да объективтi, адам ... да олар адам ... на ... одан тыс өмiр ... Тек ... өмiр сүру ... ... өз заңдылықтары бойынша өмiр сүредi. "Екiншi табиғат" заттар болмысы олар жасалған табиғат материалдарынаң, "затталған" ойдың және "затталған" адамның iстерiнiң синтезi ... ... Және ... ... оларды жасаған мақсатына байланысты болады: еңбек құралдары, эстетикалық ләззат алуға арналған заттар т.б. Оларды, объективтi ... ... түрi деп ... ... және әлеуметтiк жан ретiнде адам болмысы адамның заттар әлемiнде өмiр сүруiн ... ... өзi, ... бар жан ... зат ... ... Бiрақ бұл ерекше зат, ойлай алатың, "пiкiрiн айта ... ... Оның екi ... оның болмысың айқындайды. Адам - бұл шынында да "ойлай алатың" зат, өзiн адам ретiнде сезiп түсiне алатың, өзiн ... ... ... ... өз iстерiне баға берiп рны өзгерте алатың, өзiнiн ... мен ... ... ... ... тағы бiр ерекшiлiгi, жануарлар мен салыстыра қарағанда, ол өз денесiне тәуелдiгi салыстырмалы. Өйткенi, кейбiр тәндiк қажiттiлiктерiн қанағаттандырған да, оларды ... ... мен ... мен келiстiрiп, оларды бақылап, реттей алады.Адам болмысының тағы бiр қыры, ол көптеген, сан ... ... ... ... байланысты. Ол сол қатынастардың туындысы, сонымен қатар оларды тудырушы.Адам болмысының ерекше белгiсi, оны болмыстың басқа түрлерiнен айрықшалайтың, тiл болып табылады. ... ... ... ... ... ... Тiл ден тыс бола тұрып адам өзiнiң мәнiн жоғалтады.Және, жоғарыда айтқандай, адам ... ... оның ... ... ... ... бұл адамдардың бiрлескен болмысы, бiркелкi, дамып отыратың жүйелердi құратың олардың арасындағы алуан түрлi ... ең ... ... Ал бұл ... ... ... бiлiм беру саласын атауға болады, бұл процесс негiзiнде адам тұлға ретiнде қалыптасып, ... ... ... санасыз феномендер, олардың нәтижелерi идеялар, принциптер, нормалар мен ережелер, бiлiмдер т.б.):Индивидуалды рухани болмыс- жеке адамның рухани әлемi: психикасы, ... өмiр ... ... әрекеттерi, бiлiм денгейi т.б. Объективтендiрiлген немесе интерсубъективтi рухани болмыс- қоғамның рухани тәжiрибснiн қамтитың қоғамдық сана, құлықтылық және эстетикалық құндылықтар. ... ... ... мен процесстер, сөздер, дыбыстар табиғи және жасанды тiлдер арқылы iс жүзiне асады (кiтаптар, сызбалар мен ... ... ... ... музыкалық шығармалардың ноталары т.б.).Соңғы кезендерде адам әрекеттерiне байланысты ... ... ... деген категориялар қолданылады. Бұл термин-компьютер арқылы жасалған нақтылықтың моделiн айтады. Сонда бұл жасанды, ... ... ... табылады. Оның белгiлерi: жасанды болуы, актуалдылығы, автономдығы, интерактивтiлiгi. Объективтi ... ... ... ... да субъективтi реалдық және уақыт керi қайтылады.Жалпы ... ... ... ... да, рухани да бола алады.2. Материя терминының қалыптасуы бiрнеше этаптаң өттi. Бiрiншiсiнде- ол табиғат құбылыстарымен тенестiрiлдi (Гераклит-от, Фалес-су, Анаксимен-ауа). Бұл ... ф-да ... ... деп атайды.Екiншi кезеңде- материя атомдар мен пара-пар қарастырылып, заттар мен олардын қасиеттер жиынтығы мен тенестiрiлдi. Материалды және ... ... ... (Демокрит). Материяның атомистiк моделi натурфилософия мен жаратылыстану ғылымдарында кенiнең қолданылып 20ғ. дейiн беделдi болды.Үшiншiсiнде механистiк және ... ... ... (Жаңа заманда- механиканы ең мүлтiксiз ғылымдардың бiрi деп есептедi). Декарт ... ... деп ... оның ... ғана қасиетi қашықтықта созылуы. Материя бөлiнбейдi, табиғатқа пара-пар, "универсум"- алыпты механизм, әр-түрлi көлемдегi бөлшектер құдiреттi түрткi ... ... ... ... ... ... болады.Төртiншi кезеңде- 19-20 ғ.ғ.физика дағдарысқа ұшырады. Бұл салада ашылған жаналықтар (радиактивтiлiк құбылысы,рентген сәулесi, ... бар ... ... электромагнит өрiсi, салыстырмалық теорияның ашылуы) материя түсiнiгiн өзгерттi. ... ең ... ... әлемдi ұстап тұрған кiрпiш деп келген атомның күрделi құрамы бар ... ... оның өзi ... ядро мен оның ... белгiлi энергетикалық деңгейлердi траекторияларда қозғалыста, тербелiсте болатын терiс зарядтағы электрондардан құралады екен. Ядроның құрылымы да ... ... ... және ... күрделi қатынасымен сипатталады. Үнемi қозғалыста болатын электронның массасы да тұрақсыз, жылдамдығына байланысты өзгередi. Микробөлшектердiң табиғаты екi жақты, олардың әрi ... әрi ... ... ... бар. Жарықтың бөлшегi- фотонды тiптi де затқа жатқызуға болмайды. Тыныштықтағы фотонның ... жоқ, ... тең т.б. ... математигi А.Пуанкаре 1902 жылы "Материя ендi жоқ, ол ғайып болды" ... ... ... ... б.з. ... жоғарыда айтылған барлық түсiнiктердi қамтитың материя туралы жаңа субстанционалды-аксиологиялық түсiнiк қалыптасты.Материя- кеңiстiк пен ... өмiр ... ... ... ... көп ... бар ... түрлi объектiлер мен системалардың сансыз көп жиынтығы.В.И.Ленин метерияның диалектикалық-материалистiк ... ... ... дегенiмiз- адамға оның түйсiктерi арқылы мәлiм болатын, бiздiң түйсiктерiмiзге тәуелсiз түрде бар бола отырып, сол түйсiктерiмiз арқылы ... ... ... түсiрiлетiн, бейнесi жасалатын, объективтiк реалдықты белгiлеу үшiн ... ... ... ... және ... ... ... адамның санасынан тыс, әрi тәуелсiз объективтi шындық деп қарайтын дүниетанымның түп ... мән ... ... ... және сана ... бейнеленетiн әмбебап категория.Бұл анықтамада материяның негiзгiбелгiлерi айқын көрсетiледi: 1) материя адам санасына тәуелсiз өмiр сүредi; 2) ол адам ... ... 3) ... ... ... ... ... екендiгiн бiлдiредi; 4) материалдық дүниенi танып бiлуге болатындығын көрсетедi.Материяның бұл түсiнiгi адамзат ақыл-ойының, ғылымның бүгiнге дейiн танып-бiлген объектiлердi ғана емес, ... ... ... ... ... де ... Оның методологиялық мәнi, мiне осында. Материя категориясы абстракция, өйткенi "таза" өмiр суретiн материя жоқ. Ол әрқашанда белгiлi ... ... ... мәнгi, шексiз, жасанды емес, кеңiстiк пен уақытта үнемi қозғалыста болады. ... ... өзi ... ... Бұл қасиеттерiнiң бәрi материядаң ажырамас бiрлiкте- атрибуттар. ... ... ... ... бар- ... жеке түрлерiнiң әр түрлi күйлерi мен құрылымдық даму деңгейлерi (жылу өтiмдiлiгi, электрөтiмдiлiгi, тектiлiк т.б.).
Астрономияда, космологияда және физикада Ғаламның ... ... ... ... ... ... гипотеза бар (18 млрд. жыл бұрын ваакумде жарылыс болды, ол элементарлы бөлшектердiң, олар ... мен ... ... мен ... ... ... ... денелерт.б. тiрi организмдердiн пайда болуына әкелдi).Философияда дүние жайында бiр неше түсiнiктер бар:*монистiк концепция: а) ... ... ... в) ... субстанцияны мойындайтың- абсолютты идея (Гегель), билiкке ұмтылған жiгер (Ницше), өмiрге деген құштарлық (Швейцер), субъектiнiң экзистенциясы (Бердяев), құдай өлшеуш және ... күш ... ... т.б.*дуалистiк концепция: екi субстанцияны мойындау- қашықтықта созылатың материя және ойлай алатың рух (Декарт).*плюралистiк концепция: көп бастамаларды мойындау- жер, от, су, ауа, ... ... ... ... ... ... ... болмыстар деңгейлер (Гартман).3. Қозғалыс-материяның ең маңызды, жалпыға ортақ атрибуты, оның өмiр сурү тәсiлi. ... ... ... ... сияқты, материясыз қозғалыстың болуы да мүмкiн емес.Егер қозғалыс болса, ол "бiрдеменiң" қозғалысы, "ештененiң" қозғалысы ... ... ... өзi" ... ... беретiн Ғаламда планеталар әр түрлi жақтарға "екпiндейдi", оларды (спутниктар) серiктер айналып жүредi, (кометалар) құйрықты жұлдыздар мен ... ... ... ... ғарышта әр түрлi толқындар сейiледi. Органикалық жүйелер де уздiксiз ... ... зат ... информация алмасу, ұрықтау және көбейю, қарапайым физиологиялық және күрделi биологиялық өзгерiстер өтiп жатады. Әлеуметтiк жүйе де ... ... ... ең ... ... ... және онто- және филогенез процесстерiндегi адамзат өзгерiстерi.Сансыз көп түрлi заттардың, құбылыстар мен ... ... ... нәтижесiнде болмыстың бiртұтастығы, тұрақтылығы қамтамасыз етiледi. Сонымен, ... бәрi де, ... ... ... ... ... дегенiмiз-кез гелген өзара әсер, өзара байланыс, кез келген өзгерiс. Материя өзiн тек қозғалыс арқылы бiлдiрiп, бiздiң санамызға, түйсiк-сезiмдерiмiзге әсер ете ... ... өмiр сүру ... сондықтан ол да материя сияқты мәңгi, жасанды емес және ... ... ... ... тумайды, тек бiр формадаң басқасына ауысып отырады, өзi-өзiнiң себебi бола отырып.Пiкiр: Бәрi де ... ... ... ... ... орын ... ... табылады. Т.ГоббсӘр күн бiр жаңалық тудыратыны, қандай ғажап. Г.РейхенбахСонымен, қозғалыс жалпыға бiрдей және абсолюттi болып келедi. Әр нәрсе бiзге ... ... ... ... ... ... (Жер әр ... бойынша өз осiнен толып бiр айналым жасап отырады, сонымен бiрге жер бетiнде бардың бәрi де ... Егер ... ... ... ... оған ... ... салыстырмалы, өткiншi б.т. Тыныштық қозғалыстан бөлек те, бiрге де ... ол- бар ... ... бiр сәттiк тұрақтылығы. (жердегi денелер, процесстер мен құбылыстар, әрине, онымен бiрге қозғалып отырады, бiрақ олар ... ... ... ... адам ... ... отыр дегеннiң өзiнде оның ой жүйесi жұмыс iстеп тұрады, ... ... қан ... жүрек соғуы тынымсыз). Сондықтан да қозғалыс абсолюттi, ал ... өзi де- ... оның бiр ... тепе-теңдiгi. Тыныштық- бiр жағдайда, бiр қатынаста ғана тыныштық, басқа қатынастардың бәрiнде ол да ... ... ... белгiлi жаратылыстанушы ғалымы Освальд энергетизм ф-ң негiзiн ... ... ол ... ... ... алып қарауға, материяны энергияға айналып кетедi, ал энергия болса материя емес, ... ... ... болады дегендi дәлелдеуге тырысты.Осы заманғы кейбiр энгертизм ф-н ... ... ... да Е=мс ... өздерiнше түсiндiргiлерi келедi. Олардың пiкiрiнше, жарықтың жылдамдығы тұрақты коэфицент болғандықтан, бұл формула материя мен энергияның ... ... ... ... олар ... мен ... фотонға айналуын (е +е >Ф) да материяның жойылып, ғайып болуы деп есептейдi.Олар, қандай методологиялық қате ... ... 1) ... ... ... одан тыс болмайтын нәрсе, ол материяның қасиетi, ... сан ... ... ... бар ... ... та бар, ендеше энергия да бар. 2) бөлшектердiң фотонға ... бар ... ... бiр ... яғни ... қалпынан- екiншi, өрiстiк қалпына өзгеруiн көрсетедi.Материяның өмiр сүруiнiң көптеген қалыптары мен түрлерi, оның жүйе ... ... әр ... ... деңгейлерiне сәйкес қозғалыстың да сапалық көп түрi болады (Энгельс).Қозғалыстың формалары өзара тығыз әрi ... ... ... ... қозғалыс өз құрамында механикалық қозғалысты, химиялық қозғалыс- ... және ... ... ... Ең ... ... ... құрамында алдынғы формалардың бәрi өз бейнесiн табады.Бiрақ мұнда, материяның жоғары формаларың материяның төменгi нысандарының заңдылықтарымен түсiндiруге ... ... ... ... ... ... ... қолдану қажет. Мысалы, биологиялықты химиялық арқылы; әлеуметтiктi- биологиялық арқылы, немесе электронды есептеу машинаны адам миымен. Мұндай жоғарыны төменгiге ... ... деп ... ... ... ... адам практикасының жемiсi материяның ұйымдасып, жүйеленуiнiң жаңа сапалық түрлерiн аша беретiнi сөзсiз. Қазырғы заманда - ... ... және ... формалары жайында болжам жасалды. Бiрақ бұл гипотезалар әлi, теориялық және эмпирикалық ... ... ... ... пен ... ... ажырамас қасиеттерi, атрибуттары; өмiр сүру формалары. әлемде қозғалыстағы материя ғана бар ... ... ол ... ... және ... ғана iске асады, өзiн айқындайды, мәнге ие болады. Философия мен ... бұл ... әр ... ... ... 1) субстанционалдық тұғырнама- көне грек атомистерiнең басталған (Евклид геометриясы, Демокрит пен Эпикур кеңiстiктi атомдарды орналастыратың бос құыс деп ... ... ... мен ғалымдар идеяларында жалғасын тапты, олар әлем жайында механистiк көзқарысты ұстады - ... бұл ... ... ... кейiн қалатының бәрi. Ол- бос құыс, оның қасиеттерi қашықтықта созылу және өзiнде ... бар ... ... Ал, ... ... ... жоқ, ... бәрi де пайда болып және жойылып жататың бiркелкi ұзақтық.Бұл концепцияда к/у ... тыс, ... ... ретiнде қарастырылады. Әсересе, мұндай көзқарас Ньютонның классикалық механиканың заңдылықтарын ашқаннаң кейiн, одан ары ... ... Ол ... пен уақыттың абсолюттiгiн мойындап, кеңiстiктi iшiнде заттар қозғалыста болатын, бiрақ ол заттармен ешқандай байланысы жоқ қойма ретiнде қарастырады. ... ... мен ... ... пен ... және ... бiр-бiрiмен байланыстары бiр-бiрiне тәуелсiз құбылыстардың сыртқы қатынастары сияқты сипатталады.2) реляциондық тұғырнама- кеңiстiк пен ... ... ... ... бiр-бiрiмен сондай-ақ табиғатпен немесе қандай да болсын ... ... ... мойындайды. Бұл концепция өзiнiн дәлелiн Энштейннiң (саллыстырмалы теориясы), Лобачевскийдiн, Больяидiң, және Риманның (евклидттi емес геометрияда) алды.Cалыстырмалы теория ... ... ... объектiлердiн қозғалысына тәуелдiгiн дәлелдедi, олардың геометриялық қасиеттерi гравитациялық ... ... ... жүиесiне себептiлiгiн көрсеттi (кеңiстiктiң шалыстық- қисықтық өзгерiстерiнiң уақыттың жылдамдығына немесе бәсендету- ақырындатуына). ... емес ... бұл ... ашып көрсетуге және кеңiстiктiң қисықтығының (оң, терiс) қатынасың айқындауға мүмкiндiк бердi. Сонымен қатар бұл теория қеңiстiктiк пен уақыттың ... ... ... ... ... кеңiстiктiң шалыстық өзгерiстерi (гравитациялық өрiсi) уақыттында барысы өзгередi (ол немесе ақырындайды, немесе жалдамдайды).Ал философияда, ... пен ... ... ... ... материалдық объектiлердiң және жүйелердiң, оларды құрайтын бөлшектердiң аумағын, басқа заттардың, ... ... мен ... арасындағы алатын орынын, олардың өзара орналасуы мен байланысын кеңiстiк ұғымы сипаттайды. Басқаша айтқанда, кеңiстiк дегенiмiз- ... ... ... ... өмiр ... формасы, ол заттардың бiр-бiрi мен қатар және бөлек өмiр сүруiн, олардың тұрқын, олардың бiр-бiрне қатысты алғандағы ... ... ... ... 1) ұзындық, қашықтықта созылу- әр объектi келесi бiр объектiнiн қасында орналасады, соған байланысты ... ... да ... 2) ... ... ... реалды кеңiстiктегi өлшемi- үш, осы үш өлшемдiк кеңiстiкте болмыстың ... мен ... өз ... табады. (бiрақ, қазырғы ғылымда микро- немесе мега әлемде кеңiстiктiн басқада өлшемдерi бар екенi байқалады, мысалы оның тоғыз өлшемi болуы ... ... жаңа ... көп өлшемдi кеңiстiктердiн жаңа матем-қ теорияларын қажет етедi); 3) бiртектiлiгi- кеңiстiкте нақты "белгiленгең" нүктелер жоқ; изотроптылық- кеңiстiкте барлық бар ... ... ... осы ... ... ... да жеке, спецификалық қасиеттерi де бар: симметрия және ассиметрия, олардың формалары ман көлемi, элементтер мен жүйелердiн арасындағы қашықтық, олардың ... ... ... бiр ... ... ... өзгерiп, дамып, бiр күйге, бiр жағдайдан келесi жағдайға ауысып жататың процесстi уақыт ұғымы сипаттайды. Басқаша айтқанда, уақыт дегенiмiз- қозғалушы ... ... ... өмiр сүруiнiң формасы. Уақыт материалдық процестер өрiстеуiнiң жүйелiлiгiн, бұл процестердiң түрлi сатысының ... ... ... олардың ұзақтығын, олардың дамуын сипаттайды.Оның қасиеттерi: 1) ұзақтығы мен үздiксiздiгi заттар мен құбйлйстардың бiр-бiрiн ... ... ... ... өз ... өзгертiп отыратындығын бiлдiредi (түн мен күн, жыл мезгiлдерi, бiр күнде адамның көнiл-күйi бiр нешерет аысып ... 2) бiр ... ғана ... ... дiттелген (зафиксировать) оқиғаны басқа екi уақиғамен байланыстыруға болады, бiреуi алғашында болған ал ... одан ... ... ... ... үнемi екi оқиғаның арасында болады. Мұнда оны белгiлеу үшiн бiр ... бiр ... ... ... ... ... дегенiмiз- бұл "кеше"мен "ертеннiң" арасындағы, басқалай болмайды. 2) керi қайтпайтыны, бұл уақытта болғанның бәрiн де еш уақытта керi қайтаруға ... Ол тек бiр ... өтiп ... ... ... ... қазырғы өркениеттi қайта алғашқы қауымдық құрылысқа қайтадан аударуға, қарияны қайта жасарту да мүмкiн емес.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай Құнанбаевтың діни-ағартушылық бағыттағы туындылары74 бет
Адам болмысының қайталанбас ерекшелігі9 бет
Антик философиясы жайлы39 бет
В.фон гумбольдтың және ф.де соссюрдің лингвистикалық еңбектерінің маңызы4 бет
Герберт Спенсер9 бет
Домбыра философиясы10 бет
Ежелгі Үнді және Қытай философиясы туралы6 бет
Иоганн Гербарттың педагогикалық теориясы7 бет
Көркем тілді адамтану парадигмасы тұрғысынан зерттеу (Ж.Нәжімеденов өлеңдерінің тілі негізінде)21 бет
Марксизм және өмір философиясы89 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь