Тілдік қасиеттеріне байланысты студенттердің өзін - өзі сәйкестендіруі

Кіріспе

1 ТІЛДІК СӘЙКЕСТІЛІКТІҢ ТҮРЛЕРІ
1. 1 Тілдік сәйкестілік ұғымы
1. 2 Жасқа байланысты тілдік сәйкестілік

2 ТІЛДІК ҚАСИЕТТЕРІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ СТУДЕНТТЕРДІҢ ӨЗІН . ӨЗІ СӘЙКЕСТЕНДІРУІ
2. 1 Оқыту тілін таңдау
2. 2 Жаһандану үрдісінің студенттердің тілдік сәйкестілігіне әсері
2. 3 Қостілділік және оның түрлері

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
        
        Кіріспе
Бітіру жұмысының өзектілігі. Бүгінгі таңда тілдік сәйкестілік ұғымы
лингвистика саласында маңызды зерттеу нысанына айналып отыр. Тіл ... ... ең зор ... болып есептелетін болса, тілдік сәйкестіліктің өзі
белгілі бір қоғамда өмір сүріп отырған жеке тұлғаның ... ... ... ... айқындауыш белгі болып табылады. Қазақстан ... бері ... ... шарпысуы, тілдер, мәдениеттер
арасындағы қақтығыстар анық байқалады. Жалғыз ... ғана ... ... де ... ... жан – ... жүргізіліп жатыр. Мұның өзі
қазіргі кезде сәйкестіліктің ... оның ... ... ... ... ... болмаған жағдайда ұлттың,
мемлекеттің құрып кетуі, жойылып кетуі ... ... ... өзіне тән
сәйкестілігі болмаса, оның орнын басқа ұлттың сәйкестілігі басады. Оның
анық көрінісін біз қазақ – орыс ... ... ... ... ... ... ... орыс тілі тарапынан ығыстырылып, ақырында
мұның өзі мәдени ... ... ... ... сәйкестіліктің
келбеті әсіресе, белгілі бір қоғамда анық ... ... ... алуы ... ... ... келуіне
себеп болды.
Сәйкестілік деген ұғымның өзінің ... ... ... ... ... ... кәсіпке қатысты болып келетінін
ескерсек, ... ... ... қала ... ... ... ... өзгермелі сипатта жүзеге асады.
Тілдік сәйкестілік солардың ішінде маңызды орын ... ... ... ... бір ... ... оның басқалармен қарым –
қатынас жасауына себеп болады. Қазақстандағы тілдік ... ... ... тілдік сәйкестілігін қарастыру бүгінгі таңдағы
маңызды мәселеге айналып ... ... ел ... ... ... ... Олардың ЖОО – да толықтай білім игеріп шығуы түрлі
қолайлы факторлар бойынша Қазақстанның дамуына, ... ... ... ... ... екі басым бағытта өрбіп отыр: қазақ және
орыс тілдерінде. Көптеген мәліметтер қазақ ... ... ... мәртебесі бірте – бірте көтеріле бастағанын көрсетеді. Ал алынған
сауалнамалар нәтижесінде көптеген ұлты қазақ студенттер ана ... ... ... да, ... тілін ана тілі ретінде танитындықтарын айтқан. Яғни
олардағы тілдік сана – сезімнің ояна ... ... орыс ... қазақ студенттердің мұндай жағдайға түсуіне
кеңестік қоғамның әсері мол болғандығын байқаймыз. Себебі көп жылдар ... тілі ... ... тіл ... ... ... де, өзге ұлттардың тілі
ығысу процесін бастарынан ... Оның ... ... тілі де ... орыс ... ... ... айтуынша, олар өздерінің
ана тілдерін білмейді, себебі оларды ес білгеннен орыс тілінде тәрбиелеген,
орыстілді балабақшаға апарған, орыстілді ... ... орыс ... ... ... берген. Ата – аналарының кезінде жасаған қадамдары
қазіргі кезде студенттер арқылы қоғамдағы тілдік процестерге әсер ... әрі ... ... де ... ... ... басты
белгісіне айналған.
Студенттердің тілдік сәйкестілігі көп ... ... ... ... ... ... ... өзін - өзі
сәйкестендіруіне келіп тіреледі. Жаһандану жағдайында студенттердің өзін -
өзі сәйкестендіруі негізгі ... ... ... ... ... ... жеке тұлға ретінде сезінген сайын ... ... де ... ... ... аумағында жастардың санасына бүгінде
тілдік ... орыс ... ... ... тілі де ... етіп
отырғандығын көруге болады. Ақпараттық қоғам, жаңа технологиялар заманы
жастардың тілдік ... ... ... ... ... ... бұл ұғымның еліміз үшін маңыздылығы басқа ұлттардың қазақ
тілімен өздерін ... ... ... ... еңбектің негізгі бөлімінде толықтай қарастырылды.
Тілдік сәйкестілік ұғымы Қазақстан Республикасында тәуелсіздік алған
кезден ... қана ... ... ... келеді. Ал одан бұрын ... мен ... ұлт тілі ... ... – қатынасқа түсіп, байланысып, сол
арқылы бірін – бірі байытады деген пікірмен орыс ... ... ... ... болатын. Күрделі социолингвистикалық өзгерістер қоғамның басқаша
тілдік сипатта өрбуіне жол ашты. Қазақ халқының ана тілі - ... тілі ... ... сәйкестілік тұрғысынан зерттелінбей келді. Бұл жалғыз
тілге қатысты емес, халықтың ... ... ... бастапқы
табиғатынан қол үзді. Ғалымдардың пікірлеріне ... ... ... ... ... есепке алынбаған, сондықтан мемлекеттік
басқару орындарында орыс тілінде сөйлеу, орыс тілінде іс қағаздарын ... ... ... жеке ... бір тілде сөйлеуі, сол тілді қарым –
қатынас құралы ретінде қолдануы. Белгілі бір ... ... оның ... деген сәйкестілігін анықтайды. Қазақстан Республикасындағы ... ... көп ... ... ... деген қарым- қатынасын
көрсетеді.
Зерттеу жұмыста көбінесе осы ... жан – ... ... Жас ... ... тіл ... саласында зерттеушілер
түрлі жастағы адамдардың ... ... ... ... ... қоғамның тілдік көрінісіне баға беріп келеді. ... ең ... ... ... ... студент жастардың тілдік
сәйкестілігіне әлі күнге дейін лайықты зерттеу жасалынбай келеді. Тілдердің
қақтығысы жастардың ... ... да әсер ... Зерттеу жұмысының өзекті
болып табылатындығы сауалнама негізінде әр ұлт өкілдерінен құралған
студенттердің ... ... ... ... ... Сауалнама
жүргізілген студенттердің тілдік сәйкестіктері біркелкі емес ... ... ... ... уақытта да студенттердің ... ... ... ... дәлелденді.
Бітіру жұмысының пәні. Социолингвистика мен ... ... ... ... ... сәйкестілігі. Қостілділік және оның
Қазақстандағы таралу ерекшеліктері, тілдік сәйкестіліктің әлеуметтік
мәселелері.
Бітіру ... ... мен ... ... сәйкестіліктің
қоғамдағы орнын, студент жастар арасындағы көрінісін зерттеу, сол арқылы
тілдік ... ... ... ... Әр ... ... сауалнама жүргізіп, олардың тілдік сәйкестіліктерін
талдау.
Бітіру жұмысының нәтижелері. Алғаш рет ... ... ... үшін ...... ... ... кезде қарқындап дамып келе жатқан тіл білімінің ... ең ... ... ... ... сауалнама әдісін қолдану арқылы
Алматы ... ... ... ... анықталды. Жалпы
зертеу жұмысының ғылыми жаңалықтарын топтап айтатын болсақ олар мынандай:
1) Әр ұлт өкілдерінен тұңғыш рет кең ... ... ... ... ... ... ... сарапталды;
3) Статистикалық мәліметтер қоры жинақталып, түзілді.
Зерттеу жұмысының ... ... ... саласында
қолдануға болады. Еңбектегі теориялық ойларды Қазақстанның қазіргі ... ... ... ... ... ... ... қатар тілдік
сәйкестікке байланысты еңбектерде жариялауға болады.
Зерттеудегі сауалнама ... ... де ... ... ... ретінде қолдануға болады. Сонымен бірге жұмыстағы пікірлерді,
анықтамаларды социолингвистикалық ... ... ... ... дерек көздері: «Тіл және сәйкестік» Халықаралық ғылыми –
теориялық ... ... ... ... ... А «Язык и этническая идентичность», Нагзибекова М. Б. Азизова ... ... ... русских в Таджикистане», ... А. ... И. У. ... язык в ... ... – этнические
тождество», мақалалары пайдаланылды. Сонымен қатар О. Б. ... ... в ... монографиясы, «Новая языковая
идентичность в трансформирующемся ... ... ... ... ... - ... ... пайдаланылды.
1 ТІЛДІК СӘЙКЕСТІЛІКТІҢ ТҮРЛЕРІ
1. 1 Тілдік сәйкестілік ұғымы
Сәйкестілік субьективті шындықтың басты элементі болып табылады.
Барлық субьективті шындық ... ол да ... ... ... ... әлеуметтік процестер негізінде қалыптасады. Ол
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... мен ұстанынымымен байланысты әлеуметтік процестер
әлеуметтік құрылыммен анықталады, керісінше, организмнің әсерімен пайда
болған сәйкестілік ... ... ... көмек көрсете отырып,
модификациялап немесе қайта қалыптастыра отырып ... ... ... ... ... пайда болатын тарихтар бар, бірақ бұл
тарихтарды арнайы сәйкестілігі бар адамдар құрады.
«Осы ... ... ... ... ... ... жол ... болады. Ерекше әлеуметтік құрылымдар тұлғалық
жағдайда танылатын сәйкестілік ... ... яғни ... ... қарағанда өзгеше. Нью-Йорк қаласының тұрғынынікі ... ... ... ... дала ... ... ... байқағанымыздай, күнделікті өмірдегі ұстаным мен ... ... ... ... Бұл ... сәйкестілік типтері
күнделікті өмірде кездеседі, ал олар туралы бекітулерге ... ... ... ... ... ... ... деп ойлайтын
американдық адам Францияға барып, ондағы жағдайды өз ... көре ... ... типизациялау мәртебесін әлеуметтік білім ... ... ал ... мен мәлімдеме ғылыми әдістің каноны
болмайды. Біз күнделікті типизация мен әлеуметтік ... ... ... ... ... керек. Пуритондық өзінің пуритандық
екенін білді және ол ... ... ... ... еш қиындықсыз
түсіндіріп жеткізді, бірақ Бірақ Макс Вебердің пульсін тексергісі келген
әлеуметтанушы ... ... ... мән беруі керек. Қазіргі контексте
бізді қызықтыратын тек «бақылау» және «верификация» сәйкестілігі типтерінің
теорияға дейінгі және ... ... ... ... [1, ... ... пен қоғам арасындағы диалектикалық арақатынастан
пайда болатын феномен болып табылады. ... ... бір ... ... ... ... ... элементтері. Сәйкестілік
теориясы әрқашан шындықтың жалпы интерпретациясы болады; олар таңбалық
универсалийлерге теоретикалық ... ... және ... түрленеді. Егер әлемде белгілі бір орынға ие болмаса,
сәйкестілік түсініксіз болып ... ... ... кез ... ... ... шегінде жүзеге асуы керек. Бұл бөлімді
қарастырып көрелік.
Егер сәйкестілік теориясы шындық теориясына қосылатын болса, ... ... ... ... пайда болады. Мысалы, эмпирикалық
феноменді интерпретациялайтын ... өз ... ... космостың
мифологиялық теориясына ие, ... ол ... ... ... интерпретацияға сыймайды. ... ... ... ... болжаушы болып табылады.
Мұны жиі қолданылатын психиатриялық термин «шындыққа ... ... ... болады
Психологияның пайда болуымен сәйкестілік пен қоғам арасында тағы бір
диалектикалық байланыс пайда болады – психологиялық теория мен субьективті
шындық ... ... ... Мұндай теоретизациялау барлық
теориялық заңдылықтар сияқты әртүрлі ... ... ... ... ... ... мен ... осы жағдайда қолдануға
болады, бірақ оның маңызды айырмашылығы бар. Психологтар барлық индивидтер
үшін өте ... және ұзақ ... ... болып табылатын шындық
өлшеміне жатады. Сондықтан диалектика теориясы мен шындық ... ... ... ... ... теория интеллектуалды күрделіліктің ең ... ... көп ... бұл осы жүйе үшін ... ... ... болғанда жүзеге асады. Бұл ... ... ... болмасын, психологиялық теория күнделікті ... ... ... үшін интерпретация сызбасын бере отырып
төмендетеді. Субьективті сәйкестілік пен ... ... ... ... болған мәселелер теоретикалық
категориялармен сәйкес топтастырылуы ... олар кез ... ... – ала бір бөлшегі болып табылады.
Психологиялық теория эмпирикалық тұрғыдан тепе – тең немесе тепе –
тең емес болуы мүмкін. ... сөз ... ... ... тепе ... жайында емес, күнделікті өмірде сарапшы ... ... ... ... қолдануы жайында
Әзірше психологиялық теориялар осы тұрғыдан тепе – тең болып ... ... ... тұрғысынан қарастыру үшін, ең
алдымен, оның ерекшеліктеріне назар аудар қажет.
Сәйкестілік бүгінгі күнге дейін түрлі тұрғыдан зерттеліп келе ... бірі ... ... ... ... Бұл ... кез – келген адам өзін өзгермейтін, нақты топтар және адам ... тыс, ... өмір ... ... ... ... Яғни
адам белгілі – бір этникалық топқа, дінге, тілге, ... ... ... ... Бұл ... ... сәйкестілікті
зерттеудің келесі түрлері пайда ... Ол ... ... бойынша сәйкестілік белгілі – бір мақсаттарға жету ... ... ... ... Ол әдетте элитамен билікке жету үшін
қолданылады. Инструментализм халық санағы немесе ... ... ... кезінде пайдаланылады.
Ал конструктивизм сәйкестілікті мәдени – құрылымдық феномен ретінде
түсіндіреді. Конструктивизм бойынша сәйкестілік саналы түрле белгілі – бір
қызығушылықтарды ... үшін және ... – бір ... жету
үшін тұлғамен ... ... ... тіл ... ... деп
тұлғаның белгілі бір мемлекетке, этносқа, тілге, мәдениетке, дінге,
гендерге, ... ... т.б. ... ... ... Сәйкестілікті
динамикалық деп суреттейді. Өйткені адам барлық жағдайларда өзінің
сәйкестілігін ... ... ... ... ... да ... СССР ... болған, Қазақстан Республикасының азаматына айналды).
Сонымен қатар сәйкестілікпен саяси ж.т.б. мақсаттарда манипуляция жасауға
болады. Сәйкестіліктің түрі көп және ... ... ... санасында
жиынтық сәйкестілік қалыптастырады. Мысалы: жас сәйкестілігі, гендерлік
сәйкестілік, азаматтық ... ... ... діни
сәйкестілік, этникалық және тілдік сәйкестілік. Жиынтық сәйкестілік
құрылысында ... ... ... ... Олар ... ... салыстыруында негізгі параметрлерді анықтайды (мысалы:
әлеуметтік, ... жас ... ... ... орны жағдайға байланысты өзгеріп отырады.
Ал Эриксон өз еңбектерінде сәйкестілік деп тұлғаның ... ... ... ... ... оның ... ... Эриксон бейбіт өмірге оралған жауынгерлердің психологиясын зерттеу
арқылы өзінің ... ... ... ... ... ... ... тартып, бейбіт өмірге оралғаннан кейін ... ... ... ауырады. Соғыс кезінде жауынгерлер
қоғамда нақты орынға ие болған, өздерінің борышын өтеу үшін нақты ... тән ... ... ... ... ... жауынгерлерге жаңа
әлеуметтік қарым- қатынасқа қосылу яғни жаңа сәйкестілік ... ... ... ... бойынша осының нәтижесінде нерв жүйесінің
бұзылуы, сәйкестілікті жоғалту пайда болады.
Сәйкестілік субъективті ... ... ... ... табылады. Ол
әлеуметтік процестер арқылы қалыптасады және өзгеріп отырады.
Отандық лингвистикада қарастырылып ... ... ... ... сәйкестілік – ол тұлғаның гендерге ... ... ... түрі. Гендер ұғымы лингвистикалық
парадигмаға жиырмасыншы ғасырдың екінші ... ... ... мен ... ... ... ... гендер сөйлеушінің тілдік құдыретіне
әсер етеді. Бұл ... табу мен ... ... ... ... еркектік немесе әйелдік сәйкестілікті жасауға мүмкіндік береді.
Бұл тақырыбы батыстық ... ... ... ... ... ... ... тұжырымы бойынша әйелдер беделді
болуларына кедергі ... ... ... сөйлейді. Олардың тілдеріне
батылсыздық, жұмсақтық тән. ... ... ... ... ... ... тырыспаушылық байқалады. Ерлер болса ... ... ... ... ... және компромиске бейімсіз болып
келеді. Ал әйелдер ерлерге тән тілмен сөйлейтін болса, ол тіл ... ... ... О. Барр мен В. ... ... қайшы келеді. Олардың
айтуынша «биліксіз тіл» қабылдаушыға қарағанда мәртебесі төменірек кез
келген ... ... ... Оның ... әйел ... шарт ... ... сәйкестілік өзгергіш және варианттары көп болып ... бір ... ... ... ... тән, екінші жыныстың тіліне
қарама қарсы қойылатын ортақтылықтарды табу қиынға соғатыны байқалады.
Азаматтық сәйкестілік – ... ... ... ... ... сезінуі.
Жас сәйкестілігі – тұлғаның жастық тобына қатыстылығына байланысты
анықталады.
Кәсіби сәйкестілік – тұлғаның белгілі - бір ... ... ... сәйкестілік өзін-өзі сәйкестендіру арқылы анықталады.
Әлеуметтік сәйкестілік – тұлғаның ... ... ... ... Өзін ... ... теңдестіруі.
Өзін-өзі сәйкестендіру арқылы анықталады (ерлер, кәсіп иелері, этникалық
топ өкілдері т.б.).
Этникалық сәйкестілік – ... ... ... ... ең негізгісі тілдік сәйкестілік. Өйткені қоғамда болып
жатқан өзгерістер бірінші кезекте ... ... ... табады.
Әлеуметтік лингвистикалық терминдер сөздігінде тілдік сәйкестілікке
төмендегідей анықтама берілген:
Тілдік сәйкестілік - ... ... – бір ... қатыстылығын сезінуі.
Тілді\тілдерді білуінен (тілдік құдырет), ... ... ... ... қарым-қатынасынан тұратын индивидтың немесе топтың
тілдік қасиеттерінің жиынтығы. Тілдік сәйкестілікті ... үшін ... ... тоқталып өткен жөн.
Тілдік құзырет – тұлғаның өзінің ... ... және ... ... ... ... ... түсідіру түрлі халықтар мен этникалық
топтарда түрліше көрініс табады. Ол туралы ... ... ... ... болады. Мысалы, Ресей Федерациясында татар, башқыр,
чуваш, ... ... тек 15-25%, ... балаларының 30%, алтай
оқушыларының 50% ғана ана тілінде оқиды. Жауап берушілердің ... ... ... ... ... туралы бағалауларына сүйенген бұл көрсеткіш,
тек тілдердің әлеуметтік негізінің сандық параметрлерін ғана ... ... Олар ... даму ... және ... ... ... [2, 330].
Тіл практикасы - белгілі коммуникациялық контекстегі бар тілдердің
ішінен тілдерді ... ... тіл тек ... ... ... ... өмір сүрмейді. Ол
әлеуметтік және нышандық мағынаға ие. Бұл тіл ... ... ... ... ... ... ... қызмет ететін көп
тілдік қоғамдарда айқын көрінеді. Тіл ... ... және ... ... ... ... өте ... рөл атқарады.
Мемлекеттілікті құрастырудағы тілдің рөлі өскені соншалықты,
ұлттық/мемлекеттік тілдің болмауы ... ... ... ... Ал
мемлекеттік тілді білмеу азаматтық қатыстылыққа күмән туғызады. ... ... ... және ... ... ... ... танылады.
Тұлғалар өздерін белгілі-бір әлеуметтік топтармен сәйкестендіреді. Ол ... сол ... ... ... ... ... бағаны сезінуімен
ұштасады. Кез-келген сәйкестілік белгілі ... ... бір ... тіл вариантымен байланысты болады.
Жиынтық сәйкестіліктер ішіндегі негізгі сәйкестіліктермен (әлеуметтік,
саяси, ... т.б.) ... ... де ... және даму ... да
алдыда болады. Бұл нышандық басымды топтың тілі табиғатынан сапалы тіл
болып қабылдануына ... ... ... ... тіл ... тілдерге
қарағанда бағалырақ және белгілі әлеуметтік қызметтер атқаруға ... ... ... ... ... ... акт болып табылады. Тіл таңдау арқылы
тұлға өзін белгілі әлеуметтік топпен сәйкестендіргісі келетінін көрсетеді.
Тұлғалар ... ... ... ... ... ... өздерінің
әлеуметтік сәйкестіліктерінің белгілі аспектілерін ... ... ... Мысалы, кейбір жағдайларда адам өзінің этникалық
қатыстылығын ерекше көрсету үшін ... ... ... ... ... сол адам ... космополит болғысы келгендіктен, орыс тілін
таңдайды.
Тіл таңдау арқылы адам ... ... ... ... ... ... Тіл таңдау ол тек бар тілдік сәйкестіліктердің біреуіне
тоқталу емес, ол сол ... ... ... 2 ... байланысты тілдік сәйкестілік
Қазіргі психологиялық ғылымда сәйкестілік мәселесі мен оның әр түрлі
аспектісі (динамикасы, құрылымы, ... т.б.) ең ... ... ... табылады. Орыс тілінде «сәйкестік» термині жиі қолданылмайды
және ол көбінесе «тепе - ... мәні ... ... ... ... « ұқсастық» деп жеке тұлғаның бүтіндігі мен толассыздығын
көрсетеді. ... ... ... ... оның дамуында маңызды
мәселе болып табылады.
Э. Эриксон невроз кезінде «мен ... ... ... ... сәйкестік теориясын шығарады. Сәйкестік феноменінің
маңыздылығының Эриксонға ... ... ... кейінгі
психотерапиялық тәжірибе жүргізуден мәлім болды. Оның пациенттері бейбіт
өмірге оралған солдаттар болды. ... бар ... ... олар
бейбіт өмірде невроз ауруыменм ауыратындар еді. Пациенттерде мынадай
белгілер ... ... ... ... ... ... бұл белгілердің жиынтығы сәйкестікке тән. Мұндай неврозды
белгілердің себебін Э. ... жеке ... өмір ... ... ... ... әскер қатарында болғанда қоғамда нақты
бір орынға айналып, әлеуметтік қосылып, тұрақты ... пен ... ... қабілеттер мен жеке қасиеттерге ие ... ... ... Соғыс аяқталғаннан кейін солдаттар жаңа әлеуметтік
қарым – ... ... ... ... өмірден кейін жаңа орын табуы керек
еді. Басқа сөзбен айтқанда, солдаттардың ескі сәйкестікті жаңа сәйкестікпен
алмастыруы керек ... ... ... құру ... ... ... Мұны Э. ... кірігу немесе сәйкестіктің эжоғалуы деп көрсетті.
Э. Эриксон әлеуметтік – психологиялық механизмдер мен ... ... ... өсу процесінде зерттеді. Адамның туғанынан
бастап кәрілік шағына дейінгі ... орын ... ... ... ... адамның даму сызбасын құрды. Өз үлгісінде Э. Эриксон эмбриологиядан
алынған эпигенетикалық принципке негіздеді. ... әр ... ... шештін кезеңдерден тұрады.
Сәйкестік субьектіде өзінің «Менін» тұрақтандыру және толассыздану
сезімін ... бұл ... ... даму ... ... ... ... Сәйкестіктің бір формадан екінші формаға ауысуы сәйкестіктің
тоқырауын тудырады. ... ... ... формасы жасөспірім
кезеңде қалыптасады. (Э. Эриксон жасөспірімдердің жасын жеке бөлмейді). Бұл
кезең өмірлік тоқыраудың ең қиын кезеңі ретінде ... Бұл ... үш ... қарастырады: қарқынды өсу және жыныстық жетілу;
эмоционалдық ... және «мен ... ... ... ... ... ... ойлардың басым болуы; қоғам талаптарына және ... сай ... ... дәрежесін табу қажеттілігі;
Э. Эриксон бойынша, жасөспірімдік кезең ... ... ... ... ол ... және жеке ... сәйкестік пен өзіндік анықтаудан тұрады. Егер жасөспірім бұл
мәселелердің шешімін таба алмаса, онда оның бойында негізгі 4 ... ... ... ... ... ... ... өте жақын тұлғааралық қатынастан
қашықтау;
2. ... ... ... өмірлік жоспар құра алмау, үлкею мен
өзгерістерден қорқу сезімі;
3. «негативті ... ... ... анықтамалар
жасауданг бас тарту және жағымсыз тәртіпті таңдау;
4. Өндірістік, шығармашылық ... ... ... ... ресурстары мен белгілі бір қызметті жасай алмау қабілеті.
1996 жылы Канада зерттеушісі Джеймс Марша сәйкестіліктің дамуының 4
деңгейін ... ... ... жас адамның мамандық ,діндік және саяси өзін
- өзі анықтау дәрежесімен өлшенеді.
1. «Анықталмаған әлсіз сәйкестілік» - яғни ... ... ... ... ... ... және ... тоқырауын ұшырамаған.
2. «Жедел, алдын – ала пайда болған сәйкестілік», егер индивид
белгілі бір қатынас жүйесіне ... ... бұл ... өз еркінсіз,
яғни басынан кешірген тоқырау ... сын ... ... ... ... ... ... қосылғанда, белгілі бір орынғңа ие болады.
3. «Моратория» деңгейі, ... ... ... ... ... ... бірнеше варианттарының өзіне қажеттісін
таңдап алуы.
4. ... ... ... бұл деңгейде кризис аяқталған,
индивид өзін - өзі іздеудекн тәжірибелік өзін - өзі ... ... ... сәйкестілігі анықталмаса, ол «моратория» деңгейінен
бастап, содан кейін толық жетілген сәйкестікке көшеді, ал кей ... ... ... ... ... ... – ала пайда болған
сәйкестілік деңгейінде қалып қалады да, ... ... мен ... бас тартады. Сонымен қатар толық ... ... ... оның ... бірізді емес, себебі тұлғалық даму ерекшеліктері
көптеген ... ... ... ... қалыптастыруда
әлеуметтік ортаның маңызы зор. Біздің ... бұл ... ... ... ... ... байланысты, адамдардың
сәйкестілігінің өзгеруі, жасөспірімдер сәйкестілігіне әсер ... ... ... ... анықтауда маңызды орынға ие
болатын құбылыс – инцесстік мінез – ... ... ... ... ... ... ... зерттеу аясында жүзеге асады. ... ... ... ... ... ... ... сәйкестілікті зерттеу.
Инцесстік мінез – құлық, қоғамда бірнеше ... бойы ... ... ... ... ... бұл зерттеушілер үшін балалардың
сексуалдық қиянатының бір формасы ... ... ... Әлі ... ... ...... механизмі туралы нақты интегралдық көзқарастар жоқ.
Сонда да ... ... ... мінез – құлыққа негізделген
теориялық концептілерге сүйене отырып, ... ... ... ... назар аударған жөн [4, 5] .
Қазіргі клиникалық әдебиеттерде ... ... ... ... ... ...... ішіндегі дисфункция жағдайы болып
табылады. Мұнда ата – ... ... ... ... ... ... болады
да, ата – ана мен бала ... ... ... және ... ... – қатынасқа да отбасы ішіндегі жұптардың біреуінің жағдайы
сияқты болады. Мсыалы, әкесі отбапсында басым билікке ие болады да, ... ... қалу үшін ... да отбасы мүшелерінің сексуалды бағынуы ... ... ... ... да ... ата – аналардың билігі
басымдары баланы сексуалды әрекетке баулыған ... ... ... ... ... ... байланысты когнитивті қателікті ... ... ... теория қатарына үлкен адамның инцестік
қатынаста өз ... ...... ... ... бастан
кешірген сексуалдық тәжірибемен байланысты өзі үшін позитивті эмоционалды
қалыпты қалыптастыратындығына көп көңіл бөлінеді.
ВИД ... ... ... жүргізілген зерттеулер барысында Мен –
концепциясына ... ... ... жас мөлшерлік
сәйкестілік пен басқа да көптеген психологиялық ... ... ... мен «Мен» образы жас мөлшерлік сәйкестіліктің жас мөлшерлік
механизмі мен ... ... ... Жас ... ...... белгілі бір жас аралығындағы психологиялық мінез –
құлқын өзгертіп, психологиялық тұрғыдан ... ...... ... қасиеттерін ашуы. Сәйкестілік өзекті жағдай, өмір жолында мен –
бүтіндігін бастан кешіру.
Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, зерттелушілердің өзіндік санасы ... ... ... ... Онда тұлғаның әлеуметтік ролі,
отбасылық жағдайы, индивидтің ... ... ... ... -
тұлғааралық қатынастың когнитивті компонентінің бұзылуы көрінеді де, тепе ... ... өсіп – ... ... ... Жеке
тұлғалар жас мөлшері ... ... ... басынан
кешіреді, сонымен қатар мінез – құлықтық паттернді белгілі фактор ... жас ... ... ... ... әлеуметтік құбылысты
қалыптастыруға әкеледі.
Қазіргі заманның ерекше белгісі ретінде адам ... ... ... жасқа қатысты қызығушылық болып табылады, ол адамға
ғылымды үйреткен қызығушылықтар ... ... мен ... ... ... ... БАЙЛАНЫСТЫ СТУДЕНТТЕРДІҢ ӨЗІН - ӨЗІ
СӘЙКЕСТЕНДІРУІ
2. 1 Оқыту тілін ... ... бері ... туралы мәселелер посткеңестік
мемлекеттерде тек қоғамдық пікірталастардың нысаны болып қана қойған жоқ,
сонымен қатар ауқымды ... ... де ... ... [5, ... ... ... сүйенсек, сәйкестілік ұғымы
социолингвистикада ... ... ... ... ... ... [6, 46]
Әлеуметтік және этникалық топпен сәйкестіктікте, Г. И. Исимбаева
атап көрсеткендей, ... ... ... ... болып табылады,
индивидте айқын және жасырын сәйкестік болуы мүмкін, ол әр ... ... ... [7, 20].
Сәйкестіліктер қақтығысы туралы маңызды дискуссиялық сұраққа жауап
беруге тырысу, өзінің автохтонды мәдениетіне деген күн ... өсіп ... ... ... мен ... ... және ана ... республикамызда этникалық сәйкестілікті сақтаушы құрал ретінде қарау
өте маңызды деп атап ... Н. Ж. ... жаңа ... полиэтникалық құрамы ұлттық саясатта оның күші бола алса, бірақ
ұлтаралық қақтығыстар ... ... ... де ... ... атап ... ... кезде біздің республикамызда екі жақты
процесс жүріп жатыр, бір жағынан, ұлтаралық ...... ... әр ... ... және әлеуметтік топтардың бір интеграциялық
және өркениеттік процестерге жұмылған, ақпараттық ... ... ... жағынан, жоғары дәрежеде барлық ұлт өкілдерін өздерінің
ұлттық, ... және ... ... ... [8, ... өмір кешіп жатқан әр түрлі ұлттардың тілдік
сәйкестігі туралы ... ... ... ... ... тапқан, бірінші кезекте, 1999 жылы ... ... ... біз ... ... туралы хабардар бола аламыз
[9,86]. Жалпыхалықтық санақтың қорытындысында этникалық, мемлекеттік, орыс,
ағылшын, неміс, француз және ... ... ... ... сауалнама
Қазақстанның әрбір аумақтарында, қалалық және ауылдық жерлерде тұратын
ұлттық топтарға олардың ... ... ... ... ... бұрын, ең бірінші рет мемлекеттік ... ... ... ... ... олар мынадай критерийлер қатары бойынша
айқындалды: білемін, аздап білемін, ... ... ... ... мемлекеттік тілге қатысты сауалнаманың сұрақтары бойынша сараланды.
Республикадағы қостілділіктің айқын сипат алып отырғандығы – ... ... ... және ... – орыс ... ... түркі тілдес
(азербайжан, күрді, түрік, өзбек, ұйғыр) этностарға ұлттық – қазақ – орыс
көптілділігі тән. ... ... ... мен ... ... ... орындарға ие.
Жоғары деңгейде тілдік сәйкестілігіне ұлттық – қазақ қостілділігі
тән ... ... ... ... ... атап ... ... ұлттардың арасында жоғары дәрежеде бәрінен бұрын ... ... ... тектес (белорус, поляк, украин) ұлттар,
сонымен қатар армяндар, гректер, ... ... ... молдавандар
және мордва, удмурт, чуваш ұлтының өкілдері белсенді орын алады.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... сол ұлттардың бірігіп қоныстануының аймақтық ерекшеліктеріне қарай; ә)
қалалық және ауылдық жерлерге ... б) ... ... ... яғни ... бөлінісіне қарай және ... ... ... қарай шоғырланатыны айта кеткен жөн. ... ... әр ... ... ... ұлттық тілдерін
меңгерудегі сәйкестіктері мынаны көрсетті: ана тілін білу мен оны ... ... ... ... ... және ... ... айғағы
болып табылмайды, ол тек қана этникалық сана – сезімге байланысты болуы
мүмкін екен.
Саясаттанушы Б. ... ... ... ... ... ана ... негізгі ұлтты жітеуші (этнодифференциалдық)
фактор ретінде ... ... ... статистикалық мәліметтер
респонденттердің өздерінің дербес ... ... ... ... обьективті және фактілік критерий болып ана тілін
меңгеру және қостілділікті және ... ... деп ... [10, ... және ... ... сана – сезімінің қалыптасуында А.
Орысбаев пен А. Құлжабаева тұтасымен үш бөлімді бөліп қарастырады:
1) Тіл этникалық сана – ... ... ... айнала
отырып, этникалық сәйкестікті түйсінуде приматтық болып табылмайды,
2) индивидтің және этникалық топтардың ... ... ... тіл өзін адамның ұлтқа тәуелділігінің репрезентант екендігін
көрсетеді,
3) ... тіл ... ... ... ... ... аймағынан
шығарып тастай отырып, индивидтің және қоғамның ана тіліне айналады, тілдік
қақтығыстарға, тілдік ... - ... ... – ақ, ана ... кез – ... ... коммуникациялық құрал ретінде қызмет
атқарады [11, 190-198].
Жоғарыда аталып кеткендей, орыс ... ... ... және осы ... ... қазақтардың саны 75 пайызды құраған, шындық өмірде одан да
көп екенін мойындамасқа ... ... ... ... әл – ... ... Ұлттық университеті студенттерінен алынған анкеталық сұрақтар болып
табылады, ұлты қазақ студенттердің басым ... ... ... ... өз ... ретінде этникалық қазақ тілін атаған, олардың арасында қазақ ... өз ... ... ... да, ұлттық сәйкесттіктерге байланысты
солай істегендері бар. Өйткені қазақ ұлтының ... ... ... жастар орыс тілінде сөйлеп, сол тілде араласатын ортасымен қарым ... ... де, ... сана – ... тілдік сана – сезімі қазақ
қалпында қала береді. ... ... ... код ол туғанынан бастап,
өзге тілде сөйлей бастаса да ... Бұл, бір ... ... ... ... Сонымен қатар осы жерде
қазақтардың ұлттық сәйкестігіне байланысты, қазіргі ... ... ... ... орын алып ... жағдайдың психологиялық фактор
болып табылатынан айта кеткеніміз жөн, сауалнама кезінде студенттер ерікті
және ... ... ... санасыз түрде этникалық тілді ... үлес ... Е. Ю. ... жазғанындай, тіл сәйкес келуі де
мүмкін, сәйкес келмеуі де мүмкін, мұндай оқиғалар тарихта көп орын ... ... ... бір ... және ... ... естен
шығаруға болмайды. Тілдің ықпал етуінің ерекшеліктері, ана ... ...... және осы ... терминнің өзі көп кездерде дау тудырып
жатады. Ана тілі деп, ең ... ... және ең ... ... ... керемет жақсы білетін, онымен өзін жеңіл сәйкестендіруге болатын
тілді атайды [12, ... ... ... ... ... ... ... жатқан ұлттардың тілдік әсерлеріне аз ... ... ... ... ... орыс ... білмейтін ұлттар орыс
тілінің үстемдік ... ... орыс ... ... ... ... ... ереже бойынша әлеуметтік, қоғамдық және мәдени тұрғыда ... ... ... ... ... ... тарапынан
қажеттіліктер тумаған.
Әр түрлі жастағы ... ... ... ... өзін ... ... сәйкестендіруге байланысты, оның ана тілімен, туған тілімен
қарым – ... ... ... ... [13, ... өзін - өзі ... ... позициясының фонында
сұралғандардың басым бөлігіне сауалнама жүргізу барысында жазылып ... ... өз ана ... ... ... да жауаптар қызықтырады.
Көптеген адамдар өздерін осылайша ... ... ... екен.
Мәселен, ұлты неміс бір адам қазақ тілін ана тілі ... ... және ... ... ... шықты. Оның отбасы 1941 жылы соғыс басталған кезде
Германиядан жер ... ... және бір ... ... ... ... ол ... балаларымен емін – еркін араласып, олармен бірге
ойнап, қазақ тілін өз ана тіліндей ... ... Бұл ... ... ... ... тілі ... қызметтер атқарады екен. Әрине, орыс тілін отбасы
мүшелерінің меңгеру, білу ... ... ... қазақ тілін білгенге
жетпейді.
Алматы қаласында туып - өскен ұлты қазақ бір азамат өзін ... ... ... ана ... орыс тілі деп ... Ол мұның
мәнісін өзінің туғаннан орыс тілінде сөйлегенімен, қаладағы орыс тілді
ортаның әсер ... және ... ... ... ... орыс тілінде жүргізілуімен, сонымен қатар мектепте университетте
де орыс тілінде жүріп – ... ... ... Э. ... ... ... бұқаралық сауалнама жүргізу барысында
мәдени басымдылық әлі орыс тілінде тұрған сияқты, сонымен бірге қазақтардың
аз мөлшері 0, 8% ... орыс ... ... ана тілі ... екен [14, ... ... ... қоғамдағы әр түрлі ұлттардың өкілдерінің
этникалық сәйкестігінің білдірілуінің ... оның ... ... ЖОО ... оқу ... ... да ... болуы мүмкін.
Тұрғылықты орнына қарай миноритарлық және біртектес болып ... ... бір ... сабақ жүргізеді, көптеген ата – аналар
«тілін білсін» деген ниетпен әрі ана ... ... ... өз балаларын
ана тіліндегі мектептерге сабаққа беруге ұмтылады. Мәселен, орыс пен ... көп ... ... ... облысында 2004/05 жылы
80,283 бала ... ана ... ... ... 6903 тәжік ұлтының
өкілдері де ана тілдерінде білім алған.
Әр түрлі ұлттардағы ... ЖОО – ға түсу ... ... ... ... ... ... жастардың шыққан ортасына қарай тілдік
басымдылықпен де байланысты болып ... ... ... ... екі ... ... бітіруші түлектерінің ЖОО – ға
түсу кезінде қандай тілді таңдағандары статистикалық мәліметтерден ... ... Бұл ... ... отырып, біздің байқағанымыз Қазақстанда
тұтастай алғанда, жастар қостілділікке ие , яғни олар қазақша – орысша ...... ... ... ... ... ... – ға түскеннен кейін жастар студенттік микроәлеуметтік қоғам деп
аталатын орта қалыптастырады, ол ... ... ең ... ... демографиялық және әлеуметтік ... ... ... байланыстың ауқымдылығымен, уақыт пен кеңістік
бойынша тұрақтылығымен, бұдан басқа екі тілдердің басым қолданысымен, ... ... ... ... ... ... дәрежесінің
аса бірдей еместігімен ерекшеленеді [15, ... яғни ... ... қостілділіктің таралу
ерекшеліктеріне және оның экстралингвистикалық ... ... тест пен ... ... қолданылған социолингвистикалық
зерттеулер ... ... ... ... ... ... алудың ең бір тиімді тәсілі болып
саналады. [16 ... ... және оның ... ... ... ... қостілділіктің таралу ерекшеліктеріне
қатысты нағыз социолингвистикалық зерттеулер үшін ... ... ... де ... [17, ... ... ... ғылыми зерттеулердің ортасында соңғы жылдары
ереже бойынша жиі – жиі ... ... ... ... Ю. Н. ... ... ... ескерткеніндей, тілді оның шегінен шықпай, ... ... ... ... ...... ... тілдік
тұлғасына қарамай, өз - өзінен тану мүмкін емес. Тілдік ... – бұл ... мен ... көрсететін сәулелі идея, тілді зерттеудің барлық
аспектілеріне ... ... және бір ... ... оның ... ... ... деген пәндер арасындағы шегараларды жоққа шығарады
[18, 3-7].
Тілдік тұлғаны феномен ... ... ... байланыста
жеке респонденттерден сөйлеу түрінде сұхбат алу тәсілі қабылданған, ол ... ... ... ... ... ... әсер етеін
факторларды түсіндіру, өзінің этникалық сәйкестігін, ақыр аяғында – тілдік
тұлғаның сөйлеу бейнесін ... ... ... [19, ... А. ... ... ... зерттеу нысаны
тіл болған сайын, ол лингвистикалық зерттеулерде жүргізілетін әдістердің
кең ... ... ... ... ... ... тілдік сәйкестікті анықтау үшін ең бастысы, зерттеулер ... ... ... ... ... Қазақстандағы тілдік жағдайды
анықтау үшін арнайы құрылған ... тобы ... ... ... ... түскен деректерге қарай жастардың, қазіргі
Қазақстан қоғамының тілдік сәйкестігін анықтап ... ... ... ... ... зерттеулер
(Ағманова 2001, Шаймерденова 2003, Досмұхамбетова 2002 және басқалары) оның
жедел өзгерген демографиялық және саяси мәртебесімен байланысында ... ... да үлес ... Зерттеуші А. Е. Ағманова [21,
19-26] 2001 жылы білім беру саласы мен мемлекеттік қызмет аясындағы ... ... ... – психологиялық және демографиялық факторлар
мен шарттардан мемлекеттік ... ... мен ... ... ... мақсатында Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия мемлекеттік ... курс ... және ... қызметкерлер – қазақ тілін жедел
оқыту үшін ... ... ... ... ... анкеталық сауалнама жүргізген. Анкетада тілді пассивтік меңгеру
деңгейін көрсететін мынадай формулалар ... тек ... ... ... ұғамын, бірақ сөйлей алмаймын; не айтып тұрғанын түсінемін,
ойымды қиналып жеткіземін. Ал ... ... ...... аламын, оқимын, бірақ жаза алмаймын; еркін сөйлеймін, түсінемін,
оқимын және жазамын; сонымен қатар тілді білмеу де ... ... ... ... зиялылардың қатарын толықтыратын және өз
өмірлерін тұрақтылыққа, қоғамның тыныштығына ... ... ... ... ... ... алып ... жастардың арасындағы
қостілділіктің таралуын зерттеу қазіргі ... ... ... жатқан
тілдік саясаттың тиімділігі бойынша нақты критерийлер болып табылуы мүмкін.
Сонымен сәйкестілік әлеуметтік ... және ... ... ... ... ... мен үйренуге қарым-қатынастар мен көз-
қарастар ) көрініс табады, соның ішінде тіл ... ... ... біз ... түрі жас ... байланысты,
дәлірек айтқанда, студенттердің тілдік сәйкестілігі.
Жоғарыда атап өткендей, жас ... деп ... ... ... ... анықталатын сәйкестіліктің түрін айтамыз.
Жастық мөлшерленуі бойынша сөйлеуші уақыт өте келе ... ... ... Ал осы өзгерістер келесі ұрпақта көрініс табады. Мысалы орта
жастағы қалалық қостілді ... ... және орыс ... ... ... ана тіліне көшеді.
Осыған байланысты тілдік сәйкестілікті жас ерекшеліне байланысты зерттеу
қажеттілігі туады. ... әр ... ... ... ... ... ерекшеліктері болуы сөзсіз.
Студенттер қоғамның ерекше әлеуметтік тобы. Қоғамда болып ... ... ... әсер ... ... ал ол өз ... тілінен көрініс табады.
Студенттердің қоғамдық – саяси және ... ... ... анық білу үшін ... жүргізудің басым үлес алатындығын
айтпай кетуге ... ... ... ... ... өзі теорияны
практикамен ұштастырғанда ғана жүзеге асатын процесс. Студенттердің тілдік
сәйкестілігін анықтау үшін, тілдік құзіреттілігіне баға беру үшін ... ... ... ... айттық. Әлеуметтік лингвистика аясындағы
зерттеулерді ... ... ... ... ... – бір ... ... Э. Д. Сүлейменова «анкета, сауалнама – опросный лист,
вопросник, основной ... ... ...... сұрақтарға жауап беруші, сыналушы тұлға.
Респондент ұғымын интербьюрер, информант терминдерімен ... ... де ... ... сәйкестілігі сауалнама жүргізу арқылы айқындалды.
Бұл сауалнама Э.Д. Сулейменова, Н.Ж. ... ... ... ... INTAS ... ... идентичность в
трансформирующемся обществе: Казахстан, Киргизстан, ... ... ... ... ... төрт ... ... 1) жауап беруші ... ... 2) ... ... ... және ... ... 3) тілді\тілдерді ... ... және ... ... 4) тілдік сәйкестіліктің индикаторы ретіндегі
жауап берушілердің тіл практикасы Сауалнама 48 сұрақтан және ... ... ... 545 жауаптан тұрады. Кейбір сұрақтардың ( 3, 10, 13, 21,
22) жауаптары кесте түрінде берілген. Ол өте ... ... ... және ... ... ... сақтайды. Сауалнаманың кесте ретінде
берілген түрі жауаптардың ... ... ... ... 18 бен 27 жас ... 100 ... қатыстырылды.
Сауалнамаға қатыстырылғандардың қазақтар 32%, орыстар 44%, балғарлар 2%,
немістер 2%, ұйғырлар 4%, ... 2%, ... 4%, ... ... 2% құрайды. Бұл Қазақстанның көп ұлтты екендігінің көрсеткіші.
Сауалнаманың 3, 4, 9, 10, 13, 21, 22 ... ... ... ... ... ... сәйкестіліктерін анықтауға
мүмкіндік береді.
Үшінші сұрақ бойынша жауап беруші әр білім деңгейлеріндегі ... ... ... ... ... ... ... оқу орындарындағы және мектептердегі
әртүрлі ұлт өкілдерінің білім алу ... ... ... ... ... деген пікірін айта кеткен жөн /5,146/.
Сауалнама теориялық жағынан зерттеуді, ... ... ... ... ... ... өз ойын ... жеткізуге, ашық білдіруге
құқы бар. Осының өзі оның әлеуметтік – демократиялық ... ... ... ... ... отырған студент жастар арасында сауалнама
жүргізу мемлекетттің қай бағытта өркендеп дамып келе жатқанын көрсететін
басты ... Бұл ... ... ... анықтайтын тағы бір
өзгешелігі, оның басқа ұлт өкілдерінен де ... Бұл ... ... ... ... ахуалды болжауға мүмкіндік береді.
Студенттердің тілдік сәйкестілігін анықтау мақсатында біз ... ... ... берілген сұрақтардан көруге болады
Сауалнама
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің жалпы тіл білімі кафедрасы
Сізден ұсынылып отырған анкетаны ... ... ... ... толтырылады және ... ... ... тек ... ... ... үшін ... Жасыңыз: _____________________________________
2. Жынысыңыз: □ әйел □ ... ... ... ... және ... меңгеру деңгейлерін белгілеуге
болады):
| ... тілі ... тілі ... тіл ... ... | | | ... | | | ... ... | | | ... | | | ... ... ... | | | ... | | | ... ... | | | |
4. Сіз ... ... қай ... ... ... Сіз 18 жасқа дейін қай ... ...... ауыл
6. Сіз қазір қай жерде ... ... ... ... ... Сіз қай ... жұмыс істейсіз?
|Оқушы / студент | ... ... ... | ... ... | ... ... | ... ... | ... адам | ... ... ... ... | ... да | |
8. ... жеке ... ай ... ... 50$-дан төмен □ 50-100$ □ 100-300$ □ 300-500$ ... ... ... ана ... Сіз ... ... ... (Қажетті графаға белгі қойыңыз.)
| ... ... оқу ... жұмыста |үйренбедім |
| ... ... және ... т.б.) | |
| |т.б. ) | | ... ... | | | ... ... | | | ... тілін | | | ... тілі | | | ... тілі | | | ... тілі | | | ... тілі, қазақ және | | | ... тілі ... | | | ... ... ... ... |Әкеңіздің|Анаңыздың |Күйеуіңіздің/ ... ... ... ... ... ұлты ... ұлты |
| | | | | ... Сіз ... және ... …. ... ... деп ... ... ... ... ... ... | | | |
|9 ... мектепті | | | ... ... ... | | | ... ... | | | ... | | | ... бакалавриатын| | | ... | | | ... | | | ... | | | ... Ана ...... ... ... ... |Жиі ... ... |
|Сіздің әкеңіз бен анаңыздың | | | | ... ... бен ... | | | | ... ... бен ... | | | | ... және Сіздің аға-әпкелеріңіздің | | | | ... ... және | | | | ... | | | | ... және Сіздің ата/әжелеріңіздің | | | | ... ... ... ... Сіз бен ... балаларыңыз/немерелеріңіз үшін
экономикалық пайдасы бар деген пікірмен келісесіз бе?
□ Келіспеймін □ Келісемін □ ... ... ... Сіздің пікіріңіз бойынша, жол көрсеткіштері және көше ... ... ... ... (Бірнеше дұрыс жауапты белгілеуге болады).
□ Қазақ тілінде □ Орыс ...... ... Өзге ...... ... ... Сіздің пікіріңіз бойынша, мемлекеттік радио және телеарналар торабы қай
тілде таралуы тиіс.
□ Қазақ ... □ Орыс ...... ... Өзге ...... ... ... Сіз, ... балаларыңыздың/немерелеріңіздің қай тілде оқуын қалайсыз?
(Бірнеше жауаптарды белгілеуге болады).
□ Қазақ тілінде □ Орыс ...... ... Өзге ...... беруге қиналамын
18. Сіз қазақ тілі еліміздің жалғыз мемлекеттік тілі болсын деген пікірмен
келісесіз бе?
......... ... ... ... тіл барлық мектептердегі міндетті пән болуы тиіс ... Сіз ... ... ......... ... ... ... ... орыс ... ... 100% білім алу тілі ретінде орыс
тілін ... Ол ... ... ... басқа этнос
өкілдерінің әсер етпегенін көрсетеді.
Ал қазақ ұлтты студенттердің 84% білім алу тілі ... ... ... орыс ... таңдаған.
Ұйғыр ұлтты студенттердің 30% ана тілінде, 61% орыс тілінде 9% қазақ
тілінде білім алуда. Түрік ұлтты студенттердің 87.5% орыс ... 10% ... 2.7% өзге ... білім алу тілі ретінде таңдаған. Бұдан білім беру
жүйесіндегі өзге ұлтты ... ... ... тіл – орыс ... көреміз.
Келесі айқын көзге түсетін ... ... ... жауап
берушілердің тілдік сәйкестілігіне әсер етуі. 18 ... ... ... ... орыс ... ... 80%ға жуығы мектепке дейін қазақ және
орыс тілінде ... ... ... ... орыс ... ... ... тілінде сөйлеген. Бұл ерекшелік ... ... ... ... ... мектепке дейін ауылдық ... ... ... ... ... ... қалалықтардың 65% қазақ тілімен
қоса орыс тілін қолданған.
Студенттердің ана тілін ... ... ... ... ... бірі ... табылады.
Жауап берушілердің ана тілін ... ... ... төмендегі кестеде көрсетілген.
Кесте1 жауап берушілердің ана тілін ... | ... | орыс | ... | ... балғар| неміс | ұйғыр | кәрис | ... ... | | | | | | | | | |
| ... | 87.5% | -  |  - |  - |  - |  - | -  |  - |  - ... | | | | | | | | | ... | 12.5% | 100% | ... |  - |  - |  - |  - | -  ... | | | | | | | | | ... |  - |  - |  - |  - |  - |  - |  - |  - | 100% ... | | | | | | | | | ... |  - | -  |  75%|  - |  - |  - |  - |  - | ... | | | | | | | | | ... | -  | -  |  - |  - |  - |  - | |  - |  - ... | | | | | | |100%  | | ... |  - |  - |  - | -  |  - | -  |  - | - | ... | | | | | | | | | ... | -  |  -  |  -  |  -  |  -  |  -  |  -  | 100% |  -  ... | | | | | | | | | ... |  -  |  -  |  -  |  -  | 100% |  -  |  -  |  -  |  -  ... | | | | | | | | | ... |  -  |  -  |  -  |  -  |  -  |  |  -  |  -  |  -  ... | | | | | |100% | | | ... ... ... туралы статистикалық мәлеметтер тек
жауап берушінің өзін ... – бір ... ... ... Ал ... шарт ... ана тілін меңгеру деңгейі және
қостілділік пен ... ... ... ... ... байқайтынымыз өзге ұлт
өкілдері меңгеру ... ... ана тілі ... ... ұлт ... ... берушілердің ана тілімен өзге тілдерді меңгеру дәрежесін
келесі кестелерден анық көруге болады.
| ... | | | | |н |р | | | ... ... |100% ... |100% |100% |100% ... |  |  -| 8.7%| -|  -| -| -| -| ... |- | | | | | | | | ... |  |  -|  -| -|  -| -| -| -| -|
| |- | | | | | | | | ... ... ... |100% |100% |100% |100% |100% |100% ... 9% | |25%  | -|  -| -| -| -| - |
| | |-  | | | | | | | ... |  -|  -|  -| -|  -| -| -| -| - ... | 85% ... ... |100% |100% |100% ... | | | | | | | | | ... | 14% | | | -|  -| -| - | -| - ... | |-  |-  | | | | | | ... |  -|  -|  -| -|  -| -| - | -| - ... жазамын  | 90% |100% |75%  |100% |100% |100% | - |100% |100% |
|Қиналып |  8% |  -|25%  | - | | - | - | -|- ... | | | | |-  | | | | ... | -| -| - | - | -| - | - | - |- ... ... орыс ... ... дәрежелері.
Кесте3 Студенттердің қазақ тілін меңгеру дәрежелері.
| ... | | | | |н |р | | | ... ...  |13% |25% |50% | |100% | - |100% | -|
| | | | | |-  | | | | ... | 15.5|54%  | 50% |50% |50%  | -|100% | | ... |% | | | | | | |- | ... ... | 25% | |50%  | -| -| | -|
| | | | |- | | | |- | ... ... | 78% |63%  |50%  |100% |50%  | -|100% |100% |100% ... |27%  | 25% | -|  - | 100%| -| | -|
| | | | | | | | |- | ... ... |25%  | -|  -| -| | | |
| | | | | | | |- |- |- ... | 90% |18%  |25%  |100% |50%  |100% | |100% |100% ... | | | | | | |- | | ... ...  |25%  | |50%  | -|100% | | ... | | | |- | | | |- | ... ... |25%  | | | -| | | -|
| | | | |- |-  | |- |- | ... ... | 79% |54%  |50%  |50% |100% | -|100% |100% |100% ... |15%  |30%  |25%  |50% | |100% | | | ... | | | | |-  | |- |- | ... |2% |20% |25% | | -| -| | | |
| | | | |- | | |- |- |- ... ... қазақ ұлтты студенттердің орташа есеппен 85% ... ... ... Бұл орыс тілі ... тіл (ана ... ... ... мемлекет үшін өте жоғары көрсеткіш.
Ал орыс ұлтты студенттер орыс ... 100% ... Бұл ... ... ... ... ... тілінің әсер етпегенін
көрсетеді.
Қазақ тілінде 13% ... ... 63% ... ... 18% еркін
түсінеді, 54% еркін жазады. Осыдан студенттер арсында қостілділіктің қазақ
– орыс, ұлттық – орыс ... кең ... ... ... ... ана ... меңгеру деңгейлері өте жоғары.
Сонымен қатар қазақ тілін 50%, орыс тілін 80% меңгерген және ... ... ... ... деп белгілеген. Қазақ тілін меңгеру өзіне және
балары мен немерелеріне экономикалық пайдалы деп ... ... ... ... Мысалы, бұл пікірмен қазақ студенттердің 93% келіседі,
7% келіспейді, орыс студенттердің 86% ... 13% ... ... келіседі, 25% келіспейді, түріктер 100%, украиндықтар 100%, кәрістер
100%, балғарлар 100% , немістер 100%, ұйғырлар 100% келіседі.
Жауап ... ... ... ... ... ... 50%
ағылшын тілін құзырлы тіл деп есептейді. Студенттердің 60% ... ... тіл деп ... Ол ... тілінің мәртебесінің студеттер арасында
жоғары екендігінің көрсеткіші. Құзырлы тіл деп ... 30% орыс ... ... Орыс тілі ... ... арасында бейтарап коммуникация
құралы ретінде қолданылады. Ал кәсіби біліктілік үшін ... тіл ... ... ... және қазақ тілін санайды.
Ол мемлекеттік қазақ тілінің қолданылу ауқымының кеңеюімен байланысты.
Студенттер ... ... ... ... ... аясында,
радио/теледидарда, газет/журналдарда, жұмыста, мемлекеттік орындарда, білім
беру жүйесінде айтралықтай кеңейгенін, жанұяда және ... сол ... ... қай ... ... ... қолданасыз деген сұраққа студенттер келесі
түрде жауап берді
| ... ... ... ... ... |
|Мектепте |70% |30% | - | - ... | - | - | - | - ... |35% |75% | - | - ... |38% |72% | - | - ... |15% |85% | - | - ... |15% |85% | - | - ... | 10% |90% | - | - ... ... |65% |35% | | - ... |30% |70% | | - ... және журнал оқығанда |40% |55% |5% | - ... ... ... |60% |40% | - | - ... ... ... |45% |50% |5% | - ... тыңдау үшін |20% |70% |10% | - ... көру үшін |48% |52% | - | - ... ... істеу үшін |10% |60% |30% | - ... ... ... үшін |10% |60% |30% | - ... салада | - | - | - | ... ... орыс ... ... ... өте кең. ... ... дүкенде, көлікте, банкте, компьютермен және
интернетпен жұмыс істеу барысында көбінесе орыс ... ... ... ... тілі мектепте, мемлекеттік ... ... ... қолданылады. Басқада жағдайларда орташа мөлшерде болсада қазақ
тілі қолданылады. Қазақ тілі ең аз ... ... ... ... және ... ... ... студенттер ағылшын тілін
интернетпен және компьютермен жұмыс ... ... ... тыңдау үшін
пайдаланады.
2. 2 Жаһандану үрдісінің студенттердің тілдік сәйкестілігіне әсері
Қазіргі даму сатысында ... ... ... ... ... және ... ... шеңберінен шығатын экономикалық, саяси
және әлеуметтік қарым-қатынастардың күшеюі ... ... ... ... және ... қарым-қатынас жасау
қажеттілігінің өсуі байқалады. Соңғы жылдардағы әлеуметтік-экономикалық
және саяси, әлеуметтік-мәдени өзгерістер, бір ... осы ... ... айналымның нәтижесі болып табылса, екінші жағынан, барлық ... бара ... ... ... ... ... топ осы ... жатқан өзгерістердің барлық салдарын
өздерінен өткізеді. Олар ... ... ... жүйесінде маңызды роль
атқарады және білікті орынға ие. ... ... ... ... ... жүзеге асыра отырып, жаңа ұрпақ өкілдері ... әр ... ... ... ... ... ... қоғамдағы студент жастардың қоғамдық құрылымға шоғырлануы бірінші
кезекте олардың жаһандану үрдісіне ... ... ... ... ақпараттық қоғаамға өтудің индикаторы болып есептелуі мүмкін.
Студенттік топтың жаһандану үрдісіне тартылуы, бір жағынан, ... ... ... ... қосылудың кепілі болса, екінші жағынан
–бұл тартылыстың индикаторы болып табылады.
Қазақстандық студенттердің әлеуметтік және тілдік сәйкестіліктерінің
өзгеруі ... ... ... ... ... және олардың
әсерлерінің талдауында көрініс тапқан.
Жаңа әлемдегі кәсіби өсу біртұтас ақпараттық ... ... ... ал бұл жеке тұлғадан анықталған компьютерлік сауаттылықты және
қазақ тілі мен ағылшын тілін жан-жақты ... ... ... ... ... ... көзі ... түрде, ағылшын тілінде
беріледі.
Қазіргі жағдайда студенттердің жаһандану үрдісіне тартылуының шарттары
төменгідей:
1. Әлеуметтік белсенділік шарты, яғни жаһандану мәселелерін ... ... ... ... дербес қатысудың қажеттілігі.
2. ... беру ... ... ... алу ... ... тұтасымен алғанда оқу әрекетінің күшейтілуі жағынан, білім беру
құндылығының өсуі және ... ... ... жоғарылауы
студенттердің жеке диспозициясының өзгерісіне әкеледі.
3. Ақпараттық шарт, студенттердің компьютерлік сауаттылығы және ... ... ... ... жер ... ... ақпараттық кеңістікке енуі.
4. Тілдік шарт: шет
ел тілдерін оқып-үйрену арқылы тілдік құзыреттілік деңгейінің өсуі, ...... ... ... ... ... ... жаһандану әлеуметтік орта мен ... ... ... ... Өз ... ол ... жүйесін, құлықтық кодтар
мен негіздемелерді өзгертеді. Жаңа ұрпақ өкілдерінің ... ... ... ... ... ... көптүрлілік пен
көптілділікті бүгінгі заманның сыйы деп қабылдауға, өзінің әлеуметтік және
тілдік сәйкестілігін сақтауға ... ... ... ... ... ... маманы”бүгінгі заманның маңызды мәселелерін
жаһандық ауқымда түсіне оырып, өзін барлық әлеммен сәйкестендіреді.
Жаһандану үрдісі ... ... ... және ... ... ... ... жұмыс істеу немесе интернетке кіру үшіе ғана керек
емес, компьютерлік ... ... ... ... ... болып табылатына қарамастан, оның қажетті бір шарты табысты
кәсіби карьера жасау үшін де керек. ... ... ... ... шет ... емін – еркін әңгіме жүргізіп, сұхбат құра алатын
қызметкерлер ... ... ... ... ... ... ... аясындағы компаниялар жұмысқа қабылдау ... ... ... ең ... бір шет тілін білетін үміткерлерді жақсы
бағалайды. ... ... ... шет ... ... ... бастады. Жетекшілік міндеттерді атқара алатын адамдарға ұсынылатын
негізгі талаптардың ішінде шет тілін меңгеру ерекше қойылады.
Көптеген ағылшын, неміс компаниялары ... ... ... ... ағылшын тілін жақсы білу, интеллект, шығармашылық қадам,
адамдармен тіл таба ... ... ... мақсатқа жетудегі табандылық.
Осылайша, шет тіл біліктілігі кәсіби жұмысқа тұру ... ... ... критериі болып табылады.
Студенттік топтың жаһандану үрдісіне қосылуы бір жағынан, шет тілдерін
көңіл қоюдың жоғарылауымен, екінші жағынан, әлеуметтік мәртебесі биік ... ... ... ... ... байланысты.
Шет тілдерді білу мәртебесімен, орыс не ағылшын тілінен тілінен,
салыстырғанда жеткіліксіз шет ... ... ... ... ... ... алып келеді. Ол қазақ тілінің төмен
әлеуметтік мәртебесімен бірге жеткіліксіз қазақ тілін білу ... ... ... ... ... ... ... жеткіліксіз шет
тілін білу ... ... ... ... Бірнеше әлеуметтік
біліктілік үшін және ... ... ... ... ... ... күнделікті сөйлеу тілінде шет тіл сөздерін ... ... ... ... ... ... ... қандай да бір әлеуметтік топқа
(кәсіби, жастық, топтық және т.б.) тән ... ... ... ... ... ол толыққанды, өзінше қатынас жасау құралы
бола алмайды. Социлектке тек ... ... ... ... ... тән. ... ... тілі, сленг, жаргондар
жатады.
Кәсіби жаргондармен сөйлейтін ... ... ... ... ... өз орталарында олар жаргондық құралдармен сөйлесе, бөтендермен қарым
... ... ... және ... ... ... ... көшеді.
Студенттерге ішкі тілдік немесе жаргондық - әдеби диглоссия, ... ...... ... бір ... ... әр ... шағын жүйелерін
пайдалану тән. Ережедегідей, ресми, іскери қарым-қатынастарда немесе жоғары
жастағы адамдармен қарым – ... ... ... ... ... әдеби
формасында сөйлеуге тырысады, ал достарымен немесе ... ... ... ... ... көреді.
Қазіргі студенттік социолект көптеген орыс тілді кірме сөздердің
қолданылуымен ... олар ... ... ... ... ... ... мен варваризмдер, вульгаризм мен экзотизмдер ретінде
жүзеге асады.
Жаңа қалыптасып келе жатқан ... мен ... ... ... топ пен тұтас қоғамның әлеуметтік тіршілік етуін көрсеткен.
Мәселен, бұл 60 – ... ... ... ... болған кезде,
студенттердің жеткілікті тұрмыстық жаргондары тез өзгеріп, қоғамдық-саяси
мазмұнға ие болған, кейін бұл ... ... ... ... ие ... тілдік өзгерістер ақыр аяғында әлеуметтік сипат алады, және мына
нәрсені де атап өткен ... ... ... ... ... үрдісінің әсері болып табылады.
Жалпыға белгілі жайт, тілдік шағын жүйелердің ішкі ... ... ... ... ... ортасының өзгеруі, білім
берудің таралуы, халықты, бұқараны аймақтық көшіру тіл дамынуының негізгі
әлеуметтік факторы ... ... ... ... ... ... ... үрдісінің күшеюімен интернеттегі компьютерлік және
коммуникациялық әдістердің, ...... ... ... ... ... саяси және экономикалық өзгерістермен
қатар әлеуметтік – тілдік өзгерістердің шоғырлануымен ... ... ... әсер ... негізгі экстралингвистикалық себептері:
-80інші жылдардың екінші ... мен ... ... ... ... жаңа ... (кеңес дәуірінің бюрокартиялық тілі) ... тез ... ... жаңа ... ... жаңа ... өңдеуге
ұмтылу
- жаңа құбылыстардың атаулары тууымен бірге, өткенге оралатын, Кеңес
одағы өмір сүріп тұрған ... ... ... ... ... жаңғыртылып
аталуы.
Бұл жоғарыда көрсетілген әлеуметтік және ... ... ... ... ерекшкліктеріне және бүгінгі студент жастардың сөйлеу
мәдениетіне елеулі түрде әсер етеді.
Жаһанданудың әлеуметтік табиғаты қайшылықты және бірмәнді емес. ... жаңа ... ... ... ... кезінде жүзеге асып жатыр. Жаһандану салдарынан туындаған әлеуметтік
– мәдени ... ... ... әлем ... ... мәдени және
тілдік сәйкестілігінде таңбасын қалдыруда. Жаһанданудың ... ... жаңа ... әлеуметтік сәйкестіліктерінің
қалыптасуында айрықша қызмет атқарады. Жаһандану үрдісінің бүгінгі таңдағы
қазақстандық студенттерге әсер етуі ... ... ... ... ... Ол өз ... жаңа ...
техникалық жетістіктермен, мәдениаралық диалогтардың әлеуметтік жаңашылдығы
мен ... мен ... ... ... тұңғиық
өзгерістердің нәтижесі болып табылады.
Бүгінгі таңда қазақстандық студенттердің ... орта ... ... бір жағынан жаһандану әсерінен, екіншіден өзін елінің
– мәдени болмысымен сәйкестендірудің қажеттілігін ... ... ... ... ... ... үрдісімен байланысты әлеуметтік, саяси және ... ... ... ... ... да біршама өзгеріске ұшыраған.
өзгерістердің басым бөлігі тілдердің мәртебелік жағдайына қатысты.
Қазіргі жағдайларда студенттердің ... ... ... ... ... ... ... кезеңге көшуінің
көрсеткіші болып табылады. Бұлайша тартылудың шарттары біздің ойымызша
мыналар:
Тұтасымен ... ... ... ... ... әлемдік
қауымдастықтың бөлігі деп сезінеді, мәселенің маңызын жалпы ғаламдық
ауқымда түсінеді, Қазақстанның жаһандану ... ... ... ... ... қажет деп табады.
2. 3 Қостілділік және оның түрлері
Көп ұлтты социумдарда қазіргі тіл ... ... ... жатқан
тілдік байланыстар өзіндік бағытта дамитындықтарын көрсетеді. Кей кезде
оларды тілдік байланыстар ... ... ... ... ... айтады. Бұл бағыттың негізін салушы көрнекті ғалым, ... ... ... ... бірі ... Вайнрах осы ұғымды ең алғашқы
болып енгізген адам ретінде ... ... ... алып ... ... ... ... қарастырылатын тілдік құбылыстар өмір сүріп келеді. Оның
ішіндегі ең маңыздысы, тілдік байланыстың қатарынан саналатын қостілділік
(билингвизм) ... ... ... мәселелері билингвизм мен оның типтері туралы
ұғымның қарастырылуымен байланысты болып келеді.
Қазіргі тіл білімінде аталмыш екі ұғым – ... пен ... ... ... ... ... бұл терминді сәйкестігі
жағынан барлығы бірдей ... ... ... ... ... ... терминнің өзі француз тілінен енген кірме сөз,
қостілділік деген сөзге қарағанда,жұмсалу ыңғайы жеңіл әрі ... ... Г. Паул ... ... кең ... қарастырған, ол қостілділіктің
тілге әсері оның тууы мен ... ... деп ... ол екі ... ... бола ма, жоқ әлде екі ... ... болып табыла ма.
Н. Б. Мечковская қостілділікті бір тұлғаның бірнеше тілді қарым –
қатынас жағдайына ... ... деп ... [25, 368].
Осылайша, қазіргі кезге дейін жалпы тіл білімінде қостілділікке
берілген ... ... жоқ, ... нақты анықтама беру қиын болып
отыр, өйткені бұл күрделі және ... ... [26, 133]. К. ... ... ... ... билингвизмнің әленуметтік маңызы
көрінеді, бұл «екінші тілді сол тілде сөйлеушілермен қарым – қатынас үшін
үйрену» [27, ... М. ... бұл ... ... ... түсіндірмесінде
қостілділіктің психологиялық аспектілерін ұсынады «қостілділік – бұл
психикалық механизм (білім, ... ... ... екі ... ... ... жүзеге асыруға мүмкіндік береді [28, 134]. В. ... ... ... бұл ... ... ... және ... «екі тілді білу және уақытында орын ...... ... қарай қолдана білу» деп түсіндіреді [29, 4].
Социолингвистикалық аспектіде билингвизмді қарастыруда Р. А. Хашимов те ... бір ...... ... ... деп ... бірге А. А. Бурыкиннің айтқан пікірі де қызғылықты: ... ... ... ... ... Орыс ... тілі ретінде меңгергендер және басқа тілді – ағылшын, неміс, қазақ,
бурят, нанай, - бұл ... ... ... ... байқалады.
Билингвизм, қостілділік – жеке адамның екі тілде бірдей ұдайы қарым
– қатынас жасауы, яғни сөйлеу, жазу ... ... ... ... ... билингвизм таза координативті және ... ... ... ... ... болып бөлінеді. Билингвизмнің
координативті түрінде адам бірінші тілден екінші тілге емін – ... ... оның ... түрінде мұндай еркіндік жоқ, себебі ... ана ... ... екінші (меңгерілетін) тілдің нормаларына кері
әсерін тигізіп отырады. Тіл ... бұл ... ... ... Ол байланысқа кіретін тілдердің ... ... ... ... ... Мсыалы, ... ... ... ... ... – пакультет, фильм, -
пильм, вагон – пагон т.б. Белгілі бір ... ... ... ... ... – орыс, орыс – қазақ және қазақ – ұйғыр болып
бөлінеді. Мұнда бірінші тұрған лингвоним ... ... ... ... яғни ... ... ... үйрену жайы. Айта кететін бір жайт,
кеңес ... ...... орыс – қазақ билингвизмі тепе – тең ... ... ... ... ... ... – орыс билингвизмі болса, орыс ... ... ол аз ... Бұл – ... ... ... ... кесірінен болған жағдай. 70-бет.
Қостілділіктің типтерін әр топтарға бөлген классификациялардың
ішінен ортақ қабылданған классификация Е. М. ... ... ... Ол билингвизмнің үш типін бөліп көрсетеді. – ... және ... ... ... ... ... және продуктивті болып бөлінеді.
Рецептивті қостілділікте – индивид екінші тілдегі ... ғана ... ... ... ... ... ... тыңдаған
әңгімесін келесі тілде жеткізе алады. Продуктивті қостілділікке индивидтің
өзінің шығармашылық ойлау деңгейін ... ... ... ... алуын
қарастырады.
Сәйкестілігі жағынан екі сөйлеу механизмдері таза және араласқан
болып бөлінеді. Таза деп ... әр ... ... екі ... ... ... егер ол екі ... ... ... ... ... ... болып есептеледі.
Байланыста болып табылған тіл әрекетінің бағытына ... бір ... екі ... ... ... ... ... қостілділікте бір тілде
сөйлеушілер өзгелермен байланыс жасау үшін ... ... ... ... ... ондай құбылыс бапйқалмайды. Екі жақты байланыс кезінде
екіжақты тілді меңгеру үрдісі ... ... бұлш түрі ... байланыстар негізінде жүзеге асырылады.
Сөйлеушілер ауқымы жағынан индивидуальдық (анықталған ... ... екі ... ... және ... ... (этникалық
және әлеуметтік топтармен анықталған), бұқаралық (тұрғындардың қос тілді
білуі және ... және ... ... ... тұрғындарға қатыссты).
Р. И. Хашимов аталмыш классификацияны ... тағы бір ...... ... аралас некелердің нәтижесінде қостілділік
пен көптілділіктің түрлері тууы ... Д. ... мен Н. Ж. ... жоғарыда аталғандарды
қарастыра отырып, қостілділік типтеріне сипаттама ... ... ... ... ... тұрғындарының екі тілді білуі
мен қолдануы, бір елде тұратын ұлттың екі тілде сөйлеуі. ...... ... – орыс ... ретінде сипатталады. ... те бар ... ... – екі ... сөйлеушілердің өзара
байланысы негізінде жүзеге асырылады, ал жасанды қостілділік – екінші тілді
үйренудің арнайы жасалған жағдайларына ... ... ... ... ... ... егер ... екінші тілді қолдануды бірінші
тілді ұмытпай жүзеге асырса, ол ... ... ... егер ана ... ... ... тілді меңгерген болса, ол орны ауысқан болыа ... деп екі ... ... ... ... бұл ... амбилингв екі
тілді бір – бірінсіз айта білу керек және барлық сөйлеу тілінің ... білу ... ... ... ... ... ... басым қолдануы
аз кездеседі. Семилингвизм өкілдері ретінде индивидтің екі тілді толық
меңгермеген қос ... ... ... ... ... ... айтады.
Осындай түрде, ұғымының өзіне байланысты келтірілген ... және ... ... ... ... ... ... дербес лингвистикалық және басқа да
аспектілерінің қажеттіліктері туралы кепілдік береді. ... ... ХІХ ... аяғы мен ХХ ... басындағы
саяси,әлеуметтік, этникалық, демографиялық, аймақтық және басқа ... ... жаңа ... ... мен ... қатар
қарастыруға мүмкіндік береді.
Э. Д. Сүлейменова белгілегендей, кеңес тіл білімінде қай тіл ... ... орыс тілі ... – ана ... ... – орыс қостілділігі (туған
ұлттық тілдермен – қазақ, ... ... және ... – орыс ... орыс
тілімен) тәуелділігінде қостілділікті шектеу қабылданған. Бұл ... тән ... да бір ... негізделген жоқ, ... ... ... ... ... ... ... кезекте
ұлттық және орыс тілдерінің өзара байытуының жағдайы туралы болғандықтан,
бұл ана тілі ұғымына қатысты еді. ... ... ... ... сақтаудың
және ауыстырудың, жойып алудың мәселелері көп уақытқа дейін үнсіз болып
келді, керісінше орыс тілімен ...... ... ... байыту
міндетті деп есептелді. Ғалымдар атаған фактілер түрінде, ұлттық – ... ... ұзақ ... бойы және ... ... ... ... қостілділіктен әрдайым тілдік байыту және даму
жүрмейтіні белгілі ... ... ... ... ... ... тепе –
теңдігін жоғалтып алды, кейінгі ... ... ... тілдерді қолдануда
орыс тілінің басым болуы байқалды. Қостілділікке әлеуметтік – функционалдық
анализ ... сана және ... сана ... ... маңызды факторлардың
қатысуынсыз жүргізілді.
Ғалым З. К. Ахметжанова атап ... ... ... ... ... ... ... қос және полилингвизмнің ... ... олар ... ... ... қызметінің әр түрлі
шеңберлерін қамтуымен, бірінші тілдің ... ... әсер ету ... Қазақстандағы қос және көпділділіктің таралуы тарихындағы
төрт кезеңді бөліп алады. Бірінші ... басы ... ... және басқа да көршілес мемлекеттермен байланысты. Ол ... ... ... ... байланысқа түсу қажеттілігі туындаған.
Екінші кезең Ресеймен арадағы әр саладағы есепсіз байланыстардың
кеңеюі мен ... ... ... орыс ... ... болды, бұл өз кезегінде қазіргі кезде ... ең ... ... ... ... – орыс ... қалыптасуы мен дамуына
бастау салып берді, 1999 жылы Қазақстанда тұратын тұрғындарға жүргізілген
соңғы санақтың нәтижесінде 75% ... орыс ... ... ... Екінші кезеңде де қазақ – орыс қостілділігі пайда болды, ол әрі
қарай ... ... ... ... жоқ. ... ... ... жүргізілген
санақ олардың 14, 9% - ның мемлекеттік тілді меңгергендігін көрсетсе, 85,
6% - ының аздап білетіндігін ... ... ... ... типі ана тілдің психологиялық
және функционалдық басымдылығымен субординативтік ... ие ... [30, ... және ... Қазақстандағы үшінші кезеңі кеңестік
уақытта басталды, 30 – жылдардағы аштыққа ... ... және ... аймағына көптеген халықтарды күшпен қоныс
аудару салдарынан тұрғындардың ... ... ... ... ... отырған ұлттың санының азаюына алып ... ... ... ... ... ... тұспа – тұс
келді. 1939 бен 1979 жылғы санақ болған аралықта орыстар ... ... көп ... болып табылған, ал ... және ... ... ... ... үлкен мөлшерін құраған.
З. К. Ахметжанова атап көрсеткендей, бұл ... ... ... ұлтаралық қарым – қатынас құралы ретінде дамытуға баса назар
аударылды, ал оның ... ... ... ... ... ... ... витальдылығы жеткілікті бағаланған жоқ және тамырына ... ... ... бұл ... ... – орыс қостілділігі және сонымен
қатар қостілділіктің басқа да түрлері, ... ... ...... ... бастады (30, 301).
Бұл тұрғыдан Э. Д. Сүлейменованың ... ... ... ... ұлттық - орыс қостілділігінде тілдерді ... мен ... ... бойынша ана тілі емес, орыс тілі басым болатын жағдайлар жиі
кездеседі. Атап ... ... ... ... ... ... ... билингвтің этникалық, мәдени және тілдік жабдықтары орыс тілінің
басымдылығы формальды болып, туған ... білу – ... ... ... ... және екі мәдениеттің арасындағы қатынастардың өзгеруіне жол ... ... ... құлдырауы, - деп атап көрсетеді ғалым, - ұлттың
мәртебесінің, оның тарихы мен ... ... ... ... ... кезеңнің басталуы республикамыздың тәуелсіздікке ... және ... ... ... тіл, ал орыс ... ... тіл
мәртебесінің берілуімен байланысты болып келді. Жол – жөнекей ескергеніміз
1997 жылы қабылданған «Тіл ... ... 1989 жылы ... «Тіл туралы
Заңнан» елеулі айырмашылығы, мемлекеттік тілдің мәртебесін едәуір күшейтті
және орыс тілінің мәртебесінің өзгеруіне ... ... Х. ... ... ... ... талдай отырып, оның
сипаттамасының үш қырын ашып көрсетеді: 1) қолдану аясы ... ... ... ... мөлшерімен;
2) қызмет етуші тілдердің тілдік сипаттамасы (республикадағы өмір
сүріп жатқан қостілділік және көптілділіктің ... мен ... ... мен ... ... қарай тілдердің таралу
деңгейі (кең таралған, аз таралған және өте аз таралған тілдер). ... өмір ... ... 126 ... типтерін бөліп алады,
олар 125 ұлттық және орыс тілдерінен тұрады.
Г. М. ... ... ... ... орыс ... – коммуникативтік үлгісін қарастыра отырып, республикадағы
әлеуметтік – экономикалық жаңарулар тек қана елде тілдік жағдай мен ... ... әсер ... ... ... ... өзгерістерді де
тудырады. Бұл мәнінде тілдік даму тілдік және ... ... ... және ... ... ... ... ол мәдени аралық коммуникацияда
орыс тілінің қызмет етуінің басты ... ... және ... және ... ... коммуникативтік және социомәдени кеңістікте бірлескен
қызметінде анықталады.
Ескере кететін бір ... ... ... ... және ... ... етуін іс жүзінде кеңейту мен ендіру
үшін әрі қарай жүретін ... ... ... ... әсер етеді,
бұл соңында ұлтаралық келісімдерге және Қазақстан ... ... ... ұлттық құрамы туралы, әр түрлі ұлттық мемлекеттер мен
мемлекеттік және басқа да ... ... ... ... мақалала
тәуелсіз Қазақстан Республикасына 1999 жылы ... ... ... ... баспасөз беттерінде басылып шығып ... ... ... ... ... саясат, миграциялық және
демографиялық жағдайларға байланысты ... ... жаңа ... ... әр ұлт ... ... – қатынасын, жастық
және әлеуметтік топтардың республикада жүргізіліп жатқан тіл ... әр ... ... ... ... ... өз кезегінде Қазақстандағы жалпыадамзаттық
құндылықтар нәтижелері ретінде қарастырылды. Онда орыс ... ... ... ... ... ... толықтай қароастырып көрелік:
Қазақстандағы құндылық қарым – ... ... және ... ... ... ... ... байланыс генетикалық байланысқан ұлттар ортақ
дүниетанымның, мінез – құлық стандарттарының қалыптасуының ... ... ... Генетикалық тұрғыдан өзара қарым – ... ... ... ... саяси және идеологиялық тырысушылқтары (сепаратизм,
аймақты претензиялар) пайда ... ... ... ... – қатынас Ұлттық Меннің бірнеше
компоненттерінің негізінде – ... ... ... ... – мәдени
дәстүрлер, дүниетанымдық – психологиялық қондырғылар, ... ... ... ... ... ... ... қарым – қатынастардың барынша тұрақтылығы біртұтас конфессия
аясында қалыптасады. Егер генетикалық жақтан жақын халықтардың ... ... ... ... ... ... онда ... ұлттарда бұл ресми және мемлекеттік тіл негізінде жүреді, ол өзара
түсінушіліктің, жалпыұлттық келісімнің белгісі болып ... ... ... бір ... ... жүргізілетін мектептердің
пайыздық үлесі 75, 8% құрап отыр, қазақ тілді мектептер 36, 6%, ал ... ... 38, 2%, ... 1,05% - мемлекеттік тілдерде сабақ
жүргізіледі. Бір ... ... ... де, орыс тілінде де сабақтар
жүргізілетін аралас мектептер 24,2% пайызды құрап отыр.
Ұлты орыс тұрғындардың арасына жүргізілген ... ... ... ... ... тілінің олардың ортасында міндетті тіл ретінде
қабылданбайтынын көрсетті. Ұлттық сауалнама орталығының 1992 ... ... «Сіз Тіл ... Заңды әділетті жасалған деп есептейсіз бе?» ... ... ... «Иә» деп 75, 6% ... азаматтары, 36% қана
орыс ұлтының өкілдері жауап ... ... деп, ... 8, 9% және ... ... ... ... Ұлты орыс тұрғындардың «Тіл туралы
Заңға» тұтас ... ... ... ... ... ... - 22% - ... Шығыс-Қазақстан және ... - ... ... облыстары бойынша
80% - жақтаған ... ... ... - ... ... ... бойынша
30% - жақтаған ... ... ... - ... ... ... ... - 45% - жақтаған ... ... ... ... – 36% - ... тары ... тәуелсіздігін алғанға дейін қазақ тілі өзінің мәртебесін,
қоғамдық ... ... ... ... тұрған болатын. Осыған, жаңа
этносаяси жағдайларда мәдени ирредентизм процестердің тууына ... ... ... ... ... жоғарылатуға деген тілегін шынайы
құбылыс деп бағалауымызға болады. Бүгінгі таңда ... тіл ... ... ғана ... күтіп отырған жоқ, орыс ... ... да ... ... ... ... ... – қатынас мемлекеттің қолдауымен қалыптасады.
Үлкен өлшемде ол ұлтаралық келісімге де міндетті: ол ұлтаралық процестерді
мақсатқа тұтастылық тұрғысынан ... ... ... ... де ... ... біріктіруші әрі айырушы құбылыс екені кездейсоқ емес.
Қоғамдағы тұрақтылық құндылықтар ... ... ... ... кезде ғана күшейеді. Әлеуметтік – мәдени интеграция бұл
бойынша ұлттық идеяны ... ... ... ... ... ... ... басым ұлт пен жетекші
мемлекеттің мәдениеті потенциалының негізінде ... (ол ... ... ... не оның ... ... не ол құриды, бұл СССР
кезеңіндегі орыс мәдениетінен де байқалады) ... ... ... қарым – қатынастың құрылымдық деңгейінде ортақ
құндылықтар – бұл тіл, ... ... ... ... ... мен дамыту, діннің киелі тұңғиығына бойлау, тұлғаның еркіндігі.
Бұлардың ... жеке – жеке ... ... ... ... ... Әр
ұлттың өкілдері үшін ең басты құндылық олардың өздерінің ана тілдері болып
есептеледі.
Белгілі ... ... ... 1976 жылы ... ... өзінің
«Языки народов Казахстана и их взаймодействие» деген құнды ... орыс ... ... ... ... ... ... қызықты
статистикалық мәліметтерді келтіреді:
«1 миллионнан астам орыс емес ұлттар орыс ... ана тілі ... 3,5 ... жуық адам ... тіл деп есептейді. 47081 қазақ
оны ана тілі ретінде таниды, ал 1762454 – орыс тілінде еркін сөйлейді, ... ... ... тіл ... ... Бұл ... тілді тұтынуға деген
тарихи қажеттіліктің бар екенін дәлелдейді», - деп жазады. ... ... ... ... ... ... орыс ... «бізге керек емес» деп айтудың
мүмкін еместігін көкейге түйіп қойған жөн. ... оны тек ... ... ... ... ғана қарағанымыз абзал. Нағыз тіл майданы,
мемлекеттік тіл мәртебесін орнықтыру жолындағы ... енді ... ... ... орыс тілі мен ... тілі ... көрінбейтін
қақтығыстардың мемлекеттік тіл мүддесіне сәйкес шешілуін қадағалауымы
қажет. Қазақ тілі мен орыс ... ... ... ... ... ... көрейік.
Біз, ең алдымен, басқа ұлт өкілдерінің мемлекеттік тіл – қазақ тіліне
қатысын қарастырған кезде қазақ және орыс ... ... ... ... көрсететін статистикалық есеп – қисап деректеріне
жүгінеміз.
«1996 ... ... ... ... ... ... орталығы
мен Ұлт саясаты жөніндегі Мемлекеттік Комитет бірлесе отырып, Қазақстандағы
тіл мәселесіне байланысты қалыптасқан ... ... ... ... ... көрсетті: Мемлекеттік тілді жақсы меңгергендердің
қатары өздерінің ана тілін өз беттерінше немесе оқу ... оқып ... ... ... ... ғана ... Қазақ тілінде еркін
сөйлейтін, оқи алатын және жаза алатын қазақтар саны 74,7 ... ... жылы 71% ... ал ... еркін сөйлеп, оқи алатындары, бірақ
жаза білмейтіндері – 14,4% (1994 жылы 17,5% болатын), бірін – бірі ... ... ... – 6,2% (1994 жылы 7,0% ... ... – 2,9% (1994 жылы 1% ... мүлдем хабарсыздары – 1,1%
(1994 жылы 1,5% ) болып шықты. Сонымен, бірін – бірі ... ... ... саны ... ... ... ... деп алатын болсақ, олардың
96,3% (1994 жылы 95%) ... ... ... ал 89,8% (1994 жылы 88,5%) ... ... ... оқи ... деуімізге болады».
Қазақ тілін білетіндердің келуі соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... мен орыс ... есебінен орын алды. Сұрау
салудың нәтижелерінен көрініп отырғандай, ... ... ... ... ... ... саны әсіресе соңғы екі жылда кеміп кеткен.
1996 жылғы социологиялық зерттеу нәтижелеріне қарағанда, олардың 71% - ... ... ... хабарсыз. 13% - ке жуығы мәтінді сөздік ... ... ... 9,5% - і ... ... ... ... өздері сөйлей алмайды.
Орыстардың араларында қазақ тілін меңгергендері – 1,4%, сөйлесіп, ... жаза ... – 1.7%, тек ... ... – 4,6%. Бұдан
шығатын қорытынды орыстардың арасында қазақ тілін белгілі бір ... саны ... 7,7% (1994 жылы 8,4% ... ... ... ... ... алғандағы тұрақты процестерінің өз ... бір ... ...... екі ... бар екенін көреміз. Бір жағынан, қазақ
тілін мейлінше жетік білетіндердің, әсіресе сауатты жаза білу ... арта ... ... ... ол ... ... білмейтін халық саны
көбейіп кеткен.
Бір – біріне кереғар бұл екі процесс ... ... де ... ... тілді облыстарда қазақ тілі орыс тілінің қолдану аясын
тарылтпай – ақ, өз жағдайын едәуір ... ... орыс ... ... тілі ... басым, тіпті кейбір салалардан қазақ тілін ығыстырып
шығара бастаған.
Енді кейінгі кездердегі мәліметтерге сүйенейік. ... ... ... ... 3 – 4 жыл ... біршама нықтала бастағанын әдлелдеп
отыр. Бұл ... ... пен орыс ... ... ... да ... тілінде сөйлейтіндердің саны 2000 жылғы ... ... ...... ... ... ... институты мен
Астана қаласындағы Тілдерді дамыту департаменті 2000 жылы ... ... ... ... ... тілде
сөйлейтін қазақтар саны өсті ме?» деген сауалға жауап алынды. ... ... ... ... 51,9%, ал ... 37,3% орыс тілін, 10,8% басқа тілді өз ана тілім деп
есептейді екен. ... ... ... ... ... ... бәсең, яғни қолданыстағы аясының тар екенін көрсетті. Тілді
қолдануда біртұтастық жоқ, ғылыми – ... ... аз, ... ... оқыту әдістемесі жетілмеген. Осыған қарамастан, қазақ халқының
өз тіліне деген сұранысы күшті. Қазақ тілі өкілдерінің 4 ... ана ... ... ... 20 ... ... ... тілін білгісі келетін қазақтар
өз ана ... бас ... ішкі ... ...... ... - отбасында қазақша сөйлессе, 54,7% - і орыс тілінде, ал 4,4% - ... ... ... ... Өз ... ... ... тілде
сөйлейтіндер 76,4%, ауылдық ... 86%, ... ... 67%.
Респонденттердің ішінде әсіресе Оңтүстік Қазақстанда тұратын орыстардың
ішінде ... ... ... ... 200 – ден ... 85 пайызы таза қазақша ортада өмір сүріп ... Бұл орта ... ... және потенциалы болып табылады.
Қазақ тілінің орыс ... ... ... ... ... ... отырып, көз жеткізуімізге болады.
Қорытынды
Қазақстан Республикасындағы тілдердің ерекшелігі, мұнда ... ... ... ... ... көпұлтты мемлекет болып табылады.
Әлеуметтік тіл білімі саласындағы ... және ... ... мемлекет аумағындағы халықтардың сөйлеу тілінің санына байланысты
туындайды. Яғни нақтылап айтатын болсақ, елдегі сан ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне қарай
белгілі бір сәйкестілікке ие болады. Бұл құбылыс Қазақстанда тәуелсіздік
алмай ... ... ... ... ... ... алдыңғы
кезеңдерде тек орыс тілінің ғана мүддесі ... орыс ... ... ана тілі етіп ... ... Сол ... аға буын өкілдеріне
мұның әсері ... ... жоқ. ... ... ... кезде тілдік
сәйкестіліктерін ауыстырып алған. Тілдік сәйкестілік динамикалық, ... ... ... қайта қалпына келтірілу үстінде.
Зерттеу жұмысы мынадай қызықты фактілерді алға тартады. Қазақстандағы
қазақ тілінде сөйлей алмайтын ұлты ... ... ... ... ... тілі ... есептейтіндіктерін жазған. Ал аталмыш ұғымның төңірегінде
соңғы кездері айтылып жүрген даулы пікірлер бала дүниеге ... қай ... ... сол ... ана тілі деу ... деген мәселенің төңірегінде
өрістеуде. Яғни тілдік сәйкестілікті нақты анықтауда ғылым ... ... келе ... жоқ. ... ... ... жүре ... болады десек
те, оның генетикалық нышандарында ұлтынан, нәсілінен хабар ... ... ... ... ... отырып, тілдік сана
– сезімнің қалыптасуы сәби ... ... ... ... ... деген ой
келеді. Аталған деректерге сүйенсек, олардың айтпағы, тілдік сәйкестілікті
зерттеуді бір бағытта қалдырмай, ... ... ... ... да ... керек.
Көзіміз жеткен тағы бір қызықты жайт студенттер арасында жүргізілген
сауалнамамызбен тікелей байланысты. Студенттер ... ... ... өзгеруімен де сипатталады, сол ... ... ... ... ана ... және ... ... топтармен қарым –
қатынасқа түсуіне мүмкіндік беретін орыс тілін ... ... ... ... ... ... тілдерді меңгеруге де күш – жігерін ... ... бұл ... ... саясатпен байланыстылығы, шет
елдердің қайсысы даму ... ... ... ... ... ... болса, онда сол тілдің мәртебесі мемлекеттің шеңберінде
ғана шектеліп қалмайды, ол ... ... үшін ... ... болып
табылады. Оған мысал ретінде ағылшын ... ... ... ... ... ... ... тілін үйренуге деген сұраныс жастар арасында көбейіп
бара жатыр. Кез келген елдегі студент ... ... ... ... ... ... ... процестердің ықпалынан туады
деп айтуымыздың жөні келіп тұр. ... ... ... үш бағытта (қазақ, орыс, ағылшын) дамуы жаһандану үрдісімен
де тікелей байланысты. Жаһанданудың басты критерийлерінің бірі болып тілдік
сәйкестілік табылатындықтан, бұл ... ... де бей – жай ... анық.
Студенттердің тілдік сәйкестілігі олардың санасының маргиналдануына
да алып ... ... ... ... Парк ... бұл ұғым ... ... мәселеге айналып отыр. Бұл арадан байқалатыны, маргинал адам
толық ... ... төл ... ... ... ... келгенде айтарымыз, Қазақстандағы ... ... ... ... ... талдап, алынған нәтижелер негізінде
соған сай іс - әрекет жүйесін жүзеге асырғанда ғана мемлекеттің ... ... ... Крылов http www. traditio.ru krylov id. Интернет материалдары негізінде
2. Сулейменова Э. Д., Шаймерденова Н. Ж., Смагулова Ж. С., Д. Х. ... ... ...... 2-ое, ... ... ... университеті, 2007
3. Гринфельд И. Л. Особенности формирования идентичности у подростков.
http// psilid 2. ru / statyi / ... ... М. Н. Жас ... сәйкестік инцестік мінез – құлықта реттеуші
механизм ретінде. Интернет ... ... ... В. Д., ... В. Ю. ... ... ... Алматы, 2002
6. Сулейменова Э. Д., ... Н. Ж. ... ... ... ... ... 2002
7. Исимбаева Г. И. Языковое самосознание и ... ... ... ... ... ... Шаймерденова Н. Ж. Языки диаспор Казахстана как средство осознания
идентичности. Алматы, ... ... ... ... состав населения Республики Казахстан. Т 1: Итоги переписи
населения 1999 года в Республике Казахстан. ... ... / ... А. ... ... ... Абдыгалиев Б. Б. Политизация этничности: ... ... ... Үш ... ... Орусбаев А., Кулжабаева А. Язык и этническая идентичность // Язык ... ... ... ... ... ... Е. Ю. ... Жизнь и употребление языка. Спб, Златоуст,
2004
13. Алтынбекова О. Б. Русский язык в ... ... ... в ... ... Под ред. Мустайоки. Хелсинки, 2004
14. Сулейменова Э. Д. Архетип «гадкого утенка» и языковая идентичность //
Язык и идентичность. ... ... ... ... ... О. Б. ... ... каа фактор толерантности ву
молодежной сфере // Научное наследие С. Аманжолова и ... ... ХХІ ... Мат. межд. конф. Усть – Каменогорск, 2003
16. ... О. Б. ... ... ... Алматы, 2003
17. Алтынбекова О. Б. Вопросы предвузовского тестирования по ... ... // ... ... в ... ... Спб: ... 2003
18. Караулов Ю. Н. Русский язык и языковая личности. Москва, Наука, 1987
19. ... О. Б. ... ... в ... ... 2006
20. Звегинцев В. А. О предметах и ... ... ... АН
СССР . Серия литературы и языка. Москва, 1976
21. Асманова А. Е. ... ... ... языка: опыт
социолингвистических исследовании в сфере образования и госслужбы// Вестник
КазНУ. Серия филологическая. 2001. -№45
22. Сулейменова Э. Д., ... Н. Ж., ... Ж. С. ... ... в ... обществе: Казахстан Кыргызстан,
Таджикистан, Узбекистан. Алматы, Қазақ университеті, 2005
23. Акберди М. И. Противоречивость ... при ... и ... ... Язык и ... ... 2006
24. Жлуктенко Ю. А. Лингвистические аспекты двуязычия. Киев: Вища школа,
1974
25. Мечковская Н. Б. ... ... ... ... ... ... 1983
26. Швейцер А. Д. Современная социолингвистика. Теория проблемы методы.
Москва, Наука, 1976
27. Ханазаров К. Х. ... ... ... ... в СССР . ... ... Верещагин Е. М. Психологическая и методическая характеристика двуязычия
(билингвизма). Москва, 1969
29. Розенцвейг В. Ю. ... ... ... Наука, 1972
30. Ахметжанова З. К. Типология билингвизма и полилингвизма в ... и ... ... // ... ... и язык в ... ... университеті, 2005
31. Сулейменова Э. Д. Казахский и русский ... ... ... ... ... 1992

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ, ағылшын және орыс тілдеріндегі жаргон сөздер4 бет
Ароматты нитроқосылыстар8 бет
Көміртекталшықты армирлеуші элементтер3 бет
Сүт компоненттерін түрлендіру5 бет
Тозуға төзімді және коррозияға төзімді қаптамалар туралы мәлімет3 бет
050717 – Жылуэнергетика мамандығы бойынша оқитын студенттердің оқу -өндірістік машықтанудан өтуге арналған әдістемелік нұсқау8 бет
Іскерлік дағды қалыптастыруға арналған тілдік құрылымдар6 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет
Араб және қазақ тілдеріндегі коммерциялық хаттардың түрлері және тілдік сипаты21 бет
Бала тілінің және тілдік қорының дамуына әсер ететін фактор8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь