Бухгалтерлік құжаттарды ұйымдастыру жолдары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І Бөлім.Бухгалтерлік есеп негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1. Бухгалтерлік есептің мәні мен маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2. Бухгалтерлік есеп жүргізуді ұйымдастыру принциптері ... ... ...10
1.3. Қазақстан Республикасындағы бухгалтерлік есеп жүйесін реттеу принциптері ... ... ...18
1.4. Есеп принциптерінің теориялық жалпы сипаты ... ... ... ... ... ... .23

ІІ Бөлім. Бухгалтерлік құжаттарды ұйымдастыру жолдары ... .31
2.1. Бастапқы құжаттар және олардың мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... 31
2.2. Құжаттарды классификациялау, стандарттау және үйлестіру ... ... ..35
2.3. Шаруашылық фактілерін құжаттау және құжатайналысы ... ..42

ІІІ Бөлім. Бухгалтерлік және қаржылық есеп жүйелерінің халықаралық стандарттары ... ... .54
3.1. Есеп жүйесін стандарттаудың қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ...54
3.2. Бухгалтерлік есепті халықаралық стандарттау ... ... ... ... ... ... ...55
3.3. Халықаралық стандарттар негізінде Қазақстандық бухгалтерлік есеп жүйесін жетілдіру ... ... ..57
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..62
        
        БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕПТІ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ
Мазмұны
Кіріспе...............................................................
.......................................3
І ... ... ... есептің мәні ... ... есеп ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп
жүйесін ... Есеп ... ... ... ... ... құжаттарды ұйымдастыру жолдары.....31
2.1. Бастапқы ... және ... ... ... ... ... ... фактілерін құжаттау және құжатайналысы……42
ІІІ Бөлім. Бухгалтерлік және қаржылық есеп ... Есеп ... ... ... ... ... Халықаралық стандарттар негізінде Қазақстандық
бухгалтерлік есеп ... ... мәні мен ... ... ... ... мен
басқару, ақпараттарды реттеу және ақылға сиымды тиімді шешімдер қабылдау
үлкен мәселеге ... ... ... ... ... және ... ... білу, құқықтық жүйедегі заңдылықтарды
білу, қаржы мен басқару ... ... ... ... ... ... шешім қабылдау кызметінде бухгалтерлік есептің атқаратын ... ... ... бухгалтерлік есеп жүйесін сенімді жүргізу
үшін жоғары дәрежеде даярланған кәсіби ... ... ... ... сай ... жағынан жақсы даярланған бухгалтерлерге
деген сұраныс күннен-күнге артып ... да, ... ... ... есеп ... ... мамандар даярлау мея оларды қайта ... ... ... ... ... ... ... даярлау үрдісін
халықаралық деңгейге көтеру жөнінде едәуір жұмыстар атқарылып келеді.
Кәсіби мамандық дәрежесіне жету үшін ... ... ... есеп ... жоғары мамандыққа айналды. Осы заманғы
бухгалтерлер «счеттар ... ... ... ... капитал
рыногында қаржы қалыптастырушы мен экономикалық қатынастар мен ... ... ... ... негізгі тұлғаға айналды.
Бухгалтерлік есепке тән негізгі принциптердің мәні мен маңызын
түсінбей ... ... ... басқару мен ұйымдастыру жөнінде шешім
қабылдау мүмкін ... ... ... тұрғыдан тиімді шешім
қабылдау үшін. бухгалтерлік есеп счеттарын жүргізу мен ... өз ... ... ... ... ... ... заңды түрде ұйымдастыру,
есеп жүйесінде қолданылатын ... ... ... ... ... ... есеп ... талаптарын білген жөн.
Қаржы саясатын тиімді бағытқа салу, экономикалық модельдер құрып,
салыстырмалы талдау ісін ... ... ... қосу ... әр
түрлі үлгідегі модельдер жасау керектігі туындайды. Бұл үшін кез келген
шаруашылық ұйымдарында ... ... ... ... ... ... баланстың атқаратын рөлі өте ... ... ... құрылымы мен құрамы, жекелеген баптары, ұрпақтан
ұрпаққа жалғасып келе жатқан, ... ... ең ... ... ... ... жұмыстың мақсаты:
- бухгалтерлік есептің маңызы мен мазмұнын, оның ... ... есеп ... ... мен ... ... қалыптасуын
зерделеу;
- ұйымдардағы экономикалық үрдістің қалыптасу кезеңдеріне қарай
шаруашылық фактілерінің сабақтастық жолдары мен қалыптасуын негіздеу;
- ... ... ... ... мен нышандары маңызын
ашып түсіндіру;
- бухгалтерлік есеп жүйесіндегі қаржылық және басқарушылық есептің
орны мен ... ... ... ... ұйымдардағы ... есеп ... ... және бухгалтерлік аппарат құру мүмкіндіктерін көрсету;
- бухгалтерлік кәсіптің мәнін және Қазақстандағы бухгалтерлік есеп
мамандарын ... ... мен ... ... ... ... мен
жүйеге келтіру жолдарын көрсету;
- халықаралық тәжірибе негізіне сай есеп қызметін атқарушылардың
Кодексін және ... ... мәні мен ... ... ... ... ... есеп жүйесін заңдылық
және нормативтік тұрғыда реттеу қажеттілігін сипаттау.
I Бөлім. Бухгалтерлік есеп негіздері
1.1. Бухгалтерлік есептің мәні мен маңызы
Меншік иелігінің кез ... ... ... ... түсуші заңды
тұлғалар, ұйымдар мен мекемелердің барлығында ... ... ... ... мен мүліктері, қорлары мен капиталы,
алған міндеттемелері, өндірілген дайын ... ... ... құралдар мен айналым қаражаттары, сатып алу мен сату
өрісі, шаруашылық жүргізу үрдісі бар шаруашылық ұйымдарда бухгалтерлік есеп
жүргізу жүйесі ... ... ... ... ... ... есепті күрделі жүйе деп түсінген жөн. ... ... да ... алыну керектігі бухгалтерлік есепке тән мән
мен мағына, алғы шарт және міндетті ... ... ... ... ... ... есеп ... ұйымдардағы сатылы экономикалық үрдісті
қамтамасыз ету ... ... ... Шаруашылық фактілері экономикалық
үрдістің кезеңдік негіздерін құрайтын заңдылық сабақтастыққа жауап беретін
болып ... ... ... ... мен ... көздерін қалыптастыру;
инвестициялар келтіру;
қаржылық активтерді (экономикалык ресурстарды) қаржыландыру және ... ... ... ... өндірістік үрдістің өзгерістері мен
қалыптасуын есепке алу;
өндірістік шығындар жұмсап, табыстар табу ... ... ... ... (пайданы) бөлу және қайта бөлу;
бөлінбеген таза пайданың ұдайы көбеюін қамтамасыз ету және түскен ... ... ... ... мен ары ... ... бұлардың
қорлануын қалыптастыруға жұмсау.
Бұл мақсаттар мен міндеттердің нақтылы іске асатындығын есепке ... ... ... ... ... ... рөлі өте
зор. Бухгалтерлік есеп жұмысы экономикалық кезеңді ... ... әр ... сай ... ... есеп - ... сауданы,
технологиялық ерекшеліктерге сай өнім өндіруді, экономикалық бостандықты,
кәсіпкерлік қатынастарды, бірлескен ... ... ... ... ... ... ... тұтынушыларға хабарлап,
талдап, мұның негізіне тиімді шешімдер қабылдайтын, өз орны мен әдісі және
принципі бар пән. Сондықтан ... ... алғы ... экономикалық
қатынастарға, мұның өзін теориялық тұрғыда ... ... ... ... ... дайындайтьш ерекше бағыттағы айрықша жүйе.
Қандайда болмасын есеп ақпараттары мен көрсеткіштерін, ... ... ... зор ... деп ... жөн. Бухгалтерлік
есеп нарықтық катынастарға байланысты іс-әрекеттерді саналы ... ... ... ... ... және бұлардың маңызын түсіну үшін
ақпараттар ... ... және ... ... және ... мәліметтер
жүйесін топтастырып, белгілі дәрежеде шешім қабылдау үшін ... ... ... қатынастар мен меншік иелігіне сүйеніп қол ұшымен жалғасып,
сыбайластық әрекеттерге ... және ... ... жеке ... ... ... жүріп қаражат табушы алаяқтар арасында күрес жүргізуде
де бухгалтерлік есептің атқаратын рөлі зор. ... ... ... ... атқарушы бухгалтер өз кәсібін сыйлап, таза және ... ... ... есеп ... ... ... ... Мұның диапазон
кеңістігі мол. Сондықтан, экономиканы басқару жүйесін жетілдіру, ... мен ... ... ... саудаға тән шешім қабылдау, тексеру
мен бақылау жүйесін ... ... есеп ... ... қағаз бастылықты болдырмау үшін бухгалтерлік есеп ілімі өз мәні мен
мақсатын жоймайтын сабақтастық бағытта болуы ... ... ... сай ... ... ... үлгі ... бастапқы құжаттарды рәсімдеу, есеп регистрлары және ... ... т.б. ... ... мен маңызы қарапайым жолдармен
жасалып, пайдаланушы қауымға түсінікті болуы керек.
Енді бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... ... бастапқы сабақтастығына тоқталайық. Жалпы есеп жүйесінде
қабылданған тәжірибеге және көптеген ... ... ... есеп ең ... ... ... өлшеу, тіркеу принциптерін жүзеге
асырады.
Байқау принципі деп - шаруашылық жүргізушілер ... ... ... көзбен көруді айтамыз.
Өлшеу принципі деп - натуралдық өлшеммен ... есеп ... ... ... ... ... деп - бухгалтерлік есеп мәліметтері мен
көрсеткіштерін ақпараттар ... ... ... ... ... ... және ... принциптері бірімен-бірі тығыз
байланысқан, бірінің мазмұнын бірі толықтырып отыратын сабақтастық жүйе деп
таныуымыз керек.
Бухгалтерлік есептің маңызы мен мәні және бұл ... ... ... үрдісі, ең әуелі бухгалтерлік есеп негізін біліп үйренуден, қаржы
есебін жүргізу тәсілдерінен, басқару ... ... ... ... ... ... сапалы жасаудан, сондай-ақ ұйымдардың
қаржы-шаруашылық қызметін экономикалық жағынан талдаудан тұрады.
Бухгалтерлік есеп жүйесіндегі ақпараттар ... ... ... есеп ... талабына сай кәсіпкерлерге, мамандарға, салық
және қаржы салаларындағы қызметкерлерге, т.б. ... ... ... қаржы салымшы инвесторлардың, басқа да несиелендіруші заңды
тұлғалардың қаражаттарын іске қосып, ... ... - таза ... ... ... үшін ... есеп ... қалыптасқан ақпараттарды
хабарлап отыру қажеттігі туындайды.
Бухгалтерлік есеп деп - ... ... ... ... ... ... ететін мәні мен пәні бар жүйені айтамыз. Нарықтық
қатынастардың экономикалық ... ... ... әдетте коммерциялық
бағыттағы және ... ... ... ... ... тұтады. Егер
бухгалтерлік есепті кәсіби бухгалтерлер мен ақпараттарды пайдаланушылардың
көзқарасы тұрғысынан қарайтын болсақ, онда бухгалтерлер үшін ... ... ... ... ... қатар, қаражаттар мен олардың құралу
көздерінің қозғалысын есептеп, қорытынды есепке түсіру ... ... ... ... есеп пәні деп - ... ... өміріндегі
(меншігіндегі) активтер, меншікті ... және ... ... байқап, өлшеп, тіркеп, жинақтап, үздіксіздік жолдармен
құжаттап, қорытындылайтын үрдісті айтамыз.
Бухгалтерлік есеп ... ... мен ... ... зерттейді.
Ұйымдардағы бухгалтерлік есеп жүргізу мақсаты екі деңгейде танылады.
Бірінші ... ... ... ... ... және көптеген
шаруашылық фактілері мен экономикалық өзгерістерін ... ... ... ... ... ... ... есептің күрделі мәселелері атқарылып,
әртүрлі ... ... мен ... ... отырып, бухгалтерлік
есеп жүйесінде жасалған қорытынды ақпараттар жүйесіндегі ... ... ... ... ... ... жинақталып
талданады.
Басқару үрдісінің негізгі саласы болып ... ... ... ... ... ... ... барысы тексеріледі, сапалы
даярланған ақпараттарды талдай отырып, стратегиялық және тактикалық бағыт
анықталады, ресурстарды ... ... ... ... ... болдырмаудың тәсілдері қарастырылады.
Сапалы жүргізілген бухгалтерлік есептің мақсаты ... ... ... ... ... ... ... түсіріп, бәсекелестік ортадағы тиімділігін
арттыру үшін жасалған бизнес-жоспарының орындалуы дәрежесін тексеру;
- ... өз ... ... ... ... ... ... қарқынын және бұларды сатудан түскен түсім көлемін бухгалтерлік ... ... ... ... барлық түрлерінің сақталуын, активтердің қолда бары
мен қозғалысын, ... ... және ... ... ... ... алдау, ұрлау, ... және ... ... ақша т.б. ... жеке ... сіңіріп кетушілігіне жол
бермеу, тексеру жүргізу және мұндай жағдайларды тиісті орындарға дер
кезінде ... ... ... ... ... және ... жөніндегі
заңдардың сақталуы мен нормативті ... ... ... жасап отыру.
Бухгалтерлік есеп өрісінде төмендегі мәселелердің шешілуі ... ... ... ... ... ... ... қабылдауға қажетті ақпараттар қалыптастыру, сондай-ақ қаржы салымшы
инвесторлар, қоюшылар, сатып алушылар, ... ... және ... ... ... жағдай жасау мақсатында толық және сенімді
ақпараттар қалыптастыру;
экономикалық ресурстардың және активті мүліктерді ... әрі ... ... ... қолда бары мен қозғалысын тексеріп отыруды
қамтамасыз ету.
Бухгалтерлік есептің ең негізгі ... - ... ... ... ... ету, әртүрлі варианттағы салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ... шешім
қабылдау болып табылады.
Бухгалтерлік есеп кәсіпкершілікпен айналысушы тұлғалардың барлығына
қажетті білім беруді қамтамасыз етеді.
1.2. Бухгалтерлік есеп ... ... ... есеп ... ... ... мен ұйымдарды
басқарушылардың талабын қанағаттандыру үшін бухгалтерлік есеп ... ... ... деп - есеп ... ... мұның құрамдас
элементтерін, есеп кезеңдерін ... ... ... ... ... ... мен ... мұрағатқа өткізуге дейінгі аралық)
арнайы тәртіпке сай қатаң сақтау, бухгалтерлік есеп жүргізудің түрлерін,
жүргізу, ... ... ... ... ... Сондай-ақ,
бухгалтерлік есепке тән ережелер мен нұсқауларды, нормативтік заң ... ... ... бухгалтерлік есеп жүйесін ұйымдастырудың негізі, біздің
елімізде қабылданған «24 маусым 2002 жылғы №329-1 Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... Бұл ... ... есеп жүйесін ұйымдастырудың тәртібі, бухгалтерлік есеп
жүргізудің тиімді әдістерін қолдану, қорытынды есеп ... мұны ... ... есеп ... анық және сенімді жасау ... ұғым ... есеп ... ... ... жөніндегі ұстанған жалпы
бағыт, ұйымдар ішінде ... ... есеп ... ... бағытпен ұштасқан жағдайда бухгалтерлік есеп ұйымдастыру жағынан
орнықты ... ... ... мен ... ... ... ... есеп әрбір ұйымдардың өз ... ... ... ... ... ... есеп ... ұйымдастырудың басты бағыты ... ... ... негізінен еңбек ақы есептеу мен төлеу, өндірілген
өнімнің өзіндік ... ... мен ... ... ... өнімдерді сату, әріптестермен аралық қатынастарға түсу, есеп ... есеп ... ... ... ... ... ... құжаттар ұйымдардың
бухгалтериясына өз ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер мен сандық өлшемдер
бағаланып, шашыранды ... ... ... мен ... ... ... ... сапалы дәрежеде топтастыру, жетілдірілген әдістер
мен амалдарды ұтымды қолдану, есеп регистрын синтетикалық және аналитикалық
счеттар жүйесімен ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың маңызы зор.
Есеп жүйесіндегі мәліметтерді ... бір ... ... және ... ... талабына сай байланыстырып, арнайы
жасалған есеп регистрларына түсіріп, бұлардың ... ... ... ... - ... ... ұйымдастырудың негізгі мақсатына жатады.
Еліміздегі бухгалтерлік есеп жүйесінің халықаралық бухгалтерлік есеп
стандарттарына сай жүргізілуіне байланысты, ... есеп ... мен ... өзгеріске түседі. Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... мен ... қаржы игеру,
жарғылық капитал, арнайы қорлар, пайда мен шеккен зиян, т.б. ... ... ... ... ... сай есепке
алынатын болды. Бухгалтерлік қорытынды есеп жасаудың құрамы мен ... ... ... ... ... және ... ... жөніндегі
өзгерістер халықаралық тәжірибеге сәйкестіріліп, ... ... ... ... үшін ... ... ... көптеген есеп жұмыстарының көлемі азайып, компьютерлік жүйемен
атқарылатын болды. ... ... ... есеп ... саны көбейіп, есептің ... ... ... ... ... сақтау жөніндегі ... мен ... ... ... ... ұйымдастыру мен жетілдірудің түпкі мақсаты -
қандай да ... ... ... таза ... ... істеуін қамтамасыз
ету мен нарықтық қатынастар жөніндегі экономикалық заңдылықтарды сақтау
болып табылады.
Осы ... ... ... ... ... есепке тән
ұйымдастырушылық үрдісті жетілдіру үшін төмендегідей кезеңді жұмыстар
атқарылуы керек:
Бухгалтерлік есеп ... ... ... жетілдіру мен нормативтік заң
актілерін кеңінен қолдану;
Бухгалтерлік есеп пен қорытынды есеп жөніндегі кабылданған ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп
стандарттарын қалыптастыру. Осыған байланысты ... ... ... ... ... есеп ... ... есеп
жүргізу тәжірибесінде сактау;
Қаржылық және ... ... есеп ... ... ... есеп ... ... әрбір ұйымдарға тән ұйымдастыру
бағытын белгілеу;
Бухгалтерлік есеп жүйесін ұйымдастырудың тиімді бағытын ... ... ... және ... жөніндегі қабылданатын үйлесімді жолдармен
сәйкестендіруді белгілей отырып, экономикалық ... ... ... пен ... жұмыстарын автоматтандыру мен компьютерлік технологияны
кеңінен пайдаланып, ... ... ... және ... ... бухгалтерлік қызмет атқарушыларды кәсіби даярлау мен ... ... ... ... жылдан-жылға жетілдіріп отыру.
Бұл айтылғандарға қосымша: бухгалтерлік есеп стандарттары халықаралық
деңгейде қабылданған негізгі әдістер мен есеп ... ... ... жинақталған құжат болып табылады. Бухгалтерлік есеп
стандарттарына қойылған талаптар, мұның маңызы мен мәні, ... ... есеп ... тән есеп ... объектілері Қазақстан
Республикасында орталықтандырылған әдістемелерге сәйкес жүргізіледі.
Ішкі ереже-нүсқаулар жекелеген шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... мен коммерциялық
құпияның сақталуына байланысты көптеген есеп көрсеткіштері ... ... ... Мұндай жағдайларды бухгалтерлік есеп жүргізуді ұйымдық
тұрғыдан қараған кезде ескерген ... ... ... ... ... зор. Сондықтан
ұйымдар осы заманғы өлшеу мен есептеу аспаптарын, ақпараттарды ... ... ... мен ... ... ... ... жүйеге енуді мақсат тұтуы қажет. Осы айтылғандарды
іске асыру үшін ... ... ... есеп ... мен ... жөнінде арнайы бағдарлама жасау ... ... ... өздеріне тапсырылған міндетті
жұмыстар атқарып, есеп объектілеріне тән ... ... ... ... ... ... сай қорытынды есеп жасап, мұның
өзін ... ... ... ... жұмыстарды атқару үшін кез-келген
ұйымдардағы бухгалтерлік есеп жұмысы жақсы және ... ... ... да ... Бухгалтерлік есеп жұмысын ... ұйым ... ... болады.
Ұйым басшысы есеп жұмысының дұрыс жүргізілуін, барлық бөлімшелер мен
мұндағы есеп жұмысын атқарушы қызметкерлерге, сондай-ақ есеп-қисап ... ... ... ... ... ... тұлғаларға жақсы
жағдай туғызуы керек.
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру ... ... ... ... ... бас ... ... Ұйымның бас
бухгалтеріне өз уақытында және сенімді есеп жүргізу, ... ... ... ... ... қалыптастыру,
экономикалық және қаржылық талдауды өз мәнінде жүргізу, болашақтағы жағдай
үшін ... ... т.б. ... ... ұйымдастыру
тапсырылады.
Бухгалтерлік есеп аппаратының айрықша ... ... ... - ... мен ... міндетін орындау болып ... ... ... ... ... ... ... және
келесі тексеру болып үшке бөлінеді.
Алдын-ала тексеру деп - мүмкін болатын шаруашылық операцияларының
орындалуына дейінгі ... ... ... ... ... ... ... кіріске алып, бұларды жұмсау, тауарлы-материалды
құндылықтар қозғалысы, қаржылық қорытынды ... ... алу мен ... ... операцияларының барлығы да ұйым басшысының және ... ... ... бекітіліп расталады.
Ағымдағы тексеру деп - ... ... ... ... оның ... ... ... тексеруді айтады. Шаруашылық
операциялары тіркелген құжаттардағы мәліметтер заңдылық пен ... ... ... қолданылған арифметикалық есептеулер мен
бағалау амалдарының дұрыс ... ... ... ағымдағы
тексеруден өткен соң, ондағы мәліметтер бухгалтерлік есеп регистрларына
жинақталып жазылады.
Келесі тексеру деп - ... ... ... ... белгілі бір уақыт өткеннен кейінгі жүргізілетін тексеруді айтады.
Келесі тексеру есепті кезеңге сай ... ... бұл түрі ... осы ұйым ... бөлімшелер мен қаржы-шаруашылық қызметі өрісінде
жүргізіледі. Қажет болған жағдайда кейбір есеп ... ... ... ... ... ... он күндік, айлық, тоқсандық,
т.с.с. кезеңдер бойынша да тексереді.
Ұйымдардағы есеп пен тексеру ... осы ұйым ... ... мұндағы бухгалтерлер атқарады. Бухгалтерия ұйымдық құрылымның
ең бастысы болып ... ... ... ұйым басшысына бағынышты
болып, ұйымның атқаратын жүмыстарының көлеміне қарай міндетті қызметтер
атқарушы ... ... ... жұмысын тиімді
қалыптастыру үшін бухгалтерия аппаратын, мүндағы бөлімдерді дұрыс ... ... ... ... мен ... ... орналастырудың
маңызы зор.
Ұйымдарда ұйымдастырылған бухгалтерлік есеп ... ... ... аппараттың құрылымы деп - өзара байланыста болатын ұйымдық
тұрғыдағы бөлімдер мен құрылған ... ... ... мен біріне-
бірінің бағыныштылығын, сондай-ақ атқаратын кәсіби міндеттерін айтады. Яғни
бухгалтерлік аппарат құрылымы жекелеген бөлімдер мен ... ... ... ... ... ... ... мен тәжірибесіне
қарай қалыптасады.
Ұйым көлемі мен атқаратын шаруашылық қызметінің ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... ... негізгі өндіріске
жұмсалатын шығындар есебін бухгалтерияның бір бөлімі жүргізсе, жанама
өндіріс шығындары есебін ... ... ... ... ... Яғни бір ... тән есеп ... басынан аяғына дейін бір адам
немесе бір бөлім орындайды.
Сонымен қатар, есеп ... ... ... орталықтандырып
ұйымдастырған жағдайда әрбір бухгалтер бір тектес шаруашылық ... ... ... ... ... ақы ... жөніндегі есеп
жүргізу үшін бір бухгалтер (топ) есептің осы учаскедегі бастапқы құжаттарды
қабылдап, ... ... ... ... ... осы ... ... есептейді, оның мөлшерін көрсетеді, ал үшінші ... ... ... счеттарды корреспонденциялайды. Бухгалтериядағы
атқарылатын еңбек пен атқарылатын міндеттерді бөлісу, ұйымның ... ... ... ... ... ... Бухгалтерлік аппарат
құрылымы мен мұның күрделілігі ұйымдағы еңбек ... ... саны ... ... ... ... маңыздылығы мен
күрделілігіне де байланысты.
Көлемі жағынан шағын құрылымдарда ... ... ... және жеңіл жолдармен қалыптасады. Мұндай құрылымдарда атқарылатын
бухгалтерлік есеп жұмыстарын жекелеген ... ... ... есеп ... мен ... ... бөліп беру мен
тапсыру арқылы да орындауға болады.
Көлемі жағынан үлкен және орта ұйымдарда есеп ... ... ... ... ету үшін ... Ұйым қызметінің көлемділігі
мен есеп объектілері өрісіне қарай бухгалтерия аппаратын жекелеген бөлімдер
құру арқылы калыптастырған жөн. Бухгалтерия құрамында арнайы ... ... есеп ... ... ... ... ... Ұйым
бухгалтериясында жүргізілетін есеп жұмыстарының күрделілігі мен ... ... ... мен ... құру ісі де тәжірибеге енген.
Мұндай бөлімдер мен секторлар: еңбекақы төлеу, материалдық ресурстар,
өндірістік шығындар, дайын ... мен ... ... есеп айырысу
операциялары, басқадай операциялар жүргізу үшін құрылады. Сонымен ... ... ... және ... есеп жасау жөніндегі бөлім
құрылуы да ... ... ... - есеп техникаларын,
компьютерлерді, сондай-ақ еңбек бөлісу, оның өнімділігін ... ... ... мен бақылау жұмыстарын кәсіби білімі жоғары
бухгалтерлік есеп ... ... іске ... ... есеп ... қандай бағытта және қандай түрде жүргізуіне
қарамастан барлық шаруашылық субъектілері бойынша бас (аға) ... ... бас ... есеп ... ... тексеру мен бақылау, жинақтау мен талдау жұмыстарының
барлығына ... ... ... ... атқарушы тұлға қолда бар ақша қаражаттары
қозғалысын тексеру мен ... ... және ... ... және ... жұмсалуын, қойылған нұсқаулар мен арнайы
ережелерге сай жүргізуді қамтамасыз етуге міндетті. Сонымен қатар, ол қаржы
салымшы ... ... ... ... ... ... ... жүмсалуын, дивиденттік төлемдер, пайыздық ставкалардың
келісім-шартқа сай есепке ... ... бас ... ... ... ... мен өндірілген
өнімнің сапасын арттыру ісіне ... ... ... бар ... ... жұмсау, өндірістік емес шығындарды болдырмау, ... ... ... ... шаралар белгілеп, ұйым басшысының экономика
жөніндегі көмекшісі бола білуі керек. Бас бухгалтер ұйым басшысына ... ... ... ... ... ұйым басшысының орынбасарларына
тағайындалған еңбек ақы көлемінен кем болмағаны жөн. Бас ... ... мен ... ұйым ... бұйрығымен орындалады.
Сонымен қатар, ұйымның бас бухгалтері бухгалтерлік есептің дұрыс
жүргізілуіне, арнайы ережелер мен ... ... ... тиімді қалыптасуына, келісім-шарттың ұтымды орындалуына, заңдар
мен нормативтік актілерге қайшы ... ... ... ... ... ... тікелей жауапты.
Бас бухгалтердің басшылығымен бухгалтерияда ... ... осы ұйым ... ... ... әсер ... Қазақстан Республикасындағы бухгалтерлік есеп жүйесін реттеу
принциптері
Бухгалтерлік есеп жүйесін ... ... ... ... отыру мемлекеттік және басқа да қоғамдық ұйымдардың ... ... есеп ... жетілдіріліп отыратын мәселелердің
барлығы да орындаушы бухгалтерлер мен ... ... ... ... және өте сенімді болуы керек. Кезіндегі әкімшілік жолмен жоспарлы
бағытпен реттелетін бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... халықаралық деңгейдегі есеп
жүргізу тәжірибесі отандық есеп жүйесіне енгізіліп келеді. Бұл ... ... ... ... ... басқа да ұйымдар, есеп
жүргізудің ішкі ... ... ... төленетін салықтар мен алымдар
арнайы қабылданған заң ... мен ... ... сай ... ... Қазақстан Республикасындағы бухгалтерлік есеп жүйесін
реттеудің түпкі мақсаты, барлық ынта ... ... ... және
түсінікті, мазмұндағы ресми күші бар құжаттармен қамтамасыз ету болып
табылады. ... осы ... сай ... ... есеп ... ... ... сипаттауға болады:
- шаруашылық фактілерін тек кана ... ... ... қана қоймай, бухгалтерлік қорытынды есеп даярлау мен ... ... ... ... ... қабылдау бағытын қамтамасыз ету;
- қаржылық қорытынды есеп жасау үрдісін ... ... ... ... халықаралық қаржылық есеп стандарттарын ... ... ... ... ерекшеліктеріне қарай бейімдеу;
- бухгалтерлік есеп жүйесін реттеуді ақылға сиятын бағытқа салып,
бухгалтерлік есеп ... ... ... мен ... ... ... есеп жүйесін реттеп отыру,
арнайы заң ... ... ... мен ұсыну және ... ... ... ... сұрақтарға жауап беру үрдісі
еліміздегі «Бухгалтерлік есеп және ... ... есеп ... ... ... Қаржы ... ... ... ... ... Қаржы министрлігі құрамындағы
«Бухгалтерлік есеп және аудит әдіснамасы Департаменті» бухгалтерлік есеп
және қорытынды есеп жөніндегі ... ... ... ... есеп стандарттарын, мұны қолданудың ұсыныстарын, сондай-ақ
бухгалтерлік есеп счеттарының ... ... мұны ... және ... ... ... ... мұндай
ресми материалдарды тиісті заң орындардан тіркеуден өткізіп, ұйымдарға
ұсынып отырады.
Қазіргі кезеңде ... ... ... есеп ... ... реттеу төмендегі ресми және нормативтік күші бар
құжаттардан тұрады (1.1. ... ... есеп ... ... ... ... ... құжаттар |Құжаттар даярлаушы органдар |
|Бірінші деңгей - ... ... ... Үкімет, ҚР |
|заң күші бар құжаттар|жарлықтар, ... |
| ... | ... деңгей - ... |ҚР ... ... ҚР ... құжаттар |стандарттар ... ... ... ... - ... |ҚР ... министрлігі, |
|әдіснамалық құжаттар |ұсыныстар, |Үкіметтің аткарушы |
| ... ... ... ... ... ... |беруші қоғамдастықтар мен |
| ... ... ... ... - ... мен ... беруші фирмалар, |
|ұйымдардың есеп |билік жүргізуші ... т.б. осы ... ... құжаттар |ұйымның басшылары, ұйымдарда|
| ... |әр жылы ... |
| ... т.б. ішкі ... ... есеп |
| ... ... ... ... ... ... ... макро және микро деңгейде
орын ... ... ... ... ... ақпараттардың
жүйелі жинақталуы үшін бухгалтерлік есеп өрісіндегі нормативтік базаның
атқаратын рөлі өте зор.
Қазақстан ... ... ... есеп 24 ... жылы № 329-шы «Бухгалтерлік есеп және қаржылық қорытынды» жөніндегі
Қазақстан Республикасының Заңымен реттелген. Аталмыш заң ең ... ... ... ... ... жатады. Елімізде жүргізілетін
бухгалтерлік есептің ... және ... ... осы ... ... ... ... есеп және қаржылық
қорытынды жөніндегі Заңда бухгалтерлік есеп ... ... ... ... негізі, ұйымдарда бухгалтерлік есеп жүйесін ұйымдастыру
және ... ... ... мен ... ... сондай-ақ есеп
жүргізушілер мен қорытынды есеп жасаушы заңды тұлғалардың ... заң есеп ... ... мен есеп ... қойылатын
негізгі талаптарды анықтаған. Есеп жүргізудің негізгі талаптарына: ақшалай
өлшеу, ұйымдар қызметінің үздіксіздігі, есеп ... ... ... ... ... мәнділік, сенімділік, деркезділік,
орнықтылық, бейтараптық, тұнықтылық, ... ... ... ... ... есеп ... заң еліміздегі салық
жөніндегі заң актілерімен байланыстырылған. Сонымен ... ... ... ... деңгейдегі нормативтік базалар жөніндегі құжаттарға
Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығы және Қазақстан ... ... ... заң актілерін басшылыққа ала отырып еліміздегі бухгалтерлік
есеп ... ... мен ... ... ... алып отыру Қаржы
министрлігінің құзырына тапсырылған.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі басқа да министрліктер мен
ведомствалармен келісе отырып, ... ... ... есеп ... ... ресми құжаттар (қондырмалар): Бухгалтерлік ... ... ... есеп дайындау мен тапсырудың
Концептуалды негізінен, ... есеп ... ... ... ... ... мәні бар әдістемелік үрдістегі ресми
құжаттар Қазақстан ... ... ... ... есеп ... ... арналған, ресми түрде іс-тәжірибеде
басшылыққа алынатын, қолданбалық сипаты бар мұндай құжаттар ... ... ... ... ... отырады.
Бухгалтерлік есеп пен бухгалтерлік қорытынды есеп даярлауға ... ... ... ... ... бар ... - ... есеп
стандарттары» деп атаймыз.
Бухгалтерлік есеп стандарттары - ... ... ... ... ... ... және ... жүргізуші ұйымдардың
қаржы қорытындысы есебін жасау үшін ... жүйе ... ... ... Бухгалтерлік есеп жүргізудің көптеген
әдістерін бірегей ... ... ... ... ақпараттау мен салыстыру мақсатын орындау үшін ... есеп ... ... рөлі өте зор.
Мазмұнды негіздегі бухгалтерлік есеп стандарттары - әрбір ұйымдар мен
шаруашылық жүргізуші заңды тұлғалар қызметінде күнделікті ... ... ... ... мен ... ... жолдармен, қашан
және қалай топтастырып, счеттарға жазу мен есептеу, синтетикалық счеттарға
жинақтау, мәліметтерді қорытынды есепке жазу ... ... ... ... ... болып табылады.
Қазақстан Республикасы бойынша бухгалтерлік есепті реформалау екі
бағытта: 1) ұйымдардағы ... есеп ... мен ... және арнаулы
оқу орындары оқытушылары мен студенттерін даярлау және ... ... ... іске ... 2) еліміздегі бухгалтерлік есеп жүйесіне
өзгерістер енгізіліп, нәтижеде 1997 ... 1 ... ... бухгалтерлік есеп стандарттары қабылданды.
Бірінші бағыт бойынша 1994 жылы ... ... ант ... ... жасаған жобасы бойынша 1999 жылға дейін
бухгалтерлік есеп мамандығы оқытушыларын, салық органдары ... ... ... ... ... шамамен 1200 жуық мамандар Алматы,
Тараз, Қарағанды және Астана ... ... ... ... ... ... даярланды.
Сонымен қатар, ЮСАИД жобасы бойынша АҚШ-тың «Баренц-групп», «Корана»
сияқты ... күні ... ... ... ... ... өзгерістер енгізіп, ұйымдардың бухгалтерлік есебін халықаралық
стандартқа көшіру жөнінде әдістемелік және нақтылы көмек көрсетіп ... ... іске ... ... ... туғызды. Мұның өзі
күрделі жағдайда өтіп келеді. Терминологиялық тұрғыда көптеген қателіктер
күні бүгінге дейін түзетілмей ... ... ... ... бухгалтерлік
есеп жүйесі «Салық есебіне» тәуелді болып, бухгалтерлік есеп ... ... ұмыт ... ... ... есептің дербестігі
өте төменгі дәрежеде. Аталмыш бағыт деңгейінде қорытынды есеп ... ... ... ... қорытынды есептің маңызы мен құрамы
түбегейлі қалыптаспай отыр. Есеп саясатын ... ... ... ... жоқ. Өндірілген өнімдер кұнын шығару жұмсалған, ... ... ... ... ... есептеу мәселелерінің әлі де
жетіспейтін жақтары ... ... есеп ... ... мен әлі де жетіспейтін нормативтік нұсқау-ережелерді тізбектеп
отырудың орны жоқ.
Аса қажетті ресми құжаттарды экономикалық ... қосу ... есеп ... ... ... және сабақтастық жолдарын
білумен қатар, салық, инвестиция, лизинг, ... ... ... да ... ... тән ... іске ... маңызы зор.
1.4. Есеп принциптерінің теориялық жалпы сипаты
Бухгалтерлік есеп жүйесінің даму кезеңдеріне байланысты бухгалтерлік
есеп жүргізудің белгілі теориялық принциптері қалыптасты.
Есеп теориясында ... ... - ... деп ... есептің теориялық өрісін сипаттайтын принциптер міндетті түрде
есеп ... ... ... ... ... ... ... есеп объектілері бухгалтерлік есепке тән емес операцияларға
жатады. ... ... ... принциптер бухгалтерлік
есептің сенімді және таза жасалуын қамтамасыз етіп, акпараттар жүйесінің
пайдалы дәрежесіне ... ... ... ... ... шешімдер
қабылдауды мақсат тұтады.
Яғни іске асырылатын құбылыстар мен фактілердің арақатынастық
байланысын ... үшін ... ... қолдану қажет.
Бухгалтерлік есеп теориясының негізгі мақсаты – бухгалтерлік есеп
табиғатын зерттеу үшін концептуалды тұжырымдамалар мен принциптерді ... ... ... ... ... ... Өз кезегінде қолданбалы
бухгалтерлік есеп принциптері есеп жүргізу тәжірибесін ... ... ... белгілеуге арналған. Бухгалтерлік есеп ... ... ... модельдеу мен тіркеу, қорытындылау жөніндегі
әдістердің өзара байланысын тәуелсіз жолдармен ... ... ... есеп ... өрісінде есеп жүргізуге тән әдістер мен ережелер
үрдісі зерттеледі. Мұның негізінде қолданбалы ... мен ... білу ... туындайды.
«Бухгалтерлік есеп принципі» сөзі ең бірінші рет АҚШ-та 1936 жылы
қолданылған. Мұның ... ... есеп ... ... ... ... (1889 - 1991 ж.ж.) ... Күні бүгінге дейін АҚШ және басқа да батыс
елдерінде ... ... ... есеп ... ... түрде
зерттеу жұмыстары жалғасып келеді.
Бухгалтерлік есеп принциптерінің негізгі мақсаты мен мәні қаржылық
қорытынды есептің маңызын ... ... есеп ... ... ... ... есеп ... бағалау мен өлшеу
нәтижесінде орын алған ... ... мен ... ... ... өлшеу принциптерінің ең негізгісі. ... ... ... ... ... ... ... ненің қанша сомаға
өндіріліп сатылғандығын, ... ... ... ... ... ... операцияларының мазмұнын өлшеп, есептеп, бухгалтерлік есеп
счеттарына жазып, ... ... ... ... бұл жинақтарды
қорытынды есепке (отчетқа) түсіру сияқты кызметтердің барлығы да ... ... ... ... ... қызметін қорыту мен талдау,
басқару жүйесін жетілдіру бағытында тиімді шешімдер қабылдау ... ... ... ... принципін қолдану арқылы іске асырылады.
Бухгалтерлік есеп жұмысын жан-жақты зерделеп жүргізу мақсатында
акшалай өлшем натуралды және ... ... ... байланыста қаралады.
Натуралды өлшеу санақ жүргізу арқылы есепке ... ... ... ... мен ... ... ... құралдар мен материалдар, т.б.
орындалған жұмыстар ең әуелі натуралды тұрғыда өлшенеді, ... ... ... мата – ... ...... ағаш – текше метрмен,
жер – гектармен, т.с.с. натуралды өлшемдермен есепке алынады. Натуралды
өлшем ... ... ... ... ... ... ... да төменгі және жоғарғы сапалық қасиеттерге бөлу үшін қажет. ... ... ... ... ... бар ... ақшалай
өлшемге айналдыру қажет.
Еңбек өлшемі - өнім өндіру, жұмыстар мен ... ... ... ... ... ... шығару үрдісінде қолданылады. Бұл өлшем
жұмыс күнінің саны, сағаты, минуты ... ... ... өлшенеді.
Жұмыс уақытының көрсеткіштері жұмысқа қатынасқан қызмет атқарушыларға, өнім
өндірушілерге еңбекақы есептеу, кейбір ... ... ... ... норма белгілеп, еңбек өнімділігін шығару үшін қажет. Еңбек ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Дербестік принциптер. Кез келген ұйымдар мен құрылымдар меншік
түрлеріне ... ... есеп ... және есеп ... ... ... ... міндетті.
Ұйымдардағы жүргізілетін бухгалтерлік есептің сапасы мен ... осы ... иесі ... ... ... дербестік принцип ұйымдардың құқықтық түрлеріне қарамастан
есеп жүргізудің барлық жағдайында сақталуы керек. Осыған орай ... ... ... ... т.б. жеке ... ... осы ... түсетін табыстар мен шеккен ... ... өте ... дәрежеде сақтық ұғымын сақтағаны жөн. Бұл
айтылғандарды дербестік принцип деп атайды.
Үздіксіздік принцип. Өз қызметін атқарып келе ... ұйым ... ... ... ... ... өздерінің іс-әрекеттерін қалыпты жағдайда
жалғастыра бермек. Яғни ұйымдардың ... ... ... ... өнімдер, көрсететін қызметтер, орындалатын жұмыстар көлемі
азаймауға тиісті. Ең негізгісі - ... ... ... алған қарыздары
мен міндеттемелері үшін заңды түрде жауапты ... ... ... ... ... ... байланысқан.
Баланстың динамикалық теориясы бухгалтерлік есептің тұрақтылығын қамтамасыз
етеді. Сондықтан үздіксіздік принцип есептің ең ... ... ... ... құн ... ... ... жұмыстар атқаруы үшін
қажетті активтерді ... ... ... осы ... ... ... ... тауарлы-материалды құндылықтарға жұмсалған шығындарды өзіндік
құн деп атаймыз.
Өзіндік құн деп - белгілі бір мақсатқа ... ... ... ресурстар көлемін айтады. Өз кезегінде өзіндік құн ұғымы қанша
және қандай ресурстардың қандай өнімдер алуға, тауарлар ... ... және ... көрсетуге (материалдар, еңбекақы, электр қуаты
т.с.с) жұмсалатындығын көрсетеді.
Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... әр ... ... екі ... тікелей және жанама шығындарға бөлініп
қаралған.
Тікелей шығындарға нақтылы объектілерге ... ... ... ... ... шығындар жатады. Мұндай шығындар өндірілген
өнімдердің өзіндік құнының едәуір көп ... ... ... шығындар
болып анықталады.
Жанама шығындарға өндірілген өнімдердің өзіндік ... ... ... шығындар (жабдықтардың моральдық және физикалық тозуы
қосалқы өндіріс шығындары, отындар, жарық беру, қуат беру ... ... ... болып аталуы жүмсалынатын шығындарды өндірілген
өнімдердің бірнеше түрлеріне таратып жазудан туындаған.
Халықаралық есеп ... ... ... ... ... ... және жұмсалатын шығындарды жоспарлауға ... және ... ... ... ... бөлінеді.
1.2. кесте
Шығындардың аталуы
|Шығындардың аталуы немесе бөлінуі |Тікелей |Жанама ... ... ... | |16000 |16000 ... ... | | | ... |4000 |- |- ... салығы |3000 |- |- ... ... |18000 |- |- ... ... |130000 |- |- ... | | | ... ... |7800 |- |- ... ... |162800 |16000 |178800 ... пен ... принцип. Қаржылық қорытынды есеп жасау кезінде
әрбір жауапты бухгалтер өзінің білімі мен ... ... ... ... пайда көлемін барынша көбейтуге қызмет ... ... ... сай ... ... Яғни пайда салық салу ... ... ... ... ... сақтық көрсетіп, барлық ықтимал
болымсыз жағдайларды қарастыруы керек. Халықаралық бухгалтерлік ... ... ... дейтін термин қолданылады. Орыс
тілінде берілген бұл терминнің қолданылатын жағдайын, ... ... ... терминін қазақ ... ... ... ... түсіндіріледі.
Сақтық пен ықтималдық принцип деп - өлшеніп, танылған табыс көлемін
көрсету тек қана сенімділіктен, ал ... ... ... мүмкіндіктерден туындайтындығын айтамыз.
Сақтық пен ықтималдық принципке жауап беру үшін бухгалтерлік есеп
объектілерінің барлығы да өлшенуі ... ... ... объектілер
мәліметтері орнықты және сенімді болуы ... ... ... ... ... - ... орнықтылық және сенімділік талаптармен тығыз
байланыста болады.
Халықаралық бухгалтерлік есеп жүргізу тәжірибесінде ... ... ... - ... ... ... ... «шегетін зиянды
алдын-ала есепке алу ықтималдығын анықтау» ... сай ... ... ... ... есеп ... ... ауыспалы жағдайдағы
табыстар мен шығындар айырымдарын жоғарлатып көрсеткенше, жыл аяғына ... ... ... ... ... Жыл ... ... түсетін пайданың
сомасы белгісіз ықтимал жағдайда қалуы керек. Мысалға, капитал сомасының
көбеюін, бұл ... ... көз ... ... ... ... ... сақтық пен ықтималдық принципке сай активтерді жыл аяғына дейін
бағалау қиындығы есте болуы керек.
Материалдық принцип. ... ... есеп ... сай құны аса ... емес, маңызы жағынан айырықша өндірістік мәні
болмайтын, ішкі қозғалыс есебін жүргізуге жатпайтын құндылықтардың ... ... ... ... ... шығындар құрамына жазу қаралған.
Мысалға, ... ... ... іс ... ... ... кіші ... аспаптары т.с.с.) бір жылдан артық уақыт
қолданылатындығына қарамастан және ... алу ... ... ... ... ... ... осы жылдағы шығындар құрамына ... ... ... Егер кеңсе тауарларының құны мен пайдалану мерзімі
ұзақ болып (мысалға компьютерлер), бұл ... ... ... бойы
пайдалану көзделсе, онда кеңсе тауарлары түгелімен жойылғанға дейін ... ... ... әр жылдың өнім өндіру ... ... ... ... түпкі мақсаты - осы жылдағы табыстар мен
шығындарды барынша толық анықтау үшін ... ... ... ... әсер етуі ... ... кесте
Табыстарды анықтаудағы материалдық принциптің әсер етуі
|Қаралатын ... және зиян ... ... есеп ... | | ... ... шегеріледі немесе |Қалдық ретінде |
| ... ... ... ... ... |
| ... шығындарға жазылады.|есебіне көшіріледі |
|Маңызы төмен ... ... ... |Бұлар есептен |
|операциялар |жазылады ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп тәжірибесінде ағымдағы
жұмсалған шығындар мен осы кезеңде түскен табысты немесе ... ... ... ... салыстырып отыру үшін сату принципі қолданылады.
Сату принципі деп - тауарлар мен көрсетілген қызмет және орындалған
жұмыстар үшін ... ... ... ... ... бұларға қойылған
талапты айтады. Сатып алушыларға қойылған ... деп - ... ... ... ... ... счеттарын айтамыз. Табыстар мен шығындар
ұйымдағы материалдық және қаржы қозғалысы нәтижесінде ... ... ... ... ... ұйымның активті қаражаттарын азайтып
отыратындығын естен ... ... ... мақсаты - түскен табысты анықтап, пайда мен ... ... ... ... ... болып табылады.
Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары жүйесінде сату деп -
ресурстар мен ... ... ... ... ... ... Сату
счеты ұйымдардың қаржы есебі құрамында ... ... ... ... мен ... тиісті ақшаға қойылған талапты көрсетеді.
Шетелдік сату ... ... ... ... ... пайданы есептеуге
тыйым салынған. Мысалға, жер, жабдықтар мен мүліктер, ... ... ... отырғызылған ағаштар, т.с.с. ... ... ... тән «сату» счетында жүргізілмейді.
Сәйкестік принцип. Жұмсалған ... мен ... ... ... ... оңай бола ... Егер белгілі бір
кезеңдердегі оқиғалар шығындар мен табыстар көлеміне әсер ... ... ... ... ... осы ... танылуы керек. Халықаралық
бухгалтерлік есеп стандарттарының анықтауына карай сәйкестік принципті
колдануға байланысты ең ... ... ... екі ... ... ... 1) ... кезеңдегі шаруашылық қызметіне байланысты сатып алу
шығындары (издержки - осы кезеңнің шығындары); 2) ... ... ... келмейтін (байланыспайтын) шығындар, (осы есепті жылдың шығындары).
Сәйкестік принципке сай есепті осы жылдың ... ... ... ... ... сәйкес келуі керек. Мұндай ... ... ... осы жылдағы сатудан түскен табыс сомасы
біркалыпты қалыптасады.
ІІ Бөлім. Бухгалтерлік құжаттарды ұйымдастыру жолдары
2.1. Бастапқы ... және ... ... есеп әр ... сенімділік дәрежесіндегі ... ... ... ... ... ... және
топтастырылуы керек. Бастапқы құжаттар есептік жазуларды негіздеудің құралы
ретінде ... ... Өз ... ... ... ... фактілерінің заңдылығы мен сенімділігін көрсетеді.
Бастапқы құжаттар шаруашылық қызметіне жетекшілік ету мен ... ... ... ... ... ... ... орындаушыларға
жеткізіледі. Мысалға, цехтардың ... ... ... босатылған
материалдар есебіне, кассалық шығыс ордер кассадан төленген нақты ақшаның
есебіне, қоюшылардың ... ... ... счет-фактурасы есеп
айырысу шотынан ақша қаражатының аударылуы есебіне негіз болып, мұндағы
құжаттар өздерінің ... ... ... бастапқы құжаттар негізінде орын алған шаруашылық
фактілерінің дұрыстығы ... ... ... ... ... ... талданып, жіберілген қателер мен есеп ... ... ... ... Яғни ... құжаттар тексеру
мен талдау қызметі функцияларын орындайды.
Бухгалтерлік есеп құжаттары экономикалық және ... ... ... ... ... ... - байқалған
шаруашылық фактілері мазмұнын ең әуелі бастапқы құжаттарға жазып, мұндағы
цифрларды ... ... есеп ... ... арқылы қалыптасады.
Орындалған шаруашылық фактілері материалдық объекті түрінде дәлелді
мәліметтер алуды қамтамасыз ... және ... ... заңды тұрғыда
танылады.
Сонымен шаруашылық жүргізу фактісінің алғы шарты құжаттау болып
табылады. Бухгалтерлік есеп ... ... үшін ... ... бастапқы құжаттарға шаруашылық операцияларының ... ... ... ... жазылған мәліметтер мен ақпараттар
логикалық іс-әрекетке жауап беретіндей тіркеліп, тек ... ... ... ... өрісінде нақтылы орындалған ... ... ... ... түсіріп жазу бухгалтерлік есеп
жүйесінің негізін құрайды. Яғни бухгалтерлік есеп ... ... ... ... түспеген жазулар - жоқ жазулар. ... ... ... ұйымдар мен жеке түлғалар арасындағы заңды қатынастарды
ажыратуға болады.
Бастапқы құжаттар деп - заңды ... бар ... ... ... ... ... ... жазу мен куәландыруды айтамыз.
Орындаушы бухгалтерлер: «құжат жоқ ... жазу да ... - ... есте ... ... ... құжаттарды сапалы рәсімделуінің
негізінде бухгалтерлік есеп жүйесінің сапалылығы да сипатталады. ... ... ... ... ... аса ... ... толық және дәлме-дәл жазылып, құжаттардың дер кезділік
қасиеті мен анықтығы, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... іске ... керек.
Қандай да болмасын құжаттардың өзіне тән заң актілерімен және арнайы
ережелермен белгіленген ... ... ... Реквизит латын
сөзі. Бұл сөз «қажетті» деген ұғым береді. Реквизиттер барлық кұжаттарға
түсірілуі керек. Құжаттардың деректері мен ... ... ... толтырылады. Құжаттар үлгісін пайдаланып, мүның деректерін толтырушы
адамдар заң алдында, осы ... ... өз ... және ... ... үшін жауапты болады. Құжаттардың деректеріне (реквизит)
мыналар жатады:
- құжаттардың аталуы және құжат үлгісінің коды;
- ... ... ... ... фактісінің мазмұны;
- шаруашылық фактісін сандық және ... ... ... ... фактіге жауап берушілердің аты-жөні, бұлардың қойған
қолы, ұйымның аталуы.
Құжаттардың аталуы (мысалға, акт, материалдар алудың талабы, кассалық
шығыс ордер т.б.) ... ... ... сипатын көрсетіп,
құжаттаудың дәлелділік қасиетін көрсетеді.
Құжаттардың рәсімделген күні - біртекті ... ... ... ... ... ... тексерушілік және
ақпараттық мағынасы болады. Құжаттарға, ... ... ... ... бір ... екінші рет немесе тағы да пайдаланбауы қадағаланады.
Сандық және сапалық өлшеу арқылы шаруашылық фактілері мәліметтерін
басқа да ... ... ... ... факті өз нышанына қарай
тіркеледі.
Шаруашылық фактілерінің мазмұны тиісті ... ... ... ... ... рәсімделеді және мұндағы мәліметтердің дәлдігі осы фактінің
орындалуына жауапты адамдардың ... ... ... Қол ... бар ... ... тізімін осы ұйымның бас бухгалтерінің қатысуымен
ұйым жетекшісі бекітеді. Бастапқы құжаттарға жазылатын жазулар ... ... жазу ... және ЭЕМ ... ... жазылады.
Қандай да болмасын бастапқы құжаттарға жазылған жазулар таза, түзу және
мұқият жазылып, ... ... ... ... ... ... ... деректері толық толтырылмаған немесе қате
толтырылып, бұрмаланған жағдайда, ... ... ... ... Сонымен қатар, шаруашылық операцияларын жүргізуге ... ... ... ... есеп ... ... ... басқа да ақпараттар
ағынын тасымалдаушы құралдар қолданылады. ... ... ... ... ... және ... ... жүйесіне түсірілуі
мүмкін. Қазіргі заманғы компьютерлік технологияның есеп жүйесінде ... ... ... ... ... перфоленталар, т.с.с.
есеп құралдары ресми құжаттар қатарында қолданылатын болды.
Бухгалтерлік есеп тәжірибесінде аса жоғары бағаланатын құжаттар ... дана ... ... Мысалға, ұйым кассасына кіріске алынатын ақша
қаражаттарына арналған «кіріс-ордерін» бірнеше рет ... ... ... ... ... болмайды. Егер әр құжат ... ... ... ... ... ... ... қойылып, әрбір дана құжат
өз қызметі мен ... ... ... ... жағдайда, әрбір дана
құжат, көшірме емес, түбіртекті құжат ... ... ... ... екі дана ... қағазы жазылып, бірінші данасы
жөнелтілген тауарлармен ... ... ... жіберіледі, ал екінші данасы
тауар сатушы ұйымда қалады. Егер заңдылық жағынан ... ... ... тек қана бір дана ... ... болып танылса,
экономикалық жағынан карағанда құжаттар бірнеше дана болып қаралуы да
мүмкін. ... ... ... ... ... жазулар шындық пен
дұрыстықты ғана көрсетуі керек.
Бастапқы құжаттарды рәсімдеу барысында жіберілген кателер төмендегі
әдістерді қолдану арқылы түзетіледі:
1) ... ... ... ... қате ... және
кассалық құжаттардан басқа құжаттардағы қателер) жазу бір сызықпен сызылып,
қате жазудың жоғары жолына (үстіне) түзетілген сомалар ... ... ... Бастапқы құжаттағы түзетілген қате «Түзетілді» сөзін жазу аркылы,
осы құжатты рәсімдеуші жауапты адамның қойған қолымен ... ... ... құжаттарды ешқандай әдістермен түзетуге болмайды.
2) Шаруашылық фактілері маңызын толық және сенімді орындап бастапқы
құжаттарды қолдану үшін Қазақстан ... ... есеп ... ... ... ... 3 ... 6-1 бабына сәйкес ҚР
қаржы министрлігінің 19 наурыз 2004 жылғы № 128-ші ... ... ... үлгісі бекітілді.
3) Қазіргі кезеңде еліміздегі барлық ұйымдар бастапқы құжаттардың
типтік үлгісін кеңінен ... ... ... есеп ... ... ... ... дұрыс рәсімдеу мен құжаттарға
жазылған мәліметтерді тексеру және бұларға ... ... ... ... ... бухгалтерлердің кәсіби білімділігіне байланысты.
Шаруашылық фактілерін құжаттау ұйымдардың бухгалтериясында ішкі және
сыртқы аудит қызметін жүргізуге, қаржы-шаруашылық қызметін ... ... ... ... ... ... ... капитал және
есеп айырысу тәртібі қозғалыстарына негіз болады.
2.2. Құжаттарды классификациялау, стандарттау және ... ... ... ... ... мен үлгі
пішіміне қарай көптеген бастапқы құжаттар қолданылады. Бухгалтерлік есеп
жүйесінде колданылатын бастапқы ... ... ... ... жолдарын, құжаттарды өңдеу ... ... ... есеп жүргізудің бастапқы кезеңін ... ... ... ... ... ... мен мазмұнына және шаруашылық
фактілерін тіркеу әдістері мен ... ... ... ... ... деп - ... құжаттарды біртектес нышандарына
қарай классификациялауды айтамыз. Бастапқы ... ... ... қарай классификацияланады:
атқаратын міндетіне;
жинақтау дәрежесіне;
шаруашылық фактілерін тіркеу әдісіне;
жасалған ... ... ... міндетіне карай құжаттар ұйымдастыру мен ... ... ... және қиыстырушы болып бөлінеді.
Ұйымдастыру мен әміршілік құжаттары ұйымдар ... ... ... іске ... арналған. Мұндай құжаттарға белгілі бір шаруашылық
әрекеттерді орындау жөнінде берілген ... ... ... ... ... ... хат, ... ақша алуға берілген
чектер, төлеу-тапсырма құжаты жатады.
Ұйымдастыру мен әміршілік құжаттарын негізінен ... ... ... ... ... жасайды. Есеп пен қорытынды
есепті ұйымдастыру жөніндегі құжаттар реквизиттерін бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... және ... арналған құжаттарды қаржы бөлімі мен ... ... ... мен ... (сату) жөніндегі кұжаттарды
негізінен ұйымдағы коммерциялық қызмет атқарушылар, сондай-ақ ... ... ... ... ... жасайды.
Растаушы құжаттарды шаруашылық фактілерінің ... ... ... ... ... ... ... Жауапты адамдар
шаруашылық фактілерінің орындалғандығын растайды. Бұлар материалды
құндылықтардың ... мен өз ... ... ... ... болады. Растаушы құжаттарға тауар тасымалдау накладнойлары,
материалды құндылықтар алу ... ... ... ... жатады.
Растаушы құжаттар негізінде бухгалтерлік есеп счеттарының жазулары
орындалады.
Бухгалтерлік ... ... есеп ... жүйелеу мен счеттар
корреспонденциясын анықтау үшін ... мен ... және ... ... ... ... құжаттар әміршілік етуші және
растаушы құжаттардың қосымшасы түрінде танылып, мұндай құжаттардың ... ... Егер ... ... ... алынатын нұсқаулар
мен ережелерге сай, мысалға негізгі құралдарға ... ... ... ... ... мен ... ... жағдайда
бухгалтерлік рәсімдеуші құжаттар жеке мағынада болады.
Қиыстырушы құжаттар ... ... ... құралады. Мысалы:
1) әміршілік және растаушы (еңбек ақы ... ... ... және ... ... ... есеп),
әміршілік, растаушы және бухгалтерлік рәсімдеуші (кассаның шығыс ордері);
2) кассаның шығыс ордерінде ақшаның ... ... ... ... ... ... ақшаның төленгендігі жөніндегі кассирдің
және ақшаны алғандығы жөніндегі алушының қойған қолдары, ... ... ... ... счеттарға жазу жөніндегі счеттар
корреспонденциясы көрсетіледі. ... есеп ... ... ... ... құжаттарды өңдеу жолдарын жеңілдетуге және
құжаттар саны мен есеп ... ... ... ... ... (жасау тәртібіне) қарай құжаттар бастапқыдағы
бірінші кезеңдегі ... және ... ... ... құжаттарға
бөлінеді. Бастапқы рәсімдеу құжаттары шаруашылық фактілерінің орындалған
сәтінде (қабылдау актілері, счет-фактуралар, тауар тасымалдау ... ... ... ордерлер т.б.) рәсімделеді. ... ... ... ... мәліметтер жинастырылады.
Мысалы, кіріс және шығыс құжаттарының ... ... ... ... есебі (отчеты); жол жүру билеті, қонақ үйге ... ... т.б. ... ... ... ... аванстық есебі
(отчет) екінші жинастырушы құжаттарға жатады.
Шаруашылық фактілерін ... ... ... ... бір ... және
жинақтаушы құжаттар болып бөлінген.
Бір реткі құжаттар шаруашылық фактісінің бір-ақ рет орындалғандығына
(кіріс және ... ... ... ... қойылған талап және
басқалар) арналған.
Жинақтаушы құжаттар біртектес ... ... мен әр ... ... ай ішінде) бірнеше рет мазмұны жағынан қайталанып
отыратын шаруашылық фактілерін (мысалға жұмыс ... ... алу ... ... ... кұжаттардың мысалына бухгалтерияда жүргізілетін ... ... да ... Бухгалтериядағы тіркеу жорналына біртектес
көптеген ... ... ... ... ... ... ... кезеңнің аяқталуына ... ... ... ... ... есеп ... ... жазылады.
Жасалған орындарына қарай құжаттар ішкі және сыртқы болып бөлінеді.
Ішкі құжаттар ұйымның өзінде рәсімделіп, осы ұйымның ішінде қолданылады. ... ... ... ... және жеке түлғаларда жасалынады. Көпшілік
жағдайда сыртқы ... осы ... ... ... ... атқарушы
сыртқы уәкілдері де жасап тапсырады. Мысалы, акционерлердің алған акция
құжаты осы ұйым ... ... ... да, ... ... ... ... түрде тіркеп отырады. Ішкі құжаттарға: жол қағаздары,
кіріс және ... ... ... ... ақы ... ... және
басқалар жатады. Сыртқы құжаттарға: тауар тасымалдау накладнойлары,
қоюшылардың счет-фактуралары, сот орындаушысының ... ... ... фактілерініц сипатына қарай құжаттар кассалық, банктік,
материалдық, есеп айырысу болып сипатталады. ... ... ... ... ... ... және стандарттық емес, түп нұсқалық,
көшірме құжаттар ... та ... бір ... ... ... бір жұмысты орындауға берілген
тапсырма), көп жолдық бірнеше ... ... ... ... ... ... та ... стандарттау мен үйлестіру. Қазақстан Республикасында осы
күнгі бухгалтерлік есеп пен қорытынды есеп жүйесінің бірегейлігін жетілдіру
және біртектес ... ... ... сақтау мақсатында
бастапқы құжаттарды стандарттау мен үйлестіру мәселелері күн ... ... ... ... ... ... ... міндеті мұның ішкі және сыртқы оңтайлы үлгі пішімі және оларды
икемді жасау мен ... ... ... ... ... іске асырылатын операцияларға тән бастапқы
құжаттарды ... мен ... ... ... ... мен түсініктілігін қамтамасыз ету, біртектес шаруашылық
операцияларының ... бір ұғым мен үлгі ... салу ... орталықтандырылған түрде - жасауды үйлестіру деп атаймыз. Осы
шараларды орындау нәтижесінде ... ... ... қолданылатын
типтік құжаттар (кассалық, банктік т.с.с.) туындайды. Типтік құжаттарды
қатаң түрде тұрақты бір үлгі мен ... ... ... ... ... деп ... ... деп табылған жағдайда, ұйымдар,
үйлестірілген құжаттар үлгісіне қосымша ... мен ... ... және ... ... ... ... болады. Мұндай жағдайда құжаттар үлгісіндегі бастапқыда қойылған
реквизиттер өзгеріссіз қалуы керек. Құжаттарды, пішім ... ... ... ішкі ... ... құжаттармен рәсімделуі керек.
Құжаттарды бухгалтерлік өңдеу. Ұйымдар ... іске ... ... мазмұны рәсімделген барлық құжаттар ... ... ... тапсырылатын құжаттардың
толықтығы мен сапасына мұны орындаған материалды жауапты ... ... ... ... ... барлық бастапқы құжаттар тиісті
счеттарға жазылғанға дейін алдын-ала өңделеді. Бастапқы ... ... ... өтуі керек.
1. Құжаттардың мазмұнын тексеру:
- үлгі ... мен ... ... ... операциялардың заңдылығын;
- арифметикалық тексеру;
2. Бағаға айналдыру ... ... ... ... ... Өшіру;
4. Құжаттарды біртектес нышандарына қарай ... ... ... ... бойынша);
5. Құжаттар мазмұны көрсеткіштерін есеп регистрларына ауыстыру;
6. Топтастырылған құжаттарды кітаптап тігіп ... ... ... ... тексеру үрдісіне барлық жауапты адамдар
айрықша назар аударуы керек. ... ... ... адамдардан ұйым
бухгалтериясына қабылдаған кезде міндет атқарушы бухгалтер ... ... ... ... ... ... ... және логикалық санаға саятын маңызын мұқият тексеруі
қажет. Яғни құжаттарды толтыруда барлық реквизиттердің ... ... ... қолының анықтығы, өшіріліп қайта қойылған цифрларды,
дәлелденбеген түзетулерді жан-жақты тексеру қажеттігі туындайды.
Арифметикалық тексеру кезінде натуралды ... ... ... келтіріп бағалау нәтижесінің дұрыстығы анықталады. Мұндай тексеру
барысында құжаттар ... ... ... мысалға, қойылмай қалған
цифрлар, цифрлар жанына жазылмай ... ... ... жазылған нөл, бір
цифрдың орнына басқа цифрдың (67 ... ... 76 ... ... ... Арифметикалық тексеру барысында жауапты ... ... ... ... ... ... ... жіберілген қателерді түзету үшін қате
жасалған құжаттар жауапты адамға ... ... ... мәні мен ... ... ... ... заңдылығы, қатысушы жақтарға ... шын ... ... ... ... болды ма, болмады ма деген
күдікті сұрақтар анықталуы керек.
Осы жоғарыда ... ... ... ... ... ... жағдайда тұрған құжаттар біртектес қажетті нышандарға қарай
топтастырылады. Бұдан соң әрбір ... ... ... ... ... ... орындалған шаруашылық
операцияларының сомасы есеп регистрларына (жорнал-ордерлерге, ведомостарға)
жазылады.
Өшіру деп - құжаттарды пайдаланғандығы жөнінде ... ... ... ... ... ... ... штампты) айтуға
болады. Бастапқы құжаттарға мұндай белгілердің қойылуы ... ... т.б. ... ... тән бір ... екінші рет
қолданылып кетпеуін қамтамасыз етеді.
2.3. Шаруашылық фактілерін құжаттау және құжатайналысы
Ұйымдар қызметіндегі жекелеген шаруашылық ... ... ... ... ... ... орын алған операциялар мазмұнын
тиісті құжаттарда рәсімдеп ... ... ... ... деп ... ... ... көрсетілген бастапқы құжаттар есеп
регистрларына жазудың негізі болып табылады.
Құжаттар ... ... ... ... ... ұйымдарға тән бухгалтерлік есептің сапалы, жақсы және тиімді ... ... ... ... ... ... (алынуы), бұларды өңдеп, есеп
жүйесінде көрсеткеннен ... ... ... ... ... есеп ... ... үш түрлі ағыннан:
- басқада ұйымдардан түскен кіріс құжаттарынан;
- ... да ... ... ... ... осы ұйымда жасалынып ішкі ... ... ... ... ... және жауапты жасау ұйымдар қызметі мен
жекелеген тұлғалардың ... ... ... ... атқаруына негіз
болатын ақпараттарды дер кезінде ... ... ... етеді.
Құжатайналысы процесінің графигін ұйымның бас бухгалтері жасап, осы
ұйымның басшысына бекіттіртеді. ... ... ... ... ... әрбір жекелеген бастапқы ... ... мен ... ... санынан, құжаттарды бухгалтерия тапсыру
мерзімін ... ... ... ... ... есеп ... ... бухгалтерияның тексерушілік функциясын жоғарылатуға
әсер етеді.
Құжатайналысының графигі сызба немесе тізім түрінде тиісті бөлімшелер
мен ... ... ... ... ... ... ... өзара байланыс жүйесін ... үшін ... ... ... ... ... орындаушыларға
тапсырылады. Есеп құжаттарын жасаушы әрбір жауапты ... ... ... тән ... құжаттарды құжатайналысы графигіне сай
бухгалтерияға тапсыруға міндетті. Құжатайналысы графигінің сақталуына,
мұның дер ... ... ... ... және олардың қойылған
мерзімде бухгалтерияға тапсырылуына бастапқы құжат жасаушы міндетті ... ... ... ... ... ... бас ... отырады. Құжатайналысы графигін жасаудың ... 2.1. ... ... ... ... ... |Тапсыр|Тапсырушы|Қабылдап |
|т |құжаттар түрі ... |ған ... ... ... ... | |мерзім|адамның |(тексеруші|
|ны|құжаттардың ...... |нің) |
| ... | |зім| | | ... |
| | | |і | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... ... жасалынбауының салдарынан және мұны дұрыс
ұйымдастырып, тәжірибеде кеңінен қолданбаудың әсерінен есеп ... жеке ... ... ... өз ... ... ... де мүмкін.
Ұйым басшысы құжат мұрағат қорының жақсы сақталуына тікелей жауапты
болады. Құжаттар 5 жылдан кем емес уақыт ұйымдар ... ... ... ақы ... ... ... 75 жыл сақталынуы керек. Тиісті
құжаттардың бухгалтериядан немесе мұрағаттан ... ... ... ... ... жазбаша берген хаттамасының негізінде ғана
орындалады.
Нарықтық қатынастар жағдайында ... ... ... ... ... ... ... кетпеуі үшін оны құпия
сақтау керек. Маңызы жағынан аса жоғары дәрежедегі ақпараттарды құпия
сақтау үшін ... ... ... ... ... құжат жасаушы
міндетті адамдарды арнайы нұсқаудан өткізіп, оларды материалды жағынан
ынталандыру шаралары ... жөн. ... ... ... ... ... немесе сатылып кетпеуін қамтамасыз ... ... ... мен ... ... ... ... осы
ұйымның коммерциялық құпиясын сақтау жөнінде бухгалтерлерден жазба түрде
міндеттеме талап етіліп, құпия ... ... ... ... іске ... ... керек.
Ұйымдардағы бухгалтерлік есепті ... ... ... ... ... ... ... компьютерге
басқалардың кірмеуі керек. Компьютерлік ақпараттарға бөлек ... үшін ... ... ... (атқарушының дауысы ерекшелігі,
саусағының таңбасы) қолданылуы керек. Ақпараттар құпиясын ... ... ... ... ... алдында бұларды арнайы
шифрлармен белгілеп, шығару кезінде шифрларды жою керек.
Сонымен ұйымдарда ... ... ... ... үшін ... ... бағдарлама құрылады. Мұндай бағдарлама ұйым
экономикасының ... ... ... ... ... қамтамасыз ету шараларына ақпараттар ағынын ... ... ... ... категория мен уәкілдік етуші топтарға бөлу
керек. Ұйым басшысы мен бас бухгалтері ... ... ... ... ... қызметін тексеріп, қажет болған ... ... ... қызметке қабылданған міндетті адамдар жөніндегі мәліметтер
мен оларға еңбек ақы есептеу жөніндегі мәліметтер кадр бөлімі мен ... ... ... ... ... еңбек ақы бойынша ақшалай есептесу тек
қана еңбек ақы есептеу бөлімінің құзырында болады. Ұйым өрісіндегі ... ... бас ... ... ... толығымен рұқсат
етіледі.
Ұйымдардың экономикалық келешегі көпшілік жағдайда ... ... ... ... мына ... құпиялар сақталынуы
керек:
- клиенттердің, қоюшылар мен сатып алушылар ... ... ... ... жасалынатын келісім-шарттар
(контрактілер) жөніндегі мәліметтер;
- ... мен ... сату ... ... ... ... ... іс-шаралар;
- бәсекелестік пен өтімділік және өтеушілікті талдау;
- ... ... ... ... ... есеп ... ... регистрлары. Бухгалтерлік есеп объектісінің негізі бастапқы
құжаттарға ... ... ... ... Ең ... есеп әрекеті мәліметтерді өңдеу, ... ... ... ... фактілерді орындалған кезеңдерге және счеттар
номенклатурасына қарай топтастырудан басталатындығын есте ... ... ... ... бастапқы құжаттар заңдылығы,
мазмұны, тиімділігі, арифметикалық ... ... ... есепке
алынатындығы белгіленгеннен соң есеп құжаттарының мазмұны бухгалтерлік есеп
регистрларына жүйелендіріліп және жинақталынып жазылады. Белгілі бір уақыт
аралығында орын ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік қорытынды есепке ауыстырылады. Шаруашылық
фактілері ... есеп ... жазу ... ... сызба
Бастапқы құжаттарда жекелеген әрбір шаруашылық фактілері, есеп
регистрларында ... және ... ... ... есеп, ал бухгалтерлік қорытынды есепте белгілі бір уақытқа ақшалай
өлшеммен жинақталып ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер көрсетіледі.
Мәселе есеп регистрлары өрісінде болғандықтан, төменде ... ... тән есеп ... ... ... ... беріліп отыр.
Сонымен, есеп регистрлары деп - ұйымдардың ... ... және ... ... ... топтастырылуына сәйкес
құрылған арнайы үлгідегі ақпараттар тасушы құжаттарды айтамыз.
Есеп регистрларының сыртқы түрі мен ... ... әр ... ... ... жорналдар, карточкалар, бос қағаздар,
машинограммалар, магнитттік таспалар, магниттік ... т.б.) ... ... ... ... құрылымы мен үлгі
пішімінің ары қарай жетілдірілуі өндірістік процестің ... ... ... ... және ... алынған шаруашылық фактілері
санының көбеюіне, жинақталатын және ... ... ... ... қызметкерлері еңбегінің бөлінуіне, олардың мамандануына, қолданылатын
есептеу техникасының ... ... және ... ... ... бастауына байланысты қалыптасып отырады.
Шаруашылық фактілері мазмұнын есеп ... жазу - ... ... ... болып танылады.
Регистрлар классификациясы негізгі нышанына қарай:
сыртқы үлгісі;
мазмұнының көлемі;
- есеп жазуларының түрлері бойынша ... 2.2. ... есеп ... ... ... ... бос ... - синтетикалық -жалғастырушы
- карточкалар - ... - ... ... - ... - ... жіктеуші шоттар регистрі синтетикалық шоттар өрісіндегі
операцияларды жазуға арналған. Бұл ... ... ... ... есеп ... ... ... кесте
Шахматтық үлгідегі есеп кестесі
| ... ... ... ... ... | ... |мен ... |мен есеп |. |
|Дебет | | | ... | ... |х |50 000 |- |- |- ... ... шоты |30 000|х |- |- |- ... мен есеп |- |15 000 |х |- |- ... | | | | | ... |- |- |- |- |- ... ... ... ... ... шахматттық үлгідегі есеп
кестесіне салу нәтижесінде біздер есеп айырысу шотынан кассаға алынған
ақшаны, ... ... ... ... есеп ... ... салынғандығын,
есеп айырысу шотынан қоюшыларға аударылған ... ... ... шоттың дебеттеліп, қандай шоттың кредиттелетіндігін көрдік.
Дебеттелетін счеттар көлденең сызылған жолдарға, ал кредиттелетін
счеттар ... ... ... ... Жоғарыда айтылғандай әрбір
шаруашылық операциялары мазмұны бір ... ... ... ... ... есте ... керек. Көрсетілген шахматтық үлгідегі
кестеде мүмкін болатын ... ... ... ... ала
көрсетіліп жазылған. Шаруашылық операцияларының сомасы дебеттелетін және
кредиттелетін счеттар қиылысына жазылады. Яғни бір сома бір рет ... ... ... ... ... ... ... корреспонденцияны
көрсететін біртекті шаруашлық операциялары жиі кездеседі. ... бір тор ... ... ... ... ... кесте
көптеген тор сызықтарға бөлінген.
Мысалға, шахматтық үлгідегі кестені тігінен қарап оқығанда ... ... ... ... ... ... шығаруға (касса,
қоюшылар мен есеп айырысу т.с.с.) болады. Егер осы ... үлгі ... ... ... онда ... ... (сызықтық бағыт
әдісімен жазу) көруге болады.
Сондықтан жорнал-ордерлерге дебеттік ... ... ... ... синтетикалық счеттардың кредиті ... ... ... ... ... айналым
сомасы барлық жорнал-ордерлер жинағын есептеп шығарған кезде анықталып
отырады.
Аналитикалық есеп ... мен ... есеп ... ... ... жүргізу техникалық жағынан біршама қосымша жұмыстар
атқаруды қажет етеді. Мұндай ... ... ... ... ... ... жасау, мұның нәтижесін синтетикалық счеттар
жинағымен салыстырып ... ... ... ... ... ... есеп ... кешенді түрде қиыстырылған регистрлар
қолданылады. ... ... ... ... ... уақытта
аналитикалық және синтетикалық счеттар бойынша ... ... ... ... счеттарға жазылатын мәліметтер дайындауға болады.
Төмендегі 2.3. кестеде ... ... есеп ... есеп ведомостысының үлгісі берілді.
2.3. кесте
Есеп айырысудың аналитикалық есебінің ведомостысы
|Аналитикалық есеп |Бастапқ|Счеттар ... ... ...... |дебетінен |қалдық |
| ... ... ... ... | |
| | | ... | |
| | ... ... ... |
| | ... | | |
| | ... | | |
| |44 |66 ... ... есеп ... |17 ... 2003 ж. |
|4 ... ... ... |13 ... 1996ж. |
| | |28 ... 2002ж. |
|5 ... |21 ... 1997ж., |
| | |28 ... 2003ж. |
|6 ... ... есебі |13 ... 1996ж., |
| | |28 ... 2003ж. |
|7 ... - ... босалқылар |13 қараша 1996ж., |
| | |28 ... 2003ж. |
|8 ... ... есебі |21 ... 1997ж. |
|9 ... ... ... ... |13 ... 1996ж., |
| | |28 ... 2002ж. |
|10 |Байланысқа түсуші жақтар ... |13 ... 1996ж., |
| ... ашу |28 ... 2003ж. ... ... салық есебі |13 ... 1996ж. ... ... құрылыстағы мердігерлік келісім |13 қараша 1996ж., |
| | |28 ... 2003ж. ... ... ... ... ... ... 1996ж., |
| |еншілес ұйымдардағы инвестициялар есебі |30 қараша 2002 ж. ... ... ... ... ... |14 ... 1996ж., |
| | |30 ... 2002ж. ... ... ... ... ... |14 ... 1996ж., |
| |бойынша қатысу ... ... ... |30 ... 2002ж. |
|16 ... ... ету ... ... 1996ж., |
| ... |5 ... 1999ж. ... ... есебі |15 ... 1996ж. |
| | |12 ... 2002ж. ... ... ... есеп |15 ... 1996ж. |
| | |12 ... 2002ж. ... ... ... ... есеп |15 қараша 1996ж. |
| |және қорытындылау |12 ... 2002ж. ... ... ... есеп жөне |21 ... 1996ж. |
| ... | ... |Банктердің қаржылык қорытындысы |27 ... 2002 ж. ... ... ... мен ... |22 қазан 2001жылы |
| | ... ... ... ... ... ... ... наурыз 2004ж |
| |пен ... | ... ... ... ұйымдастыру |11 акпан 1998ж. |
| | |11 ... 2003 ж. ... ... ... активтерін |26 мамыр 1998ж. |
| ... ... мен ... ... | |
|26 ... және ... ... ... ... 1998ж. |
| |мен ... ... | ... |Есепті ... ... ... ... |15 ... 1998ж. |
| ... ... жағдайлар мен оқиғалар | ... ... емес ... ... |18 ... 1999ж; |
| | |4 ... 2002ж. ... ... және ... құрап |26 маусым 1999ж; |
| ... ... ... |4 ... 2002ж. ... |Есепті ... таза ... ... |21 ақпан 2003ж. |
| ... зиян | ... ... сақтандыру» саласындағы |15 қыркүйек 2003ж.|
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... сақтандыру) | |
| ... ... ... | ... жылдары нарықтық экономикасы дамыған көптеген елдер қаржылық
қорытынды есеп жүйесін халықаралық деңгейде үндестіру мен икемді ... ... ... жұмыстар атқарып келеді.
3.3. Халықаралық стандарттар негізінде Қазақстандық бухгалтерлік есеп
жүйесін жетілдіру
Нарықтық экономика мен ... ... ... ... ... есеп ... халықаралық стандарттарға біртіндеп
көшіріліп келеді. Еліміздегі бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ауыстыру мәселелері XX ғасырдың 90-шы жылдарынан басталады.
Британ кеңесі еліміздегі ... есеп ... ... ... ... ... ... қаражат бөліп, Алматы,
Тараз, Қарағанды қалаларында «есеп және ... ... ... ... ... ... жобасын ашты. Бұл жоба үш ... ... ... ... ... есеп мамандары қайта даярланды.
Шетелдік әріптестермен ынтымақтастық процесі күні бүгінге дейін
жалғасып келеді. Қазіргі таңда біздің ... есеп ... ... ... ... ... дәрежесі мен мазмұнын халықаралық
деңгейге көтеру мақсатында Карана, Прагма, ... атты ... ... атқарып келеді.
Алайда еліміздегі бухгалтерлік есеп жүйесі халықаралық бухгалтерлік
есеп принциптері мен стандарттарына сай ары ... ... ... және дамуы керек. Мүның өзі созылмалы үзақ процеске айналуы ... ... және ... ... ... орай ... көптеген бірлескен кәсіпорындар қүрылды және күрыла бермек.
Мұндай бірлескен кәсіпорындар өрісіндегі, сондай-ак өз ... ... ... ... есеп ... халыкаралық тәжірибемен үйлесімді
бағытта жетілдірілуі, ұлттық есеп жүргізу тәжірибесіне енуі ... ... ... экономикасына қызмет атқару мен пайда табуды
мақсат тұтқан бірлескен кәсіпорындардың дамуына, инвестициялық саясатқа,
сауда және ... ... ... ... ... есеп ... халықаралық стандарттар талабына сай жетілдіріліп
дамуы керек.
Отандық бухгалтерлік есеп жүйесі ары ... ... ... ... инвесторлар, несиелендірушілер, басқа да заңды және жеке тұлғалар
ұйымдардың қаржылық жағдайын жақсы түсініп, ... ... ... ... ... ... Қазақстандық бухгалтерлік есеп жүйесі төмендегі негізгі
бағыттарға сәйкес жетілдірілуі керек:
Біріншіден, ... ... ... ... ... ... мұның құрамына жақсы мамандар ... ... бұл ... ... ... ... есеп ... тұрақты
түрде зерттеу мен зерделеу және мұның нәтижесін отандық есеп жүйесіне
енгізу ... ... ... ... ... тобы ... ... дейін тұрақты
қызмет атқарғаны жөн.
Екіншіден, Қазақстанның есеп жүйесінде болашақта ... ... есеп ... тән ... ... ... үрдісіне кәсіби мамандығы жоғары және осы саланың
білімді ... ... ... сараптауынан және
белгілі бір ұйым тәжірибесінен өтуі керек.
Үшіншіден, бухгалтерлік есеп және аудит ... ... ... ... ... арналған, халықаралық бухгалтерлік есеп
принциптері мен стандарттары талабына сай ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін сапалы оқулықтар шығару
мәселесі жылдан-жылға тиісті жоғарғы ... ... ... органдарда
бекітіліп отыруы керек.
Төртіншіден, отандық бухгалтерлік және қаржылық қорытынды ... ... және ... ... мен ... сондай-ақ сыртқы
пайдаланушылар мүддесін қанағатттандыру мақсатында тиісті заңнамалар және
нормативтік ... ... - ... ... экономиканың кезеңдік
дамуына қарай қайта қаралып, ... ... ... Қазақстандық бухгалтерлік есеп жүйесін алдағы кезеңдерде
халықаралық бухгалтерлік есеп ... ... ... ... Типтік жоспарын жаңадан жасап, мұны сапалы қолдану үшін арнайы
әдіснамалар, нұсқау-ережелер, салалық ... ... ... ... әр ... ... тәжірибеден өткізіліп отыруы керек.
Алтыншыдан, Қазақстанда қызмет атқарушы бухгалтерлердің білімін
жетілдіру, ... ... ... ... ... ... қатарлы іс-тәжірибесін үйрену мен жариялаудың
маңызы өте зор.
Жетіншіден, ... ... ... ... ... ... есеп ұйымдарының басқа да халықаралық
ұйымдарға мүше болып енуі, ... да ... ... өзара ықпалдастық
қызметтер атқару ... ... есеп ... ... рөлі ... бухгалтерлік есеп өрісінде ... ... тән ... ... ... ... қарап, оларды есеп
талабына сәйкес жетілдіру және ақпараттарды ЭЕМ ... ... ... және тасымалдаудың да атқаратын рөлі зор.
Осы жоғарыда айтылған мәселелер іс жүзіне асқан жағдайда, біздің
пайымдауымызша, қазақстандық ... есеп ... ... тұрақтанар
еді. Ең негізгі мақсат отандық бухгалтерлік есептің ары қарай жетілдірілуі
үшін қызмет пен міндет ... ... ... ... сабақтастық
әдістерді, алдыңғы қатарлы тәжірибені, есеп ... ... және ... ... ... ... ... және зерттеушілік бағытпен қызмет атқарып отыруы керек.
Кейінгі ... ... ... ... есеп ... ... жақындату бағытында біршама нормативтік шаралар іске
асырылды. ХҚЕС-не қарасақ, қазақстандық нормативтік актілер ұсыныс түрінде
емес міндетті ... ... ... қолданылатын материалдар қатарында
берілген. Сонымен қатар біздің елімізде қолданылып келе жатқан ... ... мен мәні ... ХҚЕС ... келе бермейді.
ХҚЕС-ке көшу мәселелерінің кейбір жақтары Қазақстан Республикасындағы
заң актілерінде қаралған. «Бухгалтерлік есеп және қаржылық ... ... ... ... ҚР ... министрлігі жанындағы «Бухгалтерлік есеп
және аудит әдіснамасы жөніндегі департаменті» халықаралық бухгалтерлік есеп
стандарттарына ... ... және ... бухгалтерлік
стандарттарымен реттелмеген жаңа стандарттар жасап, мұны бекітуге құқылы
деп танылған.
Сонымен ... ... ... ... есеп ... ... ... оны бекітуге міндетті деп ... Осы ... ... ... есеп пен қаржылық қорытынды ... ... ... ... ... Республикасындағы бухгалтерлік
есеп және қаржылық қорытынды, ... есеп ... ... есеп ... жұмыс жоспарының талаптары мен ережелерін
сақтауға міндетті деп танылған (Заңның 7-ші бабының 3-ші тармағы).
Қорытынды
Қазақстандық бухгалтерлік есеп ... ... тек кана ... ... ғана байланысты болмай, ... ... ... ... ... байланыста болғаны жөн. Біздер бір
жағынан халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары мазмұнын, екінші жақтан
қазақстандық ... есеп ... ... терең түсініп, отандық
бухгалтерлік есеп мәселелеріне баса назар аударуымыз керек.
Біздің мақсатымыз ... ... заң ... ... мен ... ... ... мұның жағымды және жағымсыз
жақтарын ашып көрсету емес. Мәселе ... ... есеп ... ... ... мен ... ... осы салада міндет атқарушы мамандар
мен ғалым-зерттеушілерді еліміздегі бухгалтерлік есеп мәселелерін ары ... ... ... ... ... қаржылық есеп стандарттары негізінде отандық бухгалтерлік
есеп жүйесін ары қарай ... ... ... бірі - ұйымдарда
күні бүгінге дейін екі бағытта жүргізіліп келе жатқан қаржылық және салық
есебін ... ... ... есептің жаңа қаржылық моделін құру
болып табылады. Егер қаржылық есептің үндестірілген жаңа моделі ... есеп ... ... ... ... азаяды. Сонымен қатар екі
түрлі есептің орнына көп мағыналы қаржылық есеп құрылып, ... өзі ... тән ... ... ақпараттар даярлауды да қамтамасыз етеді.
Отандық бухгалтерлік есепті жетілдіру мен ары қарай дамыту және ХҚЕС
негізіне қарай қолайлы үйлесімді бағытқа салу үшін ... ... ... ... ... ... ... нәтижесін барынша қарапайым және
сенімді түрде көрсету;
- мүмкіндікке қарай қазақстандық ұйымдардың ... ... ... ... жағдайы мен салыстыру негізінде ұзақ
мерзімді нарықтық қатынастарды ... ... ... ... сондай-ақ
бірлескен ұйымдар құру барысында қолайлы шешім қабылдау.
Қазақстандық бухгалтерлік есеп ... ... ... ... тек қана ... бухгалтерлік есепке тән мәселелерді ғана
қарастырмай, сонымен қатар басқарушылық есепті ары ... ... ... ... ... кезеңде басқарушылық есеп бухгалтерлік
есептің көлеңкесінде қалып, мұның көптеген ... әлі ... ... ... ... ... ... колайлы моделін құру бизнес
пен кәсіпкерлікті дамытудың негізін құрайтындығын ... ... ... ... ... және әлі де шешілмеген мәселелер іске
асқан жағдайда, ... ... ... ... есеп ... ... ... нарықтық қатынастар принциптерінің дамуына өз әсерін
тигізбек деп ойлаймын.
-----------------------
Бастапқы құжаттар
Есеп регистрлары
Бухгалтерлік ... ... ... ... ... қарай
Есеп жазулары түрлеріне қарай

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастапқы құжаттар. құжаттарды бухгалтерлік өңдеу23 бет
"Шоттар жүйесі және екіжақты жазу."8 бет
Банклік іскер28 бет
Бастапқы құжаттарды ұйымдастыру19 бет
Бухгалтерлік есеп және ақпараттар жүйесі26 бет
Бухгалтерлік есепті 1С Бухгалтерия жүйесінде жүргізу19 бет
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру22 бет
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру туралы31 бет
Бухгалтерлік есептегі кәсіпорынның даму тарихы56 бет
Бухгалтерлік құжаттар8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь