Бөкей Ордасы

Бөкей Ордасы Еділ мен Жайықтың аралығында орналасқан. Солтүстікте Самар губерниясы, шығыста — Орал облысы, оңтүстікте Каспий теңізі батыс жағында — Астарахан губерниясының Царёв, Енотаев және Краснояр уездері. Жер көлемі — 92 144 5 km2 19 ғ. аяғында Астархан меже бөлімі бойынша — 77 624 km2.Орда өңірініңдегі дала көпшілігі құмды мен сазды жерден тұрады. Көтеріңкі жерлері төмпелі, ойпаттарда жабындық жерлер орналасады, бірақ кей тұстарда былқылдақ құм бар. Солтүстік жағында (Тарғын, Тал, Камыс-Самар, Калмақ) қара топырақты дала кездеседі, Оңтүстігінде көбінесе құм жайлайды. Оңтүстікте құм төбелерінің арасында құмаршық (Triticum cristatum)өсетін ойпаттар кездеседі. Төмпелерде ештеңе өспейді, теңізге жақындағанда тегістеніп кетеді де сорларға айналады. Оңтүстік-батыста Бэр төмпелерікөріне бастайды. Орданың солтүстігінде бірде жалғыз, бірде топтасқан обалар бар, соңғысында әдетте ортасында біреуі ірілеу болады. Енң ірілердің шеңбер диаметрі 30 m шамасына жетеді. Бұл обалар мола екенін қазба жұмыстар дәлелдеді, соның ішінде адам мәйітінен басқа дүние-мүлік табылған, ал кейбіреулерінде зертасты кірпіш қалауы бар.Хан Жәңгір Бөкей ордасына келген ғалым-зерттеушілерді ерекше құрметпен қабыл алған. Осы өңірде болған Г.С. Карелин, В.И. Даль, т.б. хан үйінің қонақжайлылығына ризашылықтарын естелік — зерттеулерінде жазып көрсетеді. Бұлардан басқа Бөкей ордасында 100-ден астам ресей және шетел зерттеушілері болған.1842 ж. Жәңгірдің өтінішімен белгілі картограф, Орыс жағрапиялық қоғамының мүшесі Я.В. Ханыков Бөкей ордасының аумақтық картасын[1] жасайды.Хандықта Кіші жүзден шыққан 5 мың жанұя болды, 19 ғ. 50 жж. Бөкей ордасында 300 мың адам тұрды (50 мың жанұя).Хандық1801 жылы Нұралы ханның екінші ұлы Бөкей сұлтан Орыс патшасына бос жатқан Еділ мен Жайық өзендері аралығындағы атамекеніне көшіп-қоныстануға рұқсат сұраған өтініш жолдайды. Ресей императоры Павел I Бөкей сұлтанның өтінішін қабыл алып, 1801 ж. наурызыдың 11 былай деген рескриптісін (жарлық) шығарады:Қырғыз-Қайсақ Кіші ордасының Хан кеңесінің төрағасы Бөкей сұлтан Нұралы хан ұлын өзіме ризашылықпен қабылдаймын, өзі қалаған жеріне көшіп жүруіне рұқсат етемін және менің рахым етуімнің белгісі ретінде қара лентамен мойынға тағатын өз суретім бар алтын медаль тағайындаймын.Сол жылдың күзінде Бөкей сұлтан өзіне қарасты 5 мың түтін ауылымен Жайықтың ішкі бетіне көшіп-қоныстанады. Тарихта Ішкі Қазақ немесе Бөкей ордасы аталған өлкенің іргесі осылай қаланады.1806 ж. мамырыдың 19 Патшалық Үкіметтің арнайы жарлығымен хандықтың территориялық көлемі 6500 мың десятина болып бөлінеді. Жарлықта былай деп көрсетіледі:Бөкей сұлтанның қол астындағы қазақтарға Үлкен және Кіші өзендерінен Боғда тауларына дейін, одан Шапшашы арқылы Дудацкий немесе Телепнёв батағаларына және теңізге дейін көшуге рұқсат беріледі.1808 жылы шілденің 17 Бөкей хандығы Астрахан әскери губернаторының және Орынбор шекара комиссиясының құзырына бағынышты болып бекітіледі.1812 жылы Александр I патшаның арнайы жарлығымен Бөкей сұлтан Ішкі Қазақ ордасының ханы болып
        
        Бөкей Ордасы Еділ мен Жайықтың аралығында орналасқан. Солтүстікте Самар
губерниясы, шығыста — Орал ... ... ... ... ... жағында —
Астарахан губерниясының Царёв, Енотаев және Краснояр уездері. Жер көлемі —
92 144 5 km2 19 ғ. аяғында Астархан меже бөлімі бойынша — 77 624 km2.Орда
өңірініңдегі дала ... ... мен ... ... ... ... төмпелі, ойпаттарда жабындық жерлер орналасады, бірақ кей тұстарда
былқылдақ құм бар. Солтүстік жағында (Тарғын, Тал, Камыс-Самар, ... ... дала ... ... ... құм ... құм ... арасында құмаршық (Triticum cristatum)өсетін
ойпаттар кездеседі. Төмпелерде ештеңе ... ... ... кетеді де сорларға айналады. Оңтүстік-батыста Бэр
төмпелерікөріне бастайды. Орданың ... ... ... ... ... бар, ... ... ортасында біреуі ірілеу болады. Енң
ірілердің шеңбер диаметрі 30 m шамасына жетеді. Бұл обалар мола екенін
қазба жұмыстар дәлелдеді, соның ішінде адам ... ... ... ал ... зертасты кірпіш қалауы бар.Хан Жәңгір Бөкей
ордасына келген ... ... ... қабыл алған. Осы
өңірде болған Г.С. Карелин, В.И. Даль, т.б. хан үйінің қонақжайлылығына
ризашылықтарын естелік — зерттеулерінде жазып көрсетеді. ... ... ... ... астам ресей және шетел зерттеушілері болған.1842 ж.
Жәңгірдің өтінішімен белгілі картограф, Орыс жағрапиялық ... ... ... ... ордасының аумақтық картасын[1] жасайды.Хандықта Кіші
жүзден шыққан 5 мың жанұя болды, 19 ғ. 50 жж. ... ... 300 мың ... (50 мың ... жылы ... ... екінші ұлы Бөкей сұлтан
Орыс патшасына бос жатқан Еділ мен Жайық өзендері аралығындағы атамекеніне
көшіп-қоныстануға рұқсат сұраған өтініш жолдайды. Ресей императоры ... ... ... ... ... ... 1801 ж. ... 11 былай деген
рескриптісін (жарлық) шығарады:Қырғыз-Қайсақ Кіші ордасының Хан ... ... ... ... хан ұлын ... ... ... өзі
қалаған жеріне көшіп жүруіне рұқсат етемін және менің ... ... ... қара лентамен мойынға тағатын өз суретім бар алтын медаль
тағайындаймын.Сол жылдың күзінде Бөкей ... ... ... 5 мың ... ... ішкі бетіне көшіп-қоныстанады. Тарихта Ішкі Қазақ немесе
Бөкей ордасы аталған өлкенің іргесі осылай қаланады.1806 ж. мамырыдың 19
Патшалық Үкіметтің арнайы ... ... ... ... 6500
мың десятина болып бөлінеді. Жарлықта былай деп көрсетіледі:Бөкей сұлтанның
қол астындағы қазақтарға Үлкен және Кіші өзендерінен Боғда ... ... ... арқылы Дудацкий немесе Телепнёв батағаларына және теңізге
дейін ... ... ... жылы ... 17 ... ... ... губернаторының және Орынбор шекара комиссиясының құзырына бағынышты
болып бекітіледі.1812 жылы Александр I патшаның арнайы жарлығымен Бөкей
сұлтан Ішкі Қазақ ордасының ханы болып ... ... ақ ... хан ... Орал қаласының маңындағы тоғайда өтеді, кейін ол жер
«Хан тоғайы» деп аталады.1815 жылдың мамырыдың 21 Бөкей хан ... ... ... ... жас болғандықтан, хан тағына регент есебінде уақытша
сұлтан Шығай ... ... ж. ... ... хан ... ... ... 1824 ж. маусымдың 22 «Хан тоғайында» ақ киізге ... ... ... ... ... ханның билік еткен кезеңі
анағұрлым елеулі із қалдырды. Жәңгір ең алдымен қазақтарға ыңғайлы ... ... ... ... 1827 ж. Нарын құмының Жасқұс деген жеріне Хан
сарайын салдырады. Жәңгірден үлгі алған би-сұлтандар, кейін қарапайым ... ... Хан ... ... ... ие ... ... тарихында маңызды орын алатын оқиға — Исатай
Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы бастаған 1836—1838 жж. халық көтерілісі.
Бүл — патша әкімшілігі мен хан-сұлтандарға қарсы көтерілген ... үшін ... бой ... ... жылы тамыздың 11 Бөкей
ордасының саяси, мәдени, экономикалық жағынан дамуына жол ... ... ... ... көптеген өзгерістер енгізген ұлы реформатор, қазақ
даласының ұлы жаңартушысы Хан ... ... ... ... ... салғаннан кейін хан тағы Паждар корпусында оқыған Жәңгірдің баласына
Сайып-Керейге көшті. Хан ... ... ... ... ... ... тегі Шыңғысхан деп өзгертілді.1847 ж. Сайып-Керей хан
қайтыс болады, Бөкей ордасындағы хандық басқару ... ... ...... ... ... Сол ... болған ірі Исатай-Махамбет
, Кенесары көтерілістерінен шошыған Ресей империясы Бөкей Ордасын
аннексияландырады.
Уақытша Кеңес
Уақытша Кеңес 1847—1917 жж. аралығында билік жүргізеді, орталықта және
жергілікті жерлерде ... іс ... ... Сонымен бірге, Орда
қазынасы пайдасына халыққа салық салудың қатал жүйесі іске асырылды.1860 ж.
Бөкей ордасы 7 ... ... ... ... ... ... Нарын,
Қамыс-Самар, Талов қисымдары және I, II Теңіз жағалауы округтері. Әрбір
әкімшілік бөлікті әкім-правительдер басқарады.1862 ж. Хан Ставкасында
кітапхана ашылады. Кітапхана ... О. ... У. ... ... Т. ... ... сондай-ақ Ресейдің басылымдары
болған.Хан жәрмеңкесіндегі сауда саласының дамуына байланысты, ақша
капиталын реттейтін әрі сақтайтын орын «Казначейство» мекемесі 1867 ж.
ашылып, банк ... ... ж. 5 ... тұратын өрт сөндірушілер
командасы және жылжымалы обоз жасақталады.1870 ж. Ресейден ауарайын
бақылайтын аспаптар әкелініп, метеорологиялық ... ... ... ... ... ... Орда орманын мемлекет тарапынан қорғау
1890 ж. бастап қолға алынады. 1908 ж. Орда орман шаруашылығы мекемесі
жанынан питомниктер жасақталып, зерттеу жұмыстары ... ... ... ... дүниеге келеді.1908 ж. қазақ даласындағы ең
түңғыш Оба індетіне қарсы күрес станциясы кұрылады. Бүл станцияда Халықтық
денсаулық сақтау комиссарының орынбасары М. Шомбалов, оба ... ... ... И.А. ... А. ... ... медицина
ғылымының докторы Н. Доброхотова жұмыс жасады.1911 ж. қазақ баспасының
қарлығаштарының бірі — «Қазақстан» газеті белгілі ақын Г. Қараштың
ұйымдастыруымен Ордада басылып шығады.1917 ж. ... ... ... ... ... ... енді.
Саясат жайғасы
Елді хан басқарды. Жәңгір-Керей хан кезінде хан билігі абсолютистікке жақын
болды. Дегенмен, 1828 ж. сәуірдің 1 хан ... 12 би ... ... ... болған билер (депутаттар):
шеркештен — Мүпәт Айдаболұлы, ноғай-қазақтан — Шомбал Ниязұлы,
байбақтыдан — Қонаш Сопақұлы, масқардан — Шора Кедейұлы, ... ... ... ... ... жаппастан — Көшетұр
Мапақұлы, ысықтан — Жантөре Абдалұлы, адайдан — Байту Төменбайұлы,
қызылқұрттан — Дуантай Айтуғанұлы, есентемірден — Татан Сәкенбайұлы,
таздан — Құдайшүкір Базайұлы, жетірудан (табын, тама, кердері
рулаларынан) — ... ... және ... Бос Боздайұлы.Бөкей
хандығында хан билігі институты, екі ханның ... хан мен оның ... ... ... ... ... ... 45 жылға созылды.Ішкі
Орданы қадағалауды Орынбор әскери губернаторы және Россия ... ... ... іске ... ... Ресей үшін мал, ет, жүнмен жабдықтаушы болды. Хандықта ақша-
тауар қатынасының дамуы қоғамның әлеуметтік-экономикалық құрылымының
өзгеруіне, ... ... ... ... ... ... ... ордасындағы мал басының санын көбейтіп қана қоймай, оның
тұқымын асылдандыруға, әсіресе, жылқы малына үлкен мән береді. Хан
ставкасында, Ресейдің Орск, ... ... ат ... ... ... ұйымдастырылып тұрады.1840 ж. Жәңгірдің шақыртуымен Ордаға
ветеринар К.П. Ольдекоп келеді. Осында қазақ жеріндегі түңғыш ветеринарлық
бөлім ашылып, алғаш мал ауруларына қарсы ... ... ... ... алынады.1841 ж. Хан ставкасы мен Черный Яр қаласының аралығына
пошта — телеграф байланысы орнатылады.
Мәдениет және қоғам
1828 жылы Жәңгір өз үйінің бір бөлмесіне ... ... ат ... ... ... ... қару-жарақ
палатасын ұйымдастырады. Бұл — қазақ жерінде ашылған тұңғыш музей
болатын.1841 ж. желтоқсанның 6 Нарынқұмда Қазақстан ... ең ... ... ... мектеп ашылды. Бұл мектептен есімі елге
танылған талай тұлғалар білім алды. Солардың бірі — ... ... ... ... ... Оның қазақтар жөніндегі зерттеулері,
тарихи мұралары туралы басылымдары жоғары бағаланып, 1862 жылы ... ... ... ... ... ... ... бастауын алған жүзден астам ғалым-зерттеушілер, Асан Тайманов сынды
жиырмадан астам академиктер шықты.1844 ж. Қазақ жастарының Ресейдің жоғары
оқу орындарында оқуы үшін вакансиялық ... ... Осы ... ... ... көшпелі қазақ халқына қызмет ететін дәріхана және емдеу орны,
өте сирек кездесетін экспонаттары бар қару-жарақ музейі ... ... ... композиторлар Құрманғазы мен Дәулеткерей
Қазақстанның мәдениеті мен қоғамдық ойының тарихында орасан зор рөл
атқарды.
Әлеуметтік саласы
Бөкей хандығы құрылуының алғашқы ... ... ... тәуір жайылымды
жерлерде хан өз туыстары мен хан сарайындағы ақсүйектерге бөліп берді.
Өйткені Бөкейдің — Ішкі орданың хандары тақты ұзақ ұстап ... ... өз ... халқының денсаулығына да үлкен
көңіл бөліп отырған. 1825 ж. С. ... ... ... ... ... ... жүргізуді үйрену үшін оқуға жібереді. 1826 ж. бастап Ордада шешек
ауруына қарсы екпе жұмыстары жүргізіледі. 1832 ж. Жәңгір ханның ... ... ... А.А. ... келеді. Кейін 1839 ж. тұңғыш дәріхана
ашылады. Осы кезеңдерде Ордада В.Ф. ... ... т. б. ... ... 1852 ж. Ордада 16 кереуеттік қоғамдық аурухана ашылады.
Бүл аурухана күні бүгінге дейін ... ... ... ... ... ... ж. хан ... халықтың әлеуметтік жағдайын көтеру, сауда-
саттық саласын дамытып, ... қою ... ... ұйымдастырады.
Жәрмеңке көктем және күз айларында өткізіліп, оған Ресейдің Сарытау,
Мәскеу, Нижний Новгород, т.б. губернияларынан саудагерлер ... 1846 ... ... 3883 адам ... 1851 ж. тауар айналымы 1,5 миллион
күміс ақша құраған.Жәңгір бөкейлік қазақтардың өз ... ... ... үшін 1835 ж. өз ... ... ерекше архитектуралық үлгімен мешіт
салдырады. Ел ішінде оны «Хан мешіті» деп ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1836 – 38 ж. Бөкей ордасындағы шаруалар көтерілісі18 бет
Бөкей ордасы және Жәңгір хан80 бет
Бөкей ордасындағы білім беру ісі жайында3 бет
Бөкей ордасының тарихи сипаттамалары26 бет
Бөкей ордасының қазақтары67 бет
Бөкей ордасының құрылуы9 бет
XIX ғ. Қазақстан17 бет
Ежелгі қазақ хандары мен билеушілері14 бет
Жәңгір хан6 бет
Жәңгір Хан және қазан университеті16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь