Каспий теңізі. Казақстанның батыс өңірінде қалыптасқан экономикалық жөне экологиялық жағдай.

Каспий теңізінің экологиясы
Каспий теңізінде мұнай.газ өндіру жөне мұнай еңдеу кешендерінің дамуына байланысты Казақстанның батыс өңірінде қалыптасқан табиғат, әлеуметтік, экономикалық жөне экологиялық жағдай. Каспий теңізі — әлемдегі шаруа.шылық маңызы зор ең ірі тұйык, су алабы. Жыл бойына Каспий теңізі.нің деңгейі жел.қума.желбөгет құбышыстарының нөтижесінде 0,5 — 1 м.ге дейін ауытқып отырады. 1837 — 1990 ж. жүргізілген бақылау жүмыстарының нәтижесінде Каспий теңізнің су деңгейі мөлшерінің айтарлықтай өзгеруі 1930 және 1980 — 90 ж. аралығына сәйкес келетіні анықталған. 1929 — 41 ж. су деңгейі 2 м.ге төмендесе, 1977 ж. бұл көрсеткіш ең төменгі абс. мөлшері не (29,01 м) жетті. 1978 95 ж. су деңгейі 2,35 м қайта көтеріліп, 1995 ж. көрсеткіш .26,66 м болды.
Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген. Қазіргі за.манның балық ш. — балық аулауды реттеу, аса бағалы балық түрлерін (бекіре, қортпа, шоқыр жөне пілмай) табиғи және жасанды жолмен көбейту жұмыстарына негізделген. Жыл сайын 11 балық з.ты (Ресейдің, Әзербайжанның, Қазақстанның) Каспий теңізіне 75 млн. балық шабақга.рын жібереді. 1998 жылдан бері Атыраудағы 2 балық з.ты жылына 6 млн. бекіре балығының шабағын дайындайды. Балықтар уылдырығын тұщы суға шашады, қор жинау ұшін түзды суға шығады. Мысалы, шортан, оңғақ, қызылқанат балық, алабұга теңіздің атырауына (дельта) дейін өрістесе, қаракөз, табан, көк.серке тұзды суда (тұзд. 10 — 11%о), ал бекіре төрізділер судың өте тұзды жерінде тір.шілік етуге бейімделген. Каспий теңізінде 2 тропиктік жүйе қалыптасқан (2.сурет). Солтүстік.Шығыс Каспий аумағында құстардың 278 түрі мекендейді. Соның ішінде Казақстанның жөне Ресейдің «Қызыл кітабына» енгізілген өте сирек кездесетін калбағай, карабай, сары құтан, бүйра бірқазан, т.б. бар. Ал Каспий итбалыгы — тек қана Каспий теңізінде тіршілік ететін сүтқоректі. 1920 ж. 1 млн.нан астам итбалықтың 120 мыңы ауланған болса, 1980 жылдың аяғында 360 — 450 мыңға де.йін азайған итбалықтың — 27 мыңы, 1990 ж. — 13,8 мыңы, 1996 ж. — 8 мыңы ауланған. 2000 ж. сөуір — тамыз айларында індеттен олардың 15 мыңы қырылды. Каспий ит.балығының жаппай қырылуы — Каспийдің солтүстік бөлігіндегі гидрометеорол. жөне экологиялық. жағдайлардың нашарлауынан теңіз жануарлары иммунитетінің төмендеуін көрсетеді. Каспий ойпатында өсімдіктің 88 тұқымдас, 371 туыс бірігетін 945 түрі өседі. Соның ішінде 357 түрі жоғары сатыдағы өсімдік.терге (25 түрі эндемиктер) жатады, 6 түрі — Казақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген. Ал теңіздің өзінде су өсімдік.терінің 728 турі (оның 5 түрі — жоғары сатыдағылар) өседі. Теңіз өсімдіктері жамыл.ғысының құрлық өсімдіктері.нен көп айырмашылығы бар. Құрлықта, негізінен, гүлді өсімдіктер, ал суда балдырлар (64 түрі) кездеседі. Солт. Каспийде негізінен қамыс, теңіз шөбі, шалаң, егеушөп, арамот, мүйізжапырақ өседі. Бұл өсімдіктер балықтардың уылдырығының су түбінде бекуі үшін қажет, сондай.ақ, су құстары мен кейбір балық түрлеріне қорек болады. Солт. Каспий жағалауының әсем табиғатына, оның экол. жағдайына атмосфераның, топырақ жамылғысының, судың ластануы үлкен қауіп төндіруде. Атмосфераның ластануына мүнай.газ өнді.ретін және оны кдйта
        
        Каспий теңізінде мұнай-газ өндіру жөне мұнай еңдеу кешендерінің дамуына байланысты Казақстанның батыс өңірінде қалыптасқан табиғат, ... ... жөне ... жағдай. Каспий теңізі  --  әлемдегі шаруа-шылық маңызы зор ең ірі тұйык, су алабы. Жыл ... ... ... ... жел-қума-желбөгет құбышыстарының нөтижесінде 0,5  --  1 м-ге дейін ауытқып отырады. 1837  --  1990 ж. ... ... ... ... ... ... су деңгейі мөлшерінің айтарлықтай өзгеруі 1930 және 1980  --  90 ж. аралығына сәйкес келетіні анықталған. 1929  --  41 ж. су ... 2 м-ге ... 1977 ж. бұл ... ең ...  абс. ... не (29,01 м) ... 1978 95 ж. су ... 2,35 м қайта көтеріліп,  1995 ж.  көрсеткіш -26,66 м болды.Қазақстанның  енгізілген. Қазіргі ... ... ш.  --  ... ... ... аса бағалы балық түрлерін (бекіре, қортпа, шоқыр жөне пілмай) табиғи және ... ... ... ... ... Жыл сайын 11 балық з-ты (Ресейдің, Әзербайжанның, Қазақстанның) Каспий ... 75 млн. ... ... ... 1998 ... бері ... 2 ... з-ты жылына 6 млн. бекіре балығының шабағын дайындайды. Балықтар уылдырығын тұщы суға шашады, қор ... ұшін ... суға ... ... ... оңғақ, қызылқанат балық, алабұга теңіздің атырауына (дельта) дейін өрістесе, қаракөз, табан, көк-серке тұзды суда (тұзд. 10  --  11%о), ал ... ... ... өте ... жерінде тір-шілік етуге бейімделген. Каспий теңізінде 2 тропиктік жүйе қалыптасқан (2-сурет). Солтүстік-Шығыс Каспий аумағында құстардың 278 түрі мекендейді. Соның ... ... жөне ...  ... өте сирек кездесетін калбағай, карабай, сары құтан, бүйра ... т.б. бар. Ал ... ...  --  тек қана ... теңізінде тіршілік ететін сүтқоректі. 1920 ж. 1 млн-нан астам итбалықтың 120 мыңы ауланған болса, 1980 жылдың ... 360  --  450 ... ... азайған итбалықтың  --  27 мыңы, 1990 ж.  --  13,8 мыңы, 1996 ж.  --  8 мыңы ... 2000 ж. ...  --  ... айларында індеттен олардың 15 мыңы қырылды. Каспий ит-балығының жаппай ...  --  ... ... ... ... жөне ... ... нашарлауынан теңіз жануарлары иммунитетінің төмендеуін көрсетеді. Каспий ... ... 88 ... 371 туыс ... 945 түрі ... ... ішінде 357 түрі жоғары сатыдағы өсімдік-терге (25 түрі ... ... 6 түрі  --  ...  ... Ал теңіздің өзінде су өсімдік-терінің 728 турі (оның 5 түрі  --  ... ... ... Теңіз өсімдіктері жамыл-ғысының құрлық өсімдіктері-нен көп айырмашылығы бар. Құрлықта, негізінен, гүлді өсімдіктер, ал суда балдырлар (64 түрі) кездеседі. Солт. Каспийде ... ... ... ... шалаң, егеушөп, арамот, мүйізжапырақ өседі. Бұл өсімдіктер балықтардың уылдырығының су түбінде бекуі үшін қажет, сондай-ақ, су құстары мен кейбір ... ... ... ... ... ... жағалауының әсем табиғатына, оның экол. жағдайына атмосфераның, топырақ ... ... ... ... ... төндіруде. Атмосфераның ластануына мүнай-газ өнді-ретін және оны кдйта өңдейтін көсіпорындар өсер етуде. Мысалы; 1998 ж. ... обл. ... ... 135,1 мың т ... ... ... ішінде 132,8 мың т газ тәрізді заттар, 2,3 мың т кдтты заттар) шығарылған. Бүл улы заттарды атмосфераға, негі-зінен, ескі ... ... ... 3,5 мың мүнай үңғымасы шығарады. Мүнай кәсіпшілігінің ең басты экол. проблемасы  --  ілеспе газды іске ... ... ... 800 млн.3 газ ... ... (2001). Мүнай кен орындарында мұнай өнімдерін өндеу кезінде ... мен ... ... ... пен ... ... ... ластайды. Солтүстік Каспий жағалауының мұнай өнімдері қалдықтарымен ластанған аумақ. 194 мың га жерді алып ... ... ... ... 1 млн. ... ... (2001). ... деңгейінің көтерілуіне және мүнай-дың теңізге төгілуіне байланысты теңіз суының құра-мында мұнай ... ... ... ... ... пестицидтер, аммо нийлы азот, ауыр металдардың мөлшері рүқсат етілген шектен бірнеше есе жоғары екені анықталған. Судағы мүконцентрациясы мамыр -шілде айларында ... ... ... мүнай және мүнай өнімдерімен, улы газдармен ластануы планктондар мен теңіз суын-да тіршілік ететін жануарлар мен өсімдіктердің жаппай жойылуына ... ... ... ... ... ... ластануы бентостық тіршілік ететін организмдер мен моллюскілер-ге, ... су ... мен ... да ... ... Мыс., 1900 ... са-лыстырганда Каспий т-нде балық аулау 3 есеге, яғни 500  --  600 мың ... 180 мың т-ға ... ... ... суын ең қауіпті ластаушы заттың бірі  --  ыдырамайтын ауыр металдар (мыс., мырыш, барий). Судағы мыс пен ... ... 20 ... ... етілген шектен 2 есе артық), ал барийдікі  --  50 мкг/л (бүл  --  5 есе ... ... ... ... ... онда ... ... организмдерге ғана емес, жергілікті тұрғындардың денсаулығына да үлкен ... ... ... Каспий теңізі жағалауындағы 5 мемлекет (Әзербайжан, Иран, Ресей, ... жөне ... ... ... ... ... ... орта жөніндегі бағ-дарламасымен бірлесе оты-рып, Каспий экол. бағдарла-масын (КЭП) жасап, оны іске асыруда. Бүл бағдарла-маның негізгі мақсаты  - ... ... ... және ... ... ... ... тиімді басқаруды қамтамасыз ету. КЭП-тің негізгі бағыттары: теңіз деңгейінің езгерісі жағ-дайында жергілікті ... ... мен ... ... ... қамтамасыз ету; Каспий теңізі мен оның биоре-сурстарын ластанудан арылтып, қоршаған орта жағдайын жақсарту; теңіздің экожүйесін сауықгырып, қалпына келтіру және оның ... ... ... ... ... экологиялық. қауіпсіздікті жөне қорнай өнімдерінің ең жоғары шаған ортаның қалыпты >> дайын сақтап, ондағы тұрақты тіршіліктің дамуын қамтамасыз ету.Каспий теңізінің ... ... ... ... су ... көтерілуімен байланысты. Каспий теңізінің бірде көтеріліп, бірде тартылуы жердің табиғи-тарихи эволюциясына байланысты. Тарихи деректер бойынша 1820-1930 ... ... ... ... су ... ... Оның себептерін ауа райының құбылысымен және антропогендік факторлармен түсіндіруге болады. Еділ өзені теңізге ... ... ... 80 %-ын ... ... теңіз суының толысуы Еділ өзенімен тығыз байланыста болды. Соңғы жылдары теңізден ... ... ... ... ... қосу адам баласының Каспий экожұйесіне батыл араласуы еді. Осы ... бәрі ... ... ... ... ... ... бұзған адамның теріс іс-әрекеттері ретінде қабылданды. Теңіз суының ырғақты ауытқуы табиғаттың заңдылығы екенін адам баласы кейін түсінді. ... ... ... ... ... төмен түсуін антропогендік факторларға жаткызады. Оның да себебі бар еді. ... осы ... ... ... су ... Еділден 12 %-ға, Жайықтан 24 %-ға, ал Теректен 60 %-ға төмендеген. Осы факторларды ескеріп, теңіз суы деңгейінің азаюын тежеу ... 1980 ... ... ... бөлу үшін ... 100 метр ... ... салынды. Бөгет салынған бұғаздың суы небәрі 3-ақ жылдың ішінде кеуіп кетіп, айналасына теңіз түзы аралас шаң-тозаңдар ... ... ... ... тұз ... ... туды, тұздың сапасы төмендеп кетті. Өйткені Қарабүғазкөл ... тұз ... ... ірі ... ... ... ... еді. 1978жылдан бастап теңіз дейгейі өздігінен көтеріле бастады. Ғасырдың аяғында оның деңгейі 3 ... жуық ... ... ... жүзден астам мұнай бүрғылары, ондағы мүнай қоймалары, 6 мұнай-газ кешені, жүздеген елді мексндер коммуникациялық желілер, ... ... су ... ... ... ... ... мен мұнай теңіз суына араласып, оның аймағы 300 мың гектарға жетті. Кейінгі жылдары теңіз суының көтерілуінің ... ... ... ... ... көтерілуі оның маңындағы мемлекеттерге көптеген проблемалар туғызып отыр. Оның бастысы  --  экологиялық жағдайлар.Біріншіден, су ... ... ... ... ... ... көлемін тарылтып, қүстар мен жануарлардың мекенін басып қалды. Суға тоскауыл үшін соғылған ... ... ... мен ... зор шығын келтірді. Балықтардың уылдырық шашу аясы мен қүстардың үя салу тығыздығы кеміп, биокөптүрліліктің азайьга кету проблемасын туғызып ... ... ... ... ... ... ауа мен топырақтың ластануына, одан әрі экологиялық апатка апарады. ... ... ... ... 1980 жылдан бастап күшейе түсті. Су құрамында пестицид және ауыр металдардың көбеюі бекіре сияқты бағалы балық-тар, теңіз ... ... ... ... ұшырап, қырылып калу фактілерін жиілетті. Соңғы мәліметтер бойынша бекіре балықтарын аулау 40 %-ға азайды.Үшіншіден, су ... ... ... жағалауларындағы мұнай ұнғыларын, мұнай коймаларын, мұнай өндейтін өнеркәсіп орындарын, балық комбинаттарын, елді мекендерді су басып, орасан зор ... ... ... ... игеруге шетелдік инвесторларды тарту Каспий теңізінің экологиясын одан әрі шиеленістіре түсуде. Мұнай өндірумен бірге ... ... ... ... ... ... ауа ағынында зиянды газдар үлесін көбейтіп отыр. Теңіз жағалауларының тозуы техногендік процестерді жылдамдатып, аумақтың шөлге айналуына себепші болып отыр.
Қортынды
Каспий ... ... ... ... ... экологиялық проблемаға айналды. Каспий мұнайын игеру жоғары ... ... ұзақ ... ... Бұл ... тек ... ғана емес ... Әзірбайжан, Түркменстан және Иран республикаларына да тән ортақ іс. Ең бастысы Каспий теңізінің фаунасы мен флорасының әр түрлілігін сақтап қалу. ... ... бұл ... ... ... бірі 1999 жылы ... ... тақырыбында өткен бірінші аймақтық семинар болды. Мемлекетаралық деңгейде өткен кеңестік мақсаты -- ... ... ... ... ... Каспий теңізінің экологиялық проблемаларын шешудің ең тиімді жолдарын қарастыру. Теңіз эко-жүйесінде туындап отырған проблемаларды саралап және баға бере ... ... ... жол ... және оны тез арада шешуге мақсат койылды. Бұл игі істер адам баласының дүние-жүзілік ... бар ... ... су ... ... қалу ... ... тізімі
1. Ә. Бейсенова, А. ... ... Ж. ... және ... ... ... ... бет.2. Қазақстанның балықтары, 3-том.- Алматы,1988ж.3. А. Г ... ... ... Л, 1987 ж.4. ... ... ... Информациялық бюллетень, 2001,№2.-61 бет.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Арал өңірінде табиғи-шаруашылық кешенді экологиялық орнықты дамытудың ғылыми негізі32 бет
Арал теңізінің тарихы7 бет
Арал теңізінің экологиялық мәселелері3 бет
IX-X ғасырларда Батыс Еуропа елдеріндегі феодалдық құрылымның нығаюы. IX-XI ғасырлардағы Франция, Германия,Италия X-XIғасырдың ортасына дейінгі Англия. Испания мен Византия дамуының тарихи ерекшеліктері9 бет
VII-XI ғ Оңтүстік және Батыс славяндар.Ежелгі орыстар мемлекетінің құрылуы. Киевская Русь. Крест жорықтары. Қалалардың дамуы.Крестшілердің мемлекеті8 бет
XIX ғасырдың бірінші жартысыңдағы Батыс Европадағы саяси және құқықтық ілімдер22 бет
XІХ-ХХ – ғасырдағы батыс философиясы3 бет
XХ ғ. батыс философиясы, экзистенциализм8 бет
XХ ғасырдағы батыс еуропа музыкасы48 бет
«Батыс-2» кешеніндегі бу қазандығының автоматтандырылуын жобалау24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь